شگفتی‌های مشتری بیش از آنست که گمان می‌رفت

* بر پایه‌ی یافته‌های فضاپیمای جونوی ناسا، به نظر می‌رسد ژرفای درون مشتری هم به اندازه‌ی لایه‌های بیرونی آراسته به توفانِ این غول گازی شگفت‌انگیز و بیگانه است.
توفان‌های چرخان قطب شمال مشتری که بزرگی هر یک به اندازه‌ی زمین است- تصویر بزرگ‌تر
به گفته‌ی اسکات بولتون، پژوهشگر اصلی جونو از بنیاد پژوهشی جنوب باختر در سن آنتونیو، دانشمندان تاکنون می‌پنداشتند که مشتری یا دارای هسته‌ای به نسبت کوچک، با جرمی ۱ تا ۱۰ برابر زمین است و یا این که اصلا هسته‌ای ندارد.

ولی هیچ یک از این انگاشت‌ها با داده‌های گرانشی که فضاپیمای جونو تاکنون گرد آورده همخوانی ندارند. جونو از ژوییه‌ی ۲۰۱۶ تاکنون در مدار این سیاره‌ی غول‌پیکر به سر می‌برد.

بولتون در نشست خبری ناسا در روز پنجشنبه، ۲۵ می، نخستین یافته‌های علمی دقیق این ماموریت را اعلام کرد. وی گفت: «به نظر می‌رسد مشتری دارای هسته‌ای با مرز نامشخص است که شاید از هر آنچه تاکنون پیش‌بینی شده بوده بزرگ‌تر باشد.»

به گفته‌ی بولتون، این هسته حتی می‌تواند تا اندازه‌ای محلول باشد، چنان چه داده‌های آغازین جونو هم با "جنبش‌هایی یا بادهایی منطقه‌ای در ژرفا" همخوانی داشته که بسیار پایین‌تر از قله‌ی ابرهای سیاره رخ می‌دهند.

شناسایی و توصیف هسته‌ی مشتری یکی از هدف‌های اصلی ماموریت ۱.۱ میلیارد دلاری جونو است که می‌کوشد شناخت ما از چگونگی پیدایش و فرگشت این غول گازی را بهبود بخشد. به گفته‌ی اعضای گروه ماموریت، آگاهی از تاریخ مشتری می‌تواند به بینش‌هایی درباره‌ی پیدایش سیاره‌ها و به طور کلی پیدایش و دگرگونی سامانه‌ی خورشیدی بیانجامد.
عکسی که جونو در ۲۷ اوت ۲۰۱۶ از حلقه‌ی کم‌نور مشتری گرفت. این نخستین نمای این حلقه‌های از درونشان است. ستاره‌ی پرنور بالایی ابط‌الجوزا است و کمربند شکارچی هم پایین، سمت راست دیده می‌شود.
همچنین در این نشست اعلام شد که جونو درنخستین شیرجه‌اش به سوی قطب‌های سیاره در ۲۷ اوت ۲۰۱۶، نخستین عکسی که تاکنون از سامانه‌ی حلقه‌ای کم‌نور آن دیده شده را از درون این حلقه گرفته.

جونو با بهره از هشت دستگاهش، به بررسی ساختار، همنهش (ترکیب)، میدان گرانشی و میدان‌ مغناطیسی مشتری می‌پردازد. این کاوشگر بیشتر داده‌هایش را هر ۵۳.۵ روز، در بخشی از مدارش که از نزدیک قطب‌های این غول گازی می‌گذرد گرد می‌آورد (مدار جونو بسیار کشیده و بیضی است).

جونو تاکنون تنها پنج تا از این گذرهای از کنار مشتری (پیرامشتری یا perijove) را انجام داده است، بنابراین دانشمندان ماموریت هنوز چیزهای بسیاری برای دانستن درباره‌ی هسته‌ی مشتری و دیگر ویژگی‌های آن دارند. ولی آنها تا همین جا هم توانسته‌اند به چیزهای بسیاری پی ببرند- برای نمونه، این که قطب‌های آبی‌فام مشتری بسیار متفاوت با بخش‌های راه راه نزدیک به استوای این غول گازیند، و این که سازوکار شفق‌های زمین و مشتری نیز یکسان نیستند. (۱ و ۲)

بولتون می‌گوید: «زمینه‌ی کلی یافته‌های ما پی بردن به تفاوت واقعی مشتری با چشمداشت‌های ما از آنست.»
نمودار ساختار احتمالی درون مشتری. داده‌های جونو تاکنون در روشن‌سازی این تصویر به ما کمک کرده. برای نمونه، داده‌های گرانشی جونو نشان می‌دهد که مشتری می‌تواند یک هسته‌ی بسیار بزرگ که تا اندازه‌ای نرم است داشته باشد.
در همین زمینه:

---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:

Jupiter - gas giant - NASA - Juno spacecraft - Earth - core - Scott Bolton - Southwest Research Institute - San Antonio - ring - planet - solar system - magnetic field - elliptical - perijove - aurora - Earth -


منبع: Space.com

کهکشان ما هم از دور به این شکل دیده می‌شود

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
کهکشان مارپیچی بزرگ و زیبای ان‌جی‌سی ۶۷۴۴ با داشتن پهنایی نزدیک به ۱۷۵۰۰۰ سال نوری، از کهکشان خودمان، راه شیری هم بزرگ‌تر است. این کهکشان یکی از همسان‌ترین کهکشان‌ها به راه شیری در کیهان نزدیک است و چشم‌اندازش به خوبی نشان می‌دهد که کهکشان ما از دید مسافران گذرنده‌ی فضایی چگونه ممکن است دیده شود.
ان‌جی‌سی ۶۷۴۴ با فاصله‌ی حدود ۳۰ میلیون سال نوری از زمین، در صورت فلکی جنوبی طاووس جای دارد و از پشت تلسکوپ‌های کوچک، مانند جسمی کم‌نور و پهن دیده می‌شود.
قرص بزرگ این جزیره‌ی کیهانی از دید ما، نمایی از روبرو، ولی کمی کج دارد. این تصویر رنگین پهنه‌ای به اندازه‌ی زاویه‌ایِ یک قرص کامل ماه را می‌پوشاند.
هسته‌ی زردفام این کهکشان غول پیکر از نور ستارگان پیر و سرد می‌درخشد، و بازوان مارپیچی کهکشان با انبوه خوشه‌های ستاره‌ای آبی و جوان و مناطق ستاره‌زایی صورتی‌رنگ آن را در میان گرفته‌اند.
در گوشه‌ی پایین، سمت چپ، پشت بازوان کهکشان هم یک کهکشان کوچک‌تر دیده می‌شود که ماهواره‌ی ان‌جی‌سی ۶۷۴۴ است و هر دو با هم ما را به یاد راه شیری خودمان و ماهواره‌اش، ابر بزرگ ماژلان می‌اندازند.

---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
spiral galaxy - NGC 6744 - Milky Way galaxy - constellation Pavo - island universe - full moon - core - star - spiral arm - star cluster - star forming region - satellite galaxy - Large Magellanic Cloud


منبع: apod.nasa.gov

خوشه، کهکشان، و ستاره‌ای که مرد!

این عکس رنگی تلسکوپی که در روز ۱۹ می گرفته شده، پهنه‌ای به اندازه‌ی حدود ۱ درجه‌ی آسمان، هم‌ارز ۲ قرص کامل ماه را در صورت فلکی شاهانه‌ی قیفاووس می‌پوشاند.
ستارگان درخشان کهکشان خودمان، با تیزی‌های پراش در جای جای چشم‌انداز می‌درخشند. در بالای، سمت راست تصویر هم ستارگان خوشه‌ی ستاره‌ای باز ان‌جی‌سی ۶۹۳۹ در فاصله‌ی تقریبی ۵۰۰۰ سال نوری زمین گرد هم آمده‌اند.
کهکشان مارپیچی رو‌نمای ان‌جی‌سی ۶۹۴۶ در پایین، سمت چپ تصویر به چشم می‌خورد ولی فاصله‌اش از ما کمی بیشتر است: ۲۲ میلیون سال نوری!
دو خط سرخ کوتاه روی این کهکشان، جایگاه یک ابرنواختر نویافته‌ به نام اس‌ان ۲۰۱۷ ئی‌ای‌دبلیو را نشان می‌دهند؛ انفجار مرگبار یک ستاره‌ی بزرگ در بازوان آبی‌فام این کهکشان.
در حقیقت در ۱۰۰ سال گذشته، ۱۰ ابرنواختر در ان‌جی‌سی ۶۹۴۶ یافته شده، برای مقایسه، نرخ میانگین رخ دادن ابرنواختر در کهکشان راه شیری حدود ۱ ابرنواختر در هر ۱۰۰ سال است. بنابراین جای شگفتی نیست که ان‌جی‌سی ۶۹۴۶ به نام کهکشان آتش‌بازی نیز شناخته شده.

خبر کامل را اینجا خوانده بودید: 

---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
full moon - Milky Way - star - constellation Cepheus - open cluster - NGC 6939 - Face-on - spiral galaxy - NGC 6946 - supernova - SN 2017eaw - Fireworks Galaxy


منبع: apod.nasa.gov

صفحه نازک یک کهکشان

آیا کهکشان ما هم به این نازکی است؟ به باور ما، بله.
در این تصویر، کهکشان مارپیچی باشکوه ان‌جی‌سی ۴۵۶۵ را می‌بینیم که از چشم‌انداز زمین، از لبه دیده می‌شود، یعنی برای ما یک کهکشان لبه‌نما است.
ان‌جی‌سی ۴۵۶۵ درخشان که به نام کهکشان سوزن هم شناخته می‌شود، یکی از هدف‌های‌ تورهای رصدی تلسکوپی در نیمکره‌ی شمالیست و در صورت فلکی کم نور ولی آراسته‌ی گیسو (گیسوی برنیکه) جای دارد.
این تصویر واضح رنگی، کوژی یا همان توده‌ی مرکزی هسته‌ی کهکشان را نمایان کرده که با رگه‌های غبار تیره‌ در صفحه‌ی نازک کهکشان به دو نیم شده. 
دسته‌ای از کهکشان‌های پس‌زمینه هم در این میدان دید زیبا به چشم می‌خورند از جمله کهکشان ان‌جی‌سی ۴۵۶۲ که در همسایگی کهکشان سوزن جای دارد و بالا سمت چپ دیده می‌شود.
فاصله‌ی خود ان‌جی‌سی ۴۵۶۵ از زمین حدود ۴۰ میلیون سال نوریست و چیزی حدود ۱۰۰ هزار سال نوری هم پهنا دارد. این کهکشان را به سادگی می‌توان با یک تلسکوپ کوچک نیز تماشا کرد. از دیدگاه آسماندوستان، ان‌جی‌سی ۴۵۶۵ یکی از شاهکارهای برجسته‌ی کیهانیست که شارل مسیه آن را فراموش کرده.

---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
spiral galaxy - NGC 4565 - Needle Galaxy - constellation Coma Berenices - central core - dust lane - galactic plane - NGC 4562 - Messier

منبع: apod.nasa.gov

واضح‌ترین تصویر از حلقه غبار پیرامون ستاره "دهان ماهی"

ستاره‌ی دهان ماهی (آلفا ماهی، فم‌الحوت) یکی از پرنورترین ستارگان آسمان سیاره‌ی زمین است. این ستاره تنها ۲۵ سال نوری از زمین فاصله دارد و ستاره‌ای نزدیک است که در صورت فلکی ماهی جنوبی دیده می‌شود.

در این عکس که به کمک آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) گرفته شده، ستاره‌ی دهان ماهی را در مرکز حلقه‌ای از آوارهای غباری می‌بینیم. این نخستین بارست که عکسی با چنین وضوح و حسمندی بالایی در طول موج‌های میلیمتری از این ستاره و حلقه‌ی غبارش گرفته می‌شود.

قرص پیرامون دهان ماهی از گاز و غبارهای کیهانی تشکیل شده که در اثر برخورد فرادنباله‌دارهای درون سامانه‌‌اش با یکدیگر پدید آمده‌اند. این محیط پرآشوب همسان با روزگار آغازین سامانه‌ی خورشیدی خودمانست، در زمان "آخرین بمباران سنگین" که حدود چهار میلیارد سال پیش رخ داده بود. در آن روزگار، شمار هنگفتی از اجرام سنگی به فضای درونی سامانه‌ی خورشیدی یورش آورده و با کوبیده شدن به سیاره‌های سنگی جوان، از جمله زمین، دهانه‌های برخوردی فراوانی را بر سطح آنها پدید آوردند که بسیاری از آنها را هنوز می‌توانیم روی سیاره‌هایی مانند تیر و بهرام ببینیم.


تا جایی که می‌دانیم، دهان ماهی با چندین قرص آواری در بر گرفته شده و حلقه‌ای که در این تصویر آلما دیده می‌شود، بیرونی‌ترین آنهاست. این حلقه حدود ۲۰ میلیارد کیلومتر از ستاره‌ی مرکزی فاصله دارد و پهنایش به حدود ۲ میلیارد کیلومتر می‌رسد. چنین قرص به نسبت کشیده و برون‌مرکز باریکی تنها می‌تواند در اثر کشش گرانشی سیاره‌ها در این سامانه پدید آمده باشد، مانند گرانشی که از سوی مشتری بر کمربند سیارک‌ها در سامانه ی خورشیدی خودمان وارد می‌شود.

در سال ۲۰۰۸، تلسکوپ فضایی اِسا/ناسای هابل سیاره‌ی فراخورشیدی پرآوازه‌ی "دهان ماهی بی" را یافت که درون این حلقه به گرد ستاره می‌چرخد. این سیاره در این تصویر آلما دیده نمی‌شود.

---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Fomalhaut - star - constellation of Piscis Austrinus - The Southern Fish - Atacama Large Millimeter/submillimeter Array - ALMA - wavelength - exocomet - Solar System - Late Heavy Bombardment - terrestrial planet - Earth - impact crater - Mercury - Mars - Jupiter - asteroid belt - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - exoplanet - Fomalhaut b

کشف پل مغناطیسی میان ابرهای ماژلانی

* به نظر می‌رسد یک میدان مغناطیسی در فضای میان ابرهای بزرگ و کوچک ماژلانی، این دو کهکشان کوتوله‌ی ماهواره‌ای راه شیری را به هم پیوند داده است.

آسمان‌دوستان نیمکره‌ی شمالی به سادگی می‌توانند این را فراموش کنند که راه شیری دارد دو کهکشان کوتوله را می‌بلعد. ولی ساکنان نیمکره‌ی جنوبی برای تماشای این قلدربازی کیهانی در ردیف جلو نشسته‌اند. ولی این همه‌ی داستان نیست- این دو کهکشان کوتوله نه تنها گرفتار گرانش کهکشان ما شده‌اند، بلکه با یکدیگر نیز درگیرند.
در این تصویر، ابرهای ماژلانی کوچک (سمت راست) و بزرگ (سمت چپ) در آسمان بر فراز یکی از رادیوتلسکوپ‌های آرایه‌ی فشرده‌ی تلسکوپی استرالیا در رصدخانه‌ی پل وایلد در نیوساوث ولز استرالیا دیده می‌شود.
اثرهای گرانشی آشکاری که در این برهم‌کنش‌ها دیده می‌شود می‌تواند چیزهای بسیاره درباره‌ی تاریخ و فرگشت این کهکشان‌ها، و همچنین محیط پیرامون آنها به ما بگوید، ولی اینجا گرانش تنها نیرویی نیست که در کارست. میدان‌های مغناطیسی هم نقشی دارند که اخترشناسان هنوز در تلاش برای پی بردن به آنند. اکنون برای نخستین بار، پژوهشگران با بهره از رادیوتلسکوپ آرایه‌ی تلسکوپی فشرده‌ی استرالیا (ATCA) در نیوساوت ولز استرالیا یک میدان مغناطیسی را در فضای میان ابرهای ماژلانی شناسایی کرده‌اند. این ساختار که به نام پل ماژلانی شناخته شده، رشته‌ای از گاز و غبار به درازای ۷۵۰۰۰ سال نوری است که از ابر بزرگ ماژلان (ال‌ام‌سی) به ابر کوچک ماژلان (اس‌ام‌سی) کشیده شده. یافته‌های این پژوهش در ماهنامه‌ی انجمن سلطنتی اخترشناسی به چاپ رسیده است (متن کامل در اینجا).

آشکارسازی نادیدنی‌ها
میدان‌های مغناطیسی تنها پیرامون سیاره‌ها و ستارگان پیدا نمی‌شوند بلکه در ابعاد کهکشانی هم وجود دارند. ما میدان‌های مغناطیسی کهکشانی را هم در کهکشان خودمان و هم در چند قرص کهکشانی دیگر شناسایی کرده‌ایم ولی یک میدان مغناطیسی فراکهکشانی چیز دیگریست. این نخستین میدان مغناطیسی است که "بیرون" از یک کهکشان دیده شده.

برای آشکارسازی میدان مغناطیسی مربوط به پل ماژلانی، جین کاژمارک از دانشگاه سیدنی به همراه همکارانش ۱۶۷ چشمه‌ی رادیویی شناخته شده را در یک بخش آسمان رصد کردند؛ این چشمه‌ها بسیار دورتر از ابرهای بزرگ و کوچک ماژلانی (که به ترتیب ۱۶۰ هزار و ۲۰۰ هزار سال نوری از زمین فاصله دارند) هستند. شماری از این چشمه‌های رادیویی از دیدگاه ما درست پشت این پل و برخی دیگر نیز در کنار جای داشتند.

نور چشمه‌های رادیویی اغلب تا اندازه‌ای قطبیده است، یعنی امواج نور آنها در یک راستای ویژه نوسان می‌کنند. ولی اگر این نور در سر راهش تا تلسکوپ‌های ما از درون یک محیط (مانند یک رشته‌ی گازی گسترده‌) بگذرد، این گذر می‌تواند قطبش آن را تغییر دهد. میزان این تغییر، آگاهی‌هایی درباره‌ی آن محیط میانجی به ما می‌دهد. اخترشناسان بدین ترتیب توانستند میدان مغناطیسی این ناحیه را ۰.۳ میکروگاوس برآورد کنند- یک میلیون بار ضعیف‌تر از میدان مغناطیسی زمین روی سطحش.

پیوند ابر ماژلانی
ولی تفسیر این داده‌ها ساده نیست. کهکشان راه شیری خودش هم مانند زمین، خورشید و چند سیاره‌ی دیگر در سامانه‌ی خورشیدی دارای میدان مغناطیسی است. بنابراین دانشمندان می‌بایست تا جایی که می‌شد، سهم همه‌ی چشمه‌های دیگر را از این داده‌ها کم کنند تا بتوانند اثر مربوط به گازهای درون پل ماژلانی را به تنهایی اندازه بگیرند. برای این کار، آنها فرض‌هایی و ساده‌سازی‌هایی انجام دادند که می‌توانستند درست باشند یا نباشند، زیرا میدان‌های مغناطیسی هنوز به خوبی شناخته نشده‌اند.

ما می‌دانیم که ابرهای ماژلان در گذشته از کنار یکدیگر گذشته بوده‌اند. اخترشناسان هنوز درباره‌ی زمان یا میزان نزدیکی این دو مطمئن نیستند ولی می‌دانند که این رویداد باعث شد پیکره‌ی هر دوی آنها در عمل به هم بریزد و ساختارشان که روزگاری مارپیچی بود نامنظم شود. پل ماژلانی به احتمال بسیار بازمانده‌ای از همین برهم‌کنش است که در اثر بیرون کشیده شدن گازها از هر دو کهکشان در آن گذر پدید آمده.
تصویر نور دیدنی (مریی) از ابرهای ماژلان در کنار صفحه‌ی کهکشان راه شیری. تصویر بسیار بزرگ‌تر (۱۹.۴ مگابایت)
به گفته‌ی نویسندگان این پژوهشنامه، به نظر می‌رسد این میدان مغناطیسیِ نویافته از میدان‌های مغناطیسی هر دو کهکشان تشکیل شده که به همراه گازهای بیرون کشیده شده از آنها، با هم این پل پدید آورده‌اند. اگر این درست باشد، تاییدیست بر وجود یک میدان پان‌ماژلانی- یک میدان مغناطیسی که دو کهکشان را به هم پیوند می‌دهد. پیامدهای کشف چنین میدانی می‌تواند به آگاهی از گذشته و آینده‌ی کل سامانه‌ی ماژلانی بیانجامد.

آرایه‌ی کیلومتر مربعی (اس‌کی‌ای) که واپسین گام‌ ساختنش را می‌گذراند و در سال ۲۰۲۱ به راه خواهد افتاد، میدان‌های مغناطیسی پیرامون کهکشان‌های برهم‌کنشی‌ای مانند ابرهای ماژلانی را با جزییاتی از این هم بیشتر بررسی خواهد کرد و همچنین، به جستجوی نشانه‌های احتمالی مغناطیس در فضای میان‌کهکشانی خواهد پرداخت. 

در همین زمینه: 

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
magnetic field - Large Magellanic Cloud - Small Magellanic Cloud - dwarf galaxy - Milky Way Galaxy - Northern Hemisphere - Southern Hemisphere - LMC - SMC - Australia Telescope Compact Array - radio telescope - New South Wales - Australia - Magellanic Bridge - Monthly Notices of the Royal Astronomical Society - planet - star - extragalactic - Jane Kaczmarek - University of Sydney - radio - polarization - microgauss - Earth - Sun - solar system - pan-Magellanic - Square Kilometer Array - SKA - magnetism - intergalactic medium - galactic plane - Australia Telescope Compact Array - Paul Wild Observatory

منبع: skyandtelescope

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه