شبی بر فراز پاریس

آیا چراغ های شهر پاریس را در این عکس تشخیص می دهید؟
این عکس در 25 مارس از فراز آسمان خراش 210 متری مونپارناس گرفته شده و بسیاری از شما در آن برج بلندبالای ایفل، یا ساختمان گنبدی بزرگ انولید (سمت راست)، یا خط متروی باشکوه و غرق در نورهای رنگارنگ با خمیدگی ملایمش در میانه ی عکس را خواهید شناخت. حتی شاید بتوانید تاق پیروزی را هم نزدیک افق سمت راست بیابید.
ولی ساکن هر جا که باشید، شبچراغ های کیهانی نزدیک افق باختری برایتان بسیار آشنا خواهد بود. مقارنه ی سه گانه و دوست داشتنی ناهید تابناک (بالا)، مشتری، و هلال ماه نو در آسمان شامگاهی سراسر سیاره ی زمین قابل دیدن بود.

واژه نامه:
Paris - Montparnasse - skyscraper - Eiffel Tower - Les Invalides - Metro - Arc de Triomphe - conjuntion - Venus - Jupiter - crescent Moon - planet - Earth

منبع: apod.nasa.gov

آیا سیاهچاله های سرگردان زمین را تهدید می کنند؟

* همگی آسوده بخوابید زیرا سیاهچاله های کوچکی که احتمالن بدون شناسایی شدن در گوشه و کنار فضا پرسه می زنند، در صورت برخورد با زمین، آن را بدون آسیبی ترک خواهند کرد.

مدل های گوناگون نشان می دهند که مواد بلافاصله پس از مهبانگ، فشرده شده و به سیاهچاله هایی تبدیل شدند. کوچکترینِ این به اصطلاح "سیاهچاله های نخستین" احتمالن در زمان های دور، طی فرآیندی به نام "تابش هاوکینگ" از بین رفته اند. ولی سیاهچاله‌هایی که جرمی به اندازه ی یک میلیارد تن یا بیشتر داشتند چه بسا هنوز هم وجود داشته باشند، و به گفته ی کاترین مک از دانشگاه کمبریج، آشکارسازی بسیاری از آن ها نیز دشوار است مگر این که با ما برخورد کنند: «[در آن صورت] آن را خواهیم دید.»
تهدیدی در کار نیست

در واقع فیزیکدانانِ بیش از حد مشتاق، تاکنون دو رویداد را به اشتباه مربوط به چنین پدیده ای دانسته اند. در سال 1908، انفجاری اسرارآمیز بیش از 2000 کیلومتر مربع از جنگل های نزدیک رود تانگوسکا در سیبری را با خاک یکسان کرد. در سال 1937، فیزیکدانان دلیل آن رویداد را برخورد یک سیاهچاله دانستند -- نظریه ای که بعدها ثابت شد اشتباه بوده. (بخوانید: تانگوسکا: مهیب ترین انفجار روزگار نوین)

پس از آن هم در سال 2003، گروه دیگری از فیزیکدانان درباره‌ی مجموعه ای از داده های لرزه نگاری غیر قابل توضیح ادعا کردند که این لرزه ها می تواند ناشی از برخورد یک جرم چگال به نام «ماده ی کوارکی»* با سیاره ی زمین باشد. این ادعا هم غلط بود و روشن شد که داده ها مربوط به یک زمین لرزه بوده است.

پایان هشدارهای دروغین
شراوان هاناسوگ از دانشگاه پرینستون و همکارانش به دنبال راهی برای پیشگیری از هشدارهای دروغین در آینده هستند. آن ها شبیه سازی های دقیقی از آنچه که در برخورد یک سیاهچاله ی یک میلیارد تنی با زمین روی می دهد انجام دادند. [بر پایه ی شبیه سازی آن ها] چنین سیاهچاله ای احتمالن در زمانی کوتاه و با سرعت نسبی چند صد کیلومتر بر ثانیه به زمین برخورد خواهد کرد. ولی چون از یک هسته ی اتم نیز کوچک تر است تنها تونلی کوچک و سوزن مانند در درون زمین به وجود خواهد آورد.

با این حال با وجود اندازه ی کوچکش باز هم ما برخورد آن را احساس خواهیم کرد. دلیلش هم اینست که وقتی سیاهچاله به زمین می رسد و سپس از هسته ی بیرونی زمین خارج می شود، این هسته می لرزد و امواج شوک کروی متقارنی پدید می آورد. چنین لرزشی باعث می شود همه ی آشکارسازهای لرزه ای روی زمین همزمان بیدار شوند و این برخلاف زمین لرزه های معمولی است که بیشتر منطقه ای هستند. به گفته ی هاناسوگ: «این تفاوت سیگنال های چنین لرزه ای با همه ی سیگنال هاییست که به طور معمول می بینیم.» خوشبختانه اثر آن هم جزیی خواهد بود، مانند یک زمین لرزه ی سراسری به بزرگی 4 ریشتر. هاناسوگ می گوید: «ویرانی گسترده ای در کار نخواهد بود. یک زمین لرزه ی تقریبن نامحسوس.»

شوربختانه چنین رویدادهایی برای شکارچیان سیاهچاله رویدادی بسیار نادر خواهد بود. حتی اگر، چنانچه برخی می گویند، همه‌ی ماده ی تاریک کهکشان از این سیاهچاله های نخستین ساخته شده باشد، باز هم شانس برخورد یکی از آن ها با زمین تنها یک بار در هر 10 میلیون سال خواهد بود.

ریسمان های کیهانی
ولی به گفته ی هاناسوگ، چون ما تجهیزاتی در اختیار داریم که توانایی ردیابی آن ها را دارند، می توانیم به دنبالشان هم بگردیم: «کار چندان سختی نیست. اگر چنین چیزی روی بدهد، با دستگاه های موجود و روش های کنونی متوجهش خواهیم شد.»

گرچه شانس موفقیت اندک است ولی اگر بشود ارزش زیادی خواهد داشت. سیاهچاله های نخستین ممکن است از اجرامی مانند ریسمان های کیهانی پدید آمده باشند، نقص هایی در بافت فضا-زمان که شاید پس از مهبانگ پدید آمده باشند. (بخوانید: شرطی که هاوکینگ آن را باخت: وجود تکینگی عریان)

کاترین مک می گوید: «این به ما بینشی از آن چیزی می دهد که در جهان آغازین روی داد؛ بینشی که بدون این ریزسیاهچاله ها دستیابی به آن دشوار است. یافتن چیزی که از نخستین لحظه های کیهان به جا مانده باشد مانند نامه ای درون یک بطریست که یکراست از مهبانگ به ما برسد. این به ما تصویری سرراست از آن چه در آن روزگار رخ داد می دهد و چنین چیزی بی نهایت هیجان انگیز خواهد بود.»
در همین زمینه: سیاهچاله هایی روی زمین   
--------------------------------------------------
* Strangelet: شبه ماده ی سیاه. ذرات درون اتم از 6 نوع ذره ی ریزتر به نام کوارک تشکیل شده اند. خود این کوارک ها بر 6 نوعند: "بالا، پایین، سر، ته، افسون، شگفت" (up, down, strange, charm, bottom, top) که بیشتر ماده ی موجود در زمین تنها از دو نوع "بالا" و "پایین" ساخته شده. پرسشی بنیادین که مطرح شده اینست که آیا امکان وجود ماده ای پایدار ساخته شده از کوارک های "بالا" و "پایین" به اضافه ی کوارک "شگفت" نیز وجود دارد یا خیر. ذرات چنین ماده ای را Strangelet می نامند. Strangelet ها می توانند جرم فوق العاده زیاد با نسبت بار الکترکی به جرم بسیار اندک داشته باشند. این می تواند گونه‌ای کاملن تازه از ماده باشد. (ویکیپدیا)

واژه نامه: 
black hole - Earth - big bang - primordial black hole - Hawking radiation - Katherine Mack - Tunguska - seismographic - quark nugget - planet - earthquake - Shravan Hanasoge - atomic nucleus - outer core - seismic detector - Cosmic strings

منبع: newscientist

گرند کانیون زیر نور مهتاب

در این نمای فریبنده و جذاب آسمان شبانگاهی متعلق به تاریخ 26 مارس، یک ماه جوان را می بینیم که بر فراز افق دوردست باختری، با سیاره ی تابناک ناهید همدم شده و مقارنه ای تشکیل داده.
در پیش زمینه ی تصویر، چشم انداز رودخانه ی کلرادو از لبه ی جنوبی گرند کانیون در Lipan Point دیده می شود که در حال گذر از درون گرند کانیون است و از نور مهتاب می درخشد.
مسلمن خود گرند کانیون به عنوان یکی از شگفتی های سیاره ی زمین شناخته می شود. این شکاف غول آسا که توسط جریان رودخانه حفر شده، حدود 440 کیلومتر (270 مایل) درازا، تا 30 کیلومتر (18 مایل) پهنا، و حدود 1.5 کیلومتر (1 مایل) ژرفا دارد.
در این شب، شگفتی های آسمان شبانه عبارتند از خوشه ی ستاره ای جمع و جور پروین و خوشه ی ستاره ای V شکل قلائص درست بالای سر ماه. سیاره ی درخشان مشتری هم زیر پای زوج نزدیک تر به همِ ماه/ناهید، و نزدیک افق باختری دیده می شود.
واژه نامه:
Moon - horizon - planet - Venus - conjunction - Colorado River - moonlight - Grand Canyon - Lipan Point - Earth - Pleiades - Hyades - star cluster - Jupiter

منبع: apod.nasa.gov

آیا برفی از موجودات ذره بینی بر سطح انسلادوس می بارد؟

* یک ماه (قمر) کوچک در ورای حلقه های سیاره ی کیوان به دور این سیاره می چرخد که سرشار از امید است،
و شاید - تنها شاید - پر از موجودات ذره بینی هم باشد.
* سه شب پیش، 27 مارس 2012، فضاپیمای کاسینی ناسا با پرواز از فاصله ی 46 مایلی سطح انسلادوس،
درست از میان فواره هایی که از این ماه کوچک بیرون می جهند گذشت.
فضاپیمای کاسینی ناسا در تاریخ 27 و 28 مارس 2012، طی یک رشته پرواز خیره کننده از فاصله ی نزدیک "انسلادوس"، ماه کیوان، فواره های آبی که از آن بیرون می زنند و چه بسا از یک دریای گسترده ی زیر سطحی سرچشمه می گیرند را آشکار کرد. این فواره ها که از میان شکاف هایی روی پوسته ی یخی انسلادوس بیرون می جهند، می توانند نشانه ای باشند از یک منطقه ی قابل زندگی که به گونه ای منحصر به فرد در سراسر منظومه ی خورشیدی قابل دسترس می باشد. (در همین زمینه: اقیانوس "آب نمک" در انسلادوس)
افشانه های تماشایی، از بزرگ و کوچک، آب یخ زده را از
چندین جا در نزدیک قطب جنوب انسلادوس، ماه کیوان به
بیرون می افشانند. در این تصویر که طی یکی از پروازهای
فضاپیمای کاسینی در 21 نوامبر 2009 ثبت شده، بیش از
30 فواره ی جداگانه در اندازه های گوناگون می توان دید.
بیشتر

کارولین پورکو، یک دانشمند سیاره شناس برنده ی جایزه، و سرپرست گروه تصویربرداری علمی برای فضاپیمای کاسینی ناسا می گوید: «بیش از 90 فواره در اندازه های گوناگون نزدیک قطب جنوب انسلادوس وجود دارد که در حال بیرون ریختن بخار آب، ذرات یخ زده، و ترکیبات آلی در همه جا می باشند. اکنون کاسینی چندین بار از میان این افشانه ها گذشته و آن ها را چشیده است. و ما دریافته ایم که جدا از آب و مواد آلی، نمک هم در ذرات یخ زده ی آن ها وجود دارد. شوری آن همانند اقیانوس های زمین است.»

اندازه گیری های گرمایی شکاف های انسلادوس نشان داده که دمایی تا 120- فارنهایت (190 کلوین) دارند. به گفته ی پورکو: «اگر همه ی این گرماها را با هم جمع کنید، 16 گیگا وات انرژی گرمایی در حال خروج از این شکاف ها به دست خواهد آمد.» به باور پورکو، این ماه کوچک با دریای مایع زیر سطحش، مواد آلی، و یک منبع انرژی، شاید میزبان همان گونه های زیستی باشد که در محیط های مشابه روی زمین پیدا می شود.»

وی می افزاید: «گونه ای از بوم شناسی (اکولوژی) که شاید انسلادوس میزبانش باشد، می تواند شبیه آن چیزهایی باشد که در ژرفای سیاره ی خودمان وجود دارد. گرمای فراوان و آب مایع در سنگ های آتشفشانی زیرزمینی خودمان پیدا می شود. موجودات زنده ی درون این سنگ ها از هیدروژن (هیدروژنی که از واکنش میان آب مایع و سنگ های داغ تولید شده) و همچنین دی اکسید کربنی که در دسترسشان است تغذیه می کنند و متان می سازند، که خود دوباره بازیافت شده و تبدیل به هیدروژن می شود. و همه‌ی این ها در غیاب نور خورشید یا هر چیز دیگری که توسط نورخورشید تولید می شود انجام می گردد.»
افشانه های آبی انسلادوس از شکاف های یخی که به
نام "راه راه ببری" شناخته می شوند بیرون می جهند.
تصویر کامل تر

ولی چیزی که انسلادوس را خاص و ویژه کرده اینست که منطقه ی قابل زندگیش را خودش در دسترس ما قرار می دهد.

پورکو: «انسلادوس مواد زیر سطحش را به فضا می فرستد، جایی که ما می توانیم از آن نمونه برداریم. شاید احمقانه به نظر برسد ولی چه بسا بر سطح این دنیای کوچک، برفی از میکروب در حال باریدن باشد. در پایان، این نویدبخش ترین جاییست که من برای گشتن به دنبال یک زیست شناسی ستاره ای می شناسم. حتی نیاز به کندن خاکش هم نداریم. می توانیم از درون افشانه ها پرواز کنیم و از آن ها نمونه برداریم. یا می توانیم بر سطحش فرود آییم، سرمان را بالا بگیریم و زبانمان را بیرون آوریم. و همین!... چیزی که دنبالش بودیم را گیر آوردیم.»

به نظر می رسد منبع گرمایی انسلادوس خود کیوان باشد. به گفته ی پژوهشگران، کشش گرانشی کیوان باعث می شود شکل این ماه به هنگام گردش به دور کیوان و در طول یک شبانه روز تغییر کند. جنبش های پیچشی و نرم درونی این ماه به تولید گرما می انجامد - مانند گرمایی که وقتی یک گیره ی کاغذ را به سرعت به عقب و جلو خم می کنید در آن حس می کنید. (خبرش را اینجا بخوانید: کشف پیوند میان گرانش کیوان و شکاف های انسلادوس)

پورکو می گوید: «ولی این جابجایی های کشندی (جزر و مدی) که اینک روی می دهد، برای تمام گرمایی که در حال حاضر از انسلادوس بیرون می آید کافی نیست (نمی شود برای تولید این گرما روی آن حرکات حساب کرد). یک راه برای بیرون آمدن از این معضل اینست که فرض کنیم بخشی از گرمایی که امروزه می بینیم، در گذشته تولید شده و در درون ماه ذخیره شده بوده است.»

در 27 مارس 2012، فضاپیمای کاسینی تنها با فاصله ی
46 مایل از فراز قطب جنوب انسلادوس پرواز کرد و درست
از میان افشانه ی فواره ها رد شد. بیشتر
به باور پورکو، مدار انسلادوس می توانسته بسیار بیشتر از امروز بیرون از مرکز بوده باشد، و به گفته ی وی، هر چه این بیرون از مرکز بودن بیشتر بوده، جابجایی های کشندی هم شدیدتر و تغییرات ساختاری ناشی از آن ها که به تولید گرما می انجامیده هم بیشتر و بزرگ تر بوده است. در این سناریو، گرما با آب کردن بخشی از یخ ها و پر کردن دوباره ی دریای مایع، در درون این ماه کوچک ذخیره شده است.

«اکنون که برون از مرکزی کمتر شده، گرمایی که از درون ماه می آید، ترکیبی است از گرمایی که امروز تولید می شود با گرمایی که در گذشته تولید و ذخیره شده بوده. ولی از آن جایی که گرمایی که امروزه از انسلادوس بیرون می زند بیش از گرمای تولید شده است، پس انسلادوس در حال سرد شدن بوده و آب مایع درونش دوباره در حال تبدیل شدن به یخ می باشد. مدل هایی وجود دارد که بر پایه ی آن ها این آب عملن هرگز به طور کامل یخ نخواهد زد، پس شاید بیرون از مرکزی دوباره افزایش یابد و این چرخه از نو آغاز شود.»

افزایش گرما از هر چه باشد، پورکو یک برنامه ی عملی دارد. ساده است: «ما باید به انسلادوس برویم و آن را بررسی کنیم.» 

در این زمینه: انسلادوس بر یخ خودش سر می خورد! * هلال ماه کیوان * پرده از راز 14 ساله برداشته شد: آب درون جو کیوان از انسلادوس می آید * درخش عجیب سطح انسلادوس در تصاویر تازه کاسینی * انسلادوس در نور کیوان *
واژه نامه:
Enceladus - NASA - Cassini spacecraft - habitable zone - solar system - south pole - organic compound - Carolyn Porco - Earth - Organism - liquid water - carbon dioxide - methane - hydrogen - sunlight - astrobiology - Saturn - gravitational pull - Flexing motion - eccentric - tiger stripes

منبع: nasa

رد موشک ها در دل کهکشان راه شیری

در بیست و هفتم ماه مارس، پنج موشک گمانه‌زنی (sounding rocket) از پایگاه پروازهای ناسا در والوپ ویرجینیا پرتاب شده و در دل آسمان بامدادِ زودهنگام راهی فضا شدند.
بخشی از این "آزمایش موشکی ترابری غیرعادی" (ATREX) که در ساعت 4:58 بامداد به وقت خاور آمریکا آغاز شد، موشک‌هایی بود که پشت سر هم و در بازه های زمانی 80 ثانیه ای پرتاب شدند. این موشک ها ردی از مواد شیمیایی پشت سر خود منتشر کردند که تبدیل به ابرهایی سفید و درخشان درون یونکره ی زمین (یونسفر) در بلندای بالاتر از 60 تا 65 مایل شد، و توسط رودبادهای (jet stream) ضعیف و نامحسوس ارتفاع بالا جابجا شدند (این رودبادها با رودبادهایی که هواپیماهای مسافربری در بلندای 5 تا 6 مایل از درونشان می گذرند تفاوت دارد).
تصویر بزرگ تر

این ابرها را ساکنان آمریکا در سراسر منطقه ی ساحل اقیانوس اطلس مشاهده کردند، و شما نیز آن ها را در این عکس های شفاف که از East Point (بالا) و Seaside Park (پایین) در نیوجرسی گرفته شده به حالت پخش و پراکنده در آسمان پرستاره می بینید.

پس زمینه ی فریبنده ی کیهانی این عکس رو به جنوب و پایگاه پرتاب موشک ها، نمایی از ستارگان صورت های فلکی کمان (قوس)، کژدم (عقرب)، و ابرهای سفید و درخشان ولی همیشه کم نورترِ کهکشان راه شیری را در بر دارد.
در همین زمینه: ابر "دیسکاوری"
این ها را هم ببینید: کمان آتلانتیس * سایه شاتل به ماه اشاره می کند * خروج پایانی *   

واژه نامه:
sounding rocket - NASA - Wallops Flight Facility - Anomalous Transport Rocket EXperiment - ATREX - EDT - Earth - ionosphere - altitude - jet stream - East Point - Sagittarius - Scorpius - Milky Way

منبع: apod.nasa.gov

ناهید، هلال ماه، و زمین تاب

آن چیست که درست بر فراز آن تپه ها دیده می شود؟ پاسخ: ماه.
دقیق تر بگوییم، این ماه سیاره ی زمین است که در حالت هلال نو قرار دارد و درست بالای افق دیده می شود. این ماهِ آشنا، اینجا شاید کمی عجیب به نظر برسد زیرا نوردهی طولانی باعث شده "زمین تاب" چشمگیری نیز در آن دیده شود.
زمین تاب، روشنایی بخشی از ماه است که از آفتاب و تابش مستقیمش پنهان است ولی در اثر نور آفتابِ بازتابیده از زمین روشن شده است. به بیان دیگر، "زمین تاب"، تابشی که به نام تابش خاکستری ماه نیز شناخته می شود، در حقیقت نور خورشید است که از روی زمین بازتابیده و سپس دوباره توسط ماه به سوی زمین بر می گردد، و بدین ترتیب ما نیمه ی شب ماه را نیز کمی روشن می بینیم.
در این عکس، سیاره ی تابناک ناهید نیز در سمت راست به چشم می خورد. ناهید و مشتری در هفته ی گذشته به فاصله ی تنها سه درجه از یکدیگر رسیدند و یک مقارنه ی سیاره ای خوش منظره را پدید آوردند.
تصویر بالا دو روز پیش، از نزدیکی مادرید اسپانیا گرفته شد. افق پیش زمینه که در حالت ضدنور و تمام تیره دیده می شود، چند قله از هفت قله ی رشته کوه سیرا د گواداراما را نیز در بر دارد.
درست چند دقیقه پس از گرفته شدن این عکس، ماه به پشت افق خزید و غروب کرد.

واژه نامه:
Moon - Earth - crescent phase - exposure - Earthshine - planet - Venus - Jupiter - planetary conjunction - silhouette - Sierra de Guadarrama

منبع: apod.nasa.gov

فراخوان ناسا: مسابقه گنج های پنهان هابل

* تلسکوپ فضایی هابل ناسا از زمان پرتابش در سال 1990 تاکنون بیش از 1 میلیون رصد انجام داده، و اینک دانشمندان از شما می خواهند در بررسی دقیق همه ی تصاویرِ رصد شده توسط هابل به آن ها کمک کنید.

گردانندگان تلسکوپ هابل مسابقه ای به نام "گنج های پنهان هابل" به راه انداخته اند که ستاره شناسان آماتور سراسر جهان را به جستجو در میان بایگانی عظیم داده های این تلسکوپ برای یافتن تصاویر خیره کننده ای که تاکنون دیده نشده فرا می خواند. این را می توانید یک آیین کیهانی "جستجوی تخم مرغ های عید پاک" بدانید. [با مسابقه ی "گنج های پنهان" که رصدخانه ی جنوبی اروپا برگزار می کند اشتباه گرفته نشود. - م]
برای شرکت در این رقابت، یک مجموعه ی مناسب از داده های موجود در بایگانی آنلاین میراث هابل پیدا کنید. سپس آن را با کمک ابزارهای ارایه شده ویرایش کرده و دستاورد پایانی را در گروه "مسابقه ی گنج های پنهان هابل" در تارنمای فلیکر ثبت نمایید. به گفته ی برگزار کنندگان این رقابت، اگر ورودی ثبت شده توسط شما توجه داوران را جلب کند می توانید برنده ی یک دسنگاه آی پد تاچ بشوید. 

شرکت کنندگان همچنین می توانند با بهره از یک نرم افزار قدرتمند و متن باز به نام FITS Liberator، تصاویر درون بایگانی هابل را به همان شیوه ی ستاره شناسان حرفه ای بپردازند (پردازش نمایند). کسانی که این بخش از رقابت را بر می گزینند می توانند تصاویر پایانی خود را در گروه "پردازش تصویر مسابقه ی گنج های پنهان هابل" در تارنمای فلیکر ثبت کنند -- و شانس بردن یک دستگاه آی پد را به دست آورند.

به گفته ی مقامات، هر دو بخش مسابقه در 31 ماه می پایان می پذیرد. برای آگاهی های بیشتر درباره ی این رقابت، از صفحه ی وبگاه" گنج های پنهان" در این نشانی بازدید نمایید: www.spacetelescope.org/hiddentreasures
ویدیوی راهنمای این مسابقه، البته به زبان انگلیسی، را نیز می توانید در پایان همین مطلب ببینید.

تلسکوپ فضایی هابل دستاورد تلاش مشترک ناسا و آژانس فضایی اروپا (اِسا) بوده و در آوریل 1990 سوار بر یک شاتل فضایی به فضا رفت. در 22 سالی که از آن زمان می گذرد، هابل انقلابی در شیوه ی نگاه بشر به کیهان پدید آورده است. برای نمونه، رصدهای این تلسکوپ نشان داده که کیهان با شتابی بیشتر از آنچه تاکنون پنداشته شده بود در حال گسترش است. این کشف ستاره شناسان را به سوی دلیل احتمالی و اصلی این انبساط شتابدار راهنمایی کرد: "انرژی اسرارآمیز تاریک" که بیشتر جهان ما را ساخته. این تلسکوپ در درازنای عمر بلندش 5 بار بازسازی و تعمیر شده ولی انتظار می رود دستکم تا سال 2014 همچنان نیرومند به کارش ادامه دهد.

* یک ستاره در هفت آسمان: به نظر شما، سرعت اینترنت ایران به علاقمندان ستاره شناسی
اجازه ی همراهی این رقابت رو میده؟ :(
واژه نامه:
Hubble Telescope Contest Challenges Public to Find Celestial Treasures - NASA - Hubble Space Telescope - Hubble's Hidden Treasures - amateur astronomer - Easter egg hunt - Hubble Legacy Archive - Flickr - Hubble's Hidden Treasures Contest Flickr group - Hubble's Hidden Treasures Image Processing Contest Flickr group - iPod Touch - FITS Liberator - Processing Contest - ESA - expansion - dark energy

منبع: space.com

چاله های شگفت انگیز سیاره تیر

این ویژگی ها و عوارض شگفت انگیز روی سیاره ی تیر (عطارد) چیست؟
رنگ آبی ملایم این عوارض که به نام چاله (hollow) خوانده می شوند، در این عکس غلیظ تر نمایانده شده. خود عکس توسط فضاپیمای روباتیک مسنجر که در حال حاضر به گرد سیاره ی تیر می چرخد گرفته شده. این فرورفتگی های گرد و مدور با دهانه‌های برخوردی تفاوت دارند و ویژگی هایی مانند آن ها در روی ماهِ سیاره ی زمین یا هیچ جای دیگر منظومه ی خورشیدی دیده نشده. 
تصویر بالا بخشی از کف حوضه ی برخوردی رادیتلادی (Raditladi) به گستره ی حدود 40 کیلومتر را نشان می دهد که کوه های مرکزی حوضه را هم در بر دارد.
بر پایه ی یک نظریه ی پیشرو، این چاله ها در اثر تصعید موادی شکل گرفته که در طی برخورد خشنی که حوضه ی رادیتلادی را پدید آورد از خاک بیرون زده و گرم شدند. (در این زمینه بیشتر بخوانید: کشف چاله هایی روی سیاره تیر که در منظومه خورشیدی یگانه اند)
فضاپیمای مسنجر (MESSENGER) ناسا نخستین فضاپیماییست که تاکنون در مدار سیاره ی تیر قرار گرفته است و بر اساس برنامه ی کنونی، تا سال 2013 به کاوش این درونی ترین سیاره ی منظومه ی خورشیدی ادامه خواهد داد.

واژه نامه:
planet - Mercury - hollow - MESSENGER - Earth - Moon - Solar System - Raditladi - impact basin - sublimation

منبع: apod.nasa.gov

سیاره هایی که با درصدی از سرعت نور از کهکشان می گریزند

* پژوهش های تازه نشان می دهند که سیاهچاله ی ابرپرجرم مرکز کهکشان راه شیری می تواند سیاره ها
را با سرعت های نسبیتی به بیرون از کهکشان پرتاب کند.
* این جهان های پرسرعت، که به نام سیاره های فراسریع شناخته می شوند، به همان شیوه ی ستارگان
فراسریع پدید می آیند.

هفت سال پیش، ستاره شناسان هنگامی که نخستین ستارگانی را یافتند که با سرعت 2.4 میلیون کیلومتر بر ساعت (1.5 میلیون مایل بر ساعت) در حال گریز از کهکشان راه شیری بودند مبهوت و دستپاچه شدند. این کشف نظریه پردازانی را شیفته کرد که می خواستند بدانند: اگر یک ستاره بتواند با چنین سرعت وحشتناکی از کهکشان رانده شود، آیا ممکن است همین بلا بر سر سیاره‌ها نیز بیاید؟

در این برداشت هنری، یک سیاره ی گریزان را می بینیم که در فضای
میان ستاره‌ای میتازد. پژوهش های تازه نشان می دهند که سیاهچاله‌ی
ابرپرجرم مرکز کهکشانمان می‌تواند سیاره‌ها را با سرعت های نسبیتی
پرتاب کند. چنین دنیاهایی سرانجام از راه شیری خواهند گریخت و در
فضای تهی میان کهکشانی غرق خواهند شد. هنرمند در این برداشت،
آتشقشانی فعال را نیز روی سطح سیاره نشان داده است. این آتشفشان،
تکتونیک فعال صفحه های سیاره را نشان می دهد که شاید بتوانند آن
را همچنان گرم نگه دارند. (تصویر بزرگ - بزرگ تر)
پژوهش های تازه نشان می دهد پاسخ مثبت است. سیاره های گریزان نه تنها وجود دارند، بلکه برخی از آن ها با سرعت درصدی از سرعت نور - تا 48 میلیون کیلومتر بر ساعت (30 میلیون مایل بر ساعت) - به سوی فضای بیرون از کهکشان می‌گریزند.

اَوی لوب از مرکز اخترفیزیک هاروارد- اسمیتسونیان در کمبریج ماساچوست می گوید: «این سیاره های بسیار پرشتاب از سریع‌ترین اجرام کهکشان ما هستند. اگر روی یکی از آن ها زندگی می کردیم، با سرعتی دیوانه وار از مرکز کهکشان به جهان گسترده ی بیرون پیش می رفتیم.»

آیدان گینزبرگ از کالج دارتموث در هانوور نیوهمشایر نیز چنین می‌گوید: «من به جز ذرات زیراتمی، هیچ چیز دیگری سراغ ندارم که کهکشان را با سرعت این سیاره ها ترک کند.»

این جهان های پرسرعت، به نام سیاره های فراسریع (hypervelocity)، به همان شیوه ی ستارگان فراسریع پدید می‌آیند. اگر یک سامانه ی ستاره ای دوتایی بیش از حد نزدیک به یک سیاهچاله ی ابرپرجرم در مرکز کهکشان بپلکد، نیروهای قوی گرانشی سیاهچاله آن دو ستاره را از هم جدا می کند و یکی از آن ها را با سرعتی زیاد از خود می راند؛ در حالی که ستاره ی دیگر به دام گرانش سیاهچاله می افتد و در مداری به گرد آن شروع به چرخیدن می کند. (کشف یک ستاره ی گریزان)

برای این بررسی، پژوهشگران یک شبیه سازی انجام دادند تا ببینند اگر هر یک از این ستارگان دارای یک یا دو سیاره باشد که در نزدیکیش به دور آن می چرخند چه اتفاقی خواهد افتاد. آنان دریافتند که ستاره ی پرتاب شده به بیرون می تواند سیاره هایش را نیز با خود ببرد. ستاره ی دوم در همان حال که خود به دام سیاهچاله می افتد، سیاره هایش نیز از آن جدا می شوند و با سرعت های هولناکی به ژرفای تاریکی فضای میان ستاره ای پرتاب می شوند. سرعت پرتاب شدن یک سیاره ی فراسریع می تواند به 11 تا 16 میلیون کیلومتر بر ساعت (7 تا 10 میلیون mph) برسد. گرچه در شرایط مناسب، درصد کوچکی از آن ها می توانند به سرعت هایی بالاتر از این هم برسند.

ابزارهای کنونی توانایی آشکارسازی یک سیاره ی فراسریع "تنها" را ندارند زیرا این سیارات کم نور، دوردست، و کمیابند. با این حال اخترشناسان می توانند سیاره هایی که به گرد یک ستاره ی فراسریع می چرخند را با رصد ستاره و مشاهده ی کاهشی اندک در نور آن که در اثر گذر سیاره از برابر آن ستاره رخ می دهد ببینند.

اگر یک ستاره ی فراسریع بخواهد سیاره ی خود را نیز به همراه ببرد، می بایست آن سیاره در مداری نزدیک و تنگ به دور آن بچرخد، از همین رو، شانس دیدن گذر (ترانزیت) آن نسبتن بالا خواهد بود، چیزی حدود 50 درصد. به گفته ی گینزبرگ: «اگر ستاره ی فراسریعی دارای یک سیاره باشد، با وجود شانس یک به دوی دیدن گذر آن سیاره، منطقی است که برای دیدنش به رصد ستاره بپردازیم.»

این سیاره ها سرانجام از کهکشان راه شیری گریخته و راهشان را در فضای تهی میان کهکشانی پی خواهند گرفت. به گفته ی لوب: «آژانس های مسافرتی که برای سفر روی سیاره های فراسریع تبلیغ می کنند شاید مخصوصن باید افراد بی پروا و ماجراجو را هدف آگهی های خود قرار دهند.»

واژه نامه:
hypervelocity planet - hypervelocity star - runaway star - speed of light - Avi Loeb - Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics - subatomic particle - galaxy - Idan Ginsburg - double-star system - supermassive black hole - galactic center - interstellar space - transit - Milky Way - intergalactic void - Travel agency

منبع: Astronomy

شعاع دقیق خورشید اندازه گرفته شد

* این اندازه گیری به کمک تلسکوپ خورشیدی نصب شده بر یک ماهواره ی ناسا انجام گرفت و از همین رو، اثر مات شدگی که به هنگام مشاهده از روی زمین، در اثر وجود جو رخ می دهد مزاحمتی پدید نیاورد.

گروهی از دانشمندان از هاوایی، برزیل، و کالیفرنیا با کمک گرفتن از یک فضاپیما و برآورد زمان عبور (گذر، ترانزیت) سیاره‌ی تیر از برابر چهره ی خورشید در سال های 2003 و 2006، قطر خورشید را با دقتی بی سابقه اندازه گرفتند. بر پایه ی محاسبه ی آنان، شعاع خورشید 696,342 کیلومتر (432,687 مایل) با خطای تنها 65 کیلومتر (40 مایل) است. این اندازه گیری به کمک تلسکوپ خورشیدی نصب شده بر روی ماهواره ی ناسا انجام شد و از همین رو اثر مات شدگی که به هنگام مشاهده از زمین، در اثر وجود جو رخ می دهد، حذف شده و مزاحمتی برای مشاهدات پدید نیاورد.
 مسیر گذر تیر از برابر قرص خورشید از چشم SOHO در 8 نوامبر 2006
مارسلو امیلیو (مهمان از پونتا گروسا، برزیل)، جف کوهن، و ایزابل شول از بنیاد اخترشناسی دانشگاه هاوایی با همکاری راک بوش از دانشگاه استانفورد کالیفرنیا، برآورد اندازه ی خورشید را با تصویرگر مایکلسون داپلر (MDI) نصب شده روی رصدخانه ی خورشیدی و هلیوسفری ناسا (SOHO) انجام دادند.

کوهن می گوید: «گذرهای سیاره ی تیر (عطارد) در هر سده 12 - 13 بار رخ می دهد، بنابراین رصدهایی مانند این به ما اجازه می دهد درک و شناخت خود از ساختار درونی خورشید و ارتباط های میان بروندهی خورشید و آب و هوای زمین را بپالاییم (اصلاح کنیم).» این گروه در حال آماده شدن برای رصد گذر ناهید از برابر چهره ی خورشید در 5 ژوئن می باشند و انتظار دارند به کمک آن مشاهدات، دقت برآوردشان از اندازه ی خورشید از این هم فراتر برود.

واژه نامه:
blurring - Earth - atmosphere - diameter - Sun - transit - planet - Mercury - radius - solar telescope - NASA - satellite - Marcelo Emilio - Jeff Kuhn - Isabelle Scholl - Rock Bush - Michelson Doppler Imager - MDI - Solar and Heliospheric Observatory - SOHO - Venus

منبع: Astronomy

تصویر نوروزی ناسا

عکس از محمد طاها قوچکانلو
"زمین تاب"، تابشی که به نام تابش خاکستری ماه نیز شناخته می شود، در حقیقت نور خورشید است که از روی زمین بازتابیده و سپس دوباره توسط ماه به سوی زمین بر می گردد، و بدین ترتیب ما نیمه ی شب ماه را نیز کمی روشن می بینیم.
این تصویر تلسکوپی در "نوروز"، روز 20 مارس که برابر با اعتدال بهاریست، از شهر اصفهان ایران، روی سیاره ی زمین گرفته شده و زمین تاب روشن و نیرومندی را از یک ماه پیر نشان می دهد. سمت تاریکتر ماه که از نور زمین روشن شده، در آغوش یک هلال درخشان و روشن از نور خورشید جای گرفته است.
ولی این چشم انداز از روی ماه نیز فریبنده خواهد بود. هنگامی که ماه در آسمان زمین به شکل یک هلال باریک نمایان می شود، از روی ماه هم یک قرص درخشان و تقریبن کامل زمین دیده خواهد شد. درخشش زمین که همان بازتاب نور خورشید است، به دلیل وجود پوشش ابرهای زمین شدیدتر هم می شود. (در همین زمینه: ماه گلگون )
با این حال، 500 سال پیش، لئوناردو داوینچی شرحی بر زمین تاب نوشته بود و در آن، این تابش را بازتاب نور خورشید توسط اقیانوس های زمین دانسته بود که به نوبه ی خود سطح تاریک ماه را روشن می کند.
واژه نامه:
Moon - ashen glow - Earthshine - Nowruz - equinox - Esfahan - Iran - planet - Earth - old Moon - crescent - lunar surface - Leonardo da Vinci

منبع: apod.nasa.gov

کشف عوارض سطحی تازه روی سیارک وستا

* فضاپیمای داون ناسا پرده از جزییاتی نامنتظره روی سطح سیارک غول پیکر وستا برداشت.
* تصاویر و داده های تازه، گوناگونی سطح وستا را نشان داده و ویژگی های زمین شناختی نامعمولی را آشکار می کنند که برخی از آن ها تاکنون روی هیچ سیارکی دیده نشده بود.
* مواد سطح وستا تیره تر از موادیست که در اثر برخوردها از زیر سطح آن بیرون زده و به اطراف پراکنده شده.
* این دستاوردها روز 21 مارس 2012 در کنفرانس دانش ماه و سیاره ای در وودلندز تگزاس به بحث و گفتگو گذاشته شد.

وستا یکی از درخشان ترین اجرام در منظومه ی خورشیدی می باشد و تنها سیارک در کمربند اصلی سیارک ها میان بهرام و مشتری است که از روی زمین با چشم غیرمسلح دیده می شود. فضاپیمای داون ناسا (Down) دریافته که درخشش برخی نواحی وستا می تواند تا دو برابر نواحی دیگر باشد و این کشف، سرنخ هایی از تاریخ این سیارک به ما می دهد.

جیان لی یانگ، یکی از دانشمندان همراه در برنامه ی داون در دانشگاه مریلند، کالج پارک می گوید: «بررسی های ما نشان می دهد این مواد درخشان از [خود] وستا سرچشمه گرفته اند و از زمان شکل گیری این سیارک در 4 میلیارد سال پیش تاکنون تغییرات اندکی را پشت سر گذارده اند. ما مشتاق دانستن چیزهای بیشتر درباره ی ساختار کانی های این مواد و نیز چگونگی وضعیت سطح کنونی وستاییم.»
رگه های روشن از دهانه ی کانولیا: در این تصویر گرفته شده توسط فضاپیمای داون ناسا، مواد روشن از دهانه ی کانولیا تا بیرون آن ادامه یافته اند.(بزرگ - بزرگ تر)
مناطق روشن در همه جای وستا وجود دارند ولی درون و پیرامون دهانه ها بیشتر دیده می شوند. پهنای این مناطق از چند صد فوت تا حدود 10 مایل (16 کیلومتر) تغییر می کند. به نظر می رسد سنگ هایی که به سطح وستا برخورد کرده اند این مواد روشن را از زیر خاک بیرون آورده و به اطراف پراکنده اند. این فرآیند برخوردی شاید مواد روشن را با مواد تیره تر سطح مخلوط کرده باشد.
پیش از این، دانشمندان در عکس های تلسکوپ فضایی هابل، دگرگونی ها و تغییراتی را در درخشندگی وستا مشاهده کرده بودند، ولی دانشمندان برنامه ی داون انتظار چنین تنوع گسترده ای از نهشت های (رسوب های) تیره ی مشخص روی سطح آن را نداشتند. مواد تاریک روی سطح وستا در رنگ های خاکستری، قهوه ای، و سرخ تیره دیده می شوند. در برخی جاها به صورت نهشت هایی کوچک با مرز مشخص در اطراف دهانه ی های برخوردی به چشم می خورند. آن ها همچنین به شکل نهشت های گسترده تر منطقه ای نیز دیده می شوند، مانند همان هایی که پیرامون دهانه های برخوردی که دانشمندان لقب "آدم برفی" به آن ها داده اند دیده می شوند.

دیوید ویلیامز، یکی دیگر از دانشمندان همراه در برنامه ی داون از دانشگاه ایالتی آریزونا در تمپه، می گوید: «یکی از شگفتی‌ها این بود که پراکندگی مواد تیره به صورت کتره ای و رندوم نیست. این نشان می دهد که جای پدید آمدن آن ها توسط زمینشناسی زیر سطح معین می شود.»

به نظر می رسد این مواد تیره مربوط به برخوردها و پیامدهای آن ها هستند. بر پایه ی نظریه ی دانشمندان، ممکن است سیارک هایی غنی از کربن به وستا برخورد کرده باشند و سرعت برخورد آن ها به حد کافی پایین بوده که برخی نهشت های کوچک تر را تولید کنند بدون آن که سطح را ترکانده و به بالا پرتاب کنند.

شاید هم سیارک هایی با سرعت بالاتر به سطح وستا برخورد کرده، پوسته ی بازالتی آتشفشانی آن را ذوب کرده، و مواد سطحش را تیره کرده باشند. آن توده های مذاب در دیواره ها و کف دهانه های برخوردی، روی تپه ها و پشته ها، و زیر لایه های روشن‌تر و تازه تر به نام پرتابه (ejecta) که مواد پرتاب شده در اثر برخورد سنگ آسمانی می باشند دیده می شوند.

مواد تیره ی وستا نشان می دهد که این سیارک غول پیکر می تواند موادی کهن از کمربند سیارک ها و فراتر آن، چه بسا مربوط به روزگار شکل گیری منظومه ی خورشیدی را در خود حفظ کرده باشد
این نمای موزاییکی بخشی از وستا که توسط فضاپیمای داون تصویربرداری شده را نشان می دهد و در آن، توده های مواد روشن دیده می شوند. گرچه وستا یکی از درخشان ترین اجرام منظومه ی خورشیدیست ولی بسیاری از نقاط آن درخشان تر از میانگین روشنایی آنند. مواد روشن تقریبن همه جای وستا و در شکل های گوناگون دیده می شوند. (بزرگ - بزرگ تر)
برت دنِوی، که او هم یکی دیگر از دانشمندان همراه در برنامه ی داون از آزمایشگاه فیزیک کاربردی دانشگاه جان هاپکینز در لورل مریلند می باشد چنین می گوید: «شماری از این برخوردهایی که در گذشته روی داده به حدی شدید بوده که سطح را آب (ذوب) کرده. توانایی فضاپیمای داون برای تصویربرداری از این گدازه ها نشانگر یک یافته ی منحصر به فرد است. ما چنین رخدادهای ذوب شدگی را گمان برده بودیم ولی پیش از این هرگز روی هیچ سیارکی ندیده بودیم.»

فضاپیمای داون در سپتامبر 2007 به فضا پرتاب شد. مقصد بعدی آن سیارک سِرِس است که در فوریه ی 2015 به آن خواهد رسید. مارک ریمن، سرمهندس آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا در پاسادنای کالیفرنیا می گوید: «کاوش های بلندپروازانه ی داون روی وستا به زیبایی پیش رفته است. همچنان که گردآوری انبوه داده ها را پی می گیریم، نمایان شدن چشم اندازهایی بیگانه و جذاب در برابر چشمانمان ما را به هیجان می آورد.»
* برای تماشای تصاویر تازه به این نشانی ها بروید:
http://www.nasa.gov/dawn و http://dawn.jpl.nasa.gov
Dawn - Asteroid - Vesta - NASA - geologic feature - Lunar and Planetary Science Conference - solar system - main belt - Mars - Jupiter - Earth - Jian-Yang Li - Hubble Space Telescope - deposit - impact crater - snowman - David Williams - geology - carbon - basaltic crust - ejecta - asteroid belt - Brett Denevi - Ceres - Marc Rayman - Jet Propulsion Laboratory - Canuleia Crater

منبع: nasa

رنگین کمانی از نور در مرکز کهکشان

ستاره شناس نامدار سده ی 18 میلادی، شارل مسیه، نهمین ورودی در فهرست نجومی مشهورش را چنین توصیف کرد: «سحابی، بدون ستاره، در پای راست مارافسای...»
ولی "مسیه 9" (یا M9) ستاره دارد و اخترشناسان امروزی می دانند که یک خوشه ی ستاره ای کروی با بیش از 300,000 ستاره است که درون محدوده ای کروی به قطر حدود 90 سال نوری جای گرفته اند. فاصله ی این خوشه از ما چیزی نزدیک به 25,000 سال نوریست و نزدیک توده ی مرکزی (کوژی) کهکشان راه شیری قرار دارد.
این نمای نزدیک تلسکوپی که توسط تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده ازدحام و شلوغی ستارگان در منطقه ی 25 سال نوری مرکزی خوشه را نشان می دهد.
ستارگان این خوشه دستکم دو برابر خورشید سن دارند و از نظر داشتن عناصر سنگین، صعیف می باشند. رنگ های هر یک از آنان نمایانگر دمای آن هاست؛ هر چه سرخ تر، سردتر، و هر چه آبی تر، داغ ترند. بسیاری از ستارگان سرد غول سرخ خوشه در این تصویر واضح هابل به رنگ زرد دیده می شوند.

واژه نامه:
Charles Messier- Nebula - Ophiuchus - Messier 9 - M9 - globular cluster - bulge - Milky Way galaxy - Hubble Space Telescope - Sun - heavy element - red giant

منبع: apod.nasa.gov

کشف پیوند میان گرانش کیوان و شکاف های انسلادوس

* انسلادوس تنها ماه کیوان است که دارای فواره های بخار آب و افشانه های ذرات آلی از میان شکاف های
طولانی روی ناحیه ی قطب جنوبش می باشد.
* اینک دانشمندان برای نخستین بار ارتباطی میان کشش گرانشی کیوان و این شکاف ها یافته اند.

تصاویر گرفته شده توسط فضاپیمای کاسینی ناسا برای نخستین بار این امکان را به دانشمندان داد تا ارتباط میان پدیده ی فواره‌های بخار آب که از شکاف هایی روی سطح انسلادوس، ماه کیوان (زحل) بیرون می زنند را با کشش گرانشی خود کیوان بر روی این شکاف ها بیابند. این دستاورد جزو یافته های کاسینی است که 19 مارس در کنفرانس دانش ماه و سیاره ای در وودلندز تگزاس ارایه شد.

تری هرفورد، یکی از همکاران گروه کاسینی مستقر در مرکز پروازهای فضایی گودارد ناسا در گرین بلت مریلند می گوید: «این کار تازه به دانشمندان بینشی نوین از مکانیک این فواره های زیبای روی انسلادوس ارایه می نماید و نشان می دهد که کیوان عملن بر انسلادوس فشار وارد می کند.»
این تصاویر بر پایه ی عکس هاییست که فضاپیمای کاسینی ناسا گرفته و نشان می دهد که چگونه گرانش کیوان به تغییر شکل سطح ناحیه ای از قطب جنوب انسلادوس می انجامد. ناحیه ای که با شکاف هایی به نام "راه راه های ببری" خط خطی شده. (اندازه های بزرگ تر)
انسلادوس از نظر داشتن فواره های بخار آب و افشانه های ذرات آلی از میان شکاف های طولانی روی ناحیه ی قطب جنوبش، در منظومه ی کیوان و ماه های آن یگانه است. این شکاف های بلند به نام "راه راه های ببر" نامیده شده اند.

هرفورد و همکارانش چند سال پیش نظر داده بودند که دلیل وجود این فواره ها کشش گرانشی کیوان است ولی تاکنون نتوانسته بودند پیوند ی میان فواره های معینی با فشارهای محاسبه شده برقرار سازند. آن ها فواره هایی که از گرم ترین نواحی میان راه راه ببری های شیاروار بغداد و شیاروار دمشق بیرون می زندد را مورد بررسی قرار دادند.

دانشمندان دریافتند که بیشترین کشش هایی که در حال از هم جدا کردن راه راه های ببری هستند، درست پس از آن روی دادند که انسلادوس در مدار گردشش به دور کیوان، به نزدیک ترین فاصله از آن رسید. دانشمندان متوجه شدند که کشش گرانشی همچنین با جابجا کردن یک سمت شکاف نسبت به سمت دیگر، باعث از شکل افتادن شکاف ها نیز می شود. به نظر می رسد این گونه تغییر شکل در اغلب زمان گردش انسلادوس به گرد کیوان رخ می دهد، جتی زمانی که بسیار از آن دور است.

به گفته ی هرفورد، این یافته به مطرح شدن این دیدگاه می انجامد که ذخیره ای بزرگ از آب مایع - یک اقیانوس سراسری یا منطقه ای - باید وجود داشته باشد که انعطاف پذیری کافی برای این که باعث شوند این فشارها به تغییر شکل سطح انسلادوس بیانجامند را به آن بدهد. این فرآیند می تواند زمان فوران فواره ها را نیز کنترل و مهار کند. این یافته همچنین نشان می دهد که کشش و کشندهای کیوان مقدار زیادی گرما هم در منطقه پدید می آورد.

در این کنفرانس همچنین لیندا اسپیلکر، دانشمند برنامه ی کاسینی در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا در پاسادنای کالیفرنیا، طی یک سخنرانی، نکات برجسته ی ماموریت کاسینی را ارایه خواهد نمود. وی تصاویری از روند تکاملی یک توفان عظیم در نیمکره ی شمالی کیوان، پدیده ی توفان های بارانی فصلی روی تیتان (بزرگ ترین ماه کیوان)، و نیز آنچه امید می رود کاسینی در چند سال آینده‌ی ماموریت بلند خود مشاهده کند را نیز به نمایش خواهد گذارد.

به گفته ی اسپیلکر: «کاسینی هفت سال و اندیست که در منظومه ی کیوان پرسه می زند و به ما نشان داده که این منظومه در گذر زمان چه پویایی زیبایی دارد و چقدر نامنتظره است. با تغییر فصل ها، نگاه ما نیز به جلو و یافته های تازه خواهد بود.»

واژه نامه:
NASA - Cassini spacecraft - fissure - Saturn - Enceladus - gravity - Lunar and Planetary Science Conference - Terry Hurford - Goddard Space Flight Center - Enceladus - Saturn system - jet - water vapor - organic particle - south polar region - tiger stripes - Baghdad Sulcus - Damascus Sulcus - gravitational pull - planet - Linda Spilker - Jet Propulsion Laboratory - seasonal rain storm - Titan

منبع: nasa

یک ابرنواختر تازه در کهکشان M95

کهکشان مارپیچی میله ای M95 که با حدود 75,000 سال نوری گستردگی، از نظر اندازه با راه شیری خودمان قابل مقایسه است، یکی از بزرگ ترین کهکشان های گروه کهکشانی "شیر I" یا Leo I می باشد. در حقیقت، این کهکشان عضوی از یک سه گانه‌ی کهکشانی نه چندان پرآوازه در صورت فلکی شیر یا اسد است که دیگر اعضای آن M96 و M105 می باشند؛ کل این سه گانه حدود 38 میلیون سال نوری از ما فاصله دارد.
در این پرتره ی رنگین کیهانی، یک حلقه ی درخشان و فشرده ی ستاره زایی هسته ی کهکشان را در بر گرفته. بازوهای مارپیچی و تنگ همِ کهکشان به دور میله ی روشن و زردفام آن پیچیده شده اند و در خود بازوها هم رگه های تیره ی غبار، خوشه‌های ستاره ای جوان و آبی، و مناطق ستاره زایی با رنگ صورتی ویژه شان به چشم می خورد.
به عنوان جایزه ای برای شما (لابد بابت تماشای این تصویر!)، سمت راست بازوی چندان پیچ نخورده ی پایینی را نگاه کنید تا در آن، تازه ترین ابرنواختر M95 را ببینید: ابرنواختر SN 2012aw که در 16 مارس کشف شد و اکنون مشخص شده که حاصل انفجار یک ستاره ی سنگین بوده است.
این ابرنواختر با تلسکوپ های کوچک به خوبی دیده می شود (تصویری از آن را ببینید که توسط یک ستاره شناس آماتور گرفته شده و آن را زیر سیاره ی بهرام نشان می دهد) و در این ویدیو، تصاویر تازه ی آن با تصاویر ژرف M95 که در سال 2009 ثبت شده اند و در آن ها خبری از این ابرنواختر نیست مقایسه می شوند:
ویدیو را در خود vimeo ببینید
واژه نامه:
Barred spiral galaxy - M95 - Leo I galaxy group - trio of Leo - M96 - M105 - star formation - core - dust lane - star cluster - star forming region - spiral arm - supernova - SN 2012aw

منبع: apod.nasa.gov

شفق های زیبا در آسمان ایسلند

اگر شما هم چنین آسمانی دیدید از آن عکس بگیرید.
سه شب پیش در ایسلند، یک عکاس ماجراجو (در تصویر دیده می شود) شانس روبرو شدن با آسمانی پوشیده از شفق را یافت و درست همین کار را کرد (از آن عکس گرفت). پس از آن هم با به هم پیوستن پنج عکس کوچک تر، سراسر آسمان روشن از شفق بازسازی شد و این سراسرنمای (پانورامای) 180 درجه ای که یخچال Vatnajökull را نشان می دهد پدید آمد.
شفق های قطبی در اثر برخورد ذرات پرانرژی گسیلیده از خورشید با محیط مغناطیسی پیرامون زمین (مغناطکره یا مگنتوسفر) به وجود می آیند. ذرات پرانرژی‌ای مانند الکترون ها و پروتون ها به نزدیک قطب های زمین می بارند و با هوا برخورد می‌کنند. مولکول های مورد برخورد قرار گرفته ی هوا الکترون های برانگیخته می گیرند و هنگامی که الکترون برانگیخته ی مولکول‌های اکسیژن به تراز پایه برگردد، نور سبز از خود می تاباند.
شفق ها ی قطبی در رنگ ها و شکل های بسیار گوناگونی دیده می شوند.

واژه نامه:
Iceland - aurora - panorama - Vatnajökull glacier - energetic particle - Sun - magnetic environment - Earth - electron - proton - pole - molecule - oxygen molecule - ground state

منبع: apod.nasa.gov

امروز روز برابران است

تصاویری زیبا از ایران و نوروزش ببینید:
امروز، روز اعتدال یا برابران است، روزی که در آن بلندی شب و روز با یکدیگر برابر می شود.
فردا، و همه ی روزهای دیگر تا برابران بعدی، در نیمکره ی شمالی زمین، روز بلندتر از شب و در نیمکره ی جنوبی زمین، شب بلندتر از روز خواهد بود. یک اعتدال در نیمه ی میان دو انقلاب رخ می دهد یعنی زمانی که روزها و شب ها به کمترین برابری (و بیشترین اختلاف طول) می رسند.
این تصویر، پیوندیست از عکس هایی که در هر ساعت از خورشید بر فراز بورسای ترکیه و در روزهای اصلی اعتدال، انقلاب و دوباره اعتدال گرفته شده.
ردیف خورشیدهای پایین مربوط به روز انقلاب زمستانی در دسامبر 2007 (یکم دی ماه 1386) است. در این روز، خورشید نمی توانست نه تا ارتفاع زیاد در آسمان بالا برود و نه مدت چندانی بر فراز افق بماند. همین "کمبود خورشید" است که زمستان را پدید می آورد.
ردیف خورشیدهای بالا در ساعت های روز انقلاب تابستانی ژوئن 2008 (یکم تیرماه 1387) ثبت شده اند. در این روز، خورشید به بلندترین ارتفاع در آسمان رسید و بیش از 12 ساعت هم بر فراز افق ماند. همین "فراوانی خورشید" است که تابستان را پدید می آوزد.
ردیف خورشیدهای میانی هم در ساعت های روز اعتدال بهاری مارس 2008 (یکم فروردین - نوروز 1387) مورد تصویربرداری قرار گرفته. ساکنان زمین در روز اعتدال پاییزی  سپتامبر (یکم مهرماه) نیز همین ردیف خورشید را خواهند دید.

-------------------------------------------------------------------
واژه نامه:
Equinox - Sun - Solstice - Earth - northern hemisphere - southern hemisphere - Vernal Equinox

منبع: apod.nasa.gov

هنر یک عکاس: چشمک در پیچ و تاب

هر کسی می داند که ستارگان چشمک می زنند ولی سیاره ها نه. چرایی این پدیده به اندازه ی زاویه ای این اجرام بستگی دارد.
ستاره ها نقاطی دوردستی هستند که اندازه ی آن ها از آشفتگی های گرمایی درون جو زمین که به شکست نورشان می انجامد کوچک تر است. هر توده ی هوایی که از برابر یک ستاره می گذرد، تغییری معین در رنگ و روشنی آن پدید می آورد.
از سوی دیگر، سیاره ها نسبت به ستارگان نزدیکند و گسترده؛ پهنای آن ها بسیاری از آشفتگی های جوی را می پوشاند و باعث می شود اثر منشوری بر نور آن نداشته باشند. (توضیح بیشتر را اینجا بخوانید: تفاوت یک ستاره و یک سیاره)

عکاس مونیکا لندی-ژیبنار از وسپریم مجارستان، روشی جنبشی و غیر ثابت برای نشان دادن این پدیده یافته است: "به هنگام عکاسی از یک ستاره یا سیاره، سه پایه ی دوربین را در طول زمان نوردهی جابجا کنید." او این شیوه را برای عکس گرفتن از یسیاری از ستاره ها و سیاره ها به کار برد، و مجموعه عکس های به دست آمده، ویژگی چشمک هر جرم را نشان می دهند. (عکس روبرو)

به گفته ی وی: «اگر با یک دوربین در حال تکان خوردن از یک ستاره عکس بگیرید، نتیجه اش خطی موجدار با چندین رنگ می شود. ولی اگر از یک سیاره عکس بگیرید، تغییری نخواهید دید، و رنگ و پهنای خط نورانی موجدار تقریبن یکنواخت خواهد بود.»

پدیده ی چشمک (scintillation) برای ستارگان نزدیک افق بیشتر نمود دارد، زیرا نور آن ها مسافت بیشتری را از میان لایه ی آشفته ی جو می پیماید. زاویه های نوشته شده در این عکس، ارتفاع هر جرم را نشان می دهد. هر چه ستاره در بلندای کمتری باشد، چشمک هایش هم نیرومندتر و رنگارنگ تر است.
جمع بندی وی اینست: «این نمودار زمانی که می خواهید برای تازه کارها درباره ی مشاهدات ستاره شناسی سخنرانی کنید لازم می شود.»
راهنمایی های لندی ژیبنار و کارهای بیشتر وی در این باره را اینجا ببینید.

واژه نامه:
SCINTILLATION SQUIGGLE - star - twinkle - planet - angular size - Earth - atmosphere - prismatic action - Monika Landy-Gyebnar - tripod

منبع: spaceweather

خورشید با لکه اش در افق

آن چیست که روی خورشید دیده می شود؟
در طی دو هفته ی گذشته، یکی از پرانرژی ترین مناطق لکه ای چند سال اخیر خورشید، پهنای چهره ی این ستاره را پیمود. منطقه ی فعال 1429 که در این تصویر به صورت دسته ای نقطه ی تیره روی بخش بالا، سمت راست چهره ی خورشید دیده می شود، از زمانی که حدود یک ماه پیش نزدیک لبه ی خورشید آشکار شد، چندین شراره و فوران تاج خورشیدی از خود بروز داد. ذرات پرسرعت ناشی از این فوران ها و انفجارهای خورشیدی به زمین برخورد کرده و شفق های قطبی رنگین پرشماری که در دو هفته ی گرشته دیده شده اند را پدید آوردندو
در پیش زمینه ی دیدنی تصویر بالا، درختان و پرندگان نزدیک مریدا، اسپانیا دیده می شود که حدود یک هفته پیش این عکس از آن جا گرفته شد.
AR 1429 همچنان به جابجایی به طرف راست ادامه داده و گردش به آن سوی بدنه ی خورشید که اکنون از دید ساکنان زمین پنهان است می رود ولی یکی از ماهواره های STEREO که جلوتر و با فاصله از زمین به گرد خورشید می چرخد، همچنان به دیده بانی و نظارت این منطقه ی فعال ادامه خواهد داد.


واژه نامه:
Sun - sunspot - Active Region -1429 - solar flare - coronal mass ejection - aurora - AR 1429 - STEREO satellites - Earth

منبع: apod.nasa.gov

کشف اختروش هایی که همچون عدسی گرانشی رفتار می کنند

* در این زمینه بخوانید: نعل اسب انیشتین

ستاره شناسان با بهره از تلسکوپ هابل ناسا چندین نمونه کهکشان یافته اند که درونشان یک اختروش با رفتاری همچون یک عدسی گرانشی وجود دارد، یعنی تصویر کهکشان هایی که پشت آن ها و در راستای خط دید آن ها قرار دارد را بزرگنمایی و دچار اعوجاج (کج نمایی) می کند.

اختروش ها (کوازارها، اخترنماها) از جمله درخشان ترین اجرام کیهانند و روشنی آن ها از روشنی مجموع ستارگان کهکشانی که درونش قرار دارند بیشتر می باشد. این اجرام نیرو و انرژی خود را از سیاهچاله های ابرپرجرم می گیرند.
SDSS J1005+4016. اخترشناسان با بهره از تلسکوپ فضایی هابل ناسا، چندین نمونه کهکشان دارای اختروش را یافته اند که رفتاری همچون عدسی گرانشی دارند و تصویر کهکشان های پشت سرشان را بزرگنمایی و کج نمایی می کنند. اختروش ها از جمله درخشان ترین اجرام کیهانند که نورشان از جمع نور کل ستارگان کهکشان میزبانشان بیشتر است. این اجرام نیروی خود را از سیاهچاله های ابرپرجرم می گیرند. (تصویر بسیار بزرگ تر)

گروهی از ستاره شناسان به رهبری فدریک کوربین از دانشکده ی پلی تکنیک فدرال لوزان (EPFL، سوییس)، برای پیدا کردن این نمونه های کمیابِ آمیزه ی کهکشان-اختروش با رفتار یک عدسی، طیف 23,000 اختروش را در پیمایش دیجیتال سراسر آسمان اسلون (SDSS) برگزیدند. آن ها در این میان، به دنبال نشانه های طیفی کهکشان هایی در فاصله های دورتر گشتند که به گونه ی اتفاقی در راستای کهکشان های جلویشان قرار گرفته باشند. هنگامی که نامزدها شناسایی شدند، از تصاویر واضح هابل برای یافتن کمان ها و حلقه های گرانشی که در اثر همگرایی گرانشی پدید می آیند کمک گرفتند (در این سه تصویر هابل با علامت پیکان نشان داده شده اند).

دیدن کهکشان میزبان اختروش ها دشوار یا حتی ناممکن است زیرا خود اختروش که در مرکز آن کهکشان است بسیار درخشان تر از کهکشان بوده و کهکشان را در پرتوی درخشش خود گم و ناپیدا می کند. بنابر این برآورد جرم کهکشان میزبان از روی روشنایی مجموع ستارگانش کاری سخت است. با این حال، نامزدهای همگرایی گرانشی برای برآورد جرم کهکشان میزبان اختروش بسیار ارزشمندند زیرا میزان اعوجاج و کج نمایی عدسی می تواند برای برآورد جرم کهکشان مورد بهره قرار گیرد.

گام بعدی این گروه دانشمندان، درست کردن فهرستی برای "اختروش-عدسی ها" است که به آن ها اجازه خواهد داد جرم شمارِ "از دیدگاه آماری" چشمگیری از کهکشان های میزبان اختروش را تعیین کرده و با کهکشان های بدون اختروش مورد مقایسه قرار دهند. با کاوش های میدان گسترده ی پرشماری که در آینده ی نزدیک آغاز خواهند شد یا تاکنون آغاز شده اند، صدها هزار اختروش جهت جستجوی پدیده های همگرایی و لنزِش در دسترس دانشمندان قرار خواهد گرفت.

واژه نامه:
NASA - Hubble Space Telescope - quasar - gravitational lens - supermassive black hole - galaxy-quasar - Frederic Courbin - Ecole Polytechnique Federale de Lausanne - EPFL - Sloan Digital Sky Survey - SDSS - spectral imprint - gravitational lensing - galaxy - quasar-lens - SDSS J1005+4016

منبع: sciencedaily

یک کهکشان مارپیچی از پهلو

این جزیره ی موزون و زیبای کیهانی که با عنوان NGC 2683 رده بندی شده است، تنها 16 میلیون سال نوری از ما فاصله دارد و آن را می توان در صورت فلکی شمالی سیاه گوش پیدا کرد.
NGC 2683، یک کهکشان مارپیچی قابل مقایسه با راه شیری خودمان است و در چشم انداز کیهانی، تقریبن از لبه دیده می شود. نور آن آمیزه ایست از نور دسته ای بزرگ از ستارگان پیر و زردرنگ که هسته ی کهکشانی درخشان و چشمگیرش را می‌سازند. رگه های گرد و غبار موجود در بازوان مارپیچی و در هم پیچیده ی کهکشان که لکه های آبی رنگ خوشه های ستاره ای و جوان نیز در آن ها به چشم می خورد، در برابر نور این ستارگان پیر به حالت ضدنور (silhouette) در آمده و تیره دیده می شوند.
این تصویر واضح از پشت عدسی یک تلسکوپ شکستی گرفته شده و ستارگان درخشان کهکشان راه شیری را نیز در پیش زمینه نشان می دهد. این ستارگان به صورت نقطه های رنگی، گِرد، و بدون پراش که ویژگی تصویرهای گرفته شده توسط تلسکوپ های بازتابی با پشتیبانی های درونی می باشد دیده می شوند.
کهکشان های بسیار بیشتری نیز در دوردست به چشم می خورد که در سراسر پس زمینه ی تصویر به صورت چشمه های گسترده و پراکنده ی نور پراکنده شده اند.

واژه نامه:
NGC 2683 - Edge-On - Spiral Galaxy - island universe - constellation Lynx - Milky Way - galactic core - silhouette - spiral arm - star cluster - refracting telescope - diffraction

منبع: apod.nasa.gov

ناسا دو ویدیوی تازه از ماه منتشر کرد: "فرگشت ماه" و "تور ماه"

* گروه دانشمندان فضاپیمای مدارگرد شناسایی ماه (LRO) متعلق به ناسا مستقر در مرکز پروازهای فضایی گودارد در گرین بلت مریلند، دو ویدیوی تازه را به مناسبت بزرگداشت یک هزارمین روز این ماهواره در مدار منتشر کرده اند.
ماه در 4.5 میلیارد سال پیش این چنین بوده: گویی از ماگما
یکی از ویدیوها به تاریخ فرگشت ماه می پردازد و این که چگونه این کره به آنچه امروز از آن می بینیم تبدیل شد. ویدیوی دیگر بینندگان را به یک تور گردشگری برای بازدید از جاهای برجسته ی سطح ماه می برد که به کمک مشاهدات این فضاپیما از سطح ماه گردآوری شده است.
"فرگشت ماه" توضیح می دهد که چرا ماه همیشه همانند آنچه امروز می بینیم نبوده. ماه در آغاز احتمالن به شکل یک گوی غول آسا از تفتال (ماگما) بوده که از اثر برخورد میان زمین و جرمی دیگر به اندازه ی سیاره ی بهرام (مریخ) در حدود چهار و نیم میلیارد سال پیش به جای مانده بود. پس از سرد شدن این تفتال ها، پوسته ی ماه شکل گرفت. سپس میان 4.5 و 4.3 میلیارد سال پیش، جرمی غول پیکر به نزدیک قطب جنوب ماه برخورد کرد و حوزه ی آیتکن قطب جنوب آن، یکی از دو بزرگ ترین حوزه های برخوردی ثابت شده در منظومه ی خورشیدی را پدید آورد.
(در این زمینه بخوانید: زمین روزگاری دو "ماه" داشته! * سنگی که خاکی جادویی بر سر ماه ریخت.) این آغاز برخوردهایی بود که به تغییراتی در اندازه های بزرگ، مانند شکل گیری حوزه های بزرگ در سطح ماه انجامیدند.

از آن جایی که درون ماه به طور کامل سرد نشد، تفتال موجود در دل آن در میان ترک هایی که در اثر برخوردها پدید می آمدند نفوذ کرد. باور بر اینست که حدود 1 میلیارد سال پیش، زماتنی که آخرین برخوردهای بزرگ نشان خود را بر سطح ماه می گذاشتند، فعالیت های آتشفشانی در این سمت ماه (سمت پیدای ماه) پایان پذیرفت. [ولی] ماه همچنان زیر رگبار برخوردهای کوچک تر بود. برخی از شناخته شده ترین برخوردهای این دوره عبارتند از دهانه ی تیکو، کوپرنیک، و آریستارخوس. پس با وجودی که ماه امروزه جهنی تغییرناپذیر به نظر می رسد، ولی [در حقیقت] چهره ی آن دستاورد میلیاردها سال فعالیت خشونت بار می باشد.
این ویدیوی دو و نیم دقیقه ای برای بازدید و دریافت (دانلود) از این نشانی در دستردس شماست: http://svs.gsfc.nasa.gov/goto?10930
--------------------------------------------------------
ویدیوی "تور ماه" بینندگانش را به بازدید از نفاط جالب ماه می برد. ایستگاه های گردشگری در این سفر پرهیجان و نفسگیر روی سطح ماه عبارتند از: حوضه ی شرقی، دهانه ی شکلتون، حوزه ی قطب جنوب آیتکن، دهانه ی تیکو، دشت آریستارخوس، دریای آرامش، آتشفشان کامپتون بلکوویچ، دهانه ی جکسون، و دهانه ی تسيولکفسکي.

دریافت ویدیو به بزرگی 22.2 مگابایت
ویدیو همراه با توضیح کامل، همچنین کلیپ هایی از هر یک از ایستگاه ها در فرمت هایی که تقریبن بر روی همه ی دستگاه ها قابل دیدن هستند در دسترس می باشد. برای تماشای کل این تور به این نشانی بروید: http://svs.gsfc.nasa.gov/goto?10929

دارندگان iPad نیز می توانند با دریافت برنامه ی کاربردی NASA Viz، این ویدیو و دیگر ماجراهای علمی تاسا که هفته ای دو بار به روز می شوند را مشاهده نمایند. ویدیوی فرگشت ماه نیز در پنج شنبه، 15 مارس در دسترس آنان خواهد بود.
برای دریافت اپلیکیشن مذکور، به نشانی http://svs.gsfc.nasa.gov/nasaviz/index.htm بروید.

LRO در تاریخ 18 ژوئن 2009 به وسیله ی موشک اطلس V و از کیپ کاناورال فلوریدا به فضا پرتاب شد. این ماهواره توسط هیات مدیره ی گودارد ناسا برای ماموریت های علمی در ستاد NASA در واشنگتن سرپرستی می شود.
واژه نامه:
NASA - Lunar Reconnaissance Orbiter - LRO - Goddard Space Flight Center - moon - evolutionary history - Evolution of the Moon - magma - Mars - Earth - crust - South Pole - South Pole-Aitken Basin - solar system - Copernicus crater - Tour of the Moon - Orientale Basin - Shackleton crater - Tycho crater - Aristarchus Plateau - Mare Serenitatis - Compton-Belkovich volcano - Jackson crater - Tsiolkovsky crater - NASA Viz - Atlas V

منبع: nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه