پریان کوه‌پیکر کیهانی

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۶.۱ مگ)
توده‌های تراشیده‌شده‌ی غبارِ سحابی عقاب دارند ناپدید می‌شوند.
پرتوی نیرومند ستارگان با کنار زدن و تراشیدن این کوه‌های سرد کیهانی تندیس‌هایی در آنها پدید آورده‌اند که شاید جانورانی افسانه‌ای را به ذهن بیاورند.
در این تصویر یکی از این ستون‌های خیره‌کننده‌ی غبار در سحابی عقاب را می‌بینیم که شاید بتوان آن را مانند یک پری بیگانه‌ی غول‌پیکر پنداشت، هرچند که این پری ده سال نوری بلندی دارد و پرتوهایی داغ‌تر از آتش معمولی می‌گسیلد.
خود سحابی بزرگ عقاب یا ام۱۶ در حقیقت یک پوسته‌ی غول‌پیکراز گاز و غبار است که دارد توسط ستارگان نوزاد یک خوشه‌ی ستاره‌ای باد می‌شود. این ستارگان نوزاد دارند یک خوشه‌ی باز پدید می‌آورند و سرانجام پوسته‌ی سحابی عقاب را محو خواهند کرد.
ستون بزرگ غبار درون این تصویر حدود ۷۰۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و تا حدود ۱۰۰ هزار سال دیگر از میان خواهد رفت.
این تصویرِ رنگ‌آمیزی شده در سال ۲۰۰۵، به مناسبت پانزدهمین سالگرد پرتاب تلسکوپ فضایی هابل منتشر شده بود.

------------------------------------------------

تلگرام، توییتر و فیسبوک یک ستاره در هفت آسمان:


واژه‌نامه:
Eagle Nebula - fairy - M16 - open cluster - star - Hubble Space Telescope

منبع: apod.nasa

سایه‌های بامدادی شهریور و مهر

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
لحظه‌ی تعیین‌کننده‌ی اخترشناختی برای هموگان (اعتدال) پاییزی امسال در روز ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۲ (یکم مهرماه ۲۵۸۱)، ساعت ۰۱:۲۳ به وقت جهانی فرارسید، زمانی که خورشید در مسیر سالانه‌اش رو به جنوب در آسمان سیاره‌ی زمین، از استوای آسمانی گذشت.
این دَم آغاز فصل پاییز در نیمکره‌ی شمالی و فصل بهار در نیمکره‌ی جنوبی بود، زمانی که شب و روز در سسرتاسر زمین با هم برابر می‌شود.
بی‌گمان، اگر می‌خواهید تغییر فصل نجومی را با دیدن طلوع آفتاب جشن بگیرید، می‌توانید به دنبال پرتوهای نیمتابی (شفقی) هم بگردید.
سایه‌هایی که توسط ابرها فتاده‌اند می‌توانند در آسمان گرگ‌ومیش به هنگام هر طلوع یا غروبی نمایی چشمگیر داشته باشند.
در زمان‌های نزدیک به اعتدال فصلی و به دلیل پدیده‌ی چشم‌انداز (پرسپکتیو)، به نظر می‌رسد که ردِ این سایه‌های همراستا به خورشید بامدادی در جایی از افق خاوری رسیده و در آنجا با یکدیگر همگرا می‌شوند.
این تصویر آسمان و دریا به هنگام سر زدن آفتاب بامدادی ۱۵ سپتامبر در ساحل مدیترانه، نزدیک دهکده‌ی پتاچاتو در ایتالیا گرفته شده و پرتوهای نیمتابی و بازتاب‌های آینه‌وار در آب‌های این ناحیه را نشان می‌دهد.

------------------------------------------------

تلگرام، توییتر و فیسبوک یک ستاره در هفت آسمان:


واژه‌نامه:
equinox - Sun - celestial equator - planet - Earth - fall - spring - crepuscular rays - perspective - specular reflection - Mediterranean - Petacciato - Italy

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

حبابی از الکترون‌های داغ در چرخش به گرد ابرسیاهچاله مرکز راه شیری دیده شد

* برای بیش از دو ساعت، حبابی از الکترون‌های بی‌اندازه داغ، با سرعتی ۳۰ درصد سرعت نور به گرد ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشان راه شیری چرخید و سپس نابود شد.

اینجا تصویر واقعی تلسکوپ ایونت هورایزن (ئی‌اچ‌تی) از ابرسیاهچاله‌ی کمان ای* در مرکز کهکشان راه شیری را می‌بینیم با نمایی هنری که جایگاه آن حباب داغ و مدارش را بر پایه‌ی داده‌های آلما نشان می‌دهد- این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

اخترشناسان  چیزی را یافتند که به نظر می‌رسد حبابی از الکترون‌ها باشد که داشت با سرعتی باورنکردنی به گرد کمان ای*، سیاهچاله‌ی کلان‌جرم مرکز راه شیری می‌چرخید. این حباب شگفت‌انگیز می‌تواند به ما در آموختن درباره‌ی این که سیاهچاله‌ها چگونه مواد پیرامونشان را می‌بلعند یاری کند.

ماچیک ویِلگوس از بنیاد اخترشناسی رادیویی ماکس پلانک در آلمان به همراه همکارانش برای رصد ناحیه‌ی پیرامون کمان ای* که داشت شراره‌ی بزرگی از پرتوهای ایکس می‌گسیلید به سراغ آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) در شیلی رفتند. آنان چند دقیقه پس از این شراره، یک "تفتگاه" یا لکه‌ی داغ غول‌پیکری از پرتوها را دیدند که به احتمال بسیار از الکترون‌های داغ شده تا میلیاردها درجه ساخته شده بود و داشت در مداری در حدود فاصله‌ی سیاره‌ی تیر از خورشید به گرد ابرسیاهچاله می‌چرخید.

سیاره‌ی تیر ۸۸ روز زمان می‌برد تا خورشید را دور بزند ولی این حباب تنها ۷۰ دقیقه زمان برد تا یک دور به پرد کمان ای* بزند، یعنی داشت با سرعتی نزدیک به ۳۰ درصد سرعت نور حرکت می‌کرد. پژوهشگران توانستند این حباب را تنها برای دو مدار ببینند و سپس از دیده پنهان شد، که یا نابود شده بوده یا دیگر در طول موج‌هایی که آلما می‌توانست ببیند پرتو نمی‌گسیلید.

ویلگوس می‌گوید: «این حباب نمی‌توانست چندان کوچک باشد، زیرا یک حباب کوچک به این سرعت ناپدید نمی‌شود.» یک حباب کوچک که به هنگام چرخش به گرد سیاهچاله دستخوش نیروی برشی کمتری می‌شود، پس عمر درازتری خواهد داشت. «این یک حباب غول‌پیکر است، یک چیز کوچک نیست.»

پژوهشگران با مشاهده‌ی تنها همین دو مدار توانستند بفهمند که به نظر می‌رسد میدان‌های مغناطیسی‌ای که بر این حباب اثر می‌گذارند همراستا هستند زیرا انتظار داریم آنها بر پایه‌ی مدلی از سیاهچاله‌ها به نام مدل "قرص مهارشده با مغناطیس" (magnetically arrested disc) باشند. ویلگوس می‌گوید: «این به ما می‌گوید که شاید مدل‌هایمان از این سامانه‌ها براستی پیوندی (ارتباطی) با واقعیت داشته باشند.»

همچنین از مدار این حباب چنین برمی‌آید که نزدیک‌ترین مواد پیرامون سیاهچاله، در مداری به گرد آن می‌چرخند که عمود بر قرص کهکشانست، بدین معنا که ما روی زمین، با این که در لبه‌ی قرص کهکشانیم، ولی داریم این مدار را از روبرو می‌بینیم (مدار رونما)، چیزی که در مشاهدات پیشین هم به آن اشاره شده بود. ویلگوس می‌گوید: «ما در صفحه‌ی کهکشانی هستیم، بنابراین به نظر می‌رسد این مدار را باید از لبه‌اش ببینیم ولی این همان چیزی‌ست که هست [آن را از روبرو می‌بینیم]. این شگفت‌آور است.»

بررسی دقیق‌ترِ این ناحیه می‌تواند به ما کمک کند تا درباره‌ی چگونگی بلعیده شدن ماده توسط سیاهچاله‌ها و این که چرا شراره‌هایی سهمگین به بیرون می‌افشانند بیشتر بیاموزیم، ولی ناچاریم این پژوهش را از راه دور انجام دهیم.

ویلگوس می‌گوید: «نمای این حباب می‌تواند گونه‌ای زیبابین (کلایدسکوپ) جادویی باشد- در یک جهت به آن نگاه می‌کنید ولی به دلیل خمش نور در اثر گرانش سیاهچاله، آن را در جهتی به کلی متفاوت می‌بینید- ولی باید بسیار تاب‌آور (resilient) باشید تا بتوانید چندین میلیارد درجه را تاب بیاورید. اگر به گونه‌ای جادویی از درون این حباب سر درآوردید، به همان سرعت ناپدید خواهید شد.»

پژوهشنامه‌ی این دانشمندان در نشریه‌ی آسترونومی اند آستروفیزیکز منتشر شده است.


--------------------------------------------

تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
electron - Milky Way - supermassive black hole - Sagittarius A* - black hole - Maciek Wielgus - Max Planck Institute for Radio Astronomy - Germany - Atacama Large Millimeter/submillimeter Array - ALMA - Chile - flare - X-rays - Mercury - sun - wavelength - shear force - magnetic field - magnetically arrested disc model - galaxy - Earth - face-on - galactic plane - kaleidoscope - Astronomy & Astrophysics - Event Horizon Telescope - EHT

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

تصویر خیره‌کننده جیمز وب از نپتون و حلقه‌هایش

تصویر تازه‌ی  تلسکوپ فضایی جیمز وب هشت ماه از ماه‌های سیاره‌ی نپتون و چهار حلقه‌ی آن را نشان می‌دهد که دوتای آنها در بیش از ۳۰ گذشته دیده نشده بودند. این تصویربرداری در روز ۱۲ ژوییه‌ی ۲۰۲۲، با بهره از دوربین فروسرخ نزدیک جیمز وب (نیرکم، NIRCam) انجام شده.

تلسکوپ فضایی جیمز وب (جی‌دبلیواس‌تی) سیاره‌ی نپتون را با جزییاتی فراباور دیده است. در این تصویر تازه، حلقه‌های این سیاره، شماری از ماه‌های آن و نوارهایی از گرما پیرامون سطح آن را می‌بینیم.

اگرچه نپتون به دلیل وجود گاز متان در جوَش، در طول موج‌های نور دیدنی (مریی) به رنگ آبی دیده می‌شود، ولی متان نور فروسرخ را درمی‌آشامد (جذب می‌کند) و از همین رو اگر در این طول موج‌ها به آن نگاه شود، به گونه‌ای به رنگ سفید می‌درخشد. درخشان‌ترین بخش‌های آن ابرهای یخی در بلندای جو آنند که نور خورشید را پیش از آن که متان بتواند آن را درآشامد، بازمی‌تابانند.

این تصویر تازه همچنین دو حلقه‌ی درخشان نپتون را به همراه دو حلقه‌ی کم‌نورترش نشان می‌دهد. این حلقه‌ها انباشته از غبارند و همین آنها را کم‌نورتر و دیدنشان را سخت‌تر از حلقه‌های یخی تابناک، مانند آنهایی سیاره‌ی کیوان (زحل) را در بر گرفته‌اند می‌کند.

دانشمند جی‌دبلیواس‌تی، هِیدی هامّل می‌گوید: «بیش از سه دهه از آخرین باری که این حلقه‌های تیره و پرغبار را دیده‌ایم می‌گذرد و این نخستین باری‌ست که آنها را در فروسرخ می‌بینیم.»

واپسین -و تنها- باری که کم‌نورترین حلقه‌های نپتون را دیدیم زمانی بود که فضاپیمای وویجر ۲ی ناسا در ۱۹۸۹ از کنار این سیاره گذشت.

هشت تا از ماه‌های نپتون مانند نقطه‌هایی از نور در این تصویر دیده می‌شوند که درخشان‌ترینِ آنها، بزرگ‌ترین ماه سیاره است: تریتون. این سامانه‌ی ماه‌ها ویژگی شگرفی دارند- برای نمونه، تریتون رو به عقب به گرد نپتون می‌چرخد (چرخش پَس‌رو)- بنابراین مشاهدات بیشترِ جیمز وب هم از نپتون و هم از تریتون برای اواخر سال برنامه‌ریزی شده است.


--------------------------------------------

تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
 James Webb Space Telescope - Neptune - moon - ring - Near-Infrared Camera - NIRCam - JWST - planet - visible - wavelength - methane - infrared - reflect - absorb - Saturn - Heidi Hammel - NASA - Voyager 2 - Triton - backwards

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

کهکشانی همسان با کهکشان راه شیری خودمان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۵ مگ)
کهکشان مارپیچی بزرگ و زیبای ان‌جی‌سی ۷۳۳۱ اغلب به عنوان همسان راه شیری خودمان معرفی می‌شود.
این کهکشان که با حدود ۵۰ میلیون سال نوری فاصله، در صورت فلکی شمالی اسب بالدار جای دارد، در آغاز یک سحابی مارپیچی تشخیص داده شده بود و در حقیقت یکی از کهکشان‌های پرنوریست که در فهرست پرآوازه‌ی سده‌ی ۱۸ شارل مسیه گنجانده "نشده" است.
از آنجا که صفحه‌ی این کهکشان نسبت به خط دید ما کج است، نوردهی‌های درازمدت تلسکوپی اغلب به ثبت تصویری از آن می‌انجامند که حس ژرفا و عمق بسیار نیرومندی در بیننده بر می‌انگیزد.
در این تصویرِ نمای نزدیک از تلسکوپ فضایی هابل بازوهای مارپیچی باشکوه این کهکشان را می‌بینیم که با رگه‌های تیره‌ی غبار، خوشه‌های درخشان و آبی‌فام ستارگان بزرگ و جوان، و تابش ویژه‌ی سرخ‌فامِ منطقه‌های فعال در ستاره‌زایی آراسته شده‌اند.
مرکز درخشان و زردفام ان‌جی‌سی ۷۳۳۱ از نور انبوهِ ستارگان سرد و پیر می‌درخشد. و مانند راه شیری خودمان، هسته‌ی ان‌جی‌سی ۷۳۳۱ هم جایگاه یک ابرسیاهچاله (سیاهچاله‌ی ابرپرجرم) است.

-------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NGC 7331 - spiral galaxy - Milky Way - constellation Pegasus - spiral nebula - Charles Messier - Hubble Space Telescope - spiral arm - cluster - star - star forming - supermassive black hole - core

منبع: apod.nasa

چیزی به برخورد فضاپیمای ناسا با یک سیارک نمانده!

برداشت هنری از فضاپیمای دارت و خواهرش، فضاپیمای لیشیاکیوب

فضاپیمای "دارت" ناسا (DART، آزمایش تغییر مسیر سیارک دوتایی) هفته‌ی آینده در نخستین ماموریت واقعی پدافند سیاره‌ای به یک سیارک کوبیده خواهد شد.

فضاپیمای ۵۰۰ کیلوگرمی دارت در روز ۲۴ نوامبر سال گذشته به فضا پرتاب شد و در راه رسیدن به مقصدش، سیارک ۷۸۰ متری دیدیموس در روز ۲۶ سپتامبر است. دارت با رسیدن به این سیارک، به گونه‌ای عمدی خود را به ماهِ دیدیموس که سیارکی ۱۶۰ متری به نام دیمورفوس است خواهد کوباند تا مدار این سنگ کوچک به گرد سیارک مادرش را منحرف کند.

نه دیدیموس و نه دیمورفوس با ۱۱ میلیون کیلومتر فاصله از زمین، خطری برای سیاره‌مان ندارند، ولی دانشمند این ماموریت، اندی ریوکین از دانشگاه جانز هاپکینز در مریلند، به همراه گروهش امیدوارند که این سامانه‌ی سیارکی بتواند به عنوان یک بستر آزمایشی برای رویارویی با سنگ‌های فضایی خطرناک رفتار کند.

ریوکین در یک نشست رسانه‌ای که روز ۱۹ سپتامبر در کنگره‌ی علمی یوروپلنت در گرانادای اسپانیا برگزار شد گفت: «این یک آزمایش در سنجه‌هایی (مقیاس‌هایی) است که می‌خواهیم به کار ببریم یا شاید اگر براستی نیاز به کج کردن مسیر یک سیارک داشتیم به کار خواهیم برد.»

پژوهشگران زمانی این ماموریت را پیروزمندانه خواهند پنداشت که برخورد دارت، که با سرعت حدود ۶.۶ کیلومتر بر ثانیه انجام خواهد شد، بلندی مدار دیمورفوس را تا دستکم ۷۳ ثانیه کم کند، کمابیش ۱۰ درصد- ولی آنها فکر می‌کنند انحراف واقعی می‌تواند به حدود ۱۰ دقیقه نزدیک‌تر باشد.

اگرچه دات یک دوربین با خود دارد، ولی این فضاپیما در این برخورد نابود خواهد شد، از همین روو نخواهد توانست پیامدهای برخورد را ببیند. به جای آن، گروه دانشمندان برای مشاهدات دقیق بر "ماهواره‌ی مینیاتوری سبک ایتالیا برای تصویربرداری از سیارک‌ها" (لیشیاکیوب، LICIACube) تکیه خواهند کرد- یک فضاپیمای خواهد از سازمان فضایی ایتالیا که در روز ۱۱ سپتامبر از دارت جدا شد.

تصویری که نور سیارک دیدیموس و ماهکش، دیمورفوس را نشان می‌دهد و پیوندی از ۲۴۳ عکس است که فضاپیمای دارت در روز ۲۷ ژوییه‌ی ۲۰۲۲ از فاصله‌ی حدود ۳۲ میلیون کیلومتری، با دستگاه "دراکو" (دوربین "شناسایی دیدیموس و دوربین سیارک برای ناوبری نوری، DRACO) گرفته بود- این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

در فاصله‌ی ۵۵ کیلومتری دهانه‌ی برخوردی، لیشیاکیوب دو دوربین را برای گرفتن تصویر و ثبت داده‌های برخورد، همچنین اندازه‌گیری برخورد و اثر جنبشی (kinetic impact) بر دیمورفوس و هر توده‌ی آمده از جای برخورد به کار خواهد گرفت. استاورو ایوانوفسکی از رصدخانه‌ی اخترشناسی تریسته در ایتالیا در این نشست رسانه‌ای گفت: «برخوردی در کار خواهد بود که مسیر را تغییر خواهد داد، دهانه‌ای پدید خواهد آمد و سپس پرتابه‌هایی خواهیم داشت که در فضا پخش خواهند شد و لیشیاکیوب از آنها تصویربرداری خواهد کرد.»

همچنین چندین تلسکوپ زمینی و رصدخانه‌ی فضایی هم پشتیبانی خواهند کرد، از جمله هابل و جیمز وب که اندازه‌گیری‌ها و سنجش‌هایی روی دوره‌ی [مداری] دیمورفوس انجام خواهند داد و آن را با داده‌های گذشته خواهند سنجید [مقایسه خواهند کرد]. ریوکین می‌گوید: «هنگامی که دیمورفوس از جلوی دیدیموس می‌گذرد، می‌توانیم یک اُفت روشنایی به دلیل سایه ببینیم. با اندازه‌گیری این اُفت و خیزِ روشنایی، خواهیم توانست دوره‌ی زمانیِ چرخشِ دیمورفوس به گرد دیدیموس را اندازه بگیریم.»

به گفته‌ی ریوکین، اگرچه تصویرهای خود برخورد اندکی پس از رخ دادن به زمین تراگسیلیده خواهد شد، ولی هفته‌ها و یا حتی ماه‌ها زمان خواهد برد تا اثر آن روی مدار دیمورفوس با دقت بالا اندازه‌گیری شود و در نتیجه روشن شود که ماموریت پیروزمندانه بوده یا نه. در کنار سنجش‌های لیشیاکیوب، سازمان فضایی اروپا هم برنامه‌ای برای پرتاب یک فضاپیما به نام "هرا" (Hera) در سال ۲۰۲۴ دارد تا پیامدهای برخورد را با جزییات بیشتری ثبت کند.


--------------------------------------------

تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Double Asteroid Redirection Test - asteroid - Didymos - NASA - DART - moon - Dimorphos - Earth - Andy Rivkin - Johns Hopkins University - Maryland - Europlanet Science Congress - Granada - Spain - LICIACube - Italian Space Agency - crater - Stavro Ivanovski - Astronomical Observatory of Trieste - Italy - Hubble - James Webb - period - European Space Agency - Hera -  moonlet - Didymos Reconnaissance and Asteroid Camera for Optical navigation - DRACO

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه