پنجره‌ای به دوردست‌های کیهان

این تصوی در دو اندازه‌ی بسیار بزرگ‌تر: ۶.۶ مگ و ۹.۶ مگ
در این عکسِ تلسکوپ فضایی هابل ناسا یک خوشه‌ی کهکشانی به نام PLCK G004.5-19.5 را می‌بینیم. این خوشه توسط ماهواره‌ی اروپایی پلانک و به کمک پدیده‌ی سونیائف-زلدویچ یافته شده بود. در این پدیده‌، با گذر تابش زمینه‌ی ریزموج کیهان از درون خوشه‌های کهکشانی، اعوجاج‌هایی توسط الکترون‌های پرانرژیِ گازهای درون خوشه در این تابش پدید می‌آید.

کهکشان بزرگ مرکز تصویر درخشان‌ترین کهکشان خوشه و جرم اصلی در تصویر است. یک کمان باریک عدسی گرانشی هم بالای آن دیده می‌شود. این کمان دستاورد نیروهای گرانشی خوشه است که نور ستارگان و کهکشان‌های پشتش را خم کرده و به چشم ما رسانده، همانند روشی که در آن، یک عدسی شیشه‌ای نور را خم می‌کند.

تک و توکی ستاره در پیش‌زمینه دیده می‌شود که همگی از ستارگان کهکشان خودمانند، و این را از روی تیزی‌های پراش که در نورشان پدید آمده می‌توانیم تشخیص دهیم [زیرا این ستارگان به ما نزدیکند و تلسکوپ رویشان تنظیم نشده-م]. به جز این تک‌ستارگان، هر جرم دیگری که در تصویر دیده می‌شود یک کهکشان دوردست است.

نور این کهکشان‌ها به دلیل گسترش کیهان به سرخی گراییده و باعث شده آنها را سرخ‌تر از چیزی که واقعا هستند ببینیم. اخترشناسان با سنجش میزان این سرخگرایی (انتقال به سرخ) پی برده‌اند که نور کهکشان‌های این خوشه بیش از ۵ میلیارد سال در راه بوده تا به چشم ما برسد. کهکشان‌های پشتی که آنها را به شکل کمان‌های همگرایی گرانشی می‌بینیم از این هم دورترند و از همین رو می‌توان گفت این تصویر پنجره‌ای به روزگار بی‌اندازه کهن کیهان رو به ما گشوده.

تلسکوپ فضایی هابل این عکس را به کمک دوربین پیمایشی پیشرفته‌ (ACS) و دوربین میدان‌گسترده‌ی شماره ۳ی خود (WFC3) و به عنوان بخشی از یک برنامه‌ی رصدی گسترده به نام RELICS گرفته. در این برنامه از ۴۱ خوشه‌ی بزرگ کهکشانی تصویربرداری می‌شود تا با بهره از آنها به عنوان عدسی‌های گرانشی، به جستجوی کهکشان‌های درخشان دوردست بپردازند. این کهکشان‌ها سپس به کمک تلسکوپ‌های کنونی و همچنین در آینده با تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) با جزییات بیشتری بررسی خواهند شد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - ESA - Hubble Space Telescope - galaxy cluster - PLCK G004.5-19.5 - Planck satellite - Sunyaev-Zel’dovich - cosmic microwave background - electron - gravitational lens - gravitational force - star - diffraction spike - redshift - Advanced Camera for Surveys - AC - Wide Field Camera 3 - WFC3 - RELICS - cosmic lense - CSA - James Webb Space Telescope

منبع: spacetelescope

زیباروی تنها

* زیبایی، افسونگری، راز و رمز- این کهکشان مارپیچی باشکوه همه‌ی اینها را در خود دارد.

این عکس توسط تلسکوپ فضایی هابل ناسا گرفته شده و کهکشان مارپیچی ان‌جی‌سی ۳۳۴۴ را نشان می‌دهد که روی خود را به سوی ما گرفته و به اخترشناسان اجازه داده تا نگاهی دقیق به ساختار پیچیده و برازنده‌اش بیاندازند. هابل هم با توانایی خود در دیدن اجرام در چندین طول موج، ویژگی‌هایی را در آن آشکار کرده که در طیف دیدنی (مریی) پنهانند.
این تصویر در اندازه‌های: بزرگ- بسیار بزرگ (۸.۸ مگ)
کهکشان‌های مارپیچی از تماشایی‌ترین چشم‌اندازهای کیهانند ولی از نگاه یک بیننده، همه مانند هم نیستند. برخی از آنها از لبه دیده می‌شوند (کهکشان‌های لبه‌نما)، و به اخترشناسان امکان می‌دهند تا ساختار عمودی‌شان را به خوبی بررسی کنند. برخی دیگر با زاویه دیده می‌شوند و نمایی از ساختار بازوهای مارپیچی و بزرگیِ آنها به اخترشناسان می‌دهند. ولی دسته‌ی سوم از روبرو دیده می‌شوند (کهکشان‌های رونما) و بازوهای مارپیچی و هسته‌ی درخشان خود را با زیبایی تمام به تماشا می‌گذارند.

ان‌جی‌سی ۳۳۴۴ که با فاصله‌ی حدود ۲۰ میلیون سال نوری از زمین در صورت فلکی شیر کوچک جای دارد چشم‌انداز رونمایی دارد که با زیبایی‌اش نفس بیننده را بند می‌آورد. بزرگی این کهکشان نصف راه شیریست و یک مارپیچی "اندکی" میله‌ای است. میله‌ی مرکزی کوچک آن که در این تصویر هم دیده می‌شود، میله‌ای از ستاره است که از درون هسته‌ی آن گذشته. به برآورد اخترشناسان، دو سوم همه‌ی کهکشان‌های مارپیچی دارای میله هستند، از جمله راه شیری خودمان.

دید چند-طول موجی هابل به ما اجازه می‌دهد این کهکشان باشکوه را چیزی بیش از چند بازوی مارپیچی به گرد یک هسته ببینیم. این تصویر یک همگذاری از عکس‌هاییست که با چندین فیلتر گرفته شده‌اند، از فرابنفشِ نزدیک گرفته تا طیف دیدنی (مریی) و فروسرخِ نزدیک. همه‌ی اینها با هم نمای کامل‌تری نسبت به آنچه چشم انسان می‌بیند از این کهکشان نشان می‌دهند.

این بازوهای مارپیچ پرورشگاه‌ ستارگان تازه‌اند، ستارگان به شدت داغی که در این تصویر به خوبی می‌توان آنها را از روی تابش آبی‌فامشان شناسایی کرد. ابرهای گاز و غبار که مواد خام برای ساختن ستارگان بیشترند نیز در بازوها پراکنده‌اند و در این تصویر با پرتویی سرخ‌فام دیده می‌شوند. ولی تک‌ستارگانی که مانند جواهر در سمت چپ می‌درخشند بسیار به ما نزدیک‌ترند- آنها از ستارگان کهکشان خودمانند که از شانس، در راستای این کهکشان دیده می‌شوند.

اگرچه قرص رونمای ان‌جی‌سی ۳۳۴۴ چیزهای بسیاری را درباره‌ی ساختار پرجزییات آن آشکار کرده، ولی هنوز هم ناشناخته‌هایی دارد- اخترشناسان پی برده‌اند که برخی از ستارگان بخش‌های بیرونی این کهکشان به شیوه‌ی نامعمولی حرکت می‌کنند. اغلب، انبوه ستارگان مرکز یک کهکشان می‌توانند بر شیوه‌ی حرکت ستارگان بیرونی تاثیر بگذارند، ولی گویا چنین چیزی درباره‌ی ان‌جی‌سی ۳۳۴۴ صدق نمی‌کند. اخترشناسان بر این گمانند که ستارگان بیرونی این کهکشان که حرکت نامعمولی دارند در حقیقت از کهکشان دیگری که در گذشته‌ای دور، از کنار ان‌جی‌سی ۳۳۴۴ گذشته بوده دزدیده‌ شده‌اند.

ان‌جی‌سی ۳۳۴۴ یک ویژگی شگفت‌انگیز دیگر نیز دارد: جایگاه آن در فضا.

کهکشان ما بخشی از گروه محلیست که بر روی هم حدود ۴۰ کهکشان را در خود جای داده و کهکشان زن در زنجیر (آندرومدا) بزرگ‌ترین عضو آنست. ولی ان‌جی‌سی ۳۳۴۴ عضو چنین گروه‌هایی نیست. این کهکشان در حقیقت بخشی از شاخک کوچکیست که از ابرخوشه‌ی بزرگ دوشیزه بیرون زده و به آن "شاخک شیر" (Leo spur) می‌گویند؛ ابرخوشه‌ی دوشیزه یا سنبله مجموعه‌ی هیولاپیکری از چندین‌ هزار کهکشان است.

ولی ان‌جی‌سی ۳۳۴۴ در میان این همه کهکشان خودنمایی می‌کند و دلیلش هم زیبایی آنست که شکوه کیهان را می‌نمایاند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
spiral galaxy - Valentine - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - NGC 3344 - wavelength - edge-on - spiral arm - face-on - constellation of Leo Minor - Lion Cub - Milky Way - barred spiral galaxy - Wide Field Camera 3 - ultraviolet - optical - infrared - Earth - photobomb - star - spur - Local Group - Andromeda Galaxy - Virgo Supercluster

منبع: spacetelescope

ستاره‌ای که قلب شکارچی آسمان را شکافته

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
ستارگان می‌توانند موج‌هایی در دریای گاز و غبار سحابی شکارچی پدید بیاورند.
در این نمای نزدیکِ زیبا از ابرهای کیهانی و بادهای ستاره‌ای، ستاره‌ی ال‌ال شکارچی (LL Orionis) را هم می‌بینیم که به مواد سحابی شکارچی برخورد کرده است. ال‌ال شکارچی یک ستاره‌ی متغیر سرگردان درون پرورشگاه ستاره‌ای شکارچی است که هنوز دارد روزگار نوزادی خود را می‌گذراند.
بادهایی که این ستاره از خود می‌دمد بسیار پرانرژی‌تر از بادهای خورشید میانسالِ ماست. بادهای پرسرعت آن با برخورد به گازهای کم‌سرعتِ پیرامون، یک جبهه‌ی "شوک کمانی" پدید آورده- همانند موج کمانی‌ای که با پیشروی یک قایق در آب، و یا با حرکت یک هواپیما با سرعت زبَرصوت در جلوی آنها پدید می‌آید.
[نمونه‌ی دیگر را اینجا ببینید: * ستاره‌ای که با مرگ همدمش از خانه رانده شد]
ساختار کمانی کوچک و باشکوهی که درست بالا، سمت چپ مرکز این تصویر دیده می‌شود، همان موج شوک کیهانی ال‌ال شکارچی است و حدود نیم سال نوری گستردگی دارد.
گازهای کم‌سرعت‌تر که باد این ستاره با آنها برخورد کرده دستاورد خوشه‌ی ستاره‌ای داغِ مرکز سحابی شکارچی هستند: خوشه‌ی ذوزنقه که بیرون از چارچوب، در گوشه‌ی بالا، سمت چپ تصویر جای دارد.
جبهه‌ی شوک پیرامون ال‌ال شکارچی در سه بُعد دارای شکلی همچون یک کاسه است که اگر از لبه‌ی ته آن نگاه کنیم، درخشان‌تر دیده می‌شود.
این تابلوی زیبای کیهانی بخشی از یک نمای موزاییکی گسترده از مجموعه‌ی پرورشگاه ستاره‌ای شکارچی است که با هزاران پیکره‌ی روان و مایع-مانندِ مربوط به فرآیندهای ستاره‌زایی پر شده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
LL Ori - Orion Nebula - stellar wind - LL Orionis - star - Sun - shock front - bow wave - supersonic - star cluster - Trapezium - star formation

منبع: apod.nasa

بزرگ‌ترین سیاهچاله‌ها سریع‌تر از کهکشان میزبانشان رشد می‌کنند

* سرعت رشد بزرگ‌ترین سیاهچاله‌های کیهان بیش از نرخ ستاره‌زایی کهکشان‌های میزبانشان است؛ این یافته‌ی پژوهشی‌ست که بر پایه‌ی داده‌های رصدخانه‌ی پرتو X چاندرای ناسا و چند تلسکوپ دیگر انجام شده.

داده‌هایی که اخترشناسان در درازنای چندین سال درباره‌ی روند پیدایش ستارگان در کهکشان‌ها و رشد سیاهچاله‌های ابرپرجرم (ابرسیاهچاله‌ها) در مرکزشان گرد آورده بودند نشان می‌داد که ابرسیاچاله‌ها و ستارگان کهکشان میزبانشان پا به پای هم رشد می‌کنند. (ابرسیاهچاله‌ها چند میلیون تا چند میلیارد برابر خورشید جرم دارند.)
این تصویر از پیوند داده‌های پرتو ایکس چاندرا (آبی) و داده‌های نوری و فروسرخ هابل (سرخ، سبز و آبی) درست شده. تصویر چاندرا ژرف‌ترین تصویریست که تاکنون در طیف X گرفته شده. هر چشمه در تصویر چاندرا دستاورد قرص‌های برافزایشی ابر سیاهچاله‌های مرکز کهکشان‌هاست (چیزی مانند نقاشی درون چارچوب پیوست). تصویر بزرگ‌تر
ولی اکنون دو پژوهش جداگانه نشان می‌دهد که سیاهچاله‌های کهکشان‌های بزرگ بسیار سریع‌تر از سیاهچاله‌های کهکشانهای کوچک‌تر رشد کرده‌اند.

گوانگ یانگ از دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا و رهبر یکی از دو پژوهش می‌گوید: «ما در تلاشیم مسابقه‌ای که میلیاردها سال پیش آغاز شده بود را بازسازی کنیم. می‌خواهیم با بهره از داده‌هایی باورنکردنی که از تلسکوپ‌های گوناگون به دست آمده بفهمیم این رقابت کیهانی چگونه به راه افتاد.»

یانگ و همکارانش به کمک تلسکوپ‌های فضایی هابل و چاندرا و چند تلسکوپ دیگر نرخ رشد سیاهچاله‌ها در کهکشان‌هایی در فاصله‌ی ۴.۳ تا ۱۲.۲ میلیارد سال نوری زمین را بررسی کردند.

آنها نسبت میان نرخ رشد یک ابرسیاهچاله و نرخ ستاره‌زایی کهکشان میزبانش را اندازه گرفتند. باور همگانی تاکنون این بوده که این نسبت می‌بایست برای همه‌ی کهکشان‌ها تقریبا یکسان باشد.

ولی آنها دریافتند که این نسبت برای کهکشان‌های پرجرم‌تر بسیار بیشتر است. این نسبت در کهکشان‌هایی به جرم حدود ۱۰۰ میلیارد خورشید حدود ۱۰ برابر کهکشان‌هایی به جرم ۱۰ میلیارد خورشید بود.

نیل برنت، نویسنده‌ی دیگرِ پژوهش از دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا می‌گوید: «پرسش آشکار اینست: چرا؟ شاید کهکشان‌های بزرگ بهتر از کهکشان‌های کم‌جرم می‌توانند ابرسیاهچاله‌های مرکزشان را با گازهای سرد تغذیه کنند.»

گروه دیگری از دانشمندان نیز در پژوهشی جداگانه نشانه‌هایی از این یافتند که پرجرم‌ترین سیاهچاله‌ها در روند رشد، از ستارگان کهکشان‌هایشان پیشی گرفته‌اند. مار مزکوا از بنیاد علوم فضایی اسپانیا به همراه همکارانش سیاهچاله‌های درون برخی از درخشان‌ترین و پرجرم‌ترین کهکشان‌های کیهان را بررسی کردند. آنها به بررسی ۷۲ کهکشان پرداختند که در مرکز خوشه‌هایی کهکشانی تا فاصله‌ی ۳.۵ میلیارد سال نوری زمین بودند. در این پژوهش، از داده‌های پرتو ایکس چاندرا و داده‌های رادیویی چند تلسکوپ رادیویی بزرگ بهره جستند.

جرم سیاهچاله‌ها پیوندی شناخته شده با تابش پرتو ایکس و رادیویی آنها دارد؛ مزکوا و همکارانش به کمک همین پیوند، جرم سیاهچاله‌های این خوشه‌های کهکشانی را برآورد کردند. سپس همین کار را با فرض هماهنگ بودن رشد سیاهچاله‌ها و کهکشان‌هایشان تکرار کردند و جرم سیاهچاله‌ها را یک دهم چیزی که در روش نخست اندازه گرفته بودند به دست آوردند.

مزکوا می‌گوید: «ما سیاهچاله‌هایی را یافتیم که بسیار بزرگ‌تر از چشمداشت‌ها بودند. شاید آنها مسابقه‌ی رشد را بسیار زودتر آغاز کرده بوده‌اند یا شاید هم نرخ رشدشان در درازنای میلیاردها سال بیشتر بوده.»

این پژوهشگران دریافتند که تقریبا نیمی از سیاهچاله‌هایی که بررسی کردند، جرم برآوردیشان دستکم ۱۰ میلیارد برابر خورشید بود. از این نظر آنها در رده‌ای از سیاهچاله‌های بی‌اندازه پرجرم به نام سیاهچاله‌های "فراپرجرم" (یا فراسیاهچاله‌ها) جای می‌گیرند.

جی. هالاواچک-لرندو، یکی از این پژوهشگران از دانشگاه مونترآل می‌گوید: «ما می‌دانیم که سیاهچاله‌ها اجرامی افراطی هستند، بنابراین جای شگفتی نیست اگر افراطی‌ترین‌ نمونه‌های آنها قوانینی که فکر می‌کردیم بر آنها حاکم است را بشکنند.»

گزارش گروه مزکوا در شماره‌ی فوریه‌ی ۲۰۱۸ ماهنامه‌ی انجمن سلطنتی اخترشناسی انتشار یافته و گزارش گروه یانگ هم برای انتشار در شماره‌ی آوریل ۲۰۱۸ همین نشریه پذیرفته شده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
black hole - star - NASA - Chandra X-ray Observatory - supermassive black hole - Sun - Guang Yang - Penn State - Hubble Space Telescope - Earth - X-ray - Chandra Deep Field-South & North - COSMOS-Legacy surveys - galaxy - Niel Brandt - Mar Mezcua - Institute of Space Sciences - Spain - Australia Telescope Compact Array - Karl G. Jansky Very Large Array - Very Long Baseline Array - galaxy cluster - radio - ultramassive - J. Hlavacek-Larrondo - University of Montreal - Monthly Notices of the Royal Astronomical Society - MNRAS - optical - infrared - HST

منبع: nasa

روشنایی‌های شبانه نیویورک

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این چشم‌انداز زیبای شبانه نورافشانی‌های سمت خاوری منهتن نیویورک را در شب ۱۳ فوریه می‌بینیم.
این تصویر تک‌رنگ ما را به یاد زمانی می‌اندازد که فیلم‌های عکاسی سیاه و سفید گزینه‌ی رایج برای عکس گرفتن در روشنایی اندکِ شبانه و همچنین عکاسی نجومی بودند. این عکس از پیوند ۲۲ نوردهی که با هم ۲ دقیقه و ۴۰ ثانیه را در بر می‌گرفتند درست شده و دریاچه‌ی پارک مرکزی نیویورک را هم نشان می‌دهد.
نور ستارگان در مدت این نوردهی‌ها ردهایی ساخته و ابرها هم با جابجایی خود نقش‌هایی بر آسمان انداخته‌اند.
خط‌چین بلندی که از بالا به پایینِ این نمای فراواقعی (سوررئال) کشیده شده رد استگاه فضایی بین‌المللی است که از نور آفتاب روشن شده و دارد به سوی افق جنوبی می‌رود. فاصله‌های زمانی کوتاه میان نوردهی‌ها باعث شده رد درخشان ایستگاه به شکل خط‌چین در آید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Manhattan - monochrome - New York City - Central Park - time-lapse - International Space Station

منبع: apod.nasa

از کالیفرنیا تا خوشه پروین

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
دنباله‌دار پان‌استارز (سی/۲۰۱۶ آر۲) که به نام "دنباله‌دار آبی" نیز شناخته می‌شود نزدیک گوشه‌ی پایین، سمت چپ این چشم‌انداز خیره‌کننده‌ی کیهانی دیده می‌شود. میدان گسترده‌ی این تصویر که در شب ۱۳ ژانویه، با نوردهی بلند و به کمک یک دوربین دیجیتالی حسمند گرفته و پرداخته شده حدود ۲۰ درجه از آسمان را می‌پوشاند.
در این چارچوب ابرهای رنگین و سحابی‌های تاریک غبارآلودی را می‌بینیم که در واقع کم‌نورتر از آنند که با چشم نامسلح دیده شوند.
در بالا، سمت راست، سحابی کالیفرنیا (ان‌جی‌سی ۱۴۹۹) با پیکره‌ی آشنایش که تا اندازه‌ای مانند نقشه‌ی ایالت کالیفرنیاست دیده می‌شود. "خط ساحلی" این سحابی بیش از ۶۰ سال نوریست و خودش حدود ۱۵۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد.
تابش سرخ‌فام آن از اتم‌های یونیده‌ی هیدروژنی می‌تابد که از پرتوهای پرانرژی ستاره‌ی درخشان "کیسی برساووش" (ξ Persei=Xi Persei) زیر پایش برانگیخته شده‌اند.
پایینِ مرکز چارچوب، خوشه‌ی ستاره‌ای نامدار پروین دیده می‌شود که حدود ۴۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و پهنایش به ۱۵ سال نوری می‌رسد. رنگ آبی زیبای آن بارتاب نور ستارگانش توسط غبارهای کیهانیست.
در میان خوشه‌ی پروین و سحابی کالیفرنیا هم ستارگان داغ انجمن ستاره‌ای اوبی۲ی برساووش (OB2) و سحابی‌های گرد و خاکی و تاریکی را می‌بینیم که بخشی از لبه‌ی ابرهای مولکولی بزرگ برساووش و گاو را تشکیل داده اند.
رنگ آبی چشمگیر دم دنباله‌دار پان‌استارز دستاورد انبوه مولکول‌های مونوکسید کربن (CO) در آنست که از نور خورشید برانگیخته و یونیده شده و چنین تابشی را پدید آورده‌اند. این دنباله‌دار در آن شب ۱۷ دقیقه‌ی نوری از زمین دور بود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
comet - PanSTARRS - blue comet - C/2016 R2 - California Nebula - NGC 1499 - hydrogen - atom - ionized - star - Xi Persei - Pleiades star cluster - reflection - Perseus OB2 association - dark nebula - Taurus - Perseus molecular cloud - carbon monoxide - CO - molecule - tail - Earth

منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه