نشانه‌های آشکار از تولد یک سیاره در منظومه‌ای بیگانه

داده‌های تلسکوپ بسیار بزرگ (وی‌ال‌تی) در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا نشانه‌های آشکاری از یک سامانه‌ی سیاره‌ایِ در دست ساخت را نمایان کرده است. ستاره‌ی جوان "ای‌بی ارابه‌ران" با قرصی انبوه از گاز و غبار در بر گرفته شده که اخترشناسان در آن یک ساختار برجسته‌ی مارپیچی با یک "پیچش" (twist) دیده‌اند؛ این پیچش می‌تواند نشانگر جایی باشد که یک سیاره دارد شکل می‌گیرد. این ویژگیِ دیده شده می‌تواند نخستین گواه سرراست از به دنیا آمدن سیاره‌ای نوزاد باشد.
تصاویر سامانه‌ی ای‌بی ارابه‌ران که قرص مارپیچی پیرامون ستاره‌ی مرکزی را نشان می‌دهد. تصویر سمت راست بزرگنمایی از منطقه‌ایست که باچهارگوش سرخ در تصویر سمت چپ نشان داده شده، و بخش درونیِ قرص را در بر دارد، از جمله آن "پیچیدگی" زرد بسیار درخشانی (در دایره‌ی سفید) که به باور دانشمندان، سیاره‌ای دارد در آن ساخته می‌شود. فاصله‌ی این پیچش از ستاره‌ی ای‌بی ارابه‌ران برابر با قاصله‌ی نپتون تا خورشید است. دایره‌ی آبی هم بزرگی مدار نپتون را نشان می‌دهد.
آنتونی بوکالتی، رهبر این پژوهش از دانشگاه پی‌اس‌ال فرانسه می‌گوید: «هزاران فراسیاره (سیاره‌ی فراخورشیدی) تاکنون شناسایی شده ولی دانش ما از چگونگی پیدایش آنها اندک است.» اخترشناسان می‌دانند که سیاره‌ها در قرص‌های پرغبار پیرامون ستارگان جوانی مانند ای‌بی ارابه‌ران، و با انباشته و توده شدن گاز و غبار در آنها ساخته می‌شوند. این یافته‌های تازه‌ی وی‌ال‌تی که در نشریه‌ی آسترونومی اند آستروفیزیکز منتشر شده سرنخ‌هایی کلیدی برای بهتر شناختن این فرآیند به دانشمندان می‌دهد.

بوکالتی می‌گوید: «ما نیاز به رصد سامانه‌های بسیار جوان داریم تا بتوانیم واقعا لحظه‌ای که سیاره‌ها دارند پدید می‌آیند را ثبت کنیم.» ولی اخترشناسان تاکنون نتوانسته بودند تصویرهایی به اندازه‌ی کافی دقیق و ژرف از این قرص‌های جوان بگیرند تا چنین "پیچیشی" که نشانه‌ی نقطه‌ایست که سیاره‌ی نوزاد دارد در آن ساخته می‌شود را بیابند.

در این تصویرهای تازه مارپیچ خیره‌کننده‌ای از گاز و غبار را پیرامون ای‌بی ارابه‌ران می‌بینیم، ستاره‌ای که با فاصله‌ی ۵۲۰ سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی ارابه‌ران جای دارد. مارپیچ‌هایی از این دست نشانه‌ی وجود سیاره‌های نوجوانند که به گازها "لگد" می‌زنند و به گفته‌ی امانوئل دی فولکو از آزمایشگاه اخترفیزیکبوردو (ال‌ای‌بی) در فرانسه: «آشفتگی‌هایی به شکل یک موج در قرص پدید می‌آورند، چیزی مانند کِل (wake) پشت یک قایق روی دریاچه.» با گردش سیاره به گرد ستاره‌ی مرکزی، این موج هم شکل یک بازوی مارپیچی را به خود می‌گیرد.

"پیچش" بسیار روشن زردرنگ که نزدیک مرکزِ این عکس تازه‌ی ای‌بی ارابه‌ران دیده شده و فاصله‌ای هم‌ارز نپتون تا خورشید با ستاره‌ی مرکزی دارد، یکی از همین جاهای آشفته است که به باور گروه اخترشناسان، سیاره‌ای دارد در آن به دنیا می‌آید.

چند سال پیش هم آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتالکاما (آلما) رصدهایی از سامانه‌ی ای‌بی ارابه‌ران انجام داده بود که نخستین نشانه‌های فرآیندِ در دستِ انجامِ سیاره‌زایی را در آن نشان می‌داد. دانشمندان در عکس‌های آلما دو بازوی مارپیچی از گاز را نزدیک ستاره، در بخش درونی قرص یافتند. سپس در سال ۲۰۱۹ و اوایل ۲۰۲۰، بوکالتی و گروهی از اخترشناسان از فرانسه، تایوان، آمریکا و بلژیک برنامه‌ای ریختند تا با دستگاه اسفیر (SPHERE) در تلسکوپ وی‌ال‌تی تصویر دقیق‌تری از این ستاره بگیرند. تصاویر دستگاه اسفیر ژرف‌ترین نماهایی‌ست که تاکنون از سامانه‌ی ای‌بی ارابه‌ران به دست آمده.
تصویری که چند سال پیش آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتالکاما (آلما) از سامانه‌ی ای‌بی ارابه‌ران گرفته بود و نخستین نشانه‌های فرآیندِ در دستِ انجامِ سیاره‌زایی را در آن نشان می‌داد. دانشمندان در عکس‌های آلما دو بازوی مارپیچی از گاز را نزدیک ستاره، در بخش درونی قرص یافتند.
اخترشناسان با بهره از سامانه‌ی نیرومند تصویربرداری اسفیر توانستند نورهای کم‌جان‌تری که از دانه‌های کوچک غبار می آمد و پرتوهایی که از قرص درونی گسیلیده می‌شد را ببینند. آنها وجود بازوهای مارپیچی که نخستین بار آلما دیده بود را تایید کردند و یک ساختار شگفت‌انگیز دیگر را هم در آن دیدند، یک "پیچش" که نشان می‌داد سیاره‌ای آنجا دارد درون قرص ساخته می‌شود. آنه دوتری از ال‌ای‌بی می‌گوید: «این پیچش در برخی از مدل‌های نظریِ سیاره‌زایی پیش‌بینی شده بود. این پیچش نمایانگر نقطه‌ی پیوند دو مارپیچ است- مارپیچی که دارد رو به درون مدار سیاره می آید، و مارپیچی که دارد رو به بیرون گسترده می‌شود و هر دو دارند در نقطه‌ی شکل‌گیری سیاره به هم می‌پیوندند. این دو مارپیچ به گاز و غبار اجازه می‌دهند تا از قرص به سیاره برافزوده شده و باعث رشد آن شود.»

بوکالتی امیدوارست تلسکوپ ۳۹ متری آینده‌ی رصدخانه‌ی جنوبی اروپا با نام "تلسکوپ بی‌اندازه بزرگ" (ئی‌ال‌تی) به آنها امکان دهد تا بتوانند چگونگی دیدنامیک گاز در پیدایش سیاره‌ها را به طور مستقیم و دقیق‌تری ببینند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
European Southern Observatory - Very Large Telescope - ESO - VLT - star - AB Aurigae - planet - exoplanet - Anthony Boccaletti - Observatoire de Paris - PSL University - France - Astronomy & Astrophysics - Earth - constellation of Auriga - Charioteer - Emmanuel Di Folco - Astrophysics Laboratory of Bordeaux - LAB - Neptune - Sun - Atacama Large Millimeter/submillimeter Array - ALMA - Taiwan - US - Belgium - SPHERE - Anne Dutrey - Extremely Large Telescope

منبع: eso

روشنایی‌های افشان در زمین و آسمان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
ستارگان و ماهواره‌ها در این آسمان تاریک و بی‌ابر شبانه بر فراز دریاچه‌ی آبشار وانون در جنوب باختر ویکتوریا، استرالیا می‌درخشند یا برق می‌زنند.
تنها یک ابر با روشنی افشان و محو در این آسمان، روی درختان دیده می‌شود که باید بگوییم آن هم برای خود یک ماهواره است ولی نه ماهواره‌ای که به گرد زمین بچرخد، بلکه ماهواره‌ای برای کهکشان راه شیری به نام ابر ماژلانی بزرگ.
در پیش‌زمینه یک "قارچ شبح" با نام علمی Omphalotus nidiformis را می‌بینیم که در اثر پدیده‌ی زیست‌تابی درخشش شگفت‌انگیزی پیدا کرده.
این قارچ هم مانند ابر ماژلانی به آسانی با چشم دیده می‌شود. تابش شبحگون آن در اصل سبز مات بوده ولی در تصویر دوربین دیجیتالی سبزِ درخشان به نظر می‌رسد.
در پدید آوردن این تصویر دو نوردهی جداگانه به کار رفته. یکی از آسمان پس‌زمینه با ستارگان دوردست و نیز ابر ماژلانی بزرگ که ۱۶۰ هزار سال نوری از زمین فاصله دارد، و دیگری از پیش‌زمینه و قارچ شبح درخشانش که تنها چند "نانوثانیه‌ی نوری" از عدسی دوربین فاصله داشت.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Wannon Falls Reserve - South West Victoria - Australia - Large Magellanic Cloud - galaxy - Milky Way - Omphalotus nidiformis - ghost fungus - planet - Eart - bioluminescence - star

منبع: apod.nasa

کوتوله‌ای تنها در برهوت

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
کهکشان "کی‌کی ۲۴۶" برخلاف کهکشان‌های مارپیچی یا بیضیگون، مانند اکلیل‌هایی به نظر می‌رسد که بر روی یک پارچه‌ی مخمل سیاه پاشیده شده‌اند. کی‌کی ۲۴۶ که به نام "اسو ۴۶۱-۰۳۶" هم شناخته می‌شود یک کهکشان کوتوله‌ی نامنظم است که در توهیک یا تهی‌جای محلی جای گرفته، یک منطقه‌ی گسترده با فضای تهی. این کهکشان تنها کهکشان شناخته شده‌ای‌ست که از وجود "قطعی" آن در این پهنه‌ی تهی غول‌آسا آگاهیم. ۱۵ نمونه‌ی دیگر هم هست که یعنی شناختمان از آنها کافی نیست.

اگرچه این تصویر پر از کهکشان به نظر می‌رسد، ولی در حقیقت همه‌ی آنها بیرون از این تهی‌های هستند و خود بخشی از گروه‌ها یا خوشه‌های کهکشانی دیگرند. تهی‌جای‌های کیهانی مانند این، فضاهایی درون ساختار شبکه-مانندِ کیهانند که شمار کهکشان‌های درونشان بسیار اندک و یا صفر است.

این فضای تهی که در همسایگی گروه محلی است، دستکم ۱۵۰ میلیون سال نوری پهنا دارد. برای روشن شدن دیدگاهتان از چنین پهنه‌ای آن را با پهنای کهکشان راه شیری بسنجید که ۱۵۰ هزار سال نوری برآورد شده، یعنی این تهی‌جای با همه‌ی پوچی‌اش بسیار غول‌پیکر است.
جایگاه کهکشان راه شیری در لبه‌ی "تهی‌جای محلی" ( Local Void). درباره‌ی این عکس اینجا بخوانید: * ما در لبه‌ی یک حفره‌ی بزرگ زندگی می‌کنیم

در همین زمینه: * این تنهاترین کهکشان کیهان است

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
spiral galaxy - elliptical galaxy - KK 246 - ESO 461-036 - dwarf irregular galaxy - Local Void - void - galaxy group - galaxy cluster - Cosmic void - Local Group - Milky Way galaxy

منبع: spacetelescope
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

سوان بر فراز ابرها

این تصویر پویا (گیف) در دو اندازه‌ی بزرگ‌تر: ۳.۴ مگ و ۹.۴ مگ
دیدن دنباله‌دار سوان (سی/۲۰۲۰ اف۸) آسان نیست. سوان که چند روز تا گذشتنش از کنار خورشید مانده، تنها اندک زمانی پیش از سر زدن آفتاب خود را نشان می‌دهد. در آن هنگام درست روی افق شمالی است و تقریبا در روشنیِ هنگام طلوع غرق و ناپیدا می‌شود. پایین بودنش در افق هم باعث می‌شود به سادگی پشت درختان، ساختمان‌ها و ... ابرها پنهان شود.

میشاییل یاگر در روز ۲۱ می این فیلم کوتاه را از دنباله‌دار سوان در آسمان استیکسندورف اتریش گرفت. یاگر یکی از بهترین عکاسان دنباله‌دارها در جهانست و شاید تنها کسی‌ست که می‌تواند از یک بامداد ابری چنین نمای هنرمندانه‌ای در آورد.

راستش را بگوییم دنباله‌دار سوان دارد کمی ناامیدمان می‌کند. این دنباله‌دار در اواخر آوریل یک برون‌ریزی درخشان داشت که با چشم نامسسلح هم دیده شد و از همین رو انتظار گسترده‌ای می‌رفت نمایش خوبی در این ماه داشته باشد، ولی در عوض دارد خسته‌مان می‌کند. قدر آن اکنون میان ۷+ تا ۶+ برآورد شده، درست زیر آستانه‌ی دید چشم نامسلح.

دنباله‌دار سوان در روز ۲۷ می در جایی نزدیک مدار تیر از کنار خورشید خواهد گذشت. در آن هنگام گرمای سوزان خورشید می‌تواند یا آن را دوباره برافروزد یا به احتمال بسیار نابودش کند. اخترشناسان مشتاقانه پیگیر دگرگونی‌ها هستند. سوان تا پایان این ماه در صورت فلکی برساووش خواهد بود. برای رصد، از این نقشه کمک بگیرید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Comet SWAN - C/2020 F8 - sun - Michael Jaeger - Stixendorf - Austria - naked-eye - Mercury - constellation Perseus

منبع: spaceweather

ابرهای پرآشوب جنوب "شاه‌تخته"

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۴.۳ مگ)
این چشم‌انداز رنگین و پرآشوب با ابرهای غباری زاینده‌ای که در برابر گازهای اتمی برافروخته به حالت سایه‌نما در آمده‌اند همگی درون یکی از بزرگ‌ترین مناطق ستاره‌زایی کهکشان راه شیری جای دارند، در سحابی بزرگ شاه‌تخته.
این نمای نزدیک تلسکوپی میدانی به پهنای حدود ۸۰ سال نوری از سحابی، کمی جنوب و خاور ستاره‌ی اتا شاه‌تخته که بزرگ‌ترین و رازگونه‌ترین ستاره‌ی سحابی است را در بر دارد.
این تصویر از پیوند داده‌های باریک‌باندی درست شده که زیر آسمانِ یک منطقه‌ی برون‌شهری و در زمان قرنطینه که آلودگی نوری کمتر شده بود گردآوری شده بودند.
نقشه‌ی رنگی که برای رنگ‌آمیزی این تصویر به کار رفته همان نقشه‌ی رنگ تلسکوپ فضایی هابل است: گسیلش‌ اتم‌های یونیده‌ی گوگرد، هیدروژن، و اکسیژن به ترتیب به رنگ‌های سرخ، سبز، و آبی نمایانده شده‌اند.
این پشته‌های برافروخته و درخشان و غبارهای سرد و تیره‌ی پیرامونشان حدود ۷۵۰۰ سال نوری از زمین فاصله داشته و در راستای صورت فلکی جنوبی شاه‌تخته دیده می‌شوند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
silhouette - atom - star - Milky Way galaxy - Great Carina Nebula - Eta Carinae - restriction - narrowband - ionized - sulfur - hydrogen - oxygen - Hubble Space Telescope - constellation Carina

منبع: apod.nasa

گام‌های خرامان ناهید میان زمین و خورشید

درست مانند ماه که دارای گام‌هایی است، نیمه‌ی آفتاب‌گرفته‌ی سیاره‌ی ناهید هم گام‌هایی دارد و پهن و باریک می‌شود.
این نمای پیوندی از عکس‌های تلسکوپی درست شده و دگرگونی‌های پیوسته‌ی هلال کاهنده‌ی این سیاره‌ی درونی را که اکنون ستاره‌ی شامگاهی باختر آسمان نشان می‌دهد.
نماهای درون این تصویر همگی در سال ۲۰۲۰ و از پایین به بالا به ترتیب در روزهای ۲۷ فوریه، ۲۰ مارس، ۱۴ آوریل، ۲۴ آوریل، ۸ می، و ۱۴ می گرفته شده‌اند.
ناهید اکنون دارد از میان زمین و خورشید می‌گذرد و چون دارد به زمین نزدیک‌تر می‌شود، قرص آن هم از چشم ما بزرگ‌تر شده است.
ولی هر چه ناهید به راستای خط دید ما از خورشید نزدیک‌تر می‌شود، هلال آن هم باریک‌تر می‌شود.
ناهید در روز ۳ ژوئن درست از میان زمین و خورشید، ولی حدود ۱/۲ درجه شمال خورشید می‌گذرد و به همیستان (مقارنه‌ی) درونی می‌رسد.
چیزی نخواهد گذشت که ناهید به هنگام سپیده‌دم سر از افق خاوری در آورده و به ستاره‌ی بامدادی زمین تبدیل خواهد شد.
این شب‌ها به هنگام غروب خورشید به جستجوی ناهید در افق باختری بپردازید؛ در آن هنگام می‌توانید سیاره‌ی گریزپای تیر -درونی‌ترین سیاره‌ی سامانه‌ی خورشیدی- را هم پیدا کنید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Moon - phase - Venus - planet - evening star - crescent - Earth - Sun - inferior conjunction - morning star - planet - Mercury

منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه