نخستین دستاوردهای فضاپیمای داون

فضاپیمای داون ناسا یا Dawn در طول ماه اوت، با فاصله ی 2,750 کیلومتر به گرد سیارک غول پیکر وستا چرخید و تصاویری هیجان انگیز به همراه اطلاعات دیگر از این دنیای بیگانه به زمین فرستاد. دوشنبه ی این هفته، گروه دانشمندان برنامه‌ی داون در نشستی مشترک میان کنگره ی دانش های سیاره ای اروپا و بخش دانش های سیاره ای انجمن اخترفیزیک آمریکا در نانت فرانسه، نخستین نتایج و دستاوردهای این فضاپیما را ارایه کردند.
تصویری نزدیک از وستا که دوگانگی و تضاد دو نیم کره ی آن، جنوبی 
(پایین راست) و شمالی (بالا چپ) را می نمایاند.
پژوهشگر اصلی این ماموریت، کریستوفر راسل (دانشگاه کالیفرنیا در لوس آنجلس) می گوید که وی به این فکر افتاده که وستا را به دلیل بسیاری از ویژگی‌های زمین شناختی‌اش از جمله جریان گدازه ها، پشته های غول آسا، دره ها، و کوه ها، "کوچک ترین سیاره ی خاکی" بداند. شواهدی روشن به دست آورده ایم که نشان می دهد این سیارک دارای لایه های کاملن جداگانه ی پوسته، گوشته، و -- شگفت آور -- یک هسته ی کوچک آهنی است که به وسیله ی سنجش های داون روی میدان گرانشی آن تشخیص داده شده اند.

به گفته ی راسل، این گروه دانشمندان از زمان جای گرفتن داون در مدار وستا، برآوردی دوباره از محور چرخش آن به دست آورده اند. برقراری یک سیستم مختصات قابل اتکا برای نقشه برداری از بسیاری از عوارض و ویژگی های وستا بسیار لازم است، ولی سیستم مختصات پیشین 10 درجه انحراف داشت.

یک گودال برخوردی بسیار بزرگ نزدیک قطب جنوب، که پیشتر در تصاویر تلسکوپ فضایی هابل نیز دیده شده بود، از روی نام مادر اساطیری رومولوس و رموس، بنیانگذاران دوقلوی روم باستان، به نام "ره آ سیلویا" نامگذاری شد. وی همچنین مادر دوشیزگان وستال، راهبه های معبد "وستا"، ایزدبانوی اجاق و آتشدان خانگی در روم باستان بود. دیگر ویژگی های سطح وستا هم به نام برخی از این شخصیت های افسانه ای نامیده خواهد شد. 

کارول ریموند (آزمایشگاه پیشرانش جت)، معاون پژوهشگر اصلی، از یک نقشه ی مکان نگاری (توپوگرافی) رنگی پرده برداشت که بلندترین قله ها و دامنه های شیب دار در گودال ره آ سیلویا را مشخص می کرد. بزرگ ترین کوه نزدیک مرکز آن بود (شاید مربوط به پیدایش این گودال باشد) و گمان بر اینست که پس از کوه المپیوس در سیاره ی بهرام (مریخ)، بلندترین کوه در منظومه ی خورشیدیست.
الگوی شکلی نیمکره ی جنوبی وستا که ساختارهایی پیچیده را می نمایاند، از جمله کوهی در 
قطب جنوب، شیارهای موجی سینوسی، دیواره های پرشیب و پرتگاه ها.

ریموند همچنین درباره ی دوگانگی زمین شناختی میان نیمکره ی بسیار پرگودال شمالی و نواحی هموارتر نیمکره ی جنوبی آن گفتگو کرد، دو نیمه ای که به وسیله ی دسته شیارهایی که به دور استوای آن حلقه زده از هم جدا شده اند. شمار گودال ها نشان می دهد که ظاهرن نیمه ی جنوبی دستکم یک میلیارد سال جوان تر است، و تقریبن به طور کامل تحت تاثیر شکل گیری گودال ره آ سیلویا (و شاید نه بی درنگ پس از آن) به این روز افتاده. ریموند یادآوری می کند که بررسی های بیشتر باید دلایل این شکاف های تکاملی را روشن کند.

آندریاس ناتوس (بنیاد ماکس پلانک، آلمان) تصاویری را به نمایش گذاشت که با بهره از فیلترهای هفت رنگ درون دوربین تنظیم شونده ی فضاپیمای داون ساخته شده بودند. یکی از این عکس ها یک دهانه ی برخوردی بزرگ به قطر حدود 40 کیلومتر را نشان می داد. در یک تصویر با رنگ های دروغین (نمایشی)، منطقه ای به رنگ سرخ روشن در حاشیه ی لبه ی جنوبی این دهانه دیده می شد، که به گفته ی ناتوس شاید توده های موادی باشند که در پی یک برخورد با زاویه ی کم، از زیر سطح در آمده و در اطراف پخش شده باشد.

داده های طیف سنج نقشه بردار فروسرخ و نور مریی داون (داده های VIR) نشان می دهد که وستا یک ترکیب معدنی گوناگون در مناطق استواییش دارد. ماریا کریستینا د سانتیس (بنیاد ملی اخترفیزیک، ایتالیا) می گوید که ترکیب گرمایی و اندازه‌گیری ها خواهد توانست به موقع به آشکار شدن سرشت و طبیعت و تکامل سطح این سیارک کمک نماید.

گودال های روی وستا در رنگ دروغین (تصویر سمت چپ) و فیلتر شفاف یا
بدون فیلتر (سمت چپ). ویژگی رنگی مواد بیرون زده از جنوب گودال اصلی،
یکی از بارزترین ویژگی های رنگی روی سطح وستاست.
ترکیب مواد معدنی این سیارک همچنین به کشف منشا سه گونه ی نادر شهاب سنگ نیز کمک می کند: رده شهاب سنگ های هواردیت (howardite)، یوکریت (eucrite)، و دیاگونیت (diogenite) که طبیعت آذرین و طیف آن ها همخوانی نزدیکی با سنگ های وستا دارد. به نظر دسانتیس، شواهد طیف سنجی کافی برای این وجود دارد که نشان دهد شهاب های هواردیت از سیارک وستا سرچشمه می گیرند، برای این که در مورد دو رده ی دیگر شهاب سنگ ها نیز چنین ادعایی کنیم، نیازمند مشاهدات نزدیک تری خواهیم بود.

گروه داون برای مشاهدات بهتری از وستا مدت زیادی منتظر نخواهند ماند. این فضاپیما پنج شنبه ی گذشته به موقعیتی تازه و نزدیک تر به سیارک رسید، مداری که به نام مدار نقشه برداری ارتفاع بالا (HAMO) خوانده می شود. داون اکنون هر 12 ساعت یک دور به گرد وستا می چرخد و هر بار که روبروی زمین قرار می‌گیرد داده ها و اطلاعات به دست آمده را به زمین می فرستد. داون تا 30 روز در این مدار باقی خواهد ماند، نقشه ی مکان نگاری از سطح سیارک تهیه خواهد کرد، ترکیب سیارک را بررسی خواهد نمود، و سنجش ها و اندازه گیری های مربوط به گرانش آن را تصحیح خواهد کرد.


واژه نامه:
Christopher Russell - Dawn - asteroid - Vesta - coordinate system - Rhea Silvia - Romulus - Remus - Vestal virgins - Carol Raymond - topography map - solar system - Olympus Mons - Mars - Andreas Nathues - meteorite - howardite - eucrite - diogenite - High Altitude Mapping Orbit - HAMO - false color - Visible and Infrared Mapping Spectrometer - VIR - Maria Cristina De Sanctis

منبع: skyandtelescope

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه