باز هم ابرنواختری در گرداب

*برای دومین بار در شش سال گذشته، ستاره ای در کهکشان معروف گرداب (مسیه 51) منفجر شد، و، "خبر خوب"، این که برای تلسکوپ های خانگی متوسط تا بزرگ نیز قابل دیدن است.

نخستین نشانه ی انفجار در 31 ماه می دریافت شد، زمانی که اخترشناس آماتور فرانسوی، Amédée Riou، در تصاویر CCD که از این کهکشان گرفته بود، متوجه ستاره ای با قدر 14 شد که پیش از آن وجود نداشت. وی شب بعد باز هم این ستاره را در عکس ها دید. هم زمان توماس گریگا در Schwerte آلمان نیز به طور جداگانه این پدیده را رصد کرد. شب بعد تام ریلند در گلن شاو پنسیلوانیا آن را دید و رصدگر فرانسوی، استفان لامو بیلی هم آن را در عکس های دیجیتالی که با تلسکوپ 8 اینچی اش گرفته بود مشاهده کرد (تصویر متحرکی که وی از این رویداد ساخته را در پایین ببینید).
پس از آن نیز توسط مجموعه ی رباتیک "رصد اجرام گذرا" در پالومار و شکارچیان ابرنواختر "باغ وحش کهکشانی" دیده شد.

هنوز بسیار زود است که بگوییم این ابرنواختر درخشان تر خواهد شد یا کم نورتر، ولی نه در تصاویری که ریو در دهم ماه می گرفت آشکارست و نه در تصاویری که شب 30 ماه می توسط تلسکوپ بازتابی 10 اینچی دانشگاه Ljubljana در اسلوونی گرفته شد از قدر 19.5 روشن تر دیده می شود. گرچه "ویدونگ لی" از دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، در تصاویری که تلسکوپ هابل در آوریل 2005 از M51 گرفته بود، یک نمونه ی احتمالن ستاره ای تشخیص داده بود. وی می گوید: «ولی هنوز قدر این ستاره را به دست نیاورده ایم. همچنان روی آن کار می کنیم، شاید کمی زمان ببرد.»
با این حال، اخترشناسان دیگر مطمئن شده اند که این یک ابرنواختر نوع II است: انفجار یک تک ستاره به بزرگی دستکم هشت برابر خورشید.
رصدگر فرانسوی، استفان لامو بیلی، با بهره از تصاویری که با تلسکوپ 8 اینچیش در 30 می و 2 ژوئن 2011 گرفته بود، این پویانمایی را از ابرنواختر تازه ی کهکشان گرداب تهیه کرد.

طیفی که در دوم ژوئن به وسیله ی تلسکوپ شماره 1 کک گرفته شد نشان می دهد که با وجود دور شدن M51 با سرعت 600 کیلومتر در ثانیه از ما، بخشی از انفجار با سرعتی سرسام آور در حرکت به سوی زمین است. بردلی چنکو (UC برکلی) و یکی از اعضای گروه چنین توضیح می دهد: «امواج شوک موادی را [به همراه] دارد که با سرعت هایی گوناگون حرکت می کنند... هیدروژنی که با سرعت 17,600 در ثانیه به سوی ما در حرکت است و آن را می بینیم، شاید نمونه ای خوب از پرشتاب ترین برون ریزی مواد باشد.»

شایان توجه است، ابرنواختری که شش سال پیش در یکی از بازوهای کهکشان گرداب منفجر شد نیز از گونه ی II بود. یک انفجار سوم، تا حدی درخشان تر نیز در سال 1994 روی داد. (برای کسانی که امتیاز جمع می کنند، سه ابرنواختر در 17 سال!)

کهکشان گرداب در فاصله ی حدود 31 میلیون سال نوری و با نمایی از روبرو، این روزها در آسمان شامگاه نیم کره ی شمالی، بالاست و در جایگاهی مناسب برای رصد کردن قرار دارد. مختصات SN 2011dh's J2000 (واقع در صورت فلکی سگان تازی، نزدیک خرس بزرگ)، عبارتست از بُعد 13h 30m 5.1s راست و میل +47° 10′ 11″. جایگاه آن در کهکشان، 2.3 دقیقه‌ی قوسی به سمت خاور و 1.5 دقیقه ی قوسی به سمت جنوب، تقریبن در نیمه ی راه بین دو میدان ستاره ای نسبتن هم نور بوده، و تا چند هفته نیز می بایست قابل دیدن باشد.

توضیح سایت ناسا
یکی از درخشان ترین ابرنواخترهای چند سال گذشته، در کهکشان همسایه، گرداب یا M51 مشاهده شد. شگفت این که یک ابرنواختر ظاهرن همسان نیز در سال 2005 و یکی دیگر هم در سال 21994 در همین کهکشان به ثبت رسیده بود. سه ابرنواختر در 17 سال آن هم تنها در یک کهکشان، آمار زیادیست و گفتگو و بحث بر سر دلایل این موج ابرنواختر در حال جریان است.

تصویر بالا، دو نما از M51 که با یک تلسکوپ کوچک گرفته شده اند را در بر دارد: یک عکس که در 30 ماه می گرفته شده و ابرنواختر در آن دیده نمی شود، و یکی هم مربوط به دوم ژوئن که ابرنواختر را نشان می دهد.
تصویر 2 ژوئن یکی از نخستین عکس هاییست که از این ابرنواختر گرفته شده. نقطه ی چشمک زن در تصویر، جایگاه همان ستاره ی منفجر شده را نشان می دهد. گرچه بیشتر ابرنواخترها الگوی درخشندگی مشخصی دارند، ولی پیش بینی الگوی دقیق درخشش و کم نور شدن این ابرنواختر یا هر ابرنواختر دیگری پیشاپیش کاری دشوار است و [همین الگو] اخترشناسان را از آنچه در حال رخ دادنست می آگاهاند.

در حال حاضر ابرنواختر M51، که نام SN 2011dh برایش برگزیده شده، هنوز برای تماشا با تلسکوپ های کوچک .درخشان است. بنابراین مشتاقان آسمان آنقدر برای تصویربرداری از آن تشویق می شوند که در اگر در رصد نیرومندترین تلسکوپ های جهان وقفه و درنگی پیش بیاید، جای آن ها را پر کند. نماهایی از تغییرات این ابرنواختر در این جا ذخیره شده است.

شبیه سازی انفجار یک ستاره یا به اصطلاح رخ دادن ابرنواختر:

واژه نامه:
Whirlpool Galaxy - Messier 51 - magnitude - Palomar Transient Factory - Galaxy Zoo - supernova - Hubble Heritage - M51 - Type II - Keck I telescope - shock wave - hydrogen - SN 2011dh's J2000 - coordinate - Canes Venatici - Ursa Major - ascension - declination - arcminute - brightness pattern - field star

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه