آیا چرخش ناهید کندتر شده؟

* داده ها نشان می دهند که سرعت امروزی چرخش خواهر سیاره ای ما به دور محورش، آهسته تر از
میزانی است که یک فضاپیما در 16 سال پیش اندازه گرفته بود.

فضاپیمای ونوس اکسپرس متعلق به آژانس فضایی اروپا (ESA) کشف کرده که ناهید (زهره)، همسایه ی پوشیده از ابر ما اندکی آرام تر از اندازه گیری های پیشین به دور خود می چرخد. این فضاپیمای مدارگرد با نگاه فروسرخ به درون جو فشرده ی ناهید، ویژگی های سطحی‌ای را یافت که دقیقن جایی که باید باشند نبودند.
ونوس اکسپرس - عکس از ESA (تصویر بزرگ تر)

دانشمندان با بهره از دستگاه VIRTIS در طول موج های فروسرخ، در پوشش ضخیم ابرهای سیاره نفوذ کرده، ویژگی های سطح آن را مورد پژوهش قرار دادند و دریافتند که برخی از این ویژگی ها نسبت به جایی که باید باشند تا سرعت چرخشش با اندازه گیری های فضاپیمای ماژلان متعلق به ناسا در دهه ی 1990 میلادی همخوان شود، تا حدود 20 کیلومتر تغییر مکان داده اند.

این اندازه گیری های دقیق و مفصل از مدار، به دانشمندان کمک می کند بدانند آیا هسته ی ناهید جامد است یا مایع. این موضوع به شناخت ما از آفرینش سیاره ها و چگونگی تکامل آن ها کمک خواهد کرد. اگر ناهید دارای هسته ای جامد باشد، فشردگی و تمرکز جرمش می بایست رو به مرکز بیشتر باشد. در این صورت، چرخش سیاره نسبت به نیروهای بیرونی واکنش کمتری نشان خواهد داد.

مهم ترینِ این نیروها مربوط به جو چگال آنست -- جوی که فشارش بیش از 90 برابر فشار جو زمین است - ، و نیز سرعت بالای سامانه های آب و هوایی آن، که بنا به باور دانشمندان، از راه اصطکاک با سطح باعث تغییر آهنگ چرخش سیاره می شوند. زمین هم همانند این پدیده را تجربه می کند، که عمدتن از باد و جزر و مد ناشی می شود. بلندی یک روز زمینی می تواند در حد یک هزارم ثانیه تغییر کند، و این بستگی به فصل و الگوهای باد و دما در طول سال دارد.

در دهه ی 1980 و 1990 میلادی، مدارگردهای ماژلان و ونرا نقشه های راداری از سطح ناهید تهیه کردند، سطحی که دیرزمانی در هاله ای از راز و رمز و نیز در پس یک جو فشرده، خرد کننده و سمی پنهان شده بود. این نقشه ها نخستین دید سراسری و مفصل از این دنیای یگانه و ستیزه جو را به ما ارایه دادند. فضاپیمای ماژلان در طول ماموریت چهار ساله اش توانست ویژگی های سیاره که زیر پایش می چرخیدند را تماشا کند و به این ترتیب به دانشمندان اجازه داد طول روز های ناهید را اندازه بگیرند که برابر با 243.0185 روز زمینی بود.

با این حال ویژگی های سطحی که ونوس اکسپرس پس از حدود 16 سال دیده تنها در صورتی می تواند با مشاهدات ماژلان جور در بیاید که طول روز ناهید به طور میانگین 6.5 دقیقه بلندتر از چیزی باشد که ماژلان اندازه گرفته. این همچنین با تازه ترین اندازه گیری های راداری بلند مدتی که از روی زمین انجام گرفته همخوانی دارد.

نیلز مولر از مر کز هوافضای آلمان (DLR) می گوید: «وقتی دیدم دو نقشه با هم همخوانی ندارند، نخست فکر کردم اشتباهی در محاسبه هایم رخ داده زیرا مقادیر اندازه گیری شده توسط ماژلان بسیار دقیق بود، ولی ما هر گونه خطای ممکنی که به فکرمان می رسید را بررسی و چک کردیم.» دانشمندان، از جمله اوزگور کاراتکین از رصدخانه ی سلطنتی بلژیک، به احتمال تغییرات کوتاه مدت تصادفی در طول روز ناهید اندیشیدند، ولی نتیجه گرفتند که این میانگین را باید طی بازه های زمانی بلندتری محاسبه کنند.

از سوی دیگر، سایر الگوهای جویِ تازه نشان داده اند که این سیاره شاید دارای چرخه های آب و هوایی باشد که تا بیش از چند دهه ادامه می یابند، و این می تواند به همان نسبت، به تغییراتی بلندمدت در آهنگ چرخش آن بیانجامد. پدیده های دیگری هم می‌تواند در کار باشد، از جمله تبادل اندازه حرکت زاویه ای میان ناهید و زمین، زیرا این دو سیاره نسبتن به هم نزدیکند. هاکان سودم از ESA می گوید: «یک مقدار دقیق و درست برای آهنگ چرخش ناهید می تواند به برنامه ریزی ماموریت های آینده کمک کند زیرا گزینش جای احتمالی فرود، نیازمند داده های دقیق خواهد بود.».

پژوهش ها در آینده نیز ادامه خواهند یافت ولی روشن است که ونوس اکسپرس بسیار فراتر از رویای هر کسی، در ژرفای درون رازهای این سیاره ی شگفت انگیز نفوذ کرده است.

واژه نامه:
- European Space Agency - ESA - Venus Express - atmosphere - infrared - VIRTIS - wavelength - NASA - Magellan orbiter - Venus - core - planet - Earth - weather system - rotation rate - friction - tides - Venera - Nils Müller - DLR - German Aerospace Center - Özgur Karatekin - angular momentum - Håkan Svedhem

منبع: Astronomy

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه