ستاره شناسان یک فوران نادر کیهانی را با "تاخیر" تماشا کردند

* پژوهش نشان می دهد "انفحار غول پیکر" ستاره ی اتای کارینا، واقعن یک رویداد یگانه و منحصر به فرد بود.

* به نظر می رسد این انفجار کیهانی که نخستین بار در سده ی 19 دیده شد، از آن چه که پنداشته می شد سردتر
بوده است. این یافته، اسرار انفجار یاد شده را پیچیده تر می کند.

اتا شاه تخته (یا اتا کارینا)، ستاره ی اتای صورت فلکی شاه تخته و یکی از سنگین ترین ستارگان کهکشان راه شیری، در سده ی 19 میلادی به طور نامنتظره ای دچار افزایش نور شد. این ستاره در میانه ی سال های 1800 میلادی، تا ده سال، دومین ستاره ی روشن آسمان شده بود (امروزه حتی در بین 100 تای نخست هم نیست). افزایش روشنایی این ستاره به حدی شدید بود که لقب نادر و کمیاب "انفجار غول آسا" به آن تعلق گرفت. اکنون پژوهشی تازه توسط یک گروه دانشمند از جمله خوزه پریتو از کمبریج - در دانشگاه پرینستون نیوجرسی - انجام گرفته که در آن برای نشان دادن این که انفجار مزبور بسیار متفاوت تر از چیزی بوده که پیش از این پنداشته می شد، از تکنیک "پژواک نور" استفاده شده.

این عکس ها نور فوران سهمگین یک ستاره در سحابی کارینا را نشان می دهند
که با برخورد به ابرهای گرد و غبار نزدیک یک سیستم ستاره ای قدرتمند دوتایی
برگشته است. تصویر رنگی چپ، سحابی کارینا را نشان می‌دهد، یک منطقه ی
ستاره‌زایی به فاصله‌ی 7,500 سال نوری از زمین. سامانه ی دوتایی غول پیکر
اتا کارینا نزدیک بالای تصویر دیده می شود. این سیستم دوتایی، با جرم بیش از
120 برابر خورشید، فورانی تماشایی به راه انداختند که از 1837 تا 1858
روی زمین دیده شد. سه عکس سیاه و سفید سمت راست، نور انفجار را نشان
می دهد که با گذشتن از میان ابر گرد و خاک نزدیک این سیستم محکوم به
مرگ، ابر را روشن کرده است. این پدیده همانند انداختن آنی نور یک چراغ
قوه روی بخش‌های گوناگون یک غار بزرگ است. این عکس‌ها در یک بازه‌ی
8 ساله توسط تلسکوپ 4 متری بلانکو در رصدخانه ی ملی نوری آمریکا
واقع در CTIO گرفته شده اند. (تصویر بزرگ تر)
اتا شاه تخته یک ستاره ی "متغیر آبی درخشان" (LBV)
است، یعنی دوره هایی از کم نوری و پرنوری پی در پی دارد. تغییرات روشنایی یک LBV ناشی از افزایش ناپایداری و از دست دادن جرم است. "انفجار غول آسا" یک رویداد شدید و تک بود که طی آن، ستاره ی اتا شاه تخته با جرم بیش از 100 برابر جرم خورشید، جرمی چند برابر جرم خورشید را از دست داد. [تاکنون] باور دانشمندان بر این بوده که این گونه ی نادر انفجار در اثر یک باد ستاره ای رخ داده.

گروه دانشمندان به سرپرستی آرمین رست از بنیاد علمی تلسکوپ فضایی در بالتیمور مریلند، برای بررسی پژواک های نور "انفجار غول آسا"، از عکس های اتا شاه تخته که در طول هشت سال از آن گرفته شده بود کمک گرفتند. آن ها برای نخستین بار، نور انفجار را دیدند که از روی ابرهای گرد و غبار میان ستاره ای که با خود ستاره ده ها سال نوری فاصله داشتند باز تابیده بود. توضیح آن چند ده سال نوری اینست که: در سده ی 18، ساکنان زمین نور مستقیم انفجار را دیدند ولی اکنون (پس از گذشت چند دهه) ما نوری که از فاصله ی چند ده سال نوری ستاره می تابد را نیز می بینیم. [در این زمینه: پژواک نور از V838 تکشاخ]

دانشمندان سپس به کمک تلسکوپ های ماژلان و دو پونت در لاس کامپاناس شیلی، طیف این پژواک نور را به دست آوردند. این طیف به آنان اجازه داد اجزای نور را با دقت از هم جدا کنند، بسیار شبیه یک قطره ی باران که همچون یک منشور طبیعی رفتار کرده و نور خورشید را به رنگ های رنگین کمان تقسیم می کند. این مشاهدات آگاهی های ارزشمندی درباره ی ساختار و ترکیب شیمیایی، دما، و سرعت مواد بیرون زده در "انفجار غول آسای" سده ی 19 به دانشمندان داد. 

شگفت انگیزتر این که، این مشاهدات نشان می دهد "انفجار غول آسا" با "شبه ابرنواخترها" تفاوت دارد. شبه ابرنواخترها رویدادهایی درون کهکشان های نزدیک ما هستند که تصور می شود انفجارهایی در LBVها باشند. برای نمونه، یکی از این تفاوت‌ها اینست که "انفجار غول آسا" به گونه ی چشمگیری سردتر از مدل های ساده ی باد ستاره ای بود که برای توضیح شبه ابرنواخترها به کار می رود.

پریتو می گوید: «"انفجار غول آسا"ی این ستاره به عنوان یک "پیش-گونه" برای همه ی شبه ابرنواخترها در کهکشان های خارجی شناخته می شده. ولی پژوهش تازه نشان می دهد که این انفجار در واقع یک رویداد یگانه و منحصر به فرد بوده است.» دانشمندان هنوز نمی دانند چه پدیده ای باعث شده اتا شاه تخته فوران کند و بدون آن که نابود شود، چنین توده ی بزرگی از جرمش را از دست بدهد. بررسی های بیشتری باید انجام شود؛ شاید برای تعیین چیزی که به این کنش و رخداد انجامیده، نیازمند مطرح کردن مدل های دیگری باشیم. 

در این زمینه:
* کارینا، جواهر آسمان جنوب
* نمای فروسرخ، شکوه و جلال سحابی کارینا را نمایان کرد
*  زایش و مرگ ستارگان در سحابی کارینا

 واژه نامه:
Eta Carinae - Milky Way Galaxy -Great Eruption - Jose Prieto - Luminous Blue Variable - LBV - Sun - stellar wind - Armin Rest - Space Telescope Science Institute - light echoe - interstellar dust - Earth - Magellan telescope - du Pont telescope - spectra - rainbow - supernova impostor - Carina Nebula - double-star system - star-forming region - National Optical Astronomy Observatory - Blanco

منبع: Astronomy.com

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه