شگردهای تازه فضاپیمای کاسینی

* هفت سال است که دستگاهی به اندازه ی یک سردخانه ی کوچک بر روی فضاپیمای کاسینی ناسا، دارد به گونه ای الگوهای آب وهواییِ چرخان به گرد کیوان؛ ساختار هیدروکربنی سطح تیتان (ماه کیوان)؛ لایه های هواپخش (aerosol) در توده های ابری تیتان؛ و خاک آمیخته با یخ درون حلقه های کیوان را بررسی می کند.

* ولی این دستگاه - طیف سنج نقشه بردار فروسرخ و نور دیدنی (VIMS) - امسال نیروهای تلسکوپی تازه ای را
هم به کار گرفته است.
در این تصویرِ، گرمایی که از درون کیوان می تابد (رنگ
سرخ) دیده می شود. این یک عکس با رنگ های نمایشی
(رنگ دروغین) است که از داده های به دست آمده توسط
طیف سنج نقشه بردار فروسرخ و نور دیدنیِ کاسینی در
سال ۲۰۰۸ درست شده. ۹۴۶ در ۷۱۰- ۱۰۲۴ در ۷۶۸-
 ۱۶۰۰ در ۱۲۰۰- ۴۰۰۰ در ۱۹۱۸ 
روز جمعه ۲۱ دسامبر، سیاره ی ناهید از دیدگاه کاسینی از برابر چهره ی خورشید رد شد و این طیف سنج از درون جایگاهش در منظومه ی کیوان، گذر آن را تماشا کرد. زمینیان هم چنین گذری را در اوایل همین امسال دیدند، ۵ و ۶ ژوئن. ولی دیده شدن آن در ماه دسامبر نخستین موردی بود که یک فضاپیما گذر یکی از سیاره های منظومه ی خورشیدی را از نقطه‌ای در آن سوی مدار زمین دنبال می کرد.

با تابیدن نور خورشید از پشت جو ناهید، کاسینی داده های مربوط به مولکول های درون جو آن را گرد آورد. ولی هدف از این رصد، تنها آگاهی یافتن از ناهید نبود. دانشمندان در حقیقت می خواستند از این فرصت بهره ببرند تا توان و ظرفیت دستگاه VIMS برای رصد سیاره‌های بیرون از منظومه ی خورشیدی را بیازمایند.

فیل نیکلسون، یکی از اعضای گروه VIMS در دانشگاه کرنل، ایتاکا، نیویورک، که بر این رصدهای گذر بازرسی می کند می گوید: «علاقه به پژوهش های فروسرخ بر روی سیاره های فراخورشیدی در سال های پس از پرتاب و به راه اندازی کاسینی پدید آمد. ما در زمان پرتاب کاسینی به فکر این نبودیم که از VIMS برای انجام چنین کاری هم کمک بگیریم. ولی VIMS تاکنون به قدری خوب روی کیوان کار کرده که دیگر می توانیم به کارهای دیگری که از آن بر می آید هم فکر کنیم.»

مسیر گذر ناهید از برابر قرص خورشید در ۲۱ دسامبر ۲۰۱۲
و از دید فضاپیمای کاسینی ناسا که درون منظومه ی کیوان
است. ۹۴۶ در ۷۱۰۱۰۲۴ در ۷۶۸- ۱۵۸۹ در ۱۱۹۲
VIMS خواهد توانست بررسی هایی که توسط تلسکوپ های فضایی‌ای مانند هابل و اسپیتزر روی فراسیاره ها انجام می شود را کامل کند. دانشمندان VIMS به ویژه به داده های پژوهش جوی - مانند نشانه های متان - در منظومه های ستاره ای دوردست و در طیف فروسرخِ نزدیک علاقمندند.

هدف این بوده که بتوان یکی از آن سیاره های فراخورشیدی را با دقت در نمایاب VIMS شکار کرد. این دستگاه تاکنون بارها و بارها به سوی ستارگان دیگر نشانه رفته [ولی گذر یک سیاره را ندیده]. اوایل امسال، VIMS نخستین رصد پیروزمندانه اش از یک گذر را با مشاهده ی گذر فراسیاره ی HD 189733b انجام داد. دانشمندان بر آنند تا برای بهبود این رصدها، از میزان نوفه های (نویزهای) سیگنال های دریافتی آن بکاهند.

در ماه آوریل، VIMS با گرداندن چشم هایش به سوی شکاف های گرمی که سطح انسلادوس، ماه کیوان را رگه رگه کرده اند، گونه ی دیگری از انعطاف پذیری خود را به نمایش گذاشت. کار VIMS به ویژه در اندازه گیری داده های گرمایی در دماهایی حدود ۲۰۰ درجه ی کلوین خوب است. کار این دستگاه در ردیابی نقاط ناآرام و ابرهای پرآشوب خود کیوان هم خوب بوده ولی به طور کلی توان آشکارسازی تابش های گرمایی از تیتان، ماه های یخی، یا حلقه ها را ندارد زیرا دمای آن ها بسیار سردتر از حدود ۲۰۰ درجه ی کلوین است.

این تصویر هم طیف سنج نقشه بردار فروسرخ و نور دیدنیِ
کاسینی (VIMS) را درست پیش از نصب آن روی کاسینی
نشان می دهد. ۹۴۶ در ۷۱۰- ۱۰۲۴ در ۷۶۸-
 ۱۶۰۰ در ۱۲۰۰- ۲۸۵۳ در ۲۱۴۰
ولی شکاف های روی انسلادوس، که دانشمندان آن ها را راه راه ببری می‌خوانند، به اندازه ی کافی گرم هستند که VIMS بتواند گرمایی که از درونشان بیرون می زند را آشکار کند.

بانی بوراتی، یکی از دانشمندان VIMS در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا در پاسادنای کالیفرنیا می گوید: «ما برای نخستین بار توانستیم ببینیم فواره‌هایی که از سطح انسلادوس بیرون می جهند، از نقاطی بسیار کوچک و گرم سرچشمه می گیرند. این مشاهدات تازه نشانه ای خوب از وجود آب مایع زیر سطح انسلادوس است.»

VIMS یکی از ۱۲ دستگاه فضاپیمای کاسینی است. خود کاسینی در سال ۱۹۹۷ به فضا پرتاب شد و در سال ۲۰۰۴ به کیوان رسید و گردش به دور آن را آغازید. رابرت میچل، مدیر برنامه ی کاسینی در JPL می‌گوید: «ما کاسینی را سخت جان و بادوام ساختیم و اکنون خوشحالیم که این فضاپیما در شرایط سخت و خشن آب و هوایی منظومه ی کیوان به این خوبی تاب آورده. کاسینی برای انجام دادن کاری تازه چندان خسته نیست.»

بد نیست این ها را هم ببینید:
* کیوان و منظومه‌اش - بخش یکم * کیوان و منظومه‌اش - بخش دوم * کیوان و منظومه‌اش - بخش سوم و آخر

واژه نامه:
NASA - Cassini spacecraft - Saturn - hydrocarbon - moon - Titan - aerosol - rings - visual and infrared mapping spectrometer - Venus - sun - Saturn system - transit - planet - solar system - Earth - orbit - molecule - VIMS - extrasolar planet - Phil Nicholson - exoplanet - Hubble space telescope - Spitzer space telescope - methane - near-infrared wavelength - viewfinder - HD 189733b - Enceladus - Bonnie Buratti - Jet Propulsion Laboratory - liquid water - Robert Mitchell - JPL - false-color

منبع: nasa

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه