شن سواری روی تپه های تیتان

* فضاپیمای کاسینی ناسا در سال 2006 روی تیتان، بزرگ ترین ماه کیوان، تپه های شنی
یافت که از دانه هایی با ترکیب هیدروکربن یخ زده درست شده اند.

پسری سوار بر تخته ی شن سواری روی تیتان
تصور کنید بر فراز یک تپه ی بزرگ از شن سیاه هیدروکربنی ایستاده اید و با تخته ی شن سواری زیر بغل، در حال نگریستن به چشم انداز روبرو می باشید. تا چشم کار می کند ردیف های پشت سر هم توده های شن سیاه دیده می شود که تا دوردست ادامه دارند و در پایان هم همه چیز در پس پرده ای نارنجی از مه غلیظ ناپدید می شود.

این یک چشم انداز زمینی نیست: شما روی "تیتان"، بزرگ ترین ماه کیوان (زحل) ایستاده اید. پایتان را روی تخته ی شن سواری محکم می کنید و از تپه سرازیر می شوید. گرانش اندک تیتان باعث می شود کمی طول بکشد تا سرعت بگیرید، ولی در عوض نیروی اصطکاک را هم به کمترین اندازه می رساند، بنا بر این تا پیش از توقف، فاصله ی زیادی را سُر می خورید.

شوربختانه شن سواری روی تیتان تنها در تخیلات ما انجام می پذیرد گرچه تپه های شگفت انگیز این ماه واقعیت دارند -- و بر پهنه ی نمایی شگفت انگیز که به اندازه ی یکی از آهنگ های بیتل ها می ارزد قرار گرفته اند. این تپه ها در سال 2006 از میان عکس هایی که فضاپیمای کاسینی ناسا گرفته بود یافته شدند و می توانند کلیدی باشند برای کشف رازهای تاریخ آب و هوایی این ماه که به گونه ای هول انگیز همانند زمین است.

تیتان با وجود دمای 179 درجه زیر صفرش، دارای باران و دریاچه است - البته جای آب را با متان مایع عوض کنید - به اضافه‌ی کوه ها و رودها. به گفته ی جینی رادبو (Jani Radebaugh)، یک دانشمند سیاره شناس در دانشگاه بریگهام یانگ در پروو، یوتا: «روی تیتان باران متان می بارد که با روان شدن بر سطح، چشم اندازهایی بسیار همانند زمین پدید می آورد.» (در همین زمینه: در تیتان باران می بارد * دریانوردی در دنیای فرازمینی * نشانه های زندگی روی تیتان، ماه کیوان)

شن و ماسه ی پلاستیکی
به گفته ی رادبو، در واقع تیتان شاید بیش از هر جای دیگری در منظومه ی خورشیدی شبیه زمین باشد. اگر این دو دنیا را کنار هم بگذاریم و با هم مقایسه کنیم، می توانیم به شناخت بهتری از ویژگی های آب و هوایی و سطح هر دو دست بیابیم. آنچه این همانندی ها را اینقدر شگفت انگیز می کند، ترکیب کاملن متفاوت موادیست که زمین و تیتان را ساخته. پوسته و کوه های تیتان از آب یخ زده درست شده اند. دانه های شن و ماسه ای هم که تلماسه های آن را به وجود آورده تصور می شود از هیدروکربن هایی مانند بنزن باشد که توسط فضاپیمای کاسینی در این تپه ها شناسایی شده.

روی زمین، هیدروکربن ها بیشتر در گازها و مایعات ذخایر نفتی وجود دارند ولی در تیتان، بیشتر آن ها یخ زده و جامد است. گمان می رود این هیدروکربن ها در اثر واکنش های شیمیایی توسط پرتوهای فرابنفش در جو تیتان به وجود می آیند و سپس بر سطح تیتان می بارند. رادبو می گوید: «ترکیبات این تپه ها شاید کمی شبیه پلاستیک باشد.» وی می افزاید برای این که خود را بر روی تپه های تیتان تجسم کنید، ایستادن روی "حجم بسیار بزرگی از شن پلاستیکی" را تصور کنید.

مجسمه های فصلی
تپه های شنی تیتان که معمولن 100 متر بلندی، یک کیلومتر پهنا، و تا صدها کیلومتر درازا دارند، با وجود ترکیب غیرعادیشان از نظر ظاهر و اندازه شباهت بسیاری با تپه های شنی طولانی و به هم فشرده ی صحرای بزرگ آفریقا (Sahara desert) دارند که به نام تلماسه های خطی نامیده می شوند.
عکس هایی که کاسینی در سال 2006 گرفت. تصویر بزرگ تر
تلماسه های تیتان هم مانند تلماسه های زمین، می توانند برای ما از آب و هوا بگویند. سال گذشته، شبیه سازی از تلماسه ها نشان داد که بادهای روی تیتان دارای تغییرات فصلی هستند و سالی دو بار تغییر جهت داده و بسیار سریع تر می شوند. این پاسخی بود برای این راز که چرا با وجودی که تصور می شد روی تیتان باد از شرق به غرب می وزد ولی تلماسه های آن ظاهرن در اثر بادی که از جهت مخالف می وزد شکل گرفته اند. اینک آلیس لوگال از آزمایشگاه جو، محیط، و رصدهای فضایی (LATMOS-UVSQ) در پاریس فرانسه به همراه همکارانش، با سنجش و اندازه گیری این تلماسه ها به سرنخ های گویای بیشتری درباره ی شرایط اقلیمی [تیتان] دست یافته اند.

این تلماسه ها درون نواری به فاصله ی 30 درجه از شمال و جنوب استوای تیتان جای دارند. گروه لوگال نشان داده اند که تلماسه‌ها رو به لبه ی شمالی این محدوده، کوچک تر شده و فاصله شان نیز از هم بیشتر می شود.

مداری به شکل تخم مرغ
گروه پژوهشگران این امر را بدین علت دانست که روی سطح تیتان هر چه به سمت شمال برویم رطوبت ناشی از متان مایع بیشتر می شود و این باعث به هم چسبیدن بیشتر ماسه ها به یکدیگر می شود که در نتیجه کمتر میتوانند پخش شوند و تلماسه بسازند. گروه نتیجه گرفتند که این تنوع عرض در آب و هوا احتمالن به خاطر مدار تخم مرغی شکل کیوان (زحل) است که در نیمکره ی جنوبی تیتان، تابستان های شدیدتر و خشک تری را نسبت به نیمکره ی شمالی آن پدید می آورد.

به گفته ی رادبو که به همراه گروه لوگال روی تازه ترین پژوهش ها کار می کرد، یافتن تپه های شنی تیتان نهایت خوش شانسی بود: «ما اصلن از وجود چنین چیزهایی در آن جا خبر نداشتیم. ما از این که در جایی اینقدر دور، همتای تا این حد شبیه به زمین یافتیم شگفت زده شدیم.» وی می گوید اگر می شد به شکلی به تیتان رفت، دوست داشت آنجا شن سواری را تجربه کند: «من فکر می کنم چنین چیزی ممکن خواهد بود و چه بسا واقعن هم سرگرم کننده باشد.»

واژه نامه:
hydrocarbon - sand - sandboard - dunes - Saturn - moon - Titan - gravity - friction - Beatles - NASA - Cassini spacecraft - methane - Earth - Jani Radebaugh - Plastic - solar system - crust - water ice - benzene - ultraviolet - atmosphere - Sahara - desert - linear dunes - Alice Le Gall - LATMOS-UVSQ - equator - egg-shaped - orbit - hemisphere

منبع: newscientist

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه