کشف یک سیاره «یتیم» در نزدیکی منظومه خورشیدی

* ستاره شناسان یک سیاره ی بیگانه ی "آواره" را یافته اند که تنها و سرگردان در حال پرسه زدن در فاصله ی تنها ۱۰۰ سال نوری از زمین است. این می تواند نشانگر آن باشد که چه بسا شمار بسیار فراوانی از چنین دنیاهای بی ستاره ای در سرتاسر کهکشان پراکنده باشند.

به گفته ی دانشمندان، این جسم شناور آزاد که به نام CFBDSIR2149 خوانده شده، احتمالن یک سیاره ی غول گازی به بزرگی چهار تا هفت برابر مشتری است. این سیاره آزادانه در حال حرکت در فضایی نسبتن نزدیک به زمین است ("نزدیک" به زبان ستاره شناسی؛ در نظر داشته باشید که پهنای کهکشان راه شیری ۱۰۰ هزار سال نوری است و این سیاره تنها حدود ۱۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد) و شاید پس از رانده شدن از منظومه ی ستاره اش در فضا سرگردان شده است.
این برداشت هنری سیاره ی آزاد و بی قید CFBDSIR2149 (یا CFBDSIR J214947.2-040308.9) را نشان می دهد که ۱۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و نزدیک ترین سیاره ی "آواره" به منظومه ی خورشیدی به شمار می آید. این سیاره به گرد هیچ ستاره ای نمی چرخد و از همین رو درخشندگیش ناشی از بازتاب هیچ نوری نیست. اندک پرتوی ضعیفی که از آن می تابد تنها در محدوده ی فروسرخ است. تصویر بزرگ تر
فیلیپ دلورم، رهبر پژوهشگران از بنیاد اخترشناسی و اخترفیزیک گرنوبل فرانسه در بیانیه ای گفت: «اگر این جرم کوچک یک سیاره باشد که از منظومه ی مادریش به بیرون پرت شده، نمایی خیره کننده از دنیاهای یتیمی که در ژرفای تهی فضا آواره اند را پیش چشممان می آورد.»

سیاره ی یتیم، یا چیزی دیگر؟
دلورم و گروهش پرتوی فروسرخ CFBDSIR2149 را با بهره از تلسکوپ کانادا-فرانسه-هاوایی دریافت کردند و پس از آن، ویژگی های این جرم را به کمک تلسکوپ بسیار بزرگ در رصدخانه ی جنوبی اروپا در شیلی تعیین نمودند.

به نظر می رسد این جرم نویافته از اعضای دسته ای از ستارگان جوان باشد که به نام گروه رَونده ی (متحرک) AB Doradus یا "اِی بی زرین ماهی" شناخته می شوند و نزدیک ترین دسته از چنین دسته های جابجا شونده ای به منظومه ی خورشیدی خودمان باشند.

دانشمندان بر این گمانند که ستارگان "ای بی زرین ماهی" همگی با هم و میان ۵۰ تا ۱۲۰ میلیون سال پیش به دنیا آمدند. اگر CFBDSIR2149 در واقع جزو این گروه باشد - که به گفته ی پژوهشگران، به احتمال ۹۰ در صد هست - پس این جرم هم جرمی جوان خواهد بود. و اگر گروه یابندگان درباره ی سن CFBDSIR2149 درست گفته باشند، پس این جرم احتمالن یک سیاره است با دمای میانگین ۸۰۶ درجه ی فارنهایت یا ۴۳۰ درجه ی سانتیگراد.

البته هنوز شانس کمی وجود دارد که CFBDSIR2149 یک کوتوله ی قهوه ای باشد - جرمی شگفت انگیز که بزرگ تر از یک سیاره ولی کوچک تر از آنست که بتواند واکنش های همجوشی هسته ای را در درونش به راه بیاندازد، چیزی که برای تبدیل شدن به یک ستاره ی تمام عیار مورد نیاز است. رصدهای بیشتر می تواند به تصمیم گیری در این باره کمک کند.

دلورم در ایمیلی به اسپیس دات کام گفت: «ما نیاز به رصدهای تازه ای داریم تا تایید کنیم که این جرم عضو گروه رونده ی "ای بی زرین ماهی" هست یا نه. با اندازه گیری درست فاصله و تعیین جابجایی نسبی دقیق تر برای آن خواهیم توانست شانس سیاره بودن آن را افزایش (یا کاهش) دهیم.» این پژوهش تازه در نشریه ی "اخترشناسی و اخترفیزیک" منتشر شد.

میلیاردها سیاره ی بی ستاره؟
بزرگنمایی از عکسی که توسط دستگاه SOFI روی
تلسکوپ "فناوری نو" در رصدخانه‌ی لاسیلای شیلی
گرفته شده و سیاره ی آزاد CFBDSIR2149 را در
نور فروسرخ نشان می دهد. این جرم، که همچون یک
نقطه ی آبی کم نور در مرکز تصویر دیده می شود،
نزدیک ترین جرم از این دست به منظومه ی ماست.
کشف یک سیاره ی بیگانه ی بی ستاره چیز تکان دهنده ای نیست، دستکم دیگر نخواهد بود. اخترشناسان در یک سال و اندی گذشته، شماری از این سیاره های یتیم را یافته اند - در حقیقت، بسیار زیاد. چنان که برخی از دانشمندان بر این گمانند که سیاره های بی سرپرست قاعده هستند نه استثنا.

برای نمونه، یک پژوهش که در سال ۲۰۱۱ انجام شد شمار سیاره های آواره و سرکش کهکشان راه شیری را دستکم ۵۰ درصد بیش از شمار سیاره های عادی که دارای یک ستاره ی میزبان مشخصند برآورد کرد. اگر این درست باشد، پس کهکشانی که زمین را در خود جای داده، چه بسا میلیاردها سیاره ی یتیم را هم میزبانی می کند.

و به گفته ی پژوهشگران، در میان این آوارگان تک افتاده، شاید غول های گازی در اقلیت (کهینی) باشند.

دلورم می گوید: «ما اکنون می دانیم که چنین سیاره های بزرگی کمیابند و سیاره های نپتون مانند یا سیاره هایی با جرم زمین بیشتر از آن ها هستند. همچنین می دانیم که اجرام بزرگ و سنگین سخت تر از اجرام کوچک می توانند از منظومه هایشان بگریزند. پس اگر منطقی باشیم، در می یابیم که فرا- نپتون ها و فرا-زمین های رانده شده و آواره می بایست بسیار پرشمارتر از اجرامی مانند CFBDSIR2149 باشند.»

پژوهشگران می گویند این که یک سیاره ی بی ستاره تا این اندازه نزدیک به زمین داریم چیز هیجان انگیزیست. تلسکوپ های آینده باید بتوانند چیزهای بسیاری درباره ی CFBDSIR2149 فرا گیرند، زیرا دیگر تابش کورکننده و فراگیر یک ستاره ی میزبان در نزدیک آن سیاره مزاحم دیدشان نخواهد بود.

دلورم می گوید: «این جرم عملن یک پیش-نمونه ی آسان برای بررسی، از سیاره های "معمولی" غول پیکریست که امیدواریم بتوانیم با کمک نسل آینده ی دستگاه های "تصویربرداری مستقیم" آن ها را بیابیم. این به ما کمک خواهد کرد برآورد خود از درخشندگی آن ها را بهبود بخشیم و در نتیجه به ما کمک خواهد کرد آن ها را بیابیم، و زمانی که آن ها را یافتیم هم به ما کمک خواهد کرد تا فیزیک جَوشان را بشناسیم.»

واژه نامه:
planet - Earth - CFBDSIR2149 - gas giant - Jupiter - Milky Way galaxy - solar system - Philippe Delorme - Institute of Planetology and Astrophysics of Grenoble - Orphan planet - CFBDSIR2149 - infrared - Canada-France-Hawaii Telescope - European Southern Observatory - Very Large Telescope - AB Doradus moving group - AB Doradus - brown dwarf - nuclear fusion - star - Astronomy & Astrophysics - starless planet - Neptune

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه