کشتی به لنگرگاه نزدیک می شود

محموله ی کمکی از زمین رسیده!
هفته ی گذشته، ژاپن فضاپیمای روباتیکش با نام کونوتوری 2 (Kounotori2) را برای حمل تجهیزات مورد نیاز از جمله غذا به ایستگاه فضایی بین المللی (ISS)، به فضا پرتاب کرد. کونوتوری 2 که اندکی بیش از یک هفته قبل، از پایگاه فضایی تانه‌گاشیمای ژاپن پرتاب شده بود، هفته ی قبل به ایستگاه فضایی در مدار پایین زمین رسید. در تصویر امروز، این فضاپیما را در حال نزدیک شدن به ایستگاه می بینیم. کمی دیگر فضانوردان آن را به وسیله ی بازوی روباتیک کانادارم2* گرفته و به مدول هارمونی** متصل می کنند. در عکس که از درون یکی از پنجره های ایستگاه فضایی گرفته شده، لبه ی زمین نیز با ابرهای سفید، آب آبی رنگ، و خشکی های قهوه ای و زردش دیده می شود.
امسال علاوه بر فضاپیماهای سرنشین دار، ده مورد فضاپیمای رباتیک نیز ممکن است به مقصد ایستگاه پرتاب شود که می تواند شامل فضاپیماهایی از روسیه، اروپا، ژاپن، و یک شرکت خصوصی آمریکایی باشد.
----------
* کانادارم 2: یک بازوی روباتیک به طول 17.6 متر که با استفاده از آن، تجهیزات بر روی ایستگاه بین‌المللی سوار می‌شوند. این بازو در سال 2001 و توسط شاتل ایندیوور به ایستگاه حمل شد. (منبع)
** مدول هارمونی: مدول هارمونی - یا نود 2-، یک سازه ی فضایی 14 تنی با ابعاد 7 متر در 6.4 متر است که توسط شرکت ایتالیایی تالس آلنیا اسپیس ساخته شده است. این مدول در واقع یک دالان است که سه آزمایشگاه ایستگاه فضایی را به هم متصل می‌کند. این آزمایشگاه‌ها عبارتند از "دستینی" ساخت آمریکا، "کلمبوس" ساخت آژانس فضایی اروپا و "کیبو" ساخت ژاپن. (منبع)
----------

واژه نامه:
Japan - Kounotori2 - International Space Station - ISS - Tanegashima - Canadarm2 - Harmony Module

منبع: apod.nasa.gov

اروپای گوژ

این تصوی در اندازه ی بزرگ تر و با جزییاتی بیشتر
گرچه حالت (فاز، گام) این ماه آشنا به نظر می رسد ولی خود ماه آشنا نیست. در واقع، این حالت گوژ (محدب، gibbous phase)، بخشی از "اروپا"، ماه سیاره ی مشتری را نشان می دهد.
فضاپیمای روباتیک گالیله طی ماموریتش در گردش به دور مشتری از 1995 تا 2003، این تصویر موزاییکی را ثبت کرد. در عکس، صفحه های یخی روشن، ترک هایی که تا افق پیش رفته اند، و لکه های تیره که احتمالن از یخ و خاک با هم تشکیل شده را می توان دید. برجستگی های سطحی، به ویژه در منطقه ی تاریک و روشنِ نزدیک خط فاصل (خط پایانگر)، با سایه هایی که ایجاد کرده اند دیده می شوند.
اروپا تقریبن هم اندازه ی ماه زمین ولی بسیار صاف تر از آن است و بلندی ها و گودال های برخوردیِ کمی نیز دارد. عکس ها و شواهد گسیلیده از فضاپیمای گالیله نشان می دهد که ممکن است زیر سطح یخی آن، اقیانوس های مایع وجود داشته باشد. برای آزمودن حدس و گمان ها در مورد احتمال وجود حیات در این اقیانوس ها، ناسا و اِسا (آژانس فضایی اروپا) طرح مقدماتی ماموریت سامانه ی اروپا - مشتری را آغاز کرده اند. فضاپیمای پیشنهادی برای این ماموریت، در حدود سال 2020 به فضا پرتاب خواهد شد که به بررسی مشتری و به ویژه ماه "اروپا" خواهد پرداخت. اگر سطح یخی آن به حد کافی نازک باشد، ممکن است در ادامه ی ماموریت، روبات های hydrobot را نیز در جستجوی حیات به درون اقیانوس ها بفرستد.
* به روزرسانی در دسامبر ۲۰۱۳: در رصدهای تازه ای که توسط تلسکوپ فضایی هابل انجام شده، نشانه هایی از وجود فواره های یخی روی سطح اروپا دیده شده که همانند فواره های انسلادوس، ماه کیوان، یخ و بخار آب به بیرون می افشانند [بیشتر بخوانید: * کشف فواره های آبی بلندتر از اورست روی یکی از ماه های مشتری!

واژه نامه:
Gibbous - Europa - Jupiter - Galileo - terminator - NASA - ESA - Europa Jupiter System Mission - hydrobot


منبع: apod.nasa.gov
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

فرصت اینک به سانتا ماریا رسیده

مریخ نورد فرصت (Opportunity) در هفتمین سالگرد آغاز حرکتش روی سطح بهرام (مریخ)، اینک نزدیک لبه ی دهانه ی برخوردی 90 متری سانتا ماریا قرار گرفته است. گفتنی است که فرصت و روبات همکارش، مریخ نورد روح (Spirit)، ابتدا برای یک ماموریت اولیه ی 3 ماهه در نظر گرفته شده بودند.
این روبات با ابعاد یک اتومبیل بازی گلف که همچنان به اکتشاف مشغول است، به همراه سایه اش (انتهای سمت راست) در پیش زمینه ی این تصویر گسترده ی پانوراما از موقعیت کنونی اش دیده می شود. پانورامای موزائیکی مذکور از به هم پیوستن تصاویر دوربین ناوبری خود مریخ نورد به دست آمده است. فرصت در هفتمین سالگردش می تواند به 26.7 کیلومترِ تمام مسافتی که روی سطح بهرام پیموده ببالد.
طبق برنامه ی مهارگرها، فرصت پس از بررسی گودال سانتا ماریا، سفری طولانی مدت را به سوی گودال Endurance (پایداری) آغاز خواهد کرد. این دهانه در فاصله ی 6 کیلومتری از دهانه ی سانتاماریا واقع شده و قطری برابر با 22 کیلومتر دارد. طی روزهای آینده با نزدیک شدن ظاهری بهرام به خورشید در آسمان زمین، ارتباط با "فرصت" نیز دشوارتر خواهد شد.

واژه نامه:
Opportunity - Santa Maria - Crater - Red Planet - Mars - Spirit - Endurance

منبع: apod.nasa.gov
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

لکه ی سال 2009 اثر برخورد سیارکی به اندازه ی کشتی تایتانیک بود

اخترشناسانی که برخورد سال 2009 روی سیاره ی مشتری را بررسی می کردند بر این باورند که جسم برخوردی که لکه ای بزرگ از خود روی سیاره به جا گذاشت، احتمالن سیارکی در اندازه ی کشتی اقیانوس پیمای تایتانیک بود. این کشف بر خلاف باور عمومی جامعه ی علمی مبنی بر محو شدن بیشتر سیارک ها از حوزه ی گرانشی مشتری است.
پژوهشگر پل چادس (Paul Chodas)، از آزمایشگاه پیشرانش جت در پاسادنای کالیفرنیا، پس از انتشار دو پژوهش  درباره ی برخورد با مشتری در نشریه ی ایکاروس، طی بیانیه ای می گوید: «ما انتظار نداشتیم مقصر این برخورد یک سیارک باشد، ولی اکنون دریافته ایم که مشتری در معرض برخورد اجسام گوناگونی است.»
آثار برخورد در جو مشتری
این رویدادی بزرگ بود. تا پیش از این برخورد، باور بر این بود که تنها اجسامی که با مشتری برخورد می کنند، دنباله دارهای یخی هستند که در اثر نیروی گرانش مشتری به سوی آن کشیده شده اند.
پژوهشگران برآورد می کنند انفجار ناشی از این برخورد، نیرویی برابر با 5 گیگاتن TNT داشت که حدود 250,000 بار از قدرت بمب اتمی منفجر شده بر فراز ناکازاکی ژاپن در سال 1945 بیشتر بود. و این را به یاد داشته باشید: به گفته ی ناسا، سیارک هایی به این اندازه، تقریبن هر 100,000 سال یک بار با زمین برخورد می کنند.

واژه نامه:
Jupiter - asteroid - Titanic - gravitational sphere - Jet Propulsion Laboratory - icy comet - Nagasaki - NASA

منبع: cbsnews

بادبان های برافراشته

همانطور که در این گرافیک هنرمندانه (غیر واقعی) دیده می شود، سرانجام نانوبادبان ناسا (NASA's NanoSail-D) در تاریخ 20 ژانویه، بادبان بسیار نازک 10 متر مربعی بازتابنده اش را برافراشت و به نخستین فضاپیمای بادبانی خورشیدی در مدار پایین زمین تبدیل شد.
سفر در فضا با فضاپیمای بادبانی، اغلب بخشی از داستان های علمی تخیلی بوده و 400 سال پیش نیز توسط اخترشناس یوهان کپلر که مشاهده کرده بود چگونه دم ستاره ی دنباله دار در اثر باد خورشیدی بلند می شود، مطرح شده بود. طراحی فضاهاپیمای بادبانی خورشیدی نوین، مثل NanoSail-D یا فضاپیمای بین سیاره ای ژاپنی ایکاروس، با تکیه بر فشار اندک ولی پایدار و مداوم نور خورشید به عنوان نیرو انجام می گیرد.
NanoSail-D در زمان چرخشش به دور زمین با قرار گرفتن در معرض نور خورشید، مرتبن می درخشد و به همین دلیل به راحتی می توان آن را با چشم دید. در واقع، مشتاقان آسمان از هم اکنون رقابتی را برای عکس گرفتن از NanoSail-D به راه انداخته اند. این تصاویر تا پیش از ماه آوریل یا ماه می که NanoSail-D به جو زمین بازگردد، در نظارت بر این ماهواره به ناسا کمک خواهند کرد.

واژه نامه:
NanoSail-D - NASA - reflective sail - low Earth orbit - Johannes Kepler - comet tail - solar wind - IKAROS

منبع: nasa.gov//apod

M78: گنج پنهان

البته M78 در آسمان شب های زمین پنهان نیست. سحابی بازتابی بزرگ و درخشان M78 با 1,600 سال نوری فاصله از زمین، در صورت فلکی سرشار از سحابیِ شکارچی (جبار) قرار داشته و مشتاقان آسمان شب که به تلسکوپ مجهزند، به خوبی با آن آشنا می باشند.
ولی این تصویر مجلل از M78 به عنوان برنده ی رقابت های عکاسی نجومی "گنج های پنهان" در سال 2010 برگزیده شد. این رقابت ها که از سوی رصدخانه ی جنوبی اروپا (ESO) برگزار می شود، مبارزه ایست میان ستاره شناسان آماتور برای پردازش (و جستجو) در داده های موجود در بایگانی نجومی خود ESO برای یافتن جواهرات پنهان کیهانی در آن ها.
تصویرِ برنده ی این رقابت ها، جزئیات شگفت انگیزِ درون سحابی آبی رنگ M78 را نشان می دهد (میانه ی تصویر) که به همراه یک سحابی بازتابی کوچک تر به نام NGC 2071 (بالای تصویر)، در دل ابرهای غبارآلود و تاریک قرار گرفته است. سحابی متغیر، زردرنگ و فشرده ترِ مک نیل (McNeil) که به تازگی کشف شده نیز در پایین و سمت راست مرکز صحنه مشخص است.
بر پایه ی داده های دوربین WFI رصدخانه ی جنوبی اروپا و تلسکوپ 2.2. متری لاسیلای شیلی، این تصویر بیش از 0.5 درجه از آسمان را نشان می دهد که در فاصله ی برآورد شده ی M78، پهنایی برابر با 15 سال نوری می باشد.

واژه نامه:
Hidden Treasures - M78 - nebula - Orion - reflection nebula - European Southern Observatory - ESO - NGC 2071 - McNeil's Nebula - WFI camera

منبع: nasa.gov/apod

رکورد تازه برای دورترین کهکشان

اخترشناسانی که در حال بررسی تصاویر گرفته شده توسط تلسکوپ هابل از ژرفای فضا بودند، چیزی را یافته اند که می تواند دورترین کهکشانی باشد که تاکنون دیده شده، در حدود 13.2 میلیارد سال نوری آنسوتر. این بررسی، محدوده های توانایی هابل را فراتر برد و به حدود 480 میلیون سال پس از مهبانگ رساند، یعنی زمانی که کیهان تنها 4 درصد سن فعلی را داشت.
گرث ایلینگروث از دانشگاه کالیفرنیا، سانتاکروز، می گوید: «ما داریم به روزگار نخستین کهکشان ها بسیار نزدیک می شویم، کهکشان هایی که تصور می شود در حدود 200 تا 300 میلیون سال پس از مهبانگ آفریده شدند.»
این تصویر از زمینه ی فراژرف هابل، بخشی از ژرف ترین تصویر فروسرخی است که تاکنون از کیهان گرفته شده. مربع آبی کوچک، ناحیه ای را نشان می دهد که اخترشناسان آنچه که می تواند دورترین کهکشانی باشد که تاکنون دیده شده را در آن یافته اند، 13.2 میلیارد سال نوری، معنایش اینست که نور آن درست 480 میلیون سال پس از مهبانگ منتشر شده. این کهکشان کوچک و کم نور است و در مربع بزرگ تر مشخص شده است.
ایلینگروث و ریچارد بوون از دانشگاه لیدن در هلند، مسئول این پژوهش بودند. آنها با استفاده از داده های فروسرخ دوربین میدان باز سیاره ای 3 (WFC3)ی تلسکوپ هابل توانستند تغییرات چشمگیر در کهکشان ها را در دوره ی زمانی میان 480 تا 650 میلیون سال پس از مهبانگ ببینند. آهنگ ستاره زایی در کیهان در طی همین دوره ی 170 میلیون ساله تا حدود 10 برابر افزایش یافت.
ایلینگروث می گوید: «این افزایشی شگفت آور برای یک چنین دوره ی زمان کوتاهی است، دوره ای تنها به اندازه ی 1 درصد از سن کیهان.»
تعداد کهکشان های قابل شناسایی نیز تغییرات قابل توجهی داشت. ایلینگروث ادامه می دهد: «ما در بررسی های پیشین، 47 کهکشان را در زمانی دیرتر از زمانی فعلی، یعنی حدود 650 میلیون سال پس از مهبانگ یافته بودیم (اینجا بخوانید). در حالی که در 170 میلیون سالِ پیش از آن تنها یک کهکشان یافتیم... تغییرات در زمانی کوتاه، بسیار سریع بود.»
به گفته ی بوونز، این یافته ها منطبق بر تصویر سلسله مراتبی از شکل گیری کهکشان هاست که در آن، کهکشان ها در اثر نفوذ گرانشی ماده ی تاریک شکل گرفته و رشد می کنند: «ما در این دوره شاهد شکل گیری و رشد بسیار سریع کهکشان ها می باشیم... برای نخستین بار، می توانیم اظهارات واقع بینانه درباره ی تغییرات جمعیتی کهکشان ها در این دوره ی زمانی بیان کرده و محدودیت های معناداری برای مدل های ایجاد کهکشانی ارایه کنیم.»
اخترشناسان برای اندازه گیری فاصله ی یک جرم آسمانی، از "انتقال به سرخ" (redshift) آن بهره می برند، یعنی میزان "کش آمدن" نور آن جرم در اثر انبساط و گسترش کیهان. در اثر این "کش آمدن"، طول موج نور آن جرم بلندتر شده و به سمت سرخی می گراید. انتقال به سرخِ کهکشان تازه کشف شده تقریبن 10.3 است که نشان می دهد نوری که اکنون می بینیم، 13.2 میلیارد سال پیش تابیده شده، تنها 480 میلیون سال پس از تولد کیهان.
ایلینگروث می گوید: «این نتیجه، منتهای توانایی های ماست، ولی ما برای تاییدش، ماه ها آزمایش کردیم و اکنون کاملن به آن مطمئنیم.»
این کهکشان که به شکل لکه ای کم نور در تصاویر هابل دیده می شود، در مقایسه با کهکشان های بزرگ نزدیک ما، بسیار کوچک است. برای نمونه، کهکشان راه شیری خودمان بیش از 100 برابر بزرگ تر از آنست.
همان تصویر بالا در نور دیدگانی. اگر می توانید کهکشان موردنظر را در آن پیدا کنید.
پژوهشگران همچنین سه کهکشان دیگر یافتند که انتقال به سرخی برابر با 8.3 داشتند. در این پژوهش، داده های جمع آوری شده از تصاویر ژرفِ "زمینه ی فراژرف هابل" (Hubble Ultra Deep Field) یا (HUDF)، بخشی کوچک از آسمان در حدود یک دهم اندازه ی ماه، مورد بررسی کامل قرار گرفت. طی دو دوره ی 4 روزه، در تابستان 2009 و تابستان 2010، تلسکوپ هابل با دوربین فروسرخ WFC3 و با زمان نوردهی 87 ساعته، بر نقطه ای کوچک در آن HUDF متمرکز شد.
برای رفتن به فراتر از انتقال به سرخِ 10، اخترشناسان باید منتظر جانشین هابل بمانند یعنی تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) که ناسا تصمیم دارد آن را تا اواخر این دهه به فضا پرتاب کند. JWST همچنین توانایی انجام اندازه گیری های طیف سنجی مورد نیاز برای تایید وجود کهکشان گزارش شده با انتقال به سرخ 10 را نیز خواهد داشت.
ایلینگروث: «JWST کارهای بیشتری در انتقال به سرخ های بالاتر انجام می دهد. این پژوهش دستکم به ما می گوید که اجرامی با انتقال به سرخ 10 نیز وجود دارند و همچنین این که پیش از آن نیز کهکشان هایی شکل گرفته بوده اند.»

واژه نامه:
Hubble - Space Telescope - galaxy - Big Bang - Garth Illingworth - Rychard Bouwens - Wide Field Planetary Camera 3 - WFC3 - redshift - Hubble Ultra Deep Field - HUDF - infrared

منبع: astronomy
منبع عکس ها: dailymail

گرداب سرخ

ستاره زایی در کهکشان های مارپیچی چگونه است؟
برای فهمیدن این موضوع، تلسکوپ فضایی هابل از کهکشان مارپیچی و خوش منظره ی M51 که در نزدیکی ما قرار دارد، تصاویری در نور فروسرخ تهیه کرد. این تصاویر فروسرخ، گرد و غباری را نمایان می کند که خود نشان دهنده ی وجود گاز چگال و فشرده ی مناسب ستاره زایی است. برای این که تنها غبار در تصویر دیده شود، بیشتر نور دیدگانی (مریی) ستارگان به طور دیجیتالی حذف شده است. تصویر بی همتایی که به دست آمد، الگوهای چرخشی پیچیده ای را در طولانی ترین مقیاس ها نشان می دهد، در حالی که توده های نورانی بیشمار که نشان دهنده ی خوشه های ستاره ای بازِ سابقن پنهان هستند نیز در مقیاس کوچک تر دیده می شوند.
برای مقایسه ی جزئیات این تصویر با تصویر در نور دیدگانی (مرئی) عکس پایین را ببینید.
هر کسی می تواند با یک دوربین دوچشمیِ خوب، کهکشان گرداب را در محدوده ی صورت فلکی سگان تازی تماشا کند. فاصله‌ی این کهکشان از ما در حدود 30 میلیون سال نوری بوده و بلندی بخشی از آن که در تصویر می بینیم از بالا تا پایین حدود 15,000 سال نوری است. به گمان اخترشناسان، ساختار مارپیچی M51 در درجه ی نخست به خاطر برهم کنش گرانشی اش با یک کهکشان کوچک تر در همسایگی اش می باشد.

واژه نامه:
Whirlpool - Galaxy - Infrared - spiral galaxy - Hubble - Space Telescope - M51 - open star cluster - optical light - Hunting Dogs - Canes Venatici

منبع: nasa.gov/apod
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

حلقه ی سرخ اسرارآمیز

دلیل ایجاد این نوار مواج و زیبا از بقایای ابرنواختر SNR 0509-67.5 چیست؟
تلسکوپ فضایی هابل یک بار در سال 2006 و بار دیگر در اواخر سال گذشته، عکس هایی با جزییات بی سابقه از این نوارها به همراه سحابی بزرگ تر، گرفت. رنگ سرخ آن به کمک یکی از فیلترهای هابل که تنها نور تابیده از هیدروژن پرانرژی را می گذراند ثبت شده. هنوز علت دقیق موجدار بودن نوارها را نمی دانیم ولی بر پایه ی دو فرضیه ی اولیه، این موج ها می تواند در اثر اختلاف در چگالی گازهای موجود در محیط میان ستاره ای (گاز خارج شده از ستاره و گاز بیرون از ستاره که مورد ضربه‌ی انفجار قرار گرفته) به وجود آمده باشد.
دلیل ایجاد پوسته ی حلقه ای سرخ و درخشان گسترده تر را بهتر می دانیم که با توجه به سرعت گسترش و بازتاب نور آن، می تواند مربوط به انفجار ابرنواختری از نوع Ia باشد که در حدود 400 سال پیش رخ داده.
SNR 0509 که در حال حاضر گستردگیش به حدود 23 سال نوری رسیده، 160,000 سال نوری از ما فاصله داشته و در صورت فلکی زرین ماهی و درون ابر بزرگ ماژلانی قرار دارد.
راز بزرگ دیگری نیز در این حلقه ی رو به گسترش وجود دارد: نور انفجار ابرنواختری که آن را به وجود آورده، 400 سال پیش به زمین رسید ولی چرا کسی آن را ندیده؟

واژه نامه:
Red Ribbons - SNR 0509 - supernova remnant - SNR 0509-67.5 - nebula - Hubble - Space Telescope - energetic hydrogen - Type Ia - supernova - dolphinfish - Dorado - Large Magellanic Cloud

منبع: nasa.gov/apod

به دنبال جایی برای فرود

کجای سطح این ماه می خواهید بنشینید؟
ماه یا قمری که در این تصویر می بینید، ماه زمین نیست بلکه نزدیک ترین ماه به سیاره ی بهرام (مریخ) است. فوبوس آنقدر به بهرام نزدیک است که انتظار می رود تا 100 میلیون سال دیگر به آن برخورد کرده و متلاشی شود. اوایل همین امسال، فضاپیمای مارس اکسپرسِ esa (آژانس فضایی اروپا)، در طی ماموریتش، تصاویری دقیق از مناطق نزدیک به قطب جنوب فوبوس تهیه کرد (قطب جنوب با حرف s مشخص شده است). آنچه در سطحِ به طور غیرمعمول، تاریکِ این ماه کوچک دیده می شود، چندین دهانه ی گِرد و دایره ای است به اضافه ی زنجیره های طولانی از گودال و رگه هایی شگفت انگیز. گودال بزرگ "استیکنی"، که در انتهای سمت راست دیده می شود، در تصاویری که سال گذشته از قطب شمال فوبوس فرستاده شده بود نیز به چشم می خورد.
این عکس و دیگر عکس های مشابه از فوبوس آنقدر دقیقند (حتی جزئیاتِ تا 10 متر را نیز نشان می دهند) که می توان از آن ها برای بررسی و آزمودن مناطق پیشنهادی برای فرود آینده ی فضاپیمای "فوبوس گرانت" بهره برد. فضاپیمای روباتیک روسی فوبوس گرانت (Phobos-Grunt) قرار است اواخر امسال به مقصد فوبوس پرتاب شود و در سال 2014 با نمونه هایی از سطح آن به زمین بازگردد. چند تصویر دیگر همراه با توضیح را در ادامه ببینید:
فضاپیمای مارس اکسپرس در هنگام گرفتن این تصویر، در زاویه ی بسته ای با فوبوس قرار داشت و به همین دلیل دوربین تنها بر بخش کوچکی از عکس کانونی شده و دیگر بخش ها را باید در حالت سه بعدی تماشا کرد.
عکسی دقیق: هفت تکه ای که روی این عکس می بینید، نگارش واضح تر (SRC یا super resolution channel) از همان بخش از سطح فوبوس هستند که آن بخش را با وضوح و جزئیات بیشتر نشان می دهند.
نقاط فرود: دایره ی سرخ، نقاطی که قبلن برای فرود فوبوس گرانت پیشنهاد شده بود و دایره ی سفید، نقاطی که در حال حاضر در نظر گرفته شده را نشان می دهد.

واژه نامه:
Phobos - South Pole - Mars Express - moon - Mars - ESA - crater - Stickney Crater - Phobos-Grunt

منبع ها: dailymail و nasa.gov/apod

پرنورتر از ماه

شهاب سنگ سال 1992 پیکسویل پیش از برخوردش با یک اتومبیل، توسط 16 دوربین جداگانه فیلمبرداری شده بود. درخششِ این آتشگوی دیدنی که بر پایه ی شواهد مستند، از قرص کامل ماه نیز پرنورتر بود، به مدت 40 ثانیه ادامه داشت و با گذشتن از روی چندین ایالت آمریکا، در نیویورک فرود آمد. ویدئویی از این آتشگوی (گلوله ی آتش) بر فراز یک زمین فوتبال در جانستون، پنسیلوانیای آمریکا که تیمی دبیرستانی در آن در حال بازی بود می بینیم:
یکی از سنگ های رگبار شخانه ای (شهاب سنگی) ایجاد شده را نیز می توانید در این تصویر ببینید که از سنگ فشرده تشکیل شده و اندازه و جرمش برابر با یک توپ بولینگ بسیار سنگین است. اگر آنقدر خوش شانس باشید که شهابسنگی را درست پس از برخوردش به زمین بیابید، آن را برندارید؛ بخش هایی از آن ممکن است بسیار داغ یا بسیار سرد باشد.
پیگیری مبدا و مقصد شهاب ها در این روزگار پیشرفته ی دیجیتالی شاید کار ساده ای باشد، ولی بسیاری از ویدئوهایی که با دوربین های امنیتی از شهاب های درخشان ضبط می شوند، ذخیره نمی شوند. اگر شما داوطلب کمک به دانش شهاب سنگ ها هستید و فیلم یا عکسی از آتشگوی هایی که تازه دیده شده اند و بیش از 48 ساعت از دیده شدنشان نگذشته، ضبط کرده اید، در اینجا ثبت نام نمایید.

واژه نامه:
Peekskill - Fireball - meteor - full Moon - meteorite

کهکشان حلقوی قطبی

NGC 660 که در نزدیکی میانه ی این نمای جذاب آسمان دیده می شود، کهکشانی شناور در لبه ی صورت فلکی ماهی (حوت) است. این کهکشان بیش از 20 میلیون سال نوری از ما فاصله داشته و ظاهر شگفتش آن را در دسته ی کهکشان های حلقوی قطبی قرار می دهد.
کهکشان های حلقوی قطبی، از گونه های کمیابی هستند که در آن ها، میزان قابل توجهی گاز، ستاره، و غبار، در یک حلقه ی تقریبن عمود بر صفحه ی قرص کهکشان در حال چرخشند. چنین پیکربندی عجیب و غریبی می تواند ناشی از به دام افتادنِ مواد یک کهکشانِ در حال عبور، توسط کهکشان اصلی و گیر افتادن پس مانده های این ماجرا در حلقه ای چرخان باشد (تصویر متحرک زیر).
 تصویر متحرک از نحوه ی به دام افتادن کهکشان دوم توسط کهکشان اصلی و ایجاد حلقه ی قطبی 
(تا لود شدن کامل تصویر شکیبا باشید)
مولفه های این حلقه ی قطبی برای کشف شکل و ساختار هاله ی نادیدنی کهکشان که از ماده ی تاریک تشکیل شده به کار می رود به این گونه که تاثیر گرانشی ماده ی تاریک بر چرخش حلقه و قرص کهکشان را اندازه می گیرند و از این طریق به شکل  و نحوی توزیع فضایی ماده ی تاریک پی می برند.
هر چه میزان ماده ی تاریک بیشتر باشد، سرعت چرخش کهکشان و حلقه بیشتر خواهد بود. اگر شکل ماده ی تاریک کروی باشد، سرعت چرخش قرص کهکشان میزبان با سرعت چرخش حلقه برابر می شود. اگر ماده ی تاریک در صفحه ی کهکشان، صاف پخش شده باشد، سرعت چرخش قرص میزبان بیشتر از حلقه خواهد بود و اگر در صفحه ی حلقه باشد، سرعت چرخش حلقه بیشتر از قرص میزبان می شود. (منبع: obspm)
حلقه ی NGC 660 که گسترده تر از خود کهکشان است، حدود 40,000 سال نوری پهنا دارد.

واژه نامه:
Polar Ring Galaxy - NGC 660 - Pisces - plane - galactic disk -dark matter - halo - disk

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

سه گوهر تابناک کمربند شکارچی

در این نمای باشکوه کیهانی، سه ستاره ی تابناک و آبی رنگِ "نطاق" - ستاره ی زتای صورت فلکی شکارچی (جبار)، "نیام" (نظام، اپسیلون شکارچی) و "منطقه" (دلتای شکارچی) به ترتیب از شرق به غرب (چپ به راست در راستای قطر) دیده می شوند.
این سه اَبَرغول آبی که کمربند شکارچی را تشکیل می دهند، داغ تر و بسیار سنگین تر از خورشیدند. فاصله ی آن ها از زمین 1,500 سال نوری بوده و از دل ابرهای میان ستاره ای معروف شکارچی به وجود آمده اند.
در واقع، ابرهای گاز و غبار شناور در این ناحیه، شکل هایی چشم نواز و به غایت آشنا دارند؛ از جمله سحابی تاریک کله اسبی و سحابی شعله نزدیک نطاق در پایین، سمت چپ. خود سحابی مشهور شکارچی نیز در ته این میدان رنگارنگ ستاره ای واقع شده است.
این عکس خوش طرحِ موزاییکی دو تکه، دسامبر گذشته با استفاده از یک دوربین دیجیتالِ تصحیح شده ی SLR و یک تلسکوپ کوچک گرفته شد و حدود 4 درجه از آسمان را در بر دارد.

واژه نامه:
Alnitak - Alnilam - Mintaka - Belt of Orion - supergiant - Sun - Orion - interstellar cloud - Horsehead Nebula - Flame Nebula - Orion Nebula - SLR 

منبع: apod.nasa.gov

گذشته و آینده ی آندرومدا

کهکشان بزرگ و زیبای آندرومدا یا همان M31، کهکشانی مارپیچی در فاصله ی 2.5 میلیون سال نوری از ماست. امروز تصویری ترکیبی و جذاب از آندرومدا را می بینید که از ترکیب تصاویری که دو رصدخانه ی مستقر در فضا در محدوده ی طول موج های فراتر از دید انسان گرفته اند ایجاد شده. این نمای عالی، جایگاه ستارگان "پیشین" و "آینده" ی آندرومدا را نشان می دهد.
مناطق سرخ رنگ، متعلق به داده های تصویری رصدخانه ی بزرگ فروسرخ هرشل است و رگه های و عظیم گرد و غبار موجود در بازوهای مارپیچی آندرومدا که از نور ستارگان گرم شده اند را مشخص می کند. این غبار، به همراه گازهای میان ستاره‌ایِ موجود در کهکشان، مواد خام جهت به وجود آمدن ستاره های تازه در آینده را تشکیل می دهد (ستارگان "آینده").
داده های پرتو ایکس از رصدخانه ی XMM-نیوتن در رنگ آبی نیز نشان دهنده ی موقعیت سامانه های ستاره ایِ دوتاییِ پرتو ایکسی در آندرومداست. این سامانه ها (سیستم ها) احتمالن شامل ستارگان نوترونی یا سیاهچاله هایی با جرم یک ستاره هستند که نشان دهده ی مراحل پایانی زندگی آن ستاره ها می باشند ( ستارگانِ "گذشته").
آندرومدا با گستردگی بیش از 200,000 سال نوری، اندازه ای بیشتر از دو برابر کهکشان راه شیری خودمان دارد.

واژه نامه:
-Andromeda - M31 - spiral galaxy - wavelength - visible spectrum - Herschel infrared - observatory - lane - dust - spiral arm - interstellar gas - star formation - X-ray - XMM-Newton - binary star system - neutron star - black hole

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

توفان کیوان به کجا رسید؟

اواخر سال گذشته، توفانی تازه و فوق العاده روشن در نیم کره ی شمالی سیاره ی کیوان (زحل) به پا شد (خبرش را این جا بخوانید). ابتدا این ستاره شناسان آماتور بودند که در اوایل دسامبر آن را کشف کردند؛ در آن هنگام، این غول گازیِ حلقه دار در آسمان بامدادی و پیش از سر زدن خورشید طلوع می کرد.
فضاپیمای کیوان گَرد کاسینی در 24 دسامبر توانست صحنه ی این آشوب پیچیده را از نزدیک (1.8 میلیون کیلومتری) ثبت کند. با گذشت زمان، این توفان بیشتر در طول جغرافیایی گسترش یافته و اینک به دور سیاره کشیده شده. (تصویر پایین)
حلقه های نازک کیوان نیز از این سر تا آن سر این نمای فضایی دیده می شوند که [به صورت خطی]، تصویر را به دو نیم کرده اند و سایه هایی پهن بر سطح نیم کره ی جنوبی آن انداخته اند.
 نوار سفید نیمه ی بالایی سیاره، همان توفان است که در جهت طول جغرافیایی گسترده شده است.

واژه نامه:
Saturn - Storm - gas giant - Cassini - disturbance - longitude - planet - rings

کهکشانی که می روید!

کهکشان شما چگونه رشد می کند؟
کاملن بر خلاف یک کهکشان معمولی، این یکی برای رشد نیاز به آبیاری دارد! در این تصویر باغچه ای تقریبن 30 متری در پناهگاه زیستی باغ های صلح Paleaku در Kona، هاوایی آمریکا را می بینید که با طراحی دقیقش، نقشه ای نسبتن درست از کهکشان راه شیری خودمان ارایه داده است.
گیاهان گوناگون آن، ستارگان و خوشه های کروی و حتی سحابی ها را مجسم کرده اند. بیشتر ستارگان درخشانی که در آسمان شب های زمین دیده می شوند نیز با برگ هایی که دور محل نمادین خورشید روییده نشان داده شده اند. ردیف های گیاهان، نمادِ بازوهای کهکشانمان هستند، از جمله بازوی شکارچی (جبار) که ما و خورشید در آن قرار گرفته ایم، بازوی جذاب کمان (قوس)، و بازوی کمتر مطرح شده ی "گونیا".
میله ی کوچک مرکزی کهکشان [به شکل باغچه ای کوچک] نشان داده شده. در میان آن نیز فواره ای ساخته اند که نمادیست از سیاهچاله ی مرکزی کهکشان. عجب بهره وری ستاره گونی از فضا شده!

واژه نامه:
Kona - Galaxy Garden - Paleaku Peace Gardens Sanctuary - star - globular cluster - nebula - Sun - Plant - Orion Arm - Sagittarius Arm - Norma Arm - bar - black hole

سرفه های پیش از مرگ

اخترشناسانی که به کمک تلسکوپ فضایی اسپیتزر ناسا، آسمان را در جستجوی سیاهچاله ها می کاویدند، ستاره ای یافته اند که به جای انفجار و راه انداختن صدای مهیب، در حال مرگ با سرفه و ناله است!
در این تصویر که یک هنرمند ارایه داده، پوسته ی خارجی ناشی از گاز و غبار که چند صد سال پیش از ستاره فوران کرده و بیرون زده است، ابرنواختر را در درونش پنهان کرده است.
یک ابرنواختر (حاصل از مرگ ستاره) ابتدا رو به بیرون منفجر می شود، سپس در خود فرو ریخته و فشرده می شود و یک گوی سرد و بی نهایت چگال را به وجود می آورد. نتیجه ی پایانی نیز، گاه یک ستاره ی نوترونی است و گاه یک سیاهچاله.
ستاره شناسانی که برای یافتن سیاهچاله ها آسمان را می کاویدند، ابرنواختری غول آسا یافتند که در دل غبار خود پنهان شده بود.
اخترشناسان ابتدا در اوت سال 2007، به کمک تلسکوپ اسپیتزر، این ابرنواختر را در یک کهکشان در حدود 3 میلیارد سال نوری آنسوتر از زمین کشف کرده بودند. آنها مشاهده کردند که گرمای ناشی از این جرم پس از 6 ماه، یعنی در اوایل مارس 2008 رو به افول گذاشت و از بین رفت. همین باعث شد نتیجه بگیرند که این جرم احتمالن یک برنواختر است؛  نحوه ی جذب انرژی و نیز پراکندگی و اتلاف گرما توسط آن هم، اشاره ای ضمنی به این نکته داشت که جرم توسط غبار احاطه شده است.
باور بر این است که این رویداد شگرف، که اخترشناسان برای نخستین بار نمونه ای از آن را مشاهده کرده اند، بیشتر در دوران آغازین کیهان رایج بوده است. کشف آن در کهکشانی دوردست می تواند ما را به کشف احتمالی درخشان ترین سامانه های ستاره ای در کهکشان خودمان رهنمون شود.

واژه نامه:
black hole - supernova - neutron star - Spitzer Space Telescope - galaxy - Milky Way

منبع: dailymail

روز و شب در یک نقطه

آیا سیاره ای تازه کشف شده؟
آنچه در این تصویر می بینید، یک نمای جالب موزائیکی 24 ساعته دورِ یک نقطه در سونیوی یونان، روی همین سیاره ی خودمان است (استریوگرافی یا ژرف نگاری).
نیمه ی بالایی تصویر از ترکیب تصاویر شبانه ساخته شده، با ردِ 11 ساعته ی ستارگان. در مقابل، نیمه ی پایینی از تصاویرِ روز تشکیل شده که در آن، هر 15 دقیقه، عکسی از خورشید گرفته شده.
در میانه ی تصویر نیز یک نمای زاویه باز شبیه به سیاره ی شازده کوچولو از سطح زمین می بینیم به اضافه ی ماسه، چمن، درختان، کلیسای سنت جان، ابرها، پرتوهای شفقی (نیمتابی)، و حتی نماد ویژه ی خود عکاس، یعنی معبد پوزیدون.
برنامه ریزی دقیق به علاوه ی عکاسی از چندین موقعیت مکانی و نیز پردازش دیجیتالی کارشناسانه، سرانجام به این تصویر مستند از نیمی از دو روز پایانی سال گذشته انجامیده.

واژه نامه:
Sounio - mosaic - Earth - star trail - wide angle - crepuscular rays -  Little Prince

جواهری در آسمان جنوب

خوشه ی ستاره ای کروی 47 توکانا یکی از جواهرات آسمان نیم کره ی جنوبی است. این خوشه که با نام NGC 104 نیز شناخته می شود، به همراه تقریبن 200 خوشه ی کروی دیگر در هاله ی کهکشان راه شیری سرگردان است و پس از خوشه ی امگا سنتوری، دومین خوشه ی درخشان در آسمان سیاره ی زمین می باشد. فاصله اش از زمین در حدود 13,000 سال نوری بوده و با چشم غیرمسلح نیز می توان آن را در کنار ابر ماژلانی کوچک در صورت فلکی توکان تماشا کرد.
این خوشه ی فشرده از چندین میلیون ستاره آن هم تنها در فضایی به گستردگی حدود 120 سال نوری تشکیل شده. در تصاویر تلسکوپی واضح، ستارگان غول سرخ در حاشیه ی خوشه را به راحتی می توان به شکل ستارگانی زردرنگ تشخیص داد.
خوشه ی ستاره ای کروی 47 توکانا (47 Tuc) همچنین منزلگاه سامانه های ستاره ای دوتایی شگفت انگیز پرتو ایکس است.

واژه نامه:
Globular Star Cluster - 47 Tuc - 47 Tucanae - NGC 104 - halo - Milky Way Galaxy - Omega Centauri - Small Magellanic Cloud - Toucan - x-ray - binary star system

خورشید سیاه در ته دنیا

می خواهید برای تماشای یک خورشیدگرفتگی کلی به "ته دنیا" بروید؟ 
اگر پاسختان آری است، آیا شگفت زده می شوید اگر ببینید شخص دیگری هم پیش از شما آنجا بوده؟ 
این عکس در سال ۲۰۰۳ و در حالی گرفته شده که خورشید، ماه، یخ های قطب جنوب، و دو عکاس، همگی در زمان یک خورشیدگرفتگی کامل و نامعمول در جنوبگان در یک ردیف جای گرفته بودند. 
در آن سال یک گروه از مشتاقان رصد خورشیدگرفتگی، دست به ماجراجویی خطرناکی زده و به نزدیکی های "ته دنیا" رفتند تا در آن سرزمین خشن بیننده ی لحظه های رویاییِ ناپدید شدن خورشید پشت ماه باشند. تصویر بالا بخشی از گنجینه ی ره آوردِ این سفر بود: یک همگذاری از چهار نمای جداگانه که به شیوه ی دیجیتالی به هم پیوسته اند تا آنچه چشم سازگارشونده ی انسان از خورشیدگرفتگی می بیند را به گونه ای واقعی شبیه سازی کنند. 
در زمانی که تصویر گرفته می شد، ماه و خورشید با هم در قطب جنوب به اوج رسیدند. با تاریکی ناگهانی خورشید، تاج پرشکوهش به گرد ماه پدیدار شد. 
به گونه ی کاملا اتفاقی، یک عکاس دیگر نیز که در حال بررسی دوربین فیلمبرداریش بود در عکس افتاد. در سمت چپ وی یک کیف تجهیزات و یک صندلی تاشو دیده می شود.
در آدینه ی (جمعه ی) همین هفته نیز مردمان شمال اقیانوس اطلس بیننده ی یک خورشیدگرفتگی کلی خواهند بود.

واژه نامه:
Total Eclipse - End of the World - Sun - Moon - Antarctica - corona

منبع: apod.nasa.gov

کشف بزرگ ترین سیاهچاله

این سیاهچاله به حدی بزرگ است که می تواند کل سامانه ی خورشیدی (منظومه ی شمسی) را ببلعد. جرم آن برابر با 6.8 میلیارد خورشید و "افق رویداد" آن چهار برابر مدار نپتون می باشد. (مرز یک سیاه چاله را افق رویداد گویند. در یک سیاه چاله ی غیردوار، افق رویداد، (سطحی) کروی است که شعاع آن برابر با شعاع شوارتزشیلدِ سیاه چاله است. این سطح، حدی را مشخص میکند که در آن سرعت گریز یک جرم برابر با سرعت نور میشود و در نتیجه هیچ اطلاعاتی از آن نمیتواند به بیرون برسد. منبع)
این سیاهچاله، M87، بزرگ ترین پدیده ایست که تاکنون در جهان شناسایی شده است. دانشمندان برای مشاهده ی آن از یک تلسکوپ تطبیقی (سازگار) ویژه در هاوایی بهره بردند و متوجه شدند که دو برابر سنگین تر از آنست که پیشتر تصور می شد و باید نام آن را در کتاب رکوردها نوشت!
عکسی از فوران یک اَبَرآتشفشان کهکشانی از کهکشان سنگین و پرجرم M87. 
این کهکشان با فاصله ای نزدیک به 50 میلیون سال نوری از زمین، کهکشانی نسبتن نزدیک به شمار می آید.
سیاهچاله ی یاد شده در کهکشان M87 دیده شد که می توان گفت در "فضای نزدیک ما"، بزرگ ترین و دورترین کهکشان است، چیزی در حد 50 میلیون سال نوری. به گفته ی پژوهشگران، این سیاهچاله می تواند حاصل ادغام صدها سیاهچاله ی کوچک تر در زمانی در گذشته باشد. برای سنجش اندازه ی آن باید بگوییم که سیاهچاله ی مرکز کهکشان راه شیری 1000 بار کوچک تر از آنست.
ستاره شناس کارل گبهارد (Karl Gebhardt) از دانشگاه تگزاس در آستین درباره ی M87 می گوید: «این سیاهچاله می تواند سامانه ی خورشیدی ما را یکجا ببلعد.»
ستاره شناس جورج ژورگوفسکی (George Djorgovski) از بنیاد فناوری کالیفرنیا در پاسادنا که او نیز در این پژوهش درگیر بود می افزاید که شانس بررسی چنین سیاهچاله های بزرگی تنها به در کتاب های رکورد نمی خورد: « در واقع، مشاهدات آینده از این جرم می تواند سرانجام به ما کمک کند ثابت کنیم آنچه به نام "سیاهچاله" خوانده می شوند واقعن "چاله هایی سیاه" هستند. تاکنون به هیچ وجه شواهد دیداری مستقیمی برای وجود افق های رویداد که نشان حقیقی یک سیاهچاله است به دست نیامده.»
پرفسور گبهارد می گوید این کشف با استفاده از توانایی اپتیک سازگار تلسکوپ 8.1 متری فردریک جمینی (Frederick C. Gillett Gemini) در موناکی هاوایی انجام شد. او و گروهش توانستند رد ستارگانی که با سرعتی تا 500 کیلومتر بر ثانیه به دور سیاهچاله می چرخیدند را بگیرند و از این طریق جرم آن را محاسبه کنند. وی می گوید: «این دقیق ترین جرمی است که تاکنون برای یک سیاهچاله ی اَبَرسنگین برآورد شده. برآوردهای پیشین از جرم M87 تنها 3 میلیارد برابر خورشید را نشان می داد.»
با وجود این کشف، بعید به نظر می رسد این رکورد تا مدت درازی پایدار بماند چرا که ستاره شناسان تصمیم دارند طی دهه ی آینده با پیوستن تلسکوپ های سراسر دنیا به یکدیگر، آرایه ای غول آسا بیافرینند که بر توانایی آنها برای یافتن و مشاهده ی سیاهچاله ها به شکلی قابل ملاحظه خواهد افزود.

واژه نامه:
solar system - sun - event horizon - Neptune - black hole - M87 - super-volcano - galaxy - Karl Gebhardt - George Djorgovski -

منبع: dailymail

ربعی ها در آسمان دامغان ایران

بارش شهابی ربعی (کوادرانتی) یکی دیگر از رویدادهای سالانه برای مشتاقان آسمان در نیم کره ی شمالی سیاره ی زمین است. اوج آن معمولن در زمان کوتاهی در ساعات آغازین بامداد سرد 4 ژانویه است. نام این بارش از نقطه ی شعاعیِ بارش شهاب های آن در آسمان گرفته شده که جایی در صورت فلکی قدیمی و منسوخ شده ی "ربع" قرار داشت. این نقطه نزدیک مرز صورت های فلکی نوینِ جاثی (بر زانو نشسته)، گاوران (عوا) و اژدها (تنین) واقع شده.
در این تصویر که با زمان نوردهی طولانی گرفته شده، رگه ی دو شهاب ربعی دیده می شود که از روی ردِ ستارگانِ بامدادی در صورت فلکی سنبله و کلاغ گذشته اند. البته در میان این ردها، پرنورترین رد، از آنِ سیاره ی کیوان است. دو شهاب، یکی درخشان و دیگری کم نور، تقریبن همراستای یکدیگر در سمت راست میانه ی تصویر دیده می شوند.
ساختمان دو آب انبار قدیمی را نیز در پیش زمینه ی عکس می بینیم که روی شهر باستانی و مدفون شده ی "قومس" ساخته شده است. قومس (صددروازه، به یونانی: هکاتومپیلوس، دامغان کنونی) که به عنوان شهری با دروازه های بسیار شناخته می شد، 2300 سال پیش در پرشیا یا همان ایران باستان ساخته شد.

واژه نامه:
Quadrantids - Qumis - Babak Tafreshi - Quadrantid - Meteor Shower - Quadrans Muralis - Hercules - Bootes - Draco - Virgo - Corvus - Saturn - cistern - Qumis - Hecatompylos - ancient Persia

پرفسور بهرام مبشر و کشف دوگانه ی گروهش

اخترشناسان دورترین خوشه ی کهکشانی که تاکنون مشاهده شده بود را کشف کردند، خوشه ای که در آغازی ترین مرحله ای از گسترش کیهان است که تاکنون دیده شده.
این "پیش-خوشه" (Cosmos-Aztec3)، یک کلان شهر رو به رشد کیهانیست که به باور دانشمندان، در حال تبدیل به یک خوشه ی کهکشانی پیشرفته مشابه با خوشه های بزرگ و پرجرمیست که امروزه دیده می شوند. فاصله ی آن از زمین، 12.6 میلیارد سال نوری بوده و جوان ترین پیش-خوشه ایست که تاکنون رصد شده. برای این که بتوانید جوانی آن را تجسم کنید، باید بگوییم کل جهان ما، برآورد می شود عمری برابر با 13.7 میلیارد سال داشته باشد. بالغ ترین نمونه های پیش-خوشه ای که تاکنون کشف شده بودند در فاصله ی 10 میلیارد سال نوری قرار داشتند.
Cosmos-Aztex3: کهکشان هایی که این پیش-خوشه را می سازند درون دایره های سفید قرار دارند؛ نقطه های دیگر، ستاره ها یا کهکشان هاییند که متعلق به خوشه نمی باشند، دو نقطه ی پرنورتر از همه در عکس نیز ستاره اند.
پرفسور بهرام مبشر، از دانشگاه کالیفرنیا، یکی از اعضای گروه اخترشناسان بین المللی بود که Cosmos-Aztec3 را کشف کردند. وی می گوید: «این یک خوشه ی کهکشانی در حال طیِ روند شکل گیریش است، یک پیش-خوشه متعلق به بیش از 12 میلیارد سال پیش. این پیش-خوشه در حدود 1 میلیارد سال پس از مهبانگ به وجود آمد. بررسی چنین ساختارهایی نشان می دهد که چگونه کهکشان ها گرد هم آمده و با یکدیگر ادغام شدند و کهکشان های بزرگ تر را به وجود آوردند.»
پرفسور مبشر و گروهش، با شناسایی کهکشان های عضو این خوشه، فاصله و سرعت آن ها را اندازه گرفتند. آنها همچنین با سنجش طیف هایی از نورِ این پیش-خوشه به کمک تلسکوپ کک در هاوایی، زمان شکل گرفتن آن را محاسبه کردند.
بیشتر کهکشان های موجود در جهان ما، در خوشه هایی گرد آمده اند که چشم انداز کیهانی را مانند نقاط پخش شده در مناظر شهری کرده اند. معمولن در این خوشه ها، همگی به دور یک کهکشان غول پیکر و پیر با سیاهچاله ای پرجرم در درونش گرد می آیند. به گمان ستاره شناسان، نسخه های اولیه ی این خوشه ها، که هنوز در حال شکل گیری و توده شدن می باشند، می بایست متعلق به دوران آغازین کیهان باشند. ولی تاکنون موفق به رصد هیچ یک از آنان نشده بودند.
پژوهشگران ابتدا از رصدخانه ی پرتو ایکس چاندرا و تلسکوپ بریتانیاییِ جیمز کلارک ماکسول در موناکی، هاوایی استفاده کردند تا سیاهچاله ها و انفجارهای ستاره زایی را بیابند که باعث به وجود آمدن کهکشان مرکزیِ شهرهای کهکشانیِ نوین می شوند. سپس اخترشناسان از تلسکوپ های هابل و سوبارو برای برآورد فاصله ی این اجرام و جستجوی چگالی های بالاترِ کهکشانی در اطراف آن ها بهره بردند. و در پایان، تلسکوپ کِک برای تایید این که این کهکشان ها در همان فاصله (فاصله ی کهکشان مرکزی) قرار دارند و بخشی از همان شهر کهکشانی هستند مورد استفاده قرار گرفت. هنگامی که دانشمندان این توده ی کهکشان را یافتند نیز جرم ترکیبی همه ی آن ها را با کمک تلسکوپ فضایی اسپیتزر اندازه گرفتند.
پروفسور بهرام مبشر، از دانشگاه کالیفرنیا ، یکی از اعضای گروه بین المللی از ستاره شناسان بود که Cosmos-Aztec3 را کشف کردند.
در این فاصله، نور دیدگانی (مرئی) چنین ستارگانی، به طول موج فروسرخ منتقل شده، یا به عبارتی کش آمده، و تنها توسط تلسکوپ اسپیتزر و از فضا قابل مشاهده بود.
جرم کلی این توده، دستکم به اندازه ی 400 میلیارد خورشید برآورد شد، که ثابت می کند ستاره شناسان واقعن یک پیش-خوشه ی بزرگ و سنگین را کشف کرده اند. مشاهدات اسپیتزر همچنین این نکته را تایید کرد که یک کهکشان پرجرم در مرکز این خوشه در حال ستاره زایی با آهنگی قابل ملاحظه می باشد. از مشاهدات پرتو ایکس چاندرا نیز در یافتن و مشخص کردن سیاهچاله ای عظیم با جرم بیش از 3 میلیون خورشید استفاده شد. سیاهچاله های سنگین در خوشه های کهکشانیِ امروزی رایج و عادیند، ولی این نخستین بار است که یک سیاهچاله ی در حال تغذیه با چنین اندازه ای درون خوشه ای به این جوانی دیده می شود.
و در پایان، با بهره از تلسکوپ بنیاد Radioastronomie Millimétrique's interferometer در فرانسه و تلسکوپ 30 متری اسپانیا، به همراه آرایه ی بسیار بزرگ تلسکوپیِ رصدخانه ی ملی اخترشناسی رادیویی در نیومکزیکو، میزان گاز در خوشه، یا همان سوختی که ستارگان آینده را به وجود خواهد آورد را اندازه گرفتند. نتایج نشان می دهد که این خوشه تا تبدیل شدن به یک خوشه های پیشرفته ی کهکشانی به رشد خود ادامه خواهد داد.
Cosmo-Aztec3، در صورت فلکی سکستان واقع شده و نامش از روی نام منطقه ای که در آن کشف شد انتخاب شده، COSMOS یعنی پیمایش تکامل کیهان (Cosmic Evolution Survey) و AzTEC نیز نام دوربین به کار رفته در تلسکوپ جیمز کلارک ماکسول می باشد.

واژه نامه:
galaxy cluster - proto-cluster - Cosmos-Aztec3 - Bahram Mobasher - Keck - black hole - Chandra - X-ray - James Clerk Maxwell Telescope - Hubble - Subaru - galactic sprawl - Spitzer - Big Bang

منبع: dailymail

کهکشان فراموش شده

کهکشان مارپیچی مجلل NGC 3521 با 35 میلیون سال نوری فاصله از زمین، در صورت فلکی شیر (اسد) واقع شده است. این کهکشان در حدود 50,000 سال نوری گستردگی دارد و ناحیه ی مرکزی اش در این تصویر دراماتیک و تماشایی که از داده های به دست آمده از بایگانی هابل ساخته شده، نشان داده شده است.
در این نمای نزدیک، بازوهای مارپیچی چندگانه، تکه تکه و نامنظمِ ویژه ی این کهکشان را که با غبار و خوشه های ستاری ای جوان و آبی رنگ تزیین شده می بینیم. برعکسِ بسیاری از کهکشان های مارپیچیِ دیگر که بازوهایی گسترده و بزرگ را به نمایش می گذارند.
NGC 3521 از کهکشان های نسبتن درخشان در آسمان سیاره ی زمین است و آن را با تلسکوپ های کوچک نیز می توان تماشا کرد، ولی عکاسان نجومی آماتور، اغلب، دیگر کهکشان های مارپیچی صورت فلکی شیر مانند M66 و M65 را به آن ترجیح داده و نادیده اش می انگارند.

واژه نامه:
NGC 3521 - spiral galaxy - Leo - Hubble Legacy Archive - spiral arm - dust - cluster - M66 - M65

کشف دو عدد از بزرگ ترین خوشه های کهکشانی کیهان

تلسکوپ فضایی پلانک دو عدد از بزرگ ترین ساختارهایی که تاکنون در جهان دیده شده بود را آشکار ساخت.
این ساختارهای دوردست، خوشه هایی از کهکشان هایی هستند که در اثر گرانش به یکدیگر پیوسته اند (در کنار یکدیگر مانده‌اند). بزرگی این خوشه ها به ده ها میلیون سال نوری می رسد. در داده های خروجی تلسکوپ پلانک، آن ها به شکل توده های فشرده ای پدیدار شده اند که در برابر پرتوی ریزموج زمینه ی کیهانی به صورت ضدنور دیده می شوند.
تلسکوپ آژانس فضایی اروپا (ESA) تاکنون 189 خوشه را شناسایی کرده. از جمله 20 خوشه ای که پیشتر ناشناخته بودند و اکنون رصدخانه ی پرتو ایکسِ XMM-نیوتن اروپا آن ها را تایید کرده است.
ساختار بزرگ: یک ابرخوشه ی کهکشانی که در داده های تلسکوپ پلانک به شکل ضدنورهای فشرده در برابر پرتو زمینه ی کیهانی دیده می شود (سمت چپ)، و تصویر پرتو ایکس آن از آزمایشگاه پرتو ایکس اِسا (سمت راست)
تلسکوپ پلانک با پیمایش کل آسمان بهترین شانس را برای یافتن پرجرم ترین نمونه های این خوشه ها فراهم کرده است. این خوشه ها کمیابند و دانستن تعداد آن ها، موضوعی حساس برای شناخت جهانی است که در آن زندگی می کنیم، این که نوع کیهان چیست، سرعت گسترشش چقدر است و چه اندازه ماده را در بر دارد.
دکتر نبیله اغانیم از بنیاد Astrophysique Spatiale در Orsay، فرانسه می گوید: «این مشاهدات همچون تکه هایی، درک ما از جهان را می سازند.»
خوشه های کهکشانی کشف شده تا چهار میلیارد سال نوری از زمین فاصله داشته و هر یک از آنها مقادیر زیادی ستاره، گاز و غبار را در بر دارند، همچنین "ماده ی تاریک" که بخش بزرگ تری از ماده ی کشف نشده ی کیهان را تشکیل داده است.
تلسکوپ پلانک عمدتن با کمک دانشمندان بریتانیایی ساخته شد که بسیاری از آن ها در عملیات و ماموریت هایش درگیرند. این پروژه گل سرسبد آژانس فضایی انگلستان است.
آسمان از دید تلسکوپ پلانک. 
رنگ آبی نشان دهده ی گرد و غبار موجود در سراسر کهکشان است و گازهای داغ به رنگ سرخ دیده می شوند. 
دانشمندان باید با "رمزگشایی" از داده ها، رنگ های آبی و سرخ را کنار بزنند تا ساختار کیهان را "ببینند".
تلسکوپ پلانک که ماموریتش در اوت 2009 آغاز شد، برای بررسی بخش های "سرد" کیهان طراحی شده، بخش هایی که آشکارسازیشان ساده نیست. ابزارهای حساسِ آن، نور را در محدوده ی طول موج فروسرخِ بسیار بلند ثبت می کنند، طیفی بسیار فراتر از دید چشم انسان. این تلسکوپ به جای تصویر گرفتن از ستارگان و کهکشان ها، به یافتن شواهدی از مواد سرد (گاز و غبار) که جهان را ساخته اند می‌پردازد.
از دیگر دستاوردهای پلانک که دیروز در پاریس ارایه شد، داده هایی تازه از توده های ماده ی سرد در کهکشان راه شیری بود که نشان دهنده ی نخستین مراحل ستاره زایی بود. ثبت بازتاب آتشگوی آغاز تشکیل کیهان بلافاصله پس از مهبانگ (بیگ بنگ) نیز جزو این دستاوردها بود. هدف اصلی پلانک کاوش و بررسی "تابش ریزموج زمینه ی کیهانی" است، تابش ضعیفی که از مهبانگ به جا مانده. هدف کلیدی، یافتن شواهد عامل نخستینِ انبساط است، همان انبساط بسیار سریع کیهان که به باور کیهان شناسان، در نخستین لحظات پس از مهبانگ روی داد.
دکتر دیوید پارکر، مدیر بخش علوم فضایی و اکتشافات آژانس فضایی بریتانیا چنین می گوید: «ما افتخار می کنیم که نقشی کلیدی در این دستگاه اکتشافی شگفت انگیز ایفا می کنیم. این نتایج تازه، همگی تکه های حیاتی از پازلی هستند که تصویری کامل از تکامل جهان به ما می دهد. هم تکامل کهکشان خودمان و هم تاریخ دوره ی آغازین کل کیهان.»

واژه نامه:
European Space Agency - galaxy cluster - ESA - XMM-Newton - X-ray - dark matter - Planck - Big Bang - cosmic microwave background - smoking gun

منبع: dailymail

سحابی مرغ دریایی

این پهنه ی گسترده ی سرشار از گاز درخشان و غبار، برای ستاره شناسانِ زمینی چهره ی یک پرنده را تداعی می کند و از همین رو نام "سحابی مرغ دریایی" را بر آن نهاده اند. گستردگی این عکس از این مرغ کیهانی، 1.6 درجه بوده و همچون نواری در صفحه ی کهکشان راه شیری، نزدیک ستاره ی شباهنگ (ستاره ی آلفای صورت فلکی سگ بزرگ) واقع شده است. البته در این منطقه، اجرام دیگری نیز با نام های خاص خود دیده می شوند، به ویژه NGC 2327، یک ناحیه ی نشری فشرده و غبارآلود با ستاره ای پرجرم در دلش که "سر" مرغ را تشکیل می دهد (این جرم با نام سحابی طوطی نیز خوانده می شود و در بالای میانه ی تصویر به چشم می خورد). IC 2177 نیز کمان بال های گشوده ی مرغ دریایی را ساخته.
این منطقه که ترکیبی است از گاز و ابرهای غبار و ستارگان جوان و تابناک و عمدتن از گاز گداخته و سرخ رنگ هیدروژن اتمی تشکیل شده، بیش از 100 سال نوری گستردگی دارد و برآورد می شود فاصله اش از زمین به 3800 سال نوری برسد.

واژه نامه:
Seagull Nebula - glowing gas - Sirius - alpha star - Canis Major - NGC 2327 - emission - Parrot Nebula - IC 2177 - atomic hydrogen

ستارگان عنکبوتی

این بزرگ ترین و پیچیده ترین منطقه ی ستاره زایی (تشکیل ستاره) در کل کهکشان های نزدیک ماست.
این جرم آسمانی که به دلیل ظاهر عنکبوتی شکلش، نام سحابی "رتیل" را بر آن نهاده اند، در ابر ماژلانی بزرگ واقع شده، کهکشانی کوچک که به دور کهکشان راه شیریِ ما می چرخد. البته بزرگی این رتیل، 1000 سال نوری است. اگر این سحابی به اندازه‌ی سحابی جبار -نزدیک ترین پرورشگاه ستاره ای به زمین، 1500 سال نوری آنسوتر و واقع در کهکشان خودمان- از ما فاصله داشت، اندازه ی ظاهریش در آسمان بیش از 30 درجه می‌شد (به اندازه ی 60 قرص کامل ماه).
در تصویر امروز، جزئیات جذاب سحابی رتیل در رنگ های علمی نشان داده شده اند.
تارهای تنیده شده ی سحابی رتیل، NGC 2070 را در بر گرفته اند، یک خوشه ی ستاره ای که تعدادی از درخشان ترین و سنگین ترین ستارگان شناخته شده در آن قرار دارند. این خوشه در سمت راست و به رنگ آبی دیده می شود. از آنجایی که ستارگان سنگین و پرجرم زندگی سریعی دارند و در جوانی می میرند، چندان جای شگفتی نیست که این رتیل کیهانی را مجاورِ جایگاه نزدیک ترین ابرنواخترهای اخیر بدانیم (برای نمونه، ابرنواختر مشهور 1987A).

واژه نامه:
Web - Tarantula Nebula - star forming region - Large Magellanic Cloud - satellite galaxy - Milky Way - Orion Nebula - stellar nursery - NGC 2070 - star cluster - supernova

سه خورشید بر فراز استکهلم

چه بر سر خورشید آمده؟
گاه به نظر می رسد خورشید را از پشت یک عدسی بزرگ می بینیم. البته در مورد آنچه در این تصویر دیده می شود، سر و کار ما با میلیون ها عدسی است: بلورهای یخ.
وقتی آب در لایه های بالایی جو یخ می زند، ممکن است بلورهای کوچک، تخت و شش ضلعی یخ تشکیل شوند. این بلورها در زمان حرکتشان به سمت زمین، بیشتر، روی تختشان همراستا و موازی با زمین قرار می گیرد. یک بیننده در زمان نزدیک به طلوع یا غروب خورشید ممکن است از درون همان صفحه ای که بسیاری از این بلورها در آنند بگذرد. در چنین وضعیتی هر بلور می تواند مانند یک عدسی مینیاتوری رفتار کرده و با شکستن و برگرداندن نور خورشید به سمت ما، پدیده ای شبیه به parhelia ایجاد کند. parhelia اصطلاح فنیِ «هاله» یا «خورشید دروغین» یا «پاراخورشید» (sundog) است.
این تصویر سال گذشته در استکهلم سوئد گرفته شد. در میانه ی تصویر، خورشید را می بینیم، در حالی که دو هاله ی درخشان نیز در چپ و راست آن دیده می شوند. همچنین هاله ی درخشانِ 22 درجه را می بینیم که درست مثل هاله ی نادر و کم نورتر 46 درجه، در اثر بازتاب نور توسط بلورهای یخ موجود در جو پدید آمده است.
مطلبی دیگر در همین مورد: چشمی در آسمان

واژه نامه:
Sun Halo - Stockholm - lens - ice crystal - atmosphere - parhelia - sundog

رایانه ی دوران باستان

این چیست؟
این شی را درون یک کشتی غرق شده ی یونان باستان در ژرفای دریا یافتند. پیچیدگی ظاهری آن، کارشناسان را چندین دهه به بررسی و مطالعه اش واداشته بود، هر چند که هنوز هم برخی از عملکردهای آن ناشناخته مانده است. به تازگی با بهره از تصاویر پرتو ایکس، به سرشت سازوکار آن پی برده و چندین کارکرد شگفت انگیزش را یافته اند.
اکنون می دانیم که "دستگاه آنتی کیترا" (Antikythera mechanism) یک رایانه ی مکانیکی است و دقت آن در حدیست که برای زمان ۸۰ سال پیش از میلاد، زمانی که کشتی حاملش در دریا غرق شد ناممکن می نماید. باور بر این بود که فناوری پیچیده ای که در آن به کار رفته تا حدود ۱۰۰۰ سال بعد از آن به دست بشر ایجاد نشده بوده.
چرخ ها و چرخ دنده های آن تشکیل یک "افلاک نما" (جهان نما، ستاره یاب)ی جابجاشونده می داده اند که با آن، موقعیت ستارگان و سیارات و همچنین زمان ماه گرفتگی ها و خورشیدگرفتگی ها را پیش بینی می کردند.
دستگاه آنتی کیترا که در تصویر بالا دیده می شود، ۳۳ سانتی متر بلندی دارد و در اندازه های یک کتاب بزرگ است. 

در همین زمینه: * آنچه خواجه نصیرالدین توسی می دید * ۲۱ دسامبر در کنار پرستشگاه مایاها

واژه نامه:
The Antikythera Mechanism - ancient Greek - X-rays - mechanical computer - orrery - star - planet - lunar eclipse - solar eclipse

منبع: apod.nasa.gov

چشم خدا

700 سال نوری آنسوتر از زمین، در صورت فلکی دلو (سطل آب)، ستاره ای خورشیدسان در حال مرگ است. این ستاره در چند هزار سال پایانی زندگیش، سحابی Helix (نیز NGC 7293، به فارسی: پیچک، حلزونی، هلیکس، مارپیچی، ...) را آفریده است، نمونه ای نزدیک و شناخته شده از یک سحابی سیاره ای و موردی از این مرحله ی پایانی زندگی و تکامل ستاره‌ای.
برای ایجاد این تصویر بسیار ژرف از این سحابی، به 10 ساعت تمام نوردهی نیاز بوده. تصویر، جزئیاتی از ناحیه ی روشن تر درونی سحابی را نشان می دهد، ناحیه ای که نزدیک به 3 سال نوری پهنا دارد، ولی همچنین ویژگی های هاله ی کم نورتر بیرونی را نیز در بر دارد. گستردگی سحابی با این هاله به خوبی به بیش از 6 سال نوری می رسد. نقطه ی سفید میانه ی هلیکس، همان ستاره ی داغ مرکزی این سحابی سیاره ایست.
اکنون مشخص شده سحابی هلیکس که در نگاه نخست ساده به نظر می آید، به شکل شگفت انگیزی هندسه ای پیچیده دارد.

واژه نامه:
NGC 7293 - The Helix Nebula - Aquarius - sun-like - Planetary Nebula - stellar evolution - complex geometry

این بار، غروب هم زمان خورشید و ماه نو

روز چهارم ژانویه، مردم آسیای شمالی و میانه شاهد غروب همزمان خورشید و ماه نو طی یک خورشیدگرفتگی جزیی بودند. این تصویر که خورشیدگرفتگی را تقریبن در مرحله ی بیشینه اش نشان می دهد، در لحظات پایانی پیش از غروب آفتاب گرفته شده و نمایی زمستانی از ساحل رود "Berd" نزدیک نووسیبریسک، سیبری روسیه را نمایش می دهد.
در این منظره ی خاطره انگیز، افق باختری با چشم اندازی برفی و یخ زده در روشنایی رو به محو شدن دیده می شود، به همراه آسمان تاریک و روشنی که به غیر از خورشید و ماهِ مقابلش، دود یک کارخانه ی صنعتی و رد یک هواپیما را نیز در بر دارد.

واژه نامه:
Sunset - Moonset - Sun - New Moon - partial solar eclipse - eclipse - solar eclipse

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

طلوع هم زمان خورشید و ماه نو

روز چهارم ژانویه، بیشتر مردم اروپا شاهد طلوع همزمان خورشید و ماه نو طی یک خورشیدگرفتگی جزیی بودند. از 4 خورشیدگرفتگی (کسوف) جزیی که در سال 2011 میلادی روی خواهد داد، این خورشیدگرفتگیِ شماره ی 1 بود (سال 2011، چهار خورشیدگرفتگی جزیی و 2 ماه گرفتگی کلی خواهد داشت).
تصویر ترکیبی امروز، به صورتی مستند این رویداد باشکوه آسمانی را در آسمان رنگارنگ بامدادیِ شهر گراتس اتریش نشان می دهد. خورشیدگرفتگی پیش از طلوع خورشید آغاز شده بود و هر فریم تصویر، موقعیت خورشید و روند خورشیدگرفتگی را در هر 15 دقیقه نشان می دهد.
با سر زدنِ هم زمان ماه و خورشید از افق خاوری، شهر گراتس در نور گرمابخش خورشیدی که تنها بخشی از آن را ماه نو پوشانده، غرق می شود. نماد شهر، یعنی برج ساعت را نیز در عکس بر فراز شهر می بینیم.

واژه نامه:
Sunrise - Moonrise - Sun - New Moon - partial solar eclipse - solar eclipse - celestial event - eclipse

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه