یک "دست یخی" که سنگ های بهرام را جابجا می کند

* تخته سنگ های روی سطح سیاره ی بهرام (مریخ)، به وسیله ی "چیزی" جابجا می شوند.

تخته سنگ های روی سطح سیاره ی بهرام (مریخ)، به وسیله ی "چیزی" جابجا شده، و باعث شکل گرفتن توده هایی کمیاب نزدیک کلاهک یخی شمال این سیاره شده اند. اکنون به نظر می رسد این قضیه ربطی به "مریخی ها" نداشته باشد، بلکه کار، کار یک پوسته ی فصلی از یخ دی اکسید کربن است که روی سنگ ها را در زمستان می پوشاند.
چه چیزی این طرح ها را روی سطح بهرام پدید آورده؟

آنچه انتظار می رود اینست که سنگ ها روی سطح بهرام کمابیش به طور نامنظم و کتره ای پراکنده شده باشند، از همین رو وقتی تصاویر رزولوشن بالای مدارگرد شناسایی بهرام (MRO) متعلق به ناسا نشان داد که سنگ ها روی سطح بهرام و در عرض های جغرافیایی بالا، نزدیک ضلع‌های الگوهایی به شکل چندضلعی  گرد آمده اند، مایه ی شگفتی شد.

باور بر اینست که خود این اشکال چندضلعی زمانی پدید آمده اند که سطح سیاره به طور پیاپی در هر زمستان و تابستان، فشرده (منقبض) و سپس دوباره منبسط می شده. فرآیندی که در عرض های جغرافیایی قطب های زمین نیز دیده شده است.

آرایش و شیوه ی جایگیری سنگ های روی سیاره ی بهرام نشان می دهد که در طول زمان جابجا شده اند. تراویس اورلاف، از دانشگاه کالیفرنیا، سانتا کروز، و همکارانش، برای این که سرعت جابجایی سنگ ها را دریابند، سن سطحی که سنگ ها روی آن قرار دارند را با اندازه گیری میزان فرسایش دهانه های برخوردی موجود در آن محل برآورد کردند و سن این دهانه ها را میان 10,000 تا 1 میلیون سال یافتند. پهنای چندضلعی ها 5 تا 20 متر بود، پس به گفته ی اریک اسفوگ از UCSC و یکی از اعضای گروه: «بنابراین جابجایی سنگ ها می بایست چند میکرون تا یک میلیمتر در هر سال بوده باشد.»

چسب یخی
ولی چه چیزی آن ها را جابجا می کند؟
خوب، این سنگ ها روی ناحیه ای قرار دارند که در طول زمستان با لایه ای از شبنم یخ زده ی دی اکسید کربن به کلفتی چند متر پوشیده می شود. گروه پژوهشگران نشان دادند که گرمای ناشی از خاک دفن شده زیر یخ، که در زمستان از سطح گرم تر است، می تواند باعث بالا آمدن و تبخیر بخش پایینی این لایه ی یخ CO2 شده و آن را از سطح خاک جدا کند. لایه ی یخ با جدا شدن از سطح و بالا رفتن، سنگ ها را به خود چسبانده و سر جایشان محکم نگه می دارد و در همان زمان هم سطح خاکی زیرین سرد می‌شود و چندضلعی ها منقبض شده و کوچک تر می شوند.

سپس، در فصل بهار، گرمای بالای لایه ی یخی، یخ را آب می کند و سنگ ها نیز از یخ جدا شده و بر خاک می افتند. اکنون سنگ ها به ضلع های چندضلعی نزدیک تر از پیش شده اند. این فرآیند هر سال تکرار می شود، و سنگ ها کم کم به سمت لبه های بیرونی چندضلعی ها جابجا می شوند. این حرکت با رسیدن سنگ ها به لبه های چندضلعی ها پایان می گیرد چرا که شکاف های میان این شکل ها مانند یک ترمز رفتار می کند. (نقاشی روبرو)

اورلاف نظریاتش را در اوایل این ماه در نشست انجمن ژئوفیزیک آمریکا در سانفرانسیسکوی کالیفرنیا ارایه نمود.

واژه نامه:
boulder - Mars - ice cap - Martian - carbon dioxide - ice - NASA - Mars Reconnaissance Orbiter - polygon - polar latitude - Earth - Travis Orloff - Erik Asphaug - CO2

منبع: newscientist

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه