سیاهچاله ای که شرحی کامل بر زندگیش نوشته شد

* دانشمندان توانسته اند تاریخچه ی زندگی Cygnus X-1 یا "ماکیان ایکس یک" از هنگام
تولدش در 6 میلیارد سال پیش تاکنون را بازسازی نمایند.

اخترشناسان برای نخستین بار، توصیفی کامل از مشخصات یک سیاهچاله، توده ای آنچنان متراکم و چگال که حتی نور نیز نمی‌تواند از کشش گرانشی نیرومندش بگریزد، ارایه کردند. آن ها با اندازه گیری هایی دقیق توانستند تاریخچه ی زندگی این جرم را از زمان تولدش در 6 میلیارد سال پیش تاکنون بازسازی نمایند.
برداشت یک هنرمند از ماکیان ایکس یک. سیاهچاله مواد را از ستاره ی همدمش (راست) به درون
قرص داغ و چرخان فرو می کشد. (تصویر بزرگ تر)

دانشمندان با بهره از چندین تلسکوپ، چه روی زمین و چه در فضا، پرده از اسرار دیرینه ی جرمی به نام Cygnus X-1 یا ماکیان ایکس یک برداشتند. این سامانه‌ی ستاره ای دوتایی نامدار که یک چشمه ی پرقدرت پرتو ایکس می باشد، نزدیک به نیم سده پیش کشف شد. این سیستم از یک سیاهچاله و یک ستاره ی همدم تشکیل شده و سیاهچاله در حال فروکشیدن و جذب مواد از ستاره است. دانشمندان با تلاش های خود به دقیق ترین اندازه گیری ها از جرم و سرعت و آهنگ چرخش این سیاهچاله دست یافتند.

مارک رید از مرکز اخترفیزیک هاروارد-اسمیتسونیان (CfA) در کمبریج، ماساچوست می گوید: «از آنجا که هیچ اطلاعات دیگری نمی تواند از سیاهچاله به بیرون درز کند، دانستن جرم، آهنگ چرخش، و بار الکتریکی آن یک توصیف کامل از آن ارایه می دهد. بار الکتریکی این سیاهچاله نزدیک به صفر است، پس توصیف ما با اندازه گیری جرم و آهنگ چرخش آن کامل می شود.»

دانشمندان از زمان کشف ماکیان ایکس یک تاکنون به شدت آن را مورد پژوهش و بررسی قرار داده بودند، ولی تلاش های پیشین برای سنجش جرم و چرخش آن، با فقدان اندازه گیری دقیق فاصله اش از زمین همراه بود. مایک رید سرپرستی گروهی را بر عهده داشت که از "آرایه با خط مبنای بسیار بلند" (VLBA) متعلق به بنیاد ملی علوم، یک سامانه ی رادیوتلسکوپی قاره گستر، بهره می‌بردند و با کمک آن، یک اندازه گیری مثلثاتی مستقیم از فاصله ی این جرم انجام دادند. فاصله ای که با رصدهای VLBA به دست آمد برابر با 6,070 سال نوری بود در صورتی که برآوردهای پیشین از 5,800 تا 7,800 سال نوری متغیر بود.

دانشمندان که دیگر اندازه ی دقیق فاصله ی این جرم را می دانستند، به کمک رصدخانه ی پرتوایکس چاندرا، کاوشگر زمان سنج پرتوایکس رزی، ماهواره ی پیشرفته ی کیهان شناسی و اخترفیزیک، و نیز رصدهای محدوده ی پرتو دیدگانی که در بیش از دو دهه انجام گرفته بود، جرم ماکیان ایکس یک را حدود 15 برابر جرم خورشید و آهنگ چرخش آن را 800 بار در ثانیه برآورد کردند.

به گفته ی رید: « این اطلاعات تازه سرنخ هایی قوی درباره ی چگونگی پدید آمدن این سیاهچاله، وزن آن، و سرعت چرخش آن به ما می دهد. اندازه گیری درستِ فاصله یک عامل مهم و حیاتی بود.»

جری اوروژ از دانشگاه ایالتی سن دیه گوی کالیفرنیا می گوید: «ما اکنون می دانیم که ماکیان ایکس یک یکی از بزرگ ترین سیاهچاله های ستاره ای در کهکشان راه شیریست و به سرعتِ همه ی سیاهچاله هایی که تاکنون دیده ایم می چرخد.»

افزون بر اندازه گیری فاصله، رصدهایی که در سال های 2009 و 2010 با VLBA انجام شد، سرعت جابجایی ماکیان ایکس یک در کهکشان را نیز نشان داد. به گفته ی دانشمندان، این حرکت، آهسته تر از آنست که در اثر یک انفجار ابرنواختری آغاز شده باشد. تکان و "لگدی" که یک چنین انفجاری به جرم وارد می کند، سرعتی بسیار بیشتر به آن می دهد.

به گفته ی رید: «بر پایه ی دیدگاه هایی، این سیاهچاله احتمالن بدون انفجار ابرنواختری پدید آمده، و نتایجی که ما به دست آوردیم از چنین دیدگاه هایی پشتیبانی می کند.»

واژه نامه:
Cygnus X-1 - black hole - gravitational pull - binary-star system - X-ray - companion star - Mark Reid - CfA - spin - Very Long Baseline Array - VLBA - radio telescope - trigonometric - Chandra - Rossi X-ray Timing Explorer - Advanced Satellite for Cosmology and Astrophysics - Milky Way - Jerry Orosz - supernova

منبع: astronomy.com

1 دیدگاه شما:

ناشناس

ma kojaim una koja?
bad nist gah gah sari be in aksa bezanim beBnim to jahan che jaygahi darim

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه