نوار قلب کوچک ترین سیاهچاله

* دانشمندان احتمالن کوچک ترین سیاهچاله ای که تاکنون شناسایی شده را با گوش دادن به ضربان
پرتو ایکس قلبش یافته اند.

این سیاهچاله، اگر به راستی وجود داشته باشد، باید جرمی کمتر از سه برابر جرم خورشید داشته باشد، و در این صورت نزدیک به جرم کمینه ایست که بنا بر تئوری، یک سیاهچاله باید داشته باشد تا پایدار بماند.

پژوهشگران نمی توانند سیاهچاله را به طور مستقیم ببینند، ولی با سنجش افت و خیز پرتو ایکسی که از یک سامانه ی ستاره ی دوتایی در کهکشان راه شیری می آمد، به این باور رسیدند که می تواند نشانه ی وجود یک سیاهچاله در آن سیستم باشد. تاکنون این الگوی پرتو X، که مانند تپش قلبی است که روی نوار ضبط شده، تنها در یک سیستم سیاهچاله ای دیگر دیده شده است.
سامانه ی ستاره ای دوتایی IGR J17091-3624 شاید کوچک ترین سیاهچاله ی شناخته شده را در بر داشته باشد. دانشمندان آن را با بررسی الگوی پرتو ایکسی شبیه ضربان قلب، که پنداشته می شد از یک قرص برافزایشی پیرامون سیاهچاله گسیل می شود آن را یافتند. (منبع عکس)
فضاپیمای کاوشگر زمان سنج پرتو ایکس رُزی ناسا (RXTE) این تپش پرتو ایکس را در یک سیستم ستاره ای در جهت صورت فلکی کژدم (عقرب)، به فاصله ی چیزی میان 16,000 تا 65,000 سال نوری اندازه گرفت. یک سال نوری برابر با فاصله ایست که نور در یک سال می پیماید، حدود 6 تریلیون مایل یا 10 تریلیون کیلومتر.

به گمان پژوهشگران این سیستم با نام رسمی IGR J17091-3624، از یک ستاره ی معمولی و همدمش که یک سیاهچاله است تشکیل شده. جرم ستاره از آن جدا شده و در حال جریان به سوی سیاهچاله است و بدین ترتیب، یک قرص پهن و تخت پیرامون سیاهچاله تشکیل داده (قرص برافزایشی). اصطکاک درون این قرص باعث گرم شدن گاز و بالا رفتن دمای آن تا میلیون ها درجه شده و باعث گسیل پرتوی پرانرژی X از آن شده که می توان آن را در سراسر کهکشان دید.

همگام با تغییراتی که درون قرص رخ می دهد، تغییراتی دوره ای نیز در پرتو ایکسی که می تابد دیده می شود که به تپ هایی (پالس هایی) با شدت های گوناگون و متغیر همچون ضربان قلب می انجامد.

توماسو بلونی، پژوهشگر رصدخانه ی بررا در مراته ی ایتالیا می گوید: «ما فکر می کنیم بیشتر این الگوها نشانگر چرخه های انباشتگی و پس زنی مواد در یک قرص ناپایدارند، و ما اکنون هفت تا از آن ها را در IGR J17091 می بینیم. شناسایی این نشان ها در یک سیستم سیاهچاله ای دیگر بسیار هیجان انگیز است.»

اخترشناسان سیگنال این سیستم سیاهچاله ای را از روی شباهت آن با یک سیستم سیاهچاله ای دیگر به نام GRS 1915+105 که تپشی بسیار همانند این یکی دارد شناختند. سیاهچاله ی درون آن سیستم حدود 14 برابر خورشید جرم دارد و پرتوهای ایکس را در الگوهایی بسیار یکپارچه و ساختار یافته که از چند دقیقه تا چند ساعت به درازا می کشند می تاباند.

در مقایسه، سیستمِ تازه دیده شده دارای ضربان قلب پرتوایکسی است که 20 برابر ضعیف تر از GRS 1915 می تپد و چرخه ی تپش های آن نیز هشت بار سریع تر از آن است: به کوتاهی پنج ثانیه (هر پنج ثانیه یک بار به ابتدای الگو بر می گردد). به قول دیه‌گو آلتامیرانو، یک اخترفیزیکدان در دانشگاه آمستردام هلند و سرپرست نویسندگان مقاله ای که در شماره ی 4 نوامبر نشریه ی مقاله های اخترفیزیک این کشف را گزارش داد:«درست همانطور که آهنگ تپش قلب یک موش از آهنگ تپش قلب یک فیل تندتر است.»

واژه نامه:
black hole - X-ray - heartbeat - binary star system - Milky Way galaxy - electrocardiogram - NASA - Rossi X-ray Timing Explorer - RXTE - constellation Scorpius - IGR J17091-3624 - normal star - companion - friction - IGR J17091 - Tomaso Belloni - GRS 1915+105 - mouse - elephant - Diego Altamirano - Astrophysical Journal Letters

منبع: space.com

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه