کمان آتشین موشک اطلس ۵ در دل آسمان

یک موشک اطلس ۵ (اطلس V) در در شامگاه ۳۰ ژانویه، از آن سوی میدانی پر از آنتن های ارتباط ماهواره ای در پایگاه فضایی کندی رهسپار مدار زمین شده و در این تصویر که با نوردهی بلند گرفته شده، ردی روشن و بلند از خود به جای گذاشته است.
آنتن هایی که در پیش زمینه ی این تصویر ترکیبی هوشمندانه دیده می شوند، ما را به یاد محموله ی درون موشک می‌اندازند: یک ماهواره ی ردیابی و بازپخش داده ها (TDRS که خوانده می شود: TEE-dress).
TDRS-K نخستین عضو از نسل بعدی ماهواره هاست که به پیکره ی ماهواره های مخابراتی ناسا افزوده می شوند. شبکه‌ی ماهواره های TDRS در یک مدار زمین-ایست ور در بلندای ۳۶۰۰۰ کیلومتری بالای سطح زمین جای گرفته و از آن جا به بازپخش (رله ی) اطلاعات، داده ها، و دستورها میان فضاپیما و ایستگاه های زمینی می پردازند.
پیش از این، شبکه ی TDRS ارتباط های مورد نیاز شاتل های فضایی را برقرار می ساخت. در حقیقت، بسیاری از ماهواره های TDRS سوار بر خود شاتل ها تا مدارهای پایین می رفتند [و سپس از آن جا با یک پیشرانه ی لَختی‌مند مرحله‌ی پایانی رهسپار مدار زمین ایست‌ور می شدند. - م].

واژه نامه:
satellite - antenna - Kennedy Space Center - Atlas V - Tracking and Data Relay Satellite - TDRS - TDRS-K - NASA - communication satellite - geosynchronous orbit - planet - Earth - International Space Station - Hubble Space Telescope - Fermi Gamma-ray Space Telescope

منبع: apod.nasa.gov

در فضا هم «هر گردی گردو نیست»!

* آیا هر خوشه ی ستاره ای با ظاهر گِرد و گوی مانند، یک خوشه ی کروی است؟

خوشه های کروی مجموعه ای تقریبن کروی و گوی-مانند از ستارگان بسیار پیرند، و نزدیک به ۱۵۰ تای آن ها هم پیرامون کهکشان خودمان پراکنده اند. تلسکوپ فضایی هابل یکی از بهترین تلسکوپ ها برای بررسی این خوشه هاست که رزولوشن بسیار بالایش به اخترشناسان اجازه می دهد تک تک ستارگان درون این خوشه ها را ببیند، حتی در هسته ی شلوغ و پرستاره ی آن ها. 

ظاهر این خوشه ها بسیار همانند یکدیگر است، و در تصاویر هابل به سختی می توان آن ها را از هم بازشناخت -- و در ضمن، همه ی آن ها مانند NGC ۴۱۱ هم به نظر می رسند؛ خوشه ای که تصویرش را اینجا می بینید:
با این حال، ظاهر می توانند فریبنده و گول زننده باشد: NGC ۴۱۱ در حقیقت یک خوشه ی کروی نیست، و ستارگانش هم پیر نیستند. این خوشه حتی عضو کهکشان راه شیری هم نیست.NGC ۴۱۱ از رده ی خوشه های باز است و در ابر کوچک ماژلان، یک خواهر کهکشانی کوچک نزدیک به کهکشان خودمان جای دارد.

شمار ستارگان درون خوشه های باز کمتر از خوشه های کرویست و پیوستگی و قید کمتری هم نسبت به یکدیگر دارند؛ ضمن این که با بالاتر رفتن سنشان، از هم دورتر شده و کم کم پراکنده می شوند؛ در حالی که سن خوشه های کروی به بیش از ۱۰ میلیارد سال هم می رسد [و همچنان ستارگانشان در کنار یکدیگرند]. نسبت به ۱۰ میلیارد سال، NGC ۴۱۱ یک خوشه ی نوجوان است که سنش چندان بیش از یک دهم این مدت نیست. ستارگان درون NGC ۴۱۱ نه تنها هرگز یادگار روزگار آغازین کیهان نیستند، بلکه در حقیقت تنها درصدی از سن خورشید ما را دارند.

ستارگان NGC ۴۱۱ همگی تقریبن به یک سن‌اند، و در یک زمان، با هم از دل یک ابر گازی به دنیا آمده اند. ولی بزرگی همه ی آن ها به یک اندازه نیست. در تصویر هابل، ستارگان این خوشه به رنگ ها و درخشش های گوناگون دیده می شوند. اخترشناسان از روی این نکته به واقعیت های بسیاری درباره ی این ستاره ها پی می برند، از جمله جرم و دمای آن ها و مرحله ی فرگشتیشان (در چه مرحله ای از زندگی ستاره ای به سر می برند). برای نمونه، ستارگان آبی دمای سطحی بیشتری دارند تا ستارگان سرخ.

این تصویر یک همنهی از عکس هاییست که تلسکوپ فضایی هابل با دوربین میدان گسترده ی شماره ۳ی خود در طول موج های فرابنفش، نور دیدنی و فروسرخ گرفته. این دسته از فیلترها به تلسکوپ امکان می دهد رنگ هایی که کمی فراتر از انتهای سرخ و بنفش طیف نور هستند را هم ببیند.


واژه نامه:
Globular cluster - star - core - NGC 411 - Milky Way - open cluster - Small Magellanic Cloud - sun - evolutionary phase - ultraviolet - infrared - Hubble - Wide Field Camera 3 - filter - spectrum

منبع: nasa

به تماشای طلوع ماه برویم

آیا تاکنون طلوع ماه و برخاستن آن از پشت افق را تماشا کرده‌اید؟
زمانی که قرص ماه تقریبا کامل است، بالا آمدنِ آرامِ آن از پشت یک افق صاف می‌تواند چشم‌اندازی زیبا و فراموش‌نشدنی داشته باشد.
یک چنین طلوع تماشایی و چشمگیری دو شب پیش (۲۸ ژانویه ی ۲۰۱۳) از دورنمای کوه ویکتوریا در ولینگتون نیوزیلند مورد تصویربرداری قرار گرفت. یک عکاس نجومی زبَردست با یک برنامه‌ریزی دقیق، دوربینش را در فاصله‌ی حدود دو کیلومتری چشم‌انداز جای داد و آن را رو به نقطه‌ای در دورنما که مطمئن بود ماه از آن جا بر خواهد خاست و نمایش شبانه‌اش را آغاز خواهد کرد تنظیم نمود.
ویدیویی که اینجا می بینید، تک ویدیوی ویرایش نشده‌ایست که وی بدون توقف ضبط کرده. توجه کنید که این "یک ویدیوی دور تند نیست":

از یوتیوب ببینید
مردمی که در دورنمای کوه ویکتوریا به تماشای طلوع بزرگ‌ترین ماهواره‌ی سیاره‌ی زمین آمده‌اند، در برابر قرص ماه به حالت ضدنور و تمام تیره دیده می‌شوند.
خود شما هم به سادگی می‌توانید سر زدن ماه را ببینید: این چیزیست که هر شبانه‌روز روی می‌دهد، گرچه تنها نیمی از طلوع‌های ماه در ساعت‌های شب رخ میدهد. ماه در هر شبانه‌روز، حدود پنجاه دقیقه دیرتر از شبانه‌روز پیش طلوع می‌کند، ولی طلوع قرص کامل ماه همیشه درست همزمان با غروب آفتاب انجام می‌شود.

واژه نامه:
Full Moon - Silhouette - Moon rise - Mount Victoria - astrophotographer - Moon - Earth - satellite

منبع: apod.nasa.gov

دمای گذشته کیهان را چگونه اندازه می گیرند؟

* اخترشناسان با بهره از رادیوتلسکوپ CSIRO دمای کیهان را اندازه گرفته و دریافتند که روال خنک شدن کیهان درست همان گونه است که نظریه ی مهبانگ پیش بینی می کند.

یک گروه بین المللی از دانشمندان سوئدی، فرانسوی، آلمانی، و استرالیایی با بهره از سی اس آی رو (CSIROآرایه ی فشرده ی رادیوتلسکوپی استرالیا نزدیک ناربری نیوساوث ولز، دمای کیهان در زمانی که نصف سن کنونی داشت را اندازه گرفتند.

امواج رادیویی گسیلیده از یک اختروش دوردست از درون کهکشان
دیگری که بر سر راهش برای رسیدن به زمین است می گذرد. از
روی تغییرات و دگرگونی هایی که در این امواج رادیویی رخ
می دهد، می توان به دمای گاز درون کهکشان پی برد.
دکتر رابرت براون، دانشمند ارشد در اخترشناسی و دانش فضایی سی اس آی رو می گوید: «این دقیق ترین اندازه گیری‌ای است که تاکنون از میزان سرمایش کیهان طی تاریخ ۱۳.۷۷ میلیارد ساله اش انجام گرفته.»

نور برای پیمودن مسافت به زمان نیاز دارد؛ بنابراین هنگامی که به ژرفای فضا نگاه می کنیم در حقیقت کیهان را آن گونه که در زمان گذشته بوده می بینیم: آن را آنگونه می بینیم که در زمان جدا شدن نور از کهکشان ها بوده. پس اگر بخواهیم به نیمه راه تاریخ کیهان نگاه کنیم، باید به نیمه راه ژرفای کل فضا نگاه کنیم.

چگونه می توان دمای کیهان در چنین فاصله ی دوری را اندازه گرفت؟

اخترشناسان به بررسی گازهای درون یک کهکشان بدون نام پرداختند که در فاصله ی ۷.۲ میلیارد سال نوری زمین جای داشت (سرخگرایی یا انتقال به سرخ آن برابر با ۰.۸۹ بود). تنها چیزی که این گاز را گرم نگه داشته، تابش زمینه ی کیهانی (CMB) است- تابشی که از مهبانگ به جا مانده.

به گونه ای شانسی، یک کهکشان پرقدرت دیگر (یک اختروش به نام PKS 1830-211) پشت این کهکشان بدون نام قرار گرفته است. امواج رادیویی این اختروش از درون کهکشان بدون نام می گذرد. مولکول های گازهای این کهکشان بخشی از انرژی امواج رادیویی اختروش را در می آشامند (جذب می کنند). همین باعث می شود یک "اثر انگشت" آشکار روی امواج رادیویی پدید آید. اخترشناسان از روی این "اثر انگشت" دمای گاز را تعیین کردند که برابر با ۵.۰۸ کلوین بود (۲۶۷.۹۲- درجه ی سانتیگراد): به شدت سرد، ولی باز هم گرم تر از چیزی که در کیهان امروز است (۲.۷۳ کلوین برابر با ۲۷۰.۲۷- درجه ی سانتیگراد).

بر پایه ی نظریه ی مهبانگ، دمای تابش زمینه ی کیهانی با گسترش و انبساط کیهان به گونه ی یکدستی کاهش می یابد. رهبر گروه، دکتر سباستین مولر از رصدخانه ی فضایی اونساله در دانشگاه صنعتی چالمرز سوئد می گوید: «این درست همان چیزیست که ما در اندازه گیری هایمان می بینیم. کیهان در چند میلیارد سال پیش گرم تر از امروز بوده، دقیقن همان گونه که نظریه ی مهبانگ پیش بینی کرده است.»

در همین زمینه: * سراب های کیهانی شتاب انبساط کیهان را تایید کردند * الگوی امروز کهکشان ها ساختار آغازین کیهان را نشان می دهد * کشف نخستین نشانه های جهان های موازی * جهان پیش از انفجار بزرگ نیز وجود داشته * انفجاری که به کشف دو کهکشان باستانی انجامید 

واژه نامه:
CSIRO - radio telescope - temperature - Big Bang - Australia Telescope Compact Array - NSW - Robert Braune - galaxy - redshift - cosmic background radiation - quasar - PKS 1830-211 - Radio wave - fingerprint - Sebastien Muller - Onsala Space Observatory - Earth

منبع: sciencedaily

برخورد یک ستاره ابرغول به یک دیوار کیهانی

* ستاره ی ابرغول سرخ ابط الجوزا، ستاره ی آلفای صورت فلکی پرآوازه ی شکارچی، با دیواری شگفت انگیز از
غبار کیهانی روبرو شده است.
* به گفته ی دانشمندان، تنها ۵۰۰۰ سال به برخورد سهمگین کیهانی میان ابط الجوزا و این دیوار زمان باقیست.
ابط الجوزا یکراست دارد به سوی خطی از غبار کیهانی پیش می رود و تا ۵۰۰۰ سال دیگر به آن برخورد خواهد کرد.
تصویر tiff به بزرگی ۲.۵ مگابایت
تصویر تازه ای که رصدخانه ی فضایی فروسرخ هرشل، متعلق به آژانس فضایی اروپا (اِسا) از ستاره ی ابط الجوزا گرفته، نشان می دهد این ستاره که با سرعت سرسام آور ۳۰ کیلومتر بر ثانیه در حال پیشروی در این بخش از فضاست، برخوردی بی پروا و سراسیمه با توده ای از غبار کیهانی خواهد داشت. سرعت ۳۰ کیلومتر بر ثانیه چیزی در حدود ۱۰۷۷۶۱ کیلومتر بر ساعت است.

ابط الجوزا یک ستاره ی غول است که در جایگاه شانه ی شکارچی در صورت فلکی شکارچی یا جبار قرار گرفته و ساکنان نیم کره ی شمالی زمین آن را به آسانی با چشم غیرمسلح می بینند. این ستاره به شکل نقطه ی روشنی با رنگ زرد-نارنجی در بالا، سمت چپ کمربند شکارچی دیده می شود.

در تصویر تازه ی رصدخانه ی هرشل، ابط الجوزا همچون قرصی روشن دیده می شود که با کمانی سپر-مانند از گاز در بر گرفته شده و در حال پیشروی به سوی یک دیوار میله مانند و شگفت انگیز از غبار است.

به گفته ی مقامات اِسا، این سازندهای خمیده که "سپر" ستاره را در سمت چپ آن تشکیل داده اند در واقع ساختارهایی هستند که توسط باد ستاره ای خود ابط الجوزا پدید آمده اند - بادهای ستاره ای، ذرات بارداری هستند که هر ستاره از خود پس زده و به درون کهکشان می دمد. ولی دیوار غباری که ستاره با آن برخورد خواهد کرد می تواند هر چیزی باشد، از یک رشته ی پیوسته به میدان مغناطیسی کهکشان گرفته تا ابر ستاره ای. به گمان دانشمندان، این دیوار بخشی از ساختار ستاره ای خود ابط الجوزا نیست.

نخستین کمان از باد ستاره ای ابط الجوزا ۵۰۰۰ سال دیگر به این خط غباری برخورد خواهد کرد و ۱۲۵۰۰ سال پس از آن هم خود ستاره به آن می رسد.

ابط الجوزا حدود ۱۰۰ هزار بار درخشان تر و ۱۰۰۰ بار بزرگ تر از خورشید است. چنان چه اخترشناسان گفته اند، اگر ابط الجوزا به جای خورشید در مرکز منظومه ی خورشیدی جای داشت، تا مدار مشتری را پر می کرد. این ستاره تا حدود ۱ میلیون سال دیگر سوخت هسته ایش را به پایان خواهد برد و پس از آن، واپسین لایه های جسمش را با انفجاری سهمگین و فروزان که به نام ابرنواختر خوانده می شود از دست خواهد داد.


واژه نامه:
red supergiant - star - Betelgeuse - constellation Orion - interstellar dust - European Space Agency - infrared - Herschel space observatory - Earth - shield - solar wind - galaxy - ESA - magnetic field - stellar cloud - sun - solar system - Jupiter - supernova

منبع: SPACE.com

ویدیویی از رانندگی روی ماه

رانندگی روی سطح ماه چه حسی دارد؟
نیازی به حدس و گمان نیست، چرا که بشر این کار را عملن انجام داده.
اینجا نگارش دیجیتالی ویدیویی را می بینید که جان یانگ و چارلز دوک فضانوردان ماموریت آپولو ۱۶ در سال ۱۹۷۲ به هنگام چنین رانندگی‌ای ضبط کردند و اکنون بر روی وب منتشر شده است.

خودروی ماه نورد بدون آن که سمت و جهت برایش مهم باشد، مسیری را پیمود که به معنای واقعی کلمه پوشیده از سنگ و گودال بود. نیمه ی نخست این ویدیو خودرو را نشان می دهد که با سرعتی نزدیک به ۱۰ کیلومتر بر ساعت در حال گردش بر یک چشم انداز ماه است، ولی در نیمه ی دوم ویدیو، نمایی را می بینیم که از درون خودرو گرفته شده است.
خودروی ماه نورد طی آخرین ماموریت های آپولو به کار برده شد تا فضانوردان بتوانند برای کاوش ماه به جاهایی دورتر از نقطه ی فرود ماه نشین بروند؛ کاری که بسیار سودمندتر از راهپیمایی، آن هم با لباس دست و پاگیر فضانوردی بود.
در ماموریت های احتمالی آینده بر روی ماه که توسط چین، روسیه، هند، و برگزار کنندگان ایکس پرایز (X Prize) گوگل انجام خواهد شد، ممکن است خودروهای روباتیکی به کار روند که باز هم چنین ویدیوهایی را برای ما تهیه کنند.

واژه نامه:
Apollo 16 - Moon - astronaut - John Young - Charles Duke - Lunar Rover - Apollo - Lunar Module - Google X-Prize

منبع: apod.nasa.gov

چرا این سیاره بیگانه خلاف جهت ستاره اش می چرخد؟

* شاید دیگر توضیحی برای رفتار یک سیاره ی بیگانه که در مداری وارونه (رو به عقب، پَس رَوَنده) به گرد ستاره ی
مادریش می چرخد پیدا شده باشد.
* به گفته ی دانشمندان، وجود یک ستاره و یک سیاره ی دیگر که نزدیک این منظومه پیدا شده، می تواند رفتار
اسرارآمیز آن را توضیح دهد.

حرکت پس رونده یا Retrograde motion
گفتگو بر سر یک سیاره ی به اصطلاح "پَس رو" به نام HAT-P-7b است که به گرد یک ستاره به نام HAT-P-7 در فاصله ی ۱۰۴۰ سال نوری از زمین و در صورت فلکی ماکیان می چرخد.

این سیاره نخست در سال ۲۰۰۸ یافته شد و تا مدت ها توضیحی برای رفتارش پیدا نکردند: جابجایی مداری این سیاره در خلاف جهت چرخش ستاره ی مادریش است (حرکت پس رونده- تصویر متحرک روبرو را ببینید).

اکنون یک گروه از اخترشناسان ژاپنی ستاره ی دومی را به همراه سیاره اش در نزدیکی HAT-P-7b و ستاره ی مادری آن پیدا کرده اند. آن ها با بهره از امکانات تلسکوپ سوبارو در هیلوی هاوایی این منظومه ی تازه را یافتند. به گفته ی پژوهشگران، دلیل این مدار پس رونده‌ی عجیبِ HAT-P-7b می تواند دخالت های گرانشی درازمدت از سوی ستاره ی تازه پیدا شده و سیاره اش باشد. این سیاره‌ی دوم که به نام HAT-P-7c خوانده شده، به بزرگی مشتری است.

مدار غیرعادی این سیاره را می توان با رشته ای از
دومینوهای گرانشی توضیح داد که باعث شدند مدار
آن به گرد ستاره اش "پس رونده" شود.
در حالی که سیاره های منظومه ی خورشیدی خودمان همگی در همان جهت چرخش خورشید به گرد آن می چرخند، اخترشناسان سیاره های بیگانه ای یافته‌اند که در مدارهای پس رونده به گرد ستاره های دوردست می چرخند. این که چرا این فراسیاره ها وارد چنین مسیرهای غیرعادی‌ای شده اند تاکنون یک راز بوده است. ولی اکنون پیدا شدن ستاره و سیاره ای تازه نزدیک منظومه ی سیاره ی HAT-P-7b می تواند گره از این راز بگشاید.

مقامات سرپرست تاسیسات تلسکوپ سوبارو در بیانیه ای گفتند: «گروه دانشمندان کنونی بر این باورند که احتمالن وجود یک ستاره ی همدم (HAT-P-7B) و سیاره‌ی تازه تایید شده ی بیرونی (HAT-P-7c) نقشی مهم در پدید آوردن و حفظ مدار پس رونده ی سیاره ی درونی (HAT-P-7b) دارد.»

پژوهشگران توضیح دادند که مدار سیاره ی نویافته ی HAT-P-7c در جایی میان سیاره ی پس رُوی HAT-P-7b و ستاره ی نویافته قرار دارد. ستاره ی دوم سیاره ی غول پیکر بیرونی را به درون مداری کج کشانده تا جایی که مسیر جابجاییش شروع به اثر گذاشتن بر سیاره ی درونی (HAT-P-7b) کرد و سرانجام مدار آن را وارونه و پس رونده ساخت.

منظومه ی سیاره ای پیرامون ستاره ی HAT-P-7
از یک ستاره ی همدم و دو سیاره تشکیل شده.
این عکس ها توسط تلسکوپ سوبارو از همین
منظومه گرفته شده.
به گفته ی مقامات رصدخانه ی سوبارو، این رشته دومینوهای گرانشی می تواند جابجایی بازگشتی بسیاری از سیاره های فراخورشیدی پس رونده را توضیح دهد. همچنین می تواند راهگشای پژوهشی که پیش تر انجام گرفته نیز باشد؛ پژوهشی که بر پایه ی آن، سیاره ی پس رونده و ستاره ی مادریش به تنهایی [و بدون وجود یک منظومه ی دیگر] نمی توانستند پیدایش چنین حرکت مداری شگفت انگیزی را توجیه نمایند.

بر پایه ی آن پژوهش که در سال ۲۰۱۲ توسط یک پژوهشگر دیگر انجام شده بود، فشار و کشش گرانشی میان سیاره ی HAT-P-7b و ستاره اش مانع از این می شد که مدار وارونه اش را پایدار نگه دارد.

پژوهش تازه توسط اخترشناسان نوریو ناریتا، یاسوهیرو تاکاهاشی، ماسایوکی کوزوهارا، و ترویوکی هیرانو از رصدخانه ی ملی ژاپن و دانشگاه توکیو انجام شد.
در همین زمینه: * مشتری های گستاخ!

واژه نامه:
planet - backwards orbit - star - planetary system - HAT-P-7b - Earth - constellation Cygnus - retrograde - spin - Subaru Telescope Facility - gravitational interference - Jupiter - HAT-P-7c - solar system - sun - HAT-P-7B - HAT-P-7c - interference - gravitational domino - extrasolar planet - exoplanet - Norio Narita - Yasuhiro Takahashi - Masayuki Kuzuhara - Teruyuki Hirano

منبع: SPACE.com

مک نات، دنباله دار زیبای سال ۲۰۰۷

تا به امروز، پرنورترین و خوش منظره ترین دنباله داری که در روزگار ما دیده شده، دنباله دار مک نات در سال ۲۰۰۷ بوده است. این دنباله دار پس از اجرای نمایشی زیبا دراوایل ژانویه ی ۲۰۰۷ در نیمکره ی شمالی، راهی جنوب شد و دُم غباری بلند و شگفت انگیزی پدید آورد که چشم بینندگان ساکن نیمکره ی جنوبی را خیره ساخت.
در این تصویر، دنباله دار مک نات را بر فراز سانتیاگوی شیلی می بینید. این جرم درخشان در سمت چپ تصویر دیده می شود و دُم شکوهمندش در سرتاسر عکس گسترده شده. از چشم انداز کوه های آند، در بالای تصویر دنباله دار مک نات دیده می شود با آسمانی باشکوه، در پایین هم هلال ماه، ابرها و غبارهای جوی، و چراغ های شهر.
امسال - ۲۰۱۳ - از نظر دنباله دارها، سالی به مراتب بهتر از ۲۰۰۷ خواهد بود. در اوایل مارس، دنباله دار پان استارز می آید که روشناییش به قدر توان چشم غیرمسلح خواهد رسید، و در پایان سال هم میزبان دنباله دار آیسان خواهیم بود؛ دنباله داری که امکان دارد دمی به گستردگی سراسر آسمان پدید آورد، بشکند، و حتی یکی از درخشان ترین دنباله دارهای تاریخ ثبت شده باشد.


واژه نامه:
Comet - McNaught - dust tail - crescent moon - PANSTARRS - ISON

منبع: apod.nasa.gov

دانشمندان خورشید را رنگارنگ می بینند

* با این که خورشید از دید چشم غیرمسلح به رنگ زرد دیده می شود، ولی در حقیقت به همه ی رنگ ها پرتو می تاباند؛ و دانشمندان می توانند این نورها را با کمک تلسکوپ های ویژه ای که برای مشاهده ی طول موج هایی
فراتر از محدوده ی نور دیدنی (مریی) طراحی شده اند ببینند.
یک چسبانه‌کاری یا کولاژ از عکس هایی که رصدخانه ی دینامیک
خورشیدی (SDO) از خورشید گرفته. در این جا می بینید که رصد
خورشید در طول موج های گوناگون چگونه به نشان دادن جنبه های
گوناگون سطح و جو خورشید کمک می کند. تصویر بزرگ تر
دانشمندان با تهیه ی مجموعه ی رنگارنگی از داده ها، به آگاهی هایی درباره ی بخش های گوناگون خورشیدِ همیشه در حال تغییر دست یافته و در می یابند که مواد خورشید چگونه در جو آن جابجا می شوند.

تلسکوپ های خورشیدی از دو راه به گردآوری اطلاعات درباره ی نوری که از خورشید گسیلیده شده می پردازند. یکی بهره از طیف‌سنج هاییست که می توانند همزمان طول موج های گوناگون نور را ببینند و نمودارهایی پدید آورند که تصویری ترکیبی از دامنه های دما در مواد سراسر خورشید به ما بدهد.

راه دیگر با بهره از دستگاه هاییست که می توانند عکس هایی فوری از خورشید بگیرند؛ این عکس ها هر کدام، نور یک طول موج ویژه که شاید برای چشم غیرمسلح نادیدنی باشد را ثبت می کند. برای نمونه، دستگاه تصویربرداری همگذاری جوی (AIA) که روی ماهواره ی پرقدرت ناسا، رصدخانه ی دینامیک خورشیدی (SDO) نصب شده می تواند نور را در ۱۰ طول موج گوناگون مشاهده کند که هر یک، بخشی ویژه از جو خورشید را می نمایانند.
[درباره ی ماهواره ی SDO خواندید: * وضوح تصاویر این ماهواره از تلویزیون های Ultra-HD هم بالاترست]

در اینجا فهرست تک تک طول موج هایی که SDO می تواند دریافت کند را به همراه چیزی که در آن طول موج دیده می شود می بینید. اندازه ها بر پایه ی آنگستروم بیان شده (هر آنگستروم برابر است با یک ده میلیاردم متر یا ۱۰ به توان ۱۲- متر)

۴۵۰۰: سطح خورشید که به آن شیدسپهر (photosphere، رخشان سپهر) می گویند.
۱۷۰۰: سطح خورشید و فام سپهر (chromosphere)، لایه ای از جو خورشید درست بالای شیدسپهر
۱۶۰۰: آمیزه ای از بالای شیدسپهر و منطقه ی تراشُد (انتقالی)؛ این منطقه میان فام سپهر و لایه ی بیرونی جو خورشید که "تاج" نامیده می شود جای دارد
۳۰۴: نور فام سپهر و منطقه ی تراشُد
۱۷۱: تاج خورشید در زمان آرامش، و همچنین کمان های مغناطیسی که به نام حلقه های تاجی شناخته می شوند
۱۹۳: یک منطقه کمی داغ تر در تاج و مواد بسیار داغ ترِ شراره ی خورشیدی
۲۱۱: مناطق داغ تری در تاج که از نظر مغناطیسی فعالند
۳۳۵: مناطقی باز هم داغ تر در تاج که از نظر مغناطیسی فعالند
۹۴: مناطقی از تاج در زمان شراره ی خورشیدی
۱۳۱: داغ ترین ماده ی موجود در شراره
این تصویر نمونه ای از نماهایی را که هر دو دستگاه تصویربرداری همگذاری جوی (AIA)، که به دانشمندان کمک می کند شیوه ی جابجایی مواد در جو خورشید را ببینند، و دستگاه تصویرگر هلیوسفری و مغناطیسی (HMI)، که جابجایی ویژگی های مغناطیسی سطح خورشید را زیر نظر داردگرفته اند نشان می دهد. تصویر بزرگ تر
رصدخانه ی دینامیک خورشیدی ناسا تنها فضاپیمایی نیست که از نزدیک به رصد خورشید می پردازد. رصدخانه ی خورشیدی و هلیوسفری که به نام سوهو (SOHO) شناخته می شود هم به گونه ای مشترک از سوی ناسا و آژانس فضایی اروپا (اِسا) ماموریت دیدبانی خورشید را به عهده دارد. فضاپیماهای دوقلوی استریوی ناسا (Stereo) هم از دو دیدگاه جداگانه در مدار زمین به تصویربرداری از خورشید سرگرمند (یکی در جلوی سیاره و دیگری پشت آن) تا بتوانند نماهایی سه بعدی از کنش های خورشید تهیه نمایند.

واژه نامه:
sun - wavelength - spectrometer - Atmospheric Imaging Assembly - AIA - NASA - Solar Dynamics Observatory - atmosphere - SDO - Angstrom - photosphere - chromosphere - corona - magnetic arc - coronal loop - solar flare - Solar and Heliospheric Observatory - SOHO - European Space Agency - Stereo - Earth - collage - Helioseismic and Magnetic Imager - HMI

منبع: SPACE.com

ماه های دروغین بر فراز آلاسکا

نور مهتاب این چشم انداز برفی شبانه ی آسمان و زمین که در ۱۷ ژانویه از Lower Miller Creek در آلاسکای آمریکا گرفته شده را روشن کرده است.
نزدیک کوه های افق باختری، هلال خود ماه با نوردهی بیش از اندازه دیده می شود که در گام چارک نخست (تربیع اول) است و یک هاله ی یخی آن را در بر گرفته، با دو "ماه دروغین" (داغ ماه) در سمت چپ و راستش. ماه دروغین گاهی با نام "پاراماه" هم خوانده می شود که واژه ای علمی تر برای این پدیده ی نورانی است.
داغ ماه نیز همانند داغ خورشید (پاراخورشید) در اثر شکست نور مهتاب توسط بلورهای نازک، شش گوشه، و ورقه ای شکل یخِ درون ابرهای بلند بالای پَرسا (سیروس) پدید می آید. به دلیل ساختار هندسی بلورها، این ماه های دروغین با فاصله ی زاویه ای ۲۲ درجه از ماه پدیدار می شوند.
پاراماه ها از قرص درخشان خود ماه کم نورترند و هنگامی که ماه پایین (نزدیک افق) باشد بهتر دیده می شوند.
--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:


واژه نامه:
Lower Miller Creek - first quarter - Moon - icy halo - moondog - mock moon - paraselene - sundog - parhelion - refract - hexagonal - ice crystal - cirrus cloud

منبع: apod.nasa.gov

راز جوانی تیتان: آرایش با «شن و ماسه»!

* خواهر و برادرهای تیتان باید به او حسادت کنند. در حالی که بیشتر ماه های کیوان چهره های پیر و آبله گونی که در اثر هزاران دهانه ی برخوردی به این روز افتاده را از خود به نمایش می گذارند، تیتان - بزرگ ترین ماه کیوان -
بسیار جوان تر از آنچه هست می نماید چرا که دهانه های روی سطحش پاک می شوند.

* بر پایه ی پژوهش تازه ای که به کمک رصدهای فضاپیمای کاسینی ناسا انجام گرفته، تپه هایی از شن شگفت آور هیدروکربنی به آرامی ولی پیوسته گودال های روی سطح تیتان را پر می کنند.

کاترین نیش، یکی از اعضای گروه رادار کاسینی در مرکز پروازهای فضایی گودارد ناسا در گرین بلت مریلند می گوید: «بیشتر ماه های کیوان - خواهر و برادرهای تیتان - هزاران و هزاران گودال بر سطحشان دارند. ولی روی تیتان، که ما تاکنون ۵۰ درصد سطحش را با وضوح بالا دیده ایم، تنها حدود ۶۰ دهانه دیده شده. شاید شمار دهانه های تیتان بسیار بیشتر از این باشد ولی از فضا دیده نشوند زیرا بسیار فرسایش یافته اند. ما معمولن سن یک سیاره را با شمردن دهانه های روی سطحش برآورد می کنیم (دهانه‌های بیشتر نشانگر سن بیشترند). ولی اگر فرآیندهایی مانند فرسایش ناشی از جریان مواد مایع و یا تپه های شن های روان آن ها را پر کند، امکان دارد سنش بسیار جوان تر از آنچه واقعن هست به نظر بیاید.»

نیش می افزاید: «این پژوهش، نخستین برآوردِ چندی (کمّی) از میزان تغییریست که هوای تیتان در سطحش به وجود می آورد.»
این تصویر که با دستگاه رادار کاسینی گرفته شده دو تا از دهانه های تیتان را نشان می دهد: دهانه ی سینلپ (Sinlap) در سمت چپ، که دهانه ای نسبتن تازه است و نسبت ژرفا به قطر آن نزدیک به چیزیست که روی گانیمد دیده می شود؛ و دهانه ی سوی (Soi) در سمت راست، که به شدت تخریب شده و ژرفای آن در سنجش با دهانه های گانیمد بسیار کم است. قطر هر دوی این دهانه ها نزدیک به ۸۰ کیلومتر است. عکس سینلپ در ۱۵ فوریه ی ۲۰۰۵ گرفته شده. عکس سوی هم یک تصویر موزاییکی از دو عکس است که در ۲۱ می ۲۰۰۹ و ۲۲ ژوییه ی ۲۰۰۶ گرفته شدند. تصویر در اندازه ی کامل - عکس های بیشتر تیتان 
تیتان تنها ماه منظومه ی خورشیدیست که هوایی فشرده و چگال دارد، و تنها دنیای شناخته شده غیر از زمین است که دریاچه ها و دریاهایی روی سطحش دارد. با این حال، با دمای سطحی بسیار سرد، حدود ۲۹۰- فارنهایت یا ۹۷ کلوین، بارانی که از آسمان تیتان می بارد بارانِ آب نیست بلکه متان و اتان مایعست، ترکیب هایی که حالت معمولیشان روی زمین حالت گازی است.

نیش و گروهش این کشف را با مقایسه ی دهانه های تیتان و دهانه های روی گانیمد، ماه سیاره ی مشتری انجام دادند. گانیمد یک ماه غول پیکر با پوسته ای از آب یخزده و همانند تیتان است بنابراین باید دهانه های روی هر دو نیز به یک شکل باشند. ولی گانیمد بدون هوا (جو) است و از همین رو باد و بارانی که سطحش را بفرساید نیز ندارد.

نیش، که نویسنده ی اصلی یک مقاله درباره ی این پژوهش است که روز ۳ دسامبر ۲۰۱۲ در شماره ی آنلاین نشریه ی ایکاروس منتشر شد می گوید: «ما دریافتیم که دهانه های تیتان به طور میانگین صدها یارد (متر) کم ژرفاتر از دهانه هایی با همان اندازه روی گانیمدند؛ این نشان می داد که فرآیندهایی روی تیتان هست که دهانه های آن را پر می کند.»

دانشمندان این نسبت ژرفای میانگین به قطر را برای دهانه هایی از گانیمد که در تصاویر سه بعدی فضاپیمای گالیله ی ناسا دیده می شد به کار بردند. برای دهانه های تیتان، این نسبت را با برآورد ژرفای دهانه ها از روی عکس هایی که با دستگاه رادار کاسینی گرفته شده بود اندازه گرفتند.

بیشتر جو تیتان از نیتروژن تشکیل شده با ردی از متان و دیگر مولکول های پیچیده تری که از هیدروژن و کربن درست شده اند (هیدروکربن ها). سرچشمه ی متانِ تیتان ناشناخته است چرا که پرتوی خورشید در زمان نسبتن کوتاهی متان درون جو را می‌شکند. سپس اجزای مولکول های متان دوباره به هم می پیوندند و در لایه های بالاترِ جو، هیدروکربن هایی پیچیده تر می‌سازند. بدین ترتیب توده هوای نارنجی رنگ فشرده ای پدید می آید که سطح تیتان را از چشم پنهان می کند. برخی از ذرات بزرگ تر هم سرانجام بر سطح می بارند و به نظر می رسد در آنجا به هم پیوسته و دانه های شن پدید می آورند.

نیش می گوید: «از آن جایی که به نظر می رسد این شن ها از متان درون جو ساخته شده اند، پس تیتان می بایست دستکم تا چند صد میلیون سال در جو خود متان می داشته تا بتواند دهانه های رویش را تا این سطحی که اکنون می بینیم پر کند.» ولی پژوهشگران برآورد می کنند که ذخیره ی کنونی متان می بایست طی چند ده میلیون سال در اثر نور خورشید از بین برود، پس یا تیتان در گذشته متان بسیار بیشتری داشته، یا متانِ آن از راهی بازسازی می شود.

به گفته ی اعضای گروه، امکان دارد دهانه های تیتان در اثر فرآیندهای دیگری پر شوند: برای نمونه، فرسایش ناشی از جریان متان و اتان مایع. گرچه این گونه هوازدگی معمولن یک دهانه را به سرعت پر می کند، سپس با ساییده شدن لبه ی دهانه و کاهش شیب آن، سرعت پر شدن هم کمتر می شود. اگر فرسایش ناشی از مایعات عامل شماره یکِ پر شدن دهانه ها بود، پس دانشمندان می بایست کلی دهانه ی نیمه پر روی تیتان می دیدند. ولی به گفته ی نیش: «این گونه نبود. ما دهانه هایی در مراحل گوناگون روی تیتان می بینیم؛ برخی تازه دارند پر می شوند، برخی تا نصف پر شده اند، و برخی هم تقریبن به طور کامل پر شده اند. این نشان می دهد که فرآیندی مانند جابجایی شن در اثر باد (شن بادزَده) در کار است، که دهانه ها و دیگر ویژگی های سطحی را با آهنگی ثابت پر می کند.»

همه ی مواد جامدِ زیر فشار با گذشت زمان به کندی جریان پیدا می کنند. این فرآیند را جریان گرانروی می نامند، و همانند چیزیست که وقتی کسی یک قاشق از خامه ی تازه زده شده درون یک کاسه بر می دارد روی می دهد: خامه به کندی به سمت درون جریان می یابد تا چاله ی ایجاد شده با قاشق را پر کرده و سطح را صاف نماید. دهانه های روی ماه های یخی هم به دلیل جریان گرانروی یخ در گذر زمان، از گودیشان کاسته می شود (یخ به آرامی به درون گودال جریان یافته و آن را پر می کند)، پس این امکان هست که شماری از دهانه های کم ژرفای تیتان در حقیقت بسیار پیرتر باشند یا جریان گرمایی بیش از دهانه های تازه و هم اندازه‌شان روی گانیمد که مورد بررسی قرار گرفته اند تجربه کرده باشند.

با این حال پوسته ی تیتان عمدتن از آب یخ زده درست شده و به گفته ی دانشمندان، در دمای بسیار پایینِ تیتان، یخ نمی تواند جریانی به اندازه ی کافی بیابد که بتوان این همه تفاوت در ژرفای دهانه های تیتان با دهانه های گانیمد را به پایش نوشت. همچنین درست مانند فرسایش ناشی از مایع روان، دگرگونی ناشی از جریان گرانروی هم معمولن نخست به سرعت انجام می شود، سپس با متعادل شدن مواد، کندتر می شود؛ بنابراین اگر سطح تیتان به سادگی با جریان گرانروی دگرگون شده باشد، باید می توانستیم دهانه های نیمه پر بسیاری روی آن ببینیم.

فضاپیمای کاسینی پس از چندین سال گردش در منظومه ی کیوان و گذر از کنار تیتان، کم کم دارد با دستگاه راداری خود نقشه ای از سطح آن تهیه می کند. این دستگاه تا امروز داده های درون نوارهایی از سطح تیتان که جمعن حدود ۵۰ درصد سطح آن را می‌پوشانند تهیه کرده. همه ی دهانه هایی که دانشمندان مورد سنجش قرار داده اند درون محدوده ی حدود ۳۰ درجه از استوای آن جای داشته اند که یک منطقه ی نسبتن خشک تیتان است.

نیش می گوید: «با این حال وجود مایعات روی سطح و لایه های زیرین نزدیک سطح هم می تواند به این تغییر شکل گسترده ی دهانه ها بینجامد، همان گونه که روی زمین هم دیده شده. این مایعات در تیتان از هیدروکربن ها تشکیل شده اند، چه به صورت رسوبات نمناک (مانند چیزهایی که در نقطه ی فرود هویگنس دیده شد) و چه به صورت محیط های دریایی کم ژرفا (مانند دریاچه‌هایی که در قطب های جنوب و شمال آن دیده می شود). دهانه هایی که در محیط هایی مشابه روی زمین شکل گرفته اند هیچ توپوگرافی‌ سطحی چشمگیر، از جمله لبه های برجسته ای که با فرو ریختن رسوبات خیس درون دهانه پدید آمده باشند ندارند. شاید بتوان دلیل کمیابی دهانه های دیده شده نزدیک قطب های تیتان را نبودِ توپوگرافی و نیز روی دادنِ برخوردها در دریا دانست. اگر مناطق قطبی تیتان پر از هیدروکربن های مایع باشد، پس چه بسا دهانه هایی که در آن نواحی شکل گرفته اند هیچ نشانه ی توپروگرافی تشخیص پذیری نداشته باشند.»

گروه دانشمندان بر این گمانند که این ها نکته هایی مناسب برای بررسی بیشترند ولی بر پایه ی داده هایی که تاکنون به دست آمده، بهترین توضیح برای تفاوت ژرفا میان دهانه های تیتان با دهانه های گانیمد، همان پُر شدن توسط شن های بادزَده است، گرچه فرسایش در اثر مایع ها و جریان گرانروی هم ممکن است در دگرگونی دهانه های تیتان نقش داشته باشند.

واژه نامه:
Titan - crater - Saturn - moon - hydrocarbon - NASA - Cassini spacecraft - Catherine Neish - Goddard Space Flight Center - sand dune - Earth - methane - ethane - Jupiter - Ganymede - Galileo spacecraft - radar instrument - molecules - hydrogen - carbon - viscous flow - icy satellite - stream erosion - equator - Huygens - topography - windblown sand - Sinlap - Soi

منبع: nasa

پان استارز، دنباله داری که تا پایان سال می آید

تا کمی بیش از یک ماه دیگر، دنباله دار پان استارز (PanSTARRS) یا C/2011 L4 که دارد به خورشید نزدیک می شود، از مدار سیاره ی تیر هم خواهد گذشت و احتمالن با گرم شدن توسط خورشید، روشنیش به اندازه ای خواهد رسید که با چشم غیرمسلح هم دیده شود.

این دنباله دار در آغاز ماه مارس (نیمه ی دوم اسفند) به نزدیک ترین فاصله از خورشید و زمین خواهد رسید و بینندگان آسمان در سراسر جهان خواهند توانست آن را به هنگام غروب آفتاب ببینند. تا پیش از آن زمان، برای دیدنش نیاز به تلسکوپ خواهید داشت. عکسی که این جا می بینید شب گذشته با یک تلسکوپ بازتابی به قطر ۳۰ سانتی متر در آرژانتین گرفته شده:
گروهی از ستاره شناسان به رهبری مارتین ماسِک این عکس را با کمک نمایشگر کنترل از راه دورِ روباتیک نورسنجی جوی (FRAM) ثبت کردند. ماسک می گوید: «در این عکس که با نوردهی ۹x۱۲۰s و با ردگیری خود دنباله دار گرفته شده، ستارگان به شکل ردی از نور دیده می شوند.»

هم اکنون قدر روشنایی این دنباله دار برابر با ۸ است، کم نورتر از توانِ دید چشم انسان. ولی تا ۱۰ مارس که به نزدیک ترین فاصله اش از خورشید برسد (فاصله ی ۰.۳ AU)، این روشنی ۱۰۰ برابر می شود. تازه ترین نمودارها نشان می دهند که دنباله دار پان استارز به درخششی تا قدر ۳ خواهد رسید که هم ارز روشنی ستارگان صورت فلکی خرس بزرگ (دب اکبر) است.

با این وجود امکان دارد یک غافلگیری در راه باشد. دنباله دار پان استارز تاکنون وارد فضای درونی منظومه ی خورشیدی نشده. این جرم از ابر اورت به اینجا می آید، توده ای دنباله دار در فراسوی مدار نپتون و پلوتو که گرمای خورشید دگرگونشان نکرده. زمانی که پان استارز برای نخستین بار پایش را به درون مدار تیر بگذارد، تقریبن هر رویدادی امکان پذیر خواهد بود؛ از "پخته شدن" ساده و معمولی گرفته تا فروپاشی دیدنی. مدار سه بعدی آن را اینجا ببینید.

واژه نامه:
Comet - PanSTARRS - sun - Earth - Martin Masek - F(/Ph)otometric Robotic Atmospheric Monitor - FRAM - exposure - magnitude - Big Dipper - solar system - Oort cloud - Neptune - Pluto - Mercury

منبع: spaceweather

گنج پنهان در ابر بزرگ ماژلان

* تقریبن ۲۰۰۰۰۰ هزار سال نوری دورتر از زمین، ابر بزرگ ماژلان، یک کهکشان ماهواره ای کهکشان راه شیری، دیرزمانیست که با رقصی آرام و بلندمدت به گرد کهکشان ما در فضا شناور است.

* توده های گسترده ی گاز درون آن به آرامی فشرده شده و می رمبند و ستارگانی تازه می سازند. این ستارگان نوزاد هم به نوبه‌ی خود توده های گاز را با آشوبی از رنگ ها روشن کرده و بر می افروزند، چنان چه در این تصویر که تلسکوپ فضایی ناسا/اِسای هابل گرفته دیده می شود.
* تقریبن ۲۰۰۰۰۰ هزار سال نوری دورتر از زمین، ابر بزرگ ماژلان، یک کهکشان ماهواره ای کهکشان راه شیری، دیرزمانیست که با رقصی آرام و بلندمدت به گرد کهکشان ما در فضا شناور است.همچنان که گرانش راه شیری به ارامی ابرهای گازی این همسایه را به سوی خود می کشد، خود ابرها هم در خود می‌رمبند و ستارگانی تازه می سازند. این ستارگان به نوبه ی خود، ابرهای گازی را با جشنواره ای از رنگ ها بر می افروزند؛ چنانچه در این تصویرِ گرفته شده توسط تلسکوپ فضایی اِسا/ناسای هابل دیده می شود. تصویر بزرگ تر (۱۲۸۰ در ۹۶۹) 
مناطق ستاره زایی ابر بزرگ ماژلان (LMC) را به آتش کشیده اند. در جای جای این کهکشان کوچک و نامنظم سحابی های برافروخته و درخشانی که چشمگیرترین نشانه ی زایش ستارگان تازه هستند به چشم می خورد؛ از سحابی رتیل که درخشان ترین پرورشگاه ستاره ای در فضای نزدیک ماست گرفته تا LHA 120-N 11 که بخشی از آن در این تصویر هابل دیده می شود.

ابر بزرگ ماژلان (یا ابر ماژلانی بزرگ) برای اخترشناسانی که می خواهند رویدادها و پدیده های پیرامون ستاره زایی را ببیند در جایگاهی مناسب و ایده آل قرار دارد: نقطه ای تصادفی از آسمان، آنقدر دور از صفحه ی راه شیری که نه ستارگان پرنور زیادی نزدیکش است تا آن را در نور خود فرو برند و نه گرد و غبار مرکز راه شیری جلویش را گرفته. همچنین به اندازه ی کافی به ما نزدیک است تا بشود جزییاتش را بررسی کرد (کمتر از یک دهم فاصله ی کهکشان آندرومدا، نزدیک ترین کهکشان مارپیچی)، و از دیدگاه ما تقریبن از روبرو دیده می شود و یک نمای چشم پرنده از خود به ما می دهد.

LHA 120-N 11 (که با نام کوتاه شده ی N۱۱ هم شناخته می شود) یک منطقه ی ویژه و روشن از ابر بزرگ ماژلانست که از چندین توده ی کنار همِ گاز و مناطق ستاره زایی تشکیل شده. NGC ۱۷۶۹ (در مرکز عکس) و NGC ۱۷۶۳ (سمت راست، heic1011 را ببینید) از جمله درخشان ترین بخش ها هستند.

در مرکز عکس، رگه ای از غبار تیره جلوی بخش زیادی از نور را گرفته. سحابی ها بیشتر از هیدروژن ساخته شده اند که ساده ترین و فراوان ترین عنصر کیهان است، ولی ابرهای غبار عناصر پیچیده تر و سنگین تری در خود دارند که سیاره های خاکی مانند زمین را می سازند. این غبار میان ستاره ای بسیار نرم تر از گرد و خاک درون خانه هاست (بیشتر مانند دود است) و از موادی ساخته شده که نسل های پیشین ستارگان به هنگام مرگشان پس زده اند.

داده های درون این تصویر را جاش لیک که یک اخترشناس در دانشکده ی پامفرت در کانکتیکات آمریکاست، طی مسابقه ی پردازش تصویر گنج های پنهان هابل شناسایی کرد. این رقابت ها فراخوانی بود برای همه ی مردم تا در بایگانی گسترده ی داده‌های هابل جستجو کرده و داده های علمی منتشر نشده را در آن ها بیابند و آن ها را با پردازش، به تصاویر خیره کننده تبدیل نمایند.

جاش لیک با عکسی که پادسانی (تضاد) رنگی ابرهای برافروخته ی هیدروژن و نیتروژن را در N۱۱ نشان می داد، جایزه ی نخست این مسابقه را برد. تصویری که اکنون می بینید، یک هم نهی از داده هاییست که وی شناسایی کرد با داده های تصویریِ ثبت شده در رنگ های آبی، سبز و فروسرخ نزدیک.

واژه نامه:
Earth - Large Magellanic Cloud - satellite galaxy - Milky Way - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - LMC - star-forming region - Tarantula Nebula - stellar nursery - LHA 120-N 11- irregular galaxy - nebula - star formation - plane - Andromeda Galaxy - spiral galaxy - N11 - NGC 1769 - NGC 1763 - hydrogen - rocky planet - interstellar dust - Josh Lake - Hubble's Hidden Treasures - nitrogen - infrared - kaleidoscope

منبع: nasa

کنجکاوی عکاسی شبانه اش را آغاز کرد

* کنجکاوی، خودروی بهرام نورد ناسا، دوربینی که روی بازویش قرار دارد را برای نخستین بار
جهت تصویربرداری شبانه به کار گرفت.
* این دوربین با چراغ های نور سفید و نور فرابنفش خود صحنه را برای کنجکاوی روشن کرده بود.
عکسی از یک سنگ روی بهرام که با دیودهای نورافشان (LED) سفید روشن شده. این عکس جزو نخستین دسته از عکس های شبانه ای بود که کنجکاوی به کمک تصویرگر لنز دستی در انتهای بازوی روباتیکش گرفت. اندازه ی کامل (۱۵۹۲ در ۱۱۹۴) - ۱۰۲۴ در ۷۶۸ - ۸۰۰ در ۶۰۰
عکسی از یک سنگ روی بهرام که با ال ای دی‌های فرابنفش روشن شده.
این عکس هم جزو نخستین دسته از عکس های شبانه ای بود که کنجکاوی
به کمک تصویرگر لنز دستی در انتهای بازوی روباتیکش گرفت.
اندازه ی کامل (۱۵۷۲ در ۱۱۷۹) - ۱۰۲۴ در ۷۶۸
دانشمندان از تصویرگر لنز دستی خودرو (ماهلی، MAHLI) کمک گرفتند تا سنگی به نام "Sayunei" را در تاریکی شب از نزدیک مورد بررسی قرار دهند. سایونی در جایی بود که کنجکاوی با چرخ سمت چپ جلویش سنگ ها را ساییده بود تا مواد تازه و بدون خاک جهت بررسی آماده شود. این ناحیه نزدیک جاییست که گروه سرپرست خودرو در نظر دارند در هفته های آینده، مته کاری یک سنگ را در آن آغاز نمایند.

عکس های سنگ سایونی و نیز عکس های جسمی که به عنوان هدف کالیبره کردن دوربین ماهلی در نظر گرفته شده، روز ۲۲ ژانویه ثبت شد و ۲۳ ژانویه به وقت اقیانوس آارام هم به زمین رسید.

ماهلی یک دوربین با کانون تنظیم شونده ی رنگی است که چشمه های روشنایی ال ای دی (LED، دیود نورافشان) ویژه ی خود را دارد. عکس های سایونی با روشنایی دیود سفید و روشنایی دیودهای فرابنفش گرفته شدند که همه ی آن ها را می توانید در تارنمای خود ناسا (اینجا و اینجا) ببینید.

عکسی از یک هدف برای کالیبره کردن تصویرگر لنز دستی کنجکاوی که
با ال ای دی های فرابنفش روشن شده. این عکس هم جزو نخستین دسته از
عکس های شبانه ای بود که کنجکاوی به کمک تصویرگر لنز دستی در
انتهای بازوی روباتیکش گرفت.
اندازه ی کامل (۱۵۸۵ در ۱۱۸۹) - ۱۰۲۴ در ۷۶۸
بازرس ارشد ماهلی، کن اِجت از سامانه های دانش فضایی مالین در سن دیه گو می گوید: «هدف از گرفتن عکس زیر نور فرابنفش، جستجوی کانی های انگیزتاب (فلورسانس) بود. این داده ها همین امروز صبح به دست ما رسید و گروه علمی هنوز سرگرم ارزیابی تصاویر است. اگر چیزی در نور فرابنفش به رنگ سبز، زرد، نارنجی و یا سرخ دیده شود، شاخصی روشن تر برای فلورسانس خواهد بود.»

پروژه ی آزمایشگاه علمی بهرامِ ناسا از کنجکاوی کمک می گیرد تا دریابد آیا منطقه ی مورد پژوهش درون دهانه ی گیل، شرایط محیطی مناسب برای زندگی موجودات ذره بینی را داشته یا نه.

در همین زمینه: * کنجکاوی نخستین عکس رنگی را هم فرستاد * کنجکاوی نخستین لیزر را شلیک کرد * نخستین نمای 360 درجه ای کنجکاوی از بهرام * کنجکاوی آزمایش مستقیم سنگ های بهرام را آغاز کرد * عکس های کنجکاوی اکنون دیدن دارد 

واژه نامه:
NASA - Mars - Mars rover - Curiosity - ultraviolet - Mars Hand Lens Imager - MAHLI - Sayunei - calibration target - Earth - adjustable-focus - camera - LED - light-emitting diode - fluorescent - Ken Edgett - Malin Space Science Systems - fluorescence - Mars Science Laboratory - Gale Crater

منبع: nasa

رد ایستگاه فضایی در آسمان جنوب

یک شب تابستانی در اوایل همین ماه است و ابرها مانند چارچوبی، این چشم انداز آسمان و دریا در نزدیکی بوئنوس آیرس آرژانتین را در بر گرفته اند.
ولی تنها ابرهای سیاره ی زمین نیستند که در این چشم انداز دیده می شوند. ابرها و سحابی های پرستاره درون کمان تابستانی راه شیریِ نیمکره ی جنوبی هم بر فراز افق دیده می شوند، از جمله سحابی تاریک گونی زغال نزدیک چلیپای جنوبی (صلیب جنوبی) و سحابی کارینا با درخشش صورتی فام وسوسه انگیزش.
هر دو ابر ماژلانی، بزرگ (بالای مرکز) و کوچک نیز در عکس به چشم می خورند، کهکشان های کوچک و جداگانه ای که ماهواره ی راه شیری به شمار آمده و تا ۲۰۰۰۰۰ سال نوری از ما فاصله دارند.
سهیل یا کاناپوس، ستاره ی آلفای صورت فلکی شاه تخته (کشتیدُم، کارینا) و دومین ستاره ی درخشان آسمان شب های زمین از فاصله ی ۳۰۰ سال نوری بر زمین نور می افشاند.
ایستگاه فضایی بین المللی (ISS) که در مداری به بلندای ۴۰۰ کیلومتری زمین در گردش است، هنوز از پرتوی آفتاب پشت افق روشن است و سوسوی لرزانش در این چشم انداز که با یک تک نوردهی ۵ دقیقه ای و به شیوه ی ردیابی ستارگان گرفته شده، ردی بلند و روشن از خود به جای گذاشته است.

واژه نامه:
ISS - planet- Earth - nebula - southern hemisphere - Milky Way arc - dark Coal Sack - Southern Cross - Carina Nebula - Large Magellanic Cloud - Small Magellanic Cloud - Alpha star - Carina constellation - Canopus - International Space Station - star-tracking exposure

منبع: apod.nasa.gov

فرصتی که ده ساله شد

* فرصت (Opportunity)، خودروی کاوشگر بهرامِ ناسا، یکی از دو خودروی دوقلویی که ۹ سال پیش در چنین هفته ای درون بالشتک هایی پر از هوا، با آسودگی بر سطح سیاره ی بهرام فرود آمدند، هم اکنون در حال بررسی
سنگ های رگه رگه روی لبه ی یک دهانه ی باستانی این سیاره است.
فرصت، خودروی بهرام نورد ناسا، به نهمین سالگرد فرودش بر بهرام نزدیک می شود و هم اکنون دارد در ناحیه ای نام "تپه ی ماتیوویچ" کار می کند. این تصویر رنگی سراسرنما (پانوراما) به وسیله ی دوربین پانورامیک فرصت (پانکم) از تپه ی ماتیویچ گرفته شده. فرصت در ۲۵ ژانویه ی ۲۰۰۴ به وقت جهانی بر روی بهرام فرود آمد. اندازه ی کامل (۷۵۰۰ در ۲۵۳۰) - ۱۶۰۰ در ۱۲۰۰ - ۱۰۲۴ در ۷۶۸ - ۸۰۰ در ۶۰۰
دوربین پانکم فرصت، تکه های تصویری که برای ساخت تصویر
موزاییکی بالا نیاز داشت را در دوره‌ی زمانی میان ۳۱۳۷مین روز
بهرامی یا سول تا ۳۱۵۰مین سول تهیه کرد. این دوره ی زمانی
برابر بود با ۱۹ نوامبر ۲۰۱۲ تا ۳ دسامبر ۲۰۱۲.
اندازه‌ی کامل (۷۵۰۰ در ۲۵۵۶)-۱۶۰۰ در ۱۲۰۰-۱۰۲۴ در ۷۶۸
فرصت از زمان فرودش در ناحیه ای از بهرام به نام فلات نیم روز در ۲۵ ژانویه ی ۲۰۰۴ (به وقت جهانی زمین)، تاکنون ۳۵.۴۶ کیلومتر راه پیموده است. ماموریت این خودرو در آغاز برای سه ماه کار و پیمودن حدود ۶۰۰ متر برنامه ریزی شده بود تا امکانی به پژوهشگران بدهد که دریابند محیط آن منطقه در گذشته آبناک (مرطوب) بوده یا نه.

فرصت درون یک گودال به اندازه ی یک حیاط خلوت (۲۲ متر) فرود آمد به نام دهانه ی عقاب؛ و طی همان سه ماه نخست، شواهدی را به زمین فرستاد که نشان می دادند در زمان های دور، آب بر روی سطح آن روان بوده و خیسش کرده بوده است.

از آن هنگام تاکنون، گردانندگان این ماموریت در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (JPL) در پاسادنای کالیفرنیا فرصت را بر سطح دشت های نیمروز رانده و آن را به سوی دهانه هایی بزرگ و بزرگ تر برده اند تا به موادی دست یابند که به گونه ای طبیعی از میان لایه های ژرف تر و کهن تر تاریخ بهرام سر بر آورده اند.

فرصت ۳۶ برابر زمان سه ماهه ای که در آغاز برای ماموریتش برنامه ریخته شده بود روی بهرام کار کرده است.
[بخوانید: * نهمین سالگرد ماموریتی که قرار بود سه ماهه باشد!]

این تصویر سراسرنمای ۳۶۰ درجه‌ی سه بعدی از هم نهی عکس‌هایی
درست شده که توسط دوربین ناوبری فرصت گرفته شده‌اند. این عکس
نماهایی را از چشم سمت چپ و چشم سمت راستِ پانکم در بر دارد که
اگر به آن از پشت عینک آبی-سرخ (شیشه ی سرخ، سمت چپ باشد)
نگاه کنید، آن را سه بعدی خواهید دید.
اندازه‌ی کامل (۷۵۰۰ در ۲۵۵۶)-۱۶۰۰ در ۱۲۰۰-۱۰۲۴ در ۷۶۸
جان کالاس، سرپرست پروژه ی خودروی کاوشگر بهرام از JPL در ناسا می گوید: «آنچه بیش از همه اهمیت دارد این نیست که فرصت چه زمان درازی آن جا دوام آورده یا چه راه بلندی را پیموده، بلکه کاوش ها و یافته های علمی‌ای است که از پسشان برآمده.» در این ماموریت، همزاد فرصت هم شرکت داشت: روح یا Spirit، که ماموریتش در سال ۲۰۱۰ ناتمام ماند.
[* بخوانید: به یاد روح (۲۰۱۰-۲۰۰۴)]

در این ماه، فرصت با بهره از دوربین های روی دکل و دستگاه های روی بازوی روباتیکش به بررسی برونزدهای (رخنمون های) روی لبه‌ی دهانه ی اندیور یا تلاش، به قطر ۲۲ کیلومتر، پرداخت.
[بخوانید: * خانه ی تازه ی "فرصت"]

نتایج به دست آمده از این لبه که به نام "تپه ی ماتیوویچ" نامیده شده، آگاهی هایی درباره ی محیط متفاوتی ارایه می دهد که احتمالن آبناک و پیرتر، با اسیدی کمتر از آنچه این خودرو پیش از این یافته بوده است.

واژه نامه:
NASA - Mars Exploration Rover Opportunity - airbag - Mars - Meridiani Planum - Eagle Crater - Earth - water - Jet Propulsion Laboratory - JPL - John Callas - Mars Exploration Rover Project - Spirit - Endeavour Crater - diameter - Matijevic Hill - acidic - panorama - Opportunity - Martian day - sol

منبع: nasa

بارانی از امواج رادیویی مشتری که بر سر ما می بارد

سیاره ی مشتری یک چشمه (منبع) نیرومند از فوران های امواج کوتاه رادیویی است. این امواج از لیزرهای رادیویی طبیعی درون بخش قطبی مغناطکره ی این سیاره ی غول پیکر می آیند و گاه با چرخش مشتری، بر سر سیاره ی زمین می بارند.

در ۲۱ ژانویه، هنگامی که مشتری و ماه داشتند برای همیستان (مقارنه) ی دوشنبه شب خود به هم نزدیک می شدند، رشته ای از پرتوهای لیزر رادیویی مشتری به زمین برخورد کرد. اخترشناس آماتور، توماس اشکرافت، این امواج ایستاده ی صدا را که از بلندگوی رادیوتلسکوپ موج کوتاهش در نیومکزیکو پخش می شد ثبت کرد. با کلیک بر روی تصویر زیر، فایل صدای این امواج را به بزرگی ۱.۵۳ مگابایت دریافت نمایید:
وی می گوید: «گاهی وقت ها که دارید بیرون از خانه به مشتری نگاه می کنید، ممکن است غرق در پرتوهای رادیویی این سیاره که بر سرتان می بارند شوید و خودتان هم ندانید.» وی می افزاید: «روز یکشنبه، توفان رادیویی مشتری تا چند دقیقه امواج رادیویی نیرومندی را تولید کرد. من بیرون از رصدخانه ام بودم و داشتم به مشتری نگاه می کردم و در همان حال به صدای امواج آن که از بلندگوهای رادیوتلسکوپم پخش می شد نیز گوش می دادم؛ در آن زمان می دانستم که از سر تا پا غرق در پرتوهای الکترومغناطیسی مشتری شده ام. چه احساس خوبی بود.»

این ها را هم بشنوید: * Bloop : صدایی اسرارآمیز از ژرفای اقیانوس * صدای توفان بزرگ کیوان را بشنوید  

واژه نامه:
planet - Jupiter - shortwave - radio burst - radio laser - magnetosphere - Earth - Moon - conjunction - Thomas Ashcraft - static-y - radio storm - electromagnetic

منبع: spaceweather

آیا در سده ۸ میلادی، انفجاری کیهانی نزدیک زمین رخ داده بوده؟

* در حدود سال های ۷۷۰ پس از میلاد، یک فوران ناگهانی پرتویی از فضا بر سر زمین بارید که دلیل آن احتمالن یک شراره ی خورشیدی نبوده بلکه پسمانده های پرانرژی ناشی از برخورد دو ستاره ی نوترونی نزدیک بوده است.

سال گذشته، فوسا میاکه از دانشگاه ناگویای ژاپن به همراه همکارانش، محتوای کربن ۱۴ دو درخت سدر ژاپنی را مورد آزمایش قرار دادند و با شگفتی دریافتند که میان سال های ۷۷۴ و ۷۷۵ میلادی، مقدار این ایزوتوپ به اندازه ی ۱.۲ درصد افزایش یافته بوده. تغییر معمولی سالانه تنها به حدود ۰.۰۵ درصد می رسد. این افزایش ۱.۲ در صدی تنها می توانسته در اثر برخورد پرتوهای کیهانی با انرژی بسیار بالا به زمین پدید آمده باشد.

همچنین افزایشی در پیشینه ی کربن ۱۴ درختان اروپا و آمریکای شمالی در حدود همان سال ها، و نیز افزایش ایزوتوپ بریلیوم ۱۰ در هسته های یخ قطب جنوب متعلق به سال ۷۷۵ دیده شد. بریلیوم ۱۰ ایزوتوپ دیگریست که توسط پرتوهای کیهانی ساخته می شود. چنین چیزی در هیچ زمانی از تاریخ ۳۰۰۰ ساله ی ثبت شده در حلقه های رشد درختان دیده نشده، و از همین رو میاکه به این فکر افتاد که یک شراره ی سهمگین خورشیدی را دلیل آن بداند. [خبرش را اینجا خواندید: * رویدادهای کیهانی رد خود را در درختان به جا می گذارند]

ولی این نظریه همگان را متقاعد نکرد زیرا چنین فوران درخشانی [قاعدتن] می بایست در یادداشت های آن زمان ثبت می شد، ولی در نوشته های تاریخی هیچ اشاره ای به چنین فوران خورشیدی پرانرژی‌ای دیده نمی شود. والری هامباریان از دانشگاه ینا، آلمان می گوید: «در صورت بروز چنین شراره ای، می بایست شفق های قطبی تا عرض های جغرافیایی گرمسیری (نزدیک به استوا) هم دیده می شدند.»

برخورد نادیدنی
برداشت یک هنرمند از ادغام دو ستاره ی نوترونی.
گمان می رود این فوران های دوره ای کوتاه مدت پرتو گاما،
در اثر برخورد و یکی شدن دو ستاره ی نوترونی یا دو کوتوله ی
سفید یا دو سیاهچاله رخ داده بوده اند. منبع - تصویر بزرگ تر
برخی از پژوهشگران گفته اند که شاید چیزی که در واقعه نگاری های انگلوساکسون از آن به نام "صلیب سرخ" در آسمان یاد شده، در واقع یک ابرنواختر ناشناخته بوده است. این واقعه نگاری ها تاریخچه ای از زندگی انگلوساکسون هاست که توسط نویسندگانی ناشناس نگاشته شده. ولی اگر چنین ابرنواختری رخ داده بود، پسمانده های ستاره ی آن می بایست هنوز هم دیده می شد.

از همین رو هامباریان و همکارش رالف نیوهاوزر نظریه ی یک فوران پرتو گامای (GRB) کوتاه را ارایه کردند. برخلاف فوران خورشیدی، چنین فورانی از دید چشم غیرمسلح پنهانست. GRBها به عنوان پدیده هایی در کهکشان های دوردست شناخته شده اند و گمان می رود در اثر برخورد دو ستاره ی نوترونی، دو سیاهچاله، یا دو کوتوله ی سفید روی می دهند.

به ادعای این دو دانشمند، وجود سطح بسیار بالای ایزوتوپ ها در درختان و در یخ های جنوبگان نخستین شواهدیست که نشان می دهد یک فوران GBR در فاصله ی بسیار نزدیکی به زمین رخ داده بوده. آن ها پیشنهاد جستجوی یک ستاره ی نوترونی در فاصله ی میان ۳۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰ سال نوری را کردند که از چنین ادغام و برخوردی به جا مانده باشد.

میاکه می گوید: «من توضیح این دو را بسیار جالب می دانم.» با این حال او یادآوری می کند که گرچه فوران های کوتاه پرتو گاما نادر به نظر می رسند ولی شانس روی دادن یکی از آن ها در این دوره ی نسبتن کوتاه ۳۰۰۰ ساله که درختان ژاپنی ثبت کرده اند وجود دارد.

ولی شاید هم GRBها بسیار بیش از آنچه ما فکر می کنیم رایج باشند، به گفته ی میاکه: «آن ها ادعا می کنند که ممکن است فوران های دیگری بیش از آنچه دیده شده بتوانند این ناهمخوانی (تناقض) را حل کنند، ادعایی که برای اثباتش نیاز به بررسی های بیشتر است.»

واژه نامه:
Earth - neutron star - Fusa Miyake - cedar tree - carbon-14 - cosmic ray - Antarctic ice - beryllium-10 - isotope - solar flare - aurora - latitude - Valeri Hambaryan - supernova - red crucifix - Anglo-Saxon - Chronicle - stellar remnant - Ralph Neuhauser - gamma-ray burst - GRB - solar burst - black hole - white dwarf

منبع: newscientist

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه