همسایه غول‌پیکر ما

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
کهکشان آندرومدا یا "زن در زنجیر"، نزدیک‌ترین کهکشان بزرگ به کهکشان راه شیری ماست.
باور بر اینست که نمای آندرومدا و راه شیری بسیار همانند یکدیگر است و هر دو با هم بر گروه محلی کهکشان‌ها فرمان می‌رانند.
روشنی پراکنده و افشانِ آندرومدا از نوریست که از صدها میلیارد ستاره‌ی درونش می‌تابد. ولی تک ستارگانی که در جای جای این تصویر پراکنده‌اند در واقع ستارگان کهکشان خودمانند که درست در راستای خط دید اجرام پس‌زمینه، و در جلوی آنها جای گرفته‌اند.
آندرومدا را اغلب با نام ام۳۱ نیز می‌شناسیم زیرا سی و یکمین جرمی بود که شارل مسیه در سیاهه‌ای که از اجرام آسمانی با نور پراکنده و نامتمرکز تهیه کرده بود وارد کرد. فاصله‌ی ام۳۱ از زمین به اندازه‌ایست که نورش باید دو میلیون سال در راه باشد تا به چشم ما برسد.
کهکشان آندرومدا با چشم نامسلح هم دیده می‌شود، ولی این تصویر یک چهل‌تکه (موزاییک) دیجیتالی است و از پیوند ۲۰ نما که از پشت یک تلسکوپ کوچک گرفته شده‌اند درست شده.
هنوز ناشناخته‌های بسیاری درباره‌ی ام۳۱ وجود دارد، از جمله این که دقیقا چقدر زمان می‌برد تا این کهکشان به راه شیری ما رسیده و به آن برخورد کند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Sun - Jupiter - Earth - Comet 46P/Wirtanen - comet - binoculars - Skagen - Denmark

منبع: apod.nasa

ستاره‌ای که دارد به روش سیاره‌ها ساخته می‌شود

* اخترشناسان با ثبت یکی از پرجزییات‌ترین نماها تا به امروز از یک ستاره‌ی جوان، چیزی نامنتظره را آشکار کرده‌اند- یک همدم نوزاد پیرامون آن.

در این رصد که به رهبری جان لی از دانشگاه لیدز انجام شد، دانشمندان پی بردند که این ستاره تنها نیست و در حقیقت دوتاست. جرم اصلی که "ام‌ام ۱ای" نام دارد یک ستاره‌ی بزرگ و جوان است که با قرصی چرخان از گاز و غبار -که هدف اصلی رصد بود- در بر گرفته شده.
برداشت هنری از قرص گاز و غبار پیرامون پیش‌ستاره‌ی ام‌ام ۱ای، با همدم کوچکی به نام ام‌ام ۱بی که دارد در بخش بیرونی قرص سساخته می‌شود
آنچه آشکار شده یک جرم کم نور به نام ام‌ام ۱بی است که دارد درست در لبه‌ی بیرونی قرص به گرد ام‌ام ‌۱ای می‌چرخد. به باور پژوهشگران این یکی از نخستین نمونه‌های یک قرص "تکه تکه شده" است که پیرامون یک ستاره‌ی جوان دیده می‌شود.

دکتر لی می‌گوید: «ستارگان درون ابرهای بزرگ گاز و غبار در فضای میان‌ستاره‌ای ساخته می‌شوند.» «این ابرها همزمان با رمبش گرانشی سریع و سریع‌تر می‌چرخند و قرصی پیرامون خود می‌سازند. در مورد ستارگان کوچکی مانند خورشید، در این قرص [تنها] سیاره‌هایی می‌تواند پدید بیاید.» «ولی اینجا ستاره و قرصی که دیده‌ایم به اندازه‌ای بزرگ و پرجرمند که به جای آن که سیاره‌ای نوزاد پیرامونش ببنیم، یک ستاره‌ی رو به رشدِ دیگر را داریم می‌بینیم.»

دانشمندان با سنجش میزان تابشی که از غبارها گسیلیده می‌شود، و جابجایی‌های کوچکی که در بسامد پرتوهای گسیلیده از گاز رخ می‌دهد توانستند جرم ام‌ام ۱ای و ام‌ام ۱بی را محاسبه کنند. جرم ام‌ام ۱ای ۴۰ برابر جرم خورشید، و جرم همدمش، ام‌ام ۱بی کمتر از یک دوم خورشید برآورد شد.

دکتر لی می‌گوید: «ستارگان پیرترِ بسیاری با یک همدمِ نزدیک دیده شده‌اند، ولی در اغلب این سامانه‌های دوتایی، هر دو ستاره تقریبا هم‌جرم بوده‌ و بنابراین به احتمال بسیار مانند دوقلوها با هم و همزمان شکل گرفته‌اند. یافتن یک سامانه‌ی دوتایی جوان با نسبت جرم ۸۰ به ۱ بسیار نامعمول است و نشان می‌دهد که دو ستاره در فرآیندهایی به کلی متفاوت پدید آمده‌اند.»

روند پیدایش ام‌ام ۱بی فرآیندیست که در قرص‌های سرد و بزرگ انجام می‌شود. این قرص‌های "ناپایدار از نظر گرانشی" نمی‌توانند در برابر گرانش خود تاب آورده و در یک یا چند بخش می‌رمبند [که هر کدام می‌تواند یک جرم بسازد].
عکس‌های از تابش غبار (سبز) و گازهای پیرامون ام ام ۱ای (سرخ برای گازی که دارد دور می‌شود و آبی برای گازی که به ما نزدیک می‌شود). ام‌ام ۱بی پایین، سمت چپ دیده می‌شود. دو تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر: چپ- راست
دکتر دانکن فورگن، یکی از نویسندگان این پژوهش از دانشگاه سنت اندروز می‌گوید: «من بیشتر عمر کاری خود را صرف شبیه‌سازی این فرآیند برای سیاره‌های غول پیکر به گرد ستارگانی مانند خورشید کرده‌ام. دیدن عملی شکل‌گیری جرمی به بزرگی یک ستاره بسیار هیجان‌انگیز است.»

پژوهشگران خاطرنشان می‌کنند که ستاره‌ی جوان نویافته (ام‌ام ۱بی) خودش هم می‌تواند پیرامونش یک قرص داشته باشد که سیاره‌های خودش می‌توانند در آن ساخته شوند- ولی این باید سریع باشد.

دکتر لی می‌افزاید: «ستارگانی به بزرگی ام‌ام ۱ای تنها حدود یک میلیون سال عمر کرده و سرانجام در انفجار نیرومند ابرنواختری می‌میرند، پس احتمالش هست که ام‌ام ۱بی در آینده بتواند سامانه‌ی سیاره‌ای خودش را بسازد.»

اخترشناسان این کشف غافلگیرکننده را به کمک آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) که در بیابان آتاکامای شیلی برپاست انجام دادند. آنها با بهره‌گیری همزمان از ۶۶ آنتن آلما، در فرآیندی به نام تداخل‌سنجی توانستند توان یک تک تلسکوپ به قطر تقریبا ۴ کیلومتر را شبیه‌سازی کنند، که به آنها امکان داد تا برای نخستین بار مواد پیرامون این ستاره‌ی جوان را به تصویر بکشند. پژوهشنامه‌ی این دانشمندان در نشریه‌ی آستروفیزیکال جورنال لترز منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
MM 1a - star - John Ilee - University of Leeds - MM 1b - Sun - planet - frequency - Astrophysical Journal Letters - binary system - gravitationally unstable - Duncan Forgan - University of St Andrews - supernovae - planetary system - Atacama Large Millimetre/submillimetre Array - ALMA - interferometry

لکه آبی در آسمان بر فراز کلیسای متروکه

امروز دنباله‌دار ویرتنن از کنار زمین می‌گذرد.
این گلوله برفی گل‌آلودِ ۱.۲ کیلومتری هر ۵.۴ سال یک بار خورشید را دور می‌زند و در این مسیر، به اندازه‌ی مشتری از آن دور شده و به اندازه‌ی زمین به آن نزدیک می‌شود.
دنباله‌دار ۴۶پی/ویرتنن امروز از فاصله‌ای هم‌ارز ۳۱ برابر فاصله‌ی ماه از کنار زمین می‌گذرد که نزدیک‌ترین گذر در ۷۰ سال گذشته است.
اگر بخواهید آن را در آسمان پیدا کنید می‌توانید با یک دوربین دوچشمی صورت فلکی گاو را جستجو کنید و آن را که مانند یک لکه‌ی آبی متفاوت با اجرام دیگر است پیدا کنید.
این عکس یک هفته پیش گرفته شده و دنباله‌دار ویرتنن را در آسمان بر فراز کلیسای متروکه‌ی اسکِین دانمارک نشان می‌دهد. در این تصویرِ پیوندی خود عکاس هم دیده می‌شود.
دنباله‌دار ۴۶پی/ویرتنن از امروز آغاز به دور شدن از زمین و خورشید کم‌نور کرده و سرانجام ناپدید خواهد شد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
Sun - Jupiter - Earth - Comet 46P/Wirtanen - comet - binoculars - Skagen - Denmark

منبع: apod.nasa

چرا نپتون‌های داغ کمیابند؟

* "نپتون‌های داغ کجا رفته‌اند؟". کمیاب بودن فراسیاره‌های (سیاره‌های فراخورشیدی) هم‌اندازه‌ی نپتون در فاصله‌ی بسیار نزدیک به ستاره‌هایشان رازیست که اخترشناسان مدت‌هاست در پی یافتن پاسخ آنند.

گروهی از پژوهشگران به رهبری اخترشناسان دانشگاه ژنو سوییس یکی از چنین فراسیاره‌هایی را یافته‌اند که دارد جو خود را با نرخی رسام‌آور از دست می‌دهد. این کشف نظریه‌ای را نیرو می‌بخشد که بر پایه‌ی آن، نپتون‌های داغ بیشتر جو خود را از دست داده‌اند و به سیاره‌هایی کوچک‌تر به نام ابر-زمین که بسیار فراوان‌ترند تبدیل شده‌اند. گزارش این یافته‌ها در نشریه‌ی آسترونومی اند آستروفیزیکز منتشر شده.
برداشت هنری از گلیزه ۳۴۷۰بی در فاصله‌ی ۹۷ سال نوری زمین، یک سیاره‌ی گرم در اندازه‌ی نپتون که هیدروژن دارد به شدت از آن می گریزد. این فراسیاره نسبت به ستاره‌اش که یک کوتوله‌ی سرخ به نام گلیزه ۳۴۷۰بی است بسیار کوچک است. تابش شدید این ستاره هیدروژنِ درون جو بالایی سیاره را تا جایی گرم کرده که دارد از آن می‌گریزد. نرخ دسترفت این سیاره‌ی بیگانه ۱۰۰ برابر سریع‌تر از نپتون گرمیست که پیش از آن یافته شده بود و آن هم دارد جو خود را از دست می‌دهد. تصویر بررگ‌تر
ماهیگیران اگر تنها ماهی‌های بزرگ و کوچک در تورشان بیفتد ولی ماهی اندازه میانگینی در میانشان نبینند، برایشان پرسش پیش می‌آید. این مانند چیزیست که اخترشناسانی که در پی شکار فراسیاره‌ها هستند با آن روبرو شده‌اند. تاکنون شمار فراوانی از سیاره‌های داغ [سیاره‌های بسیار نزدیک به ستاره] در اندازه‌های مشتری، و انبوهی از سیاره‌های ابرزمین یافته شده (ابرزمین‌ها سیاره‌های اندکی بزرگ‌تر از زمین با بیشینه‌ی قطر ۱.۵ برابر زمینند)، ولی هیچ فراسیاره‌ی داغی در اندازه‌های نپتون یافته نشده. برای این راز "کویرِ" نپتون‌های داغ دو توضیح پیشنهاد شده: یا چنین سسیاره‌هایی واقعا کمیابند، یا این که زمانی فراوان بوده‌اند ولی تاکنون ناپدید شده‌اند.

چند سال پیش اخترشناسان دانشگاه ژنو به کمک تلسکوپ فضایی هابل ناسا پی بردند که یک نپتون گرم در لبه‌ی این "کویر"، با نام گلیزه۴۳۶بی دارد هیدروژن جوَش را از دست می‌دهد.

[درباره‌ی این سیاره اینجا خواندید: * کشف یک سیاره بیگانه که جو خود را مانند دُم یک دنباله‌دار پشت سرش کشیده و* سیاره‌ای که ویژگی‌هایش یکی از دیگری ناهنجارتر است]

این دسترفت آنقدر نبود که جو این سیاره را تهدید کند، ولی نشان می‌داد که نپتون‌هایی که به ستاره‌شان نزدیکند و انرژ‌ی بیشتری از آنها می‌گیرند می‌توانند با شدت بیشتری دگرگون شوند. این نظریه چندی بعد توسط همین دانشمنمدان تایید شد. آنها نپتون گرم دیگری به نام گلیزه ۳۴۷۰بی در لبه‌ی کویر یافتند که دارد هیدروژن خود را با نرخی ۱۰۰ برابرِ گلیزه ۴۳۶بی از دست می‌دهد.

فاصله‌ی این دو سیاره از ستاره‌شان حدود ۳.۷ میلیون کیلومتر، یعنی یک دهم فاصله‌ی تیر تا خورشید است، ولی ستاره‌ی میزبان گلیزه ۳۴۷۰بی بسیار جوان‌تر و پرانرژی‌تر است. ونسان بوریه، نویسنده‌ی اصلی این پژوهش و پژوهشگر دانشگاه ژنو می‌گوید: «این نخستین سیاره‌ی یافته شده تا به امروز است که دارد جو خود را با چنان سرعتی از دست می‌دهد که می‌تواند بر فرگشتش اثر بگذارد [آن را به سیاره‌ای دیگر تبدیل کند-م].» این دانشمندان برآورد کرده‌اند که گلیزه ۳۴۷۰بی تا همین جا هم بیش از یک سوم جرمش را از دست داده.

بوریه می‌گوید: «ما تاکنون نتوانسته‌ایم بابت نقشی که دسترفت جو در شکل‌گیری کویر نپتون‌های گرم دارد مطئن شویم.» یافتن چند مورد از نپتون‌های گرم که دارند در لبه‌ی کویر جو خود را از دست می‌دهند از این نظریه پشتیبانی می‌کند که نپتون‌های گرم‌تر زندگی کوتاهی دارند. نپتون‌های گرم می‌توانند در این روند کوچک شده و به ریز-نپتون تبدیل شوند، یا این که کل جوِشان را از دست بدهند و تنها هسته‌ی سنگی‌شان بماند [ابرزمین]. دیوید اِرنرایک استادیار بخش اخترشناسی دانشگاه ژنو و یکی از نویسندگان این پژوهش می‌گوید: «این می‌تواند دلیل فراوانیِ ابرزمین‌های داغ که تا به امروز دیده‌ایم را توضیح دهد.»

شکار نپتون‌های داغ
کشف دو نپتون گرم که دارند جرم از دست می‌دهند دلگرم‌کننده است ولی این نپژوهشگران می‌دانند که برای تایید پیش‌بینی‌هایشان نیاز به بررسی شمار بیشتری از آنها دارند. شوربختانه اگر فاصله‌ی آنها از زمین بیش از ۱۵۰ ال نوری باشد هیدروژنی که از آنها می‌گریزد را نمی‌توان ردیابی کرد (گلیزه ۳۴۷۰بی در فاصله‌ی ۹۷ سال نوری ماست)، زیرا هیدروژن توسط گازهای میان‌ستاره‌ای پنهان می‌شود. از همین رو دانشمندان می‌خواهند با تلسکوپ هابل به دنبال نشانه‌های دیگری برای دسترفت جو بگردند، چرا که هیدروژن می‌تواند عنصرهای سنگین‌تری مانند کربن را با خود بالا ببرد. هلیوم، که ماده‌ی میان‌ستاره‌ای جلوی تابش فروسرخش را نمی‌گیرد هم می‌تواند راه حل باشد. ونسان بوریه می‌گوید: «هلیوم می‌تواند دامنه‌ی جستجوهایمان را گسترش دهد. توان بالای تلسکوپ جیمز وب به ما امکان خواهد داد تا سیاره‌های کوچکی که هلیومشان دارد از آنها می‌گریزد، مانند ریزنپتون‌ها را شناسایی کرده و مشاهداتمان از لبه‌ی کویر را افزایش دهیم.»

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
hot Neptune - planet - star - University of Geneva - UNIGE - Switzerland - super-Earth - Astronomy & Astrophysics - exoplanet - Jupiter - Earth - desert - NASA - Hubble Space Telescope - warm Neptune - GJ 436b - hydrogen - GJ 3470b - Mercury - Sun - Vincent Bourrier - Astronomy Department of the Faculty of Science - core - David Ehrenreich - element - carbon - helium - infrared - James Webb space telescope - exoplanet - red dwarf

آسمانی پر از شهاب و ستاره

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این هفته شهاب‌های بارش شهابی دوپیکری (جوزایی) که همگی از یک نقطه‌ی کانونی در صورت فلکی دوپیکر سرچشمه می‌گرفتند بر سر یاره‌ی باریدند.
این تصویر از پیوند دیجیتالی چندین نما با نوردهی‌های جداگانه درست شده و حدود ۷۰ تیر شهاب دوپیکری را در خود ثبت کرده است. این نوردهی‌ها با هم بیش از ۶ ساعت را نزدیک زمانِ رسیدن بارش به بیشینه‌ی خود در بر می‌گرفتند.
دوربینی که این شهاب‌ها را ثبت می‌کرد آسمان سحرگاهی ۱۴ دسامبر را در پارک ملی تیده در جزیره‌ی تنه‌ریف اسپانیا دنبال می‌کرد.
خود صورت فلکی دوپیکر در سمت چپ، بیرون از چارچوب جای دارد. کهکشان راه شیری هم بر پس‌زمینه‌ی آسمان پرستاره کشیده شده است. ستارگان و سحابی‌های آشنای صورت فلکی شکارچی در بخش پایین و سمت چپ چشم‌انداز خودنمایی می‌کنند.
در سمت راست، ستاره‌ی زردفام دبران (پس‌رونده) و ستارگان خوشه‌ی شتران ماده (قلائص) به همراه ستارگان خوشه‌ی پروین دیده می‌شوند. زیر پای خوشه‌ی پروین، مهمان این شب‌های آسمان را می‌بینیم، دنباله‌دار سبزگیسوی ۴۶پی/ویرتنن که این هفته به نزدیک‌ترین نقطه‌ی مدارش به زمین می‌رسد.
شهاب‌های دوپیکری که ذرات سنگ و خاک به جا مانده از سیارک فعال ۳۲۰۰ فیتون هستند، با سرعت حدود ۳۵ کیلومتر بر ثانیه وارد جو زمین شده و می‌سوزند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
constellation of the Twins - Geminid meteor shower - planet - Teide National Park - Canary Island Tenerife - Gemini - Milky Way - Orion - Aldebaran - Hyades - Pleiades star cluster - coma - Comet 46P Wirtanen - Earth - Pleiades - asteroid - 3200 Phaethon - Earth

منبع: apod.nasa

ساختار کیهانی که روند تغییراتش به چشم دیده می‌شود

سامانه‌ی ستاره‌ای "آر دلو" یک ستاره‌ی دوتایی همزی است که با یک سحابی بزرگ و پویا در بر گرفته شده. دوتایی‌های همزی از دو ستاره با رابطه‌ای نابرابر و پیچیده تشکیل شده‌اند- یک کوتوله‌ی سفید و یک غول سرخ. کوتوله‌ی سفید به گونه‌ای ناخوشایند، رفتار همنوع‌خواری از خود بروز می‌دهد و مواد را از همدم غول‌پیکرش می‌کشد. این غول سرخ نگون‌بخت و کوتوله‌ی سفید ناپایدار هر از گاهی موادی را به شکل دنباله‌ها و رشته‌ها و برون‌پاشی‌هایی شگفت‌انگیز به بیرون می‌افشانند- که همین به پیدایش پیکره‌های کمیاب و نامعمولِ درون این تصویر انجامیده.
تصویر تلسکوپ نوری نوردیک از سامانه‌ی آر دلو که سال ۱۹۹۷ گرفته شده. این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
تصویر تلسکوپ وی‌ال‌تی از سامانه‌ی آر دلو که سال ۲۰۱۲ گرفته شده. این تصویر در اندازه‌ی بزر‌گتر
این دو تصویر با تلسکوپ‌های زمینی و با اختلاف ۱۵ سال، از یک جرم گرفته شده‌اند و نمونه‌ای کمیاب از دگرگونی‌های پویا (دینامیک) در فضا را نشان می‌دهند. ۱۵ سال شاید چشم بر هم زدنی در استاندارد کیهانی باشد، ولی اینجا شانسی کم‌مانند و شگفت‌انگیز برای ما فراهم آورده تا دگرگونی‌های یک سامانه‌ی پویای کیهانی را عملا به چشم خود ببینیم.

این عکس‌ها نه تنها روند دگرگونی آر دلو، بلکه توانایی‌های رصدی ما را هم نشان می‌دهند. نمای نخست در سال ۱۹۹۷ با تلسکوپ ۲.۵ متری نوریِ نوردیک در جزیره‌ی لاپالمای اسپانیا گرفته شده، ولی عکس دوم را تلسکوپ ۸ متری بسیار بزرگ (وی‌ال‌تی) در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا (اسو)، در سال ۲۰۱۲ گرفته و جزییات پیچیده‌ی بسیار بیشتری را در این ستاره‌ی همزی شگرف نشان می‌دهد.

آر دلو با فاصله‌ی ۷۰۰ سال نوری از زمین، در صورت فلکی دلو جای دارد.

این همسنجی (مقایسه) نخستین بخش از "هفته‌ی آر دلو" در رصدخانه‌ی جنوبی اروپاست. اسو در این هفته‌ی ویژه به کاوش این جرم فریبنده و دگرگونی و فرگشت چندساله‌ی آن می‌پردازد.

این تصویر پویای زمان‌گریز زیبا هم با بهره از همین دو تصویر درست شده:
اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام، فیسبوک، و یا توییتر یک تاره در هفت آسمان ببینید

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
R Aquarii - symbiotic binary star - nebula - white dwarf - red giant - stellar cannibalism - Nordic Optical Telescope - La Palma - Spain - ESO - Very Large Telescope - VLT - ESO - time-lapse

منبع: eso

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه