درس هایی که باید از شهاب امروز روسیه آموخت

* انفجار امروزِ یک شهاب بزرگ بر فراز روسیه، نیرومندترین انگیزه ای که تاکنون وجود داشت را برای بررسی
اجرام نزدیک زمین (NEO) پدید آورده.
ردی از دود که امروز به دنبال شهاب پدید آمد. بزرگ تر
برای کسانی که خطر سیارک ها را جدی گرفته و آن ها را پی می گیرند، انفجار ۳۰۰ کیلوتُنی امروزِ شهاب بر فراز روسیه هیچ جای شگفتی نبود. این شهاب با درخششی بیش از خورشید به مدت بیش از یک دقیقه از فراز شهرها گذشت و سپس با برخوردش به زمین، شیشه ها و پنجره های بسیاری را خرد کرد و چنانچه گزارش شده، دستکم ۱۱۰۰ نفر را - عمدتن در اثر پرتاب شدن خرده شیشه ها- زخمی کرد. انبوه عکس ها و ویدیوهایی که روس ها ثبت کرده اند را ببینید (و نیز: * ترکیبی از چند ویدیوی شهاب روسیه)

یک گودال هشت متری که در اثر برخورد شهاب بر
سطح یک دریاچه‌ی یخ زده نزدیک شهر چبارکول پدید آمد.
تکه هایی از ماده ای سیاه، به قطرهایی میان ۵ تا ۱۰
میلیمتر هم پیرامون این گودال پراکنده شده بود.
دستکم یک تکه شهاب بزرگ به همراه خرده های کوچک سیاه رنگ در یک دریاچه نزدیک چبارکول، شهرکی در ناحیه ی چلیابینسک فرود آمد.

چنان چه اخترشناسان به خوبی آگاهند، سیاره ی زمین در یک میدان تیراندازی تمرینی کیهانی جای گرفته است. هر روزه، دانه ها، سنگریزه‌ها، و تکه های به جا مانده از زمان شکل گیری منظومه ی خورشیدی به لایه های بالایی جو زمین می خورند. بیشتر آن ها در بلندای جو بخار شده و از بین می روند، و بدون آن که خطری متوجه ما کنند، شهاب هایی زیبا برایمان پدید می آورند.

ولی گاهی، شاید هر چند دهه تا چند سده یک بار، سیاره ی ما مورد برخورد جسمی آنقدر بزرگ که توان پدید آوردن ویرانی چشمگیر روی زمین داشته باشد قرار می گیرد. این همان چیزیست که امروز ساعت ۹:۲۰ بامداد به وقت محلی (۳:۲۰ به وقت جهانی) در کوه های اورال باختر مرکزی روسیه رخ داد.

به گفته ی کارشناس شهاب ها، پیتر براون از دانشگاه اونتاریوی باختری، این شهاب با انرژی انفجاری حدود ۳۰۰ کیلوتُن (حدود ۲۰ برابر بمب اتمی هیروشیما) و با سرعت ۲۰ کیلومتر بر ثانیه (سرعت معمول برای سیارک های نزدیک زمین) وارد جو زمین شد. بزرگی آن حدود ۱۵ متر بود و وزنی نزدیک به ۷۰۰۰ تُن داشت. زاویه ی ورودش به جو کمتر از ۲۰ درجه بود و در بلندای ۱۵ تا ۲۰ کیلومتری سطح زمین منفجر شد (صدای انفجارش را بشنوید).

این بزرگ ترین جرمی بود که پس از رویداد تانگوسکا در سال ۱۹۰۸ به زمین خورد و از نظر بزرگی، شهاب Sikhote-Alin در سال ۱۹۴۷ (آن هم در روسیه) را نیز پشت سر گذاشت.

شهابی که امروز بر فراز کوه های اورال منفجر
شد از دید ماهواره ی Meteosat-9
این شهاب که احتمالن به نام "شهاب چلیابینسک" نامیده خواهد شد، در بلندای چند مایلی، نزدیک شهرهای چلیابینسک و یکاترینبورگ فروپاشید و تکه تکه شد. موج انفجار آن به خرد شدن شیشه های دستکم شش شهر و شهرک انجامید که بیشتر زخمی ها به همین خاطر آسیب دیدند. خوشبختانه هیچ گزارشی از کشته شدن کسی داده نشده، ولی ده ها نفر آسیبشان در حدی بود که نیاز به بستری شدن پیدا کنند. بی شک ما به فکر و یاد این افراد هستیم و آرزوی بهبودی سریع برایشان داریم.

ظاهرن این یک همزمانی شگفت انگیز کیهانی هم بود: رویداد این شهاب تنها ۱۶ ساعت پیش از گذرِ پیش بینی شده ی سیارک بزرگ 2012 DA14 رخ داد. از آن جایی که جهت حرکت این دو جرم با هم فرق داشت، نمی توانند هیچگونه ارتباطی با یکدیگر داشته باشند.

دن دوردا از بنیاد پژوهشی جنوب باختر می گوید: «این رویداد شهابی به هیچ وجه ربط و پیوندی با 2012 DA14 نداشت. این یک همزمانی و تصادف محض بود.»

ولی این دو رویداد پیاپی باید همچون زنگ خطر و هشداری برای ما باشد تا خطر برخورد را جدی بگیریم. جرم امروز بر فراز روسیه [و پیش از رسیدن به زمین] فروپاشید ولی برخلاف آن، سیارک 2012 DA14 آنقدر بزرگ است که اگر عملن به سیاره ی ما بخورد، می تواند ویرانی های گسترده به بار آورد.

من امیدوارم انفجار این شهاب بر فراز روسیه با ویدیوهای چشمگیر، صدها زخمی، و پوشش گسترده ی رسانه ای که داشت، نقطه ی عطفی در شناخت مردم عادی از خطر برخورد باشد. ستاره شناسان سال های سال است که به ما برای جدی گرفتن این خطرها هشدار می دهند.

خوشبختانه ستاره شناسان (عمدتن در آمریکا) بودجه و منابع بسنده‌ای دریافت کرده اند و توانسته اند تقریبن همه ی سیارک های نزدیک زمین را که در اندازه ی کیلومتری هستند و می توانند تمدن بشری را نابود کنند، همانگونه که ۶۵ میلیون سال پیش، یک سیارک ۱۰ کیلومتری کل نسل دایناسورها به جز پرندگان را از میان برداشت، شناسایی کرده اند. هیچ یک از این اجرام سیاره ی ما را در آینده ی پیش بینی پذیر تهدید نخواهند کرد.
صحنه هایی از یک ویدیو که آشکار شدن ناگهانیِ
یک آتشگوی را در دل آسمان صاف و آبی نشان می دهد

ولی نگرانی از اجرام کوچک تر به جای خود باقیست. به عنوان نمونه، در ۳۰ ژوئن ۱۹۰۸ جرمی به بزرگی چند ده متر بر فراز ناحیه ی رود تانگوسکا در سیبری منفجر شد و ۸۰۰ مایل مربع جنگل را با خاک یکسان کرد. اگر آن جسم روی منطقه‌ی پرجمعیتی منفجر شده بود می‌توانست به کشته شدن صدها هزار نفر بیانجامد.

من اغلب به این فکر می کنم که اگر جسم تانگوسکا به جای ۱۹۰۸، در سال های ۱۹۵۸ یا ۱۹۶۸ یا ۱۹۷۸ روی شوروی منفجر شده بود چه می شد؟ آیا دولتمردان شوروی با توجه به دشمنی ها و تنش های جنگ سرد در آن زمان، موشک های اتمیشان را به سوی آمریکا پرتاب نمی‌کرده و آخرالزمان هسته ای به راه نمی انداختند؟

امروز ولادیمیر ژیرینفسکی، رهبر حزب ملی گرای روسیه، بی درنگ در اخبار ظاهر شد و با به تمسخر کشیدن نظریه ی شهاب بودنِ رویداد چلیابینسک، ادعا کرد این رخداد یک آزمایش موشکی آمریکا بوده است.

و اگر یک شهاب بر روی کشورهای دیگری که دارای سلاح هسته ایند منفجر شود چه؟ نیروی هوایی آمریکا توان آن را دارد که بلافاصله یک سیارک پرسرعت در حال سقوط را از یک موشک قاره پیمای کم سرعت بازشناسد، ولی بیشتر کشورهای دیگر چنین توان و منابعی را ندارند.

من با مردمی که از رویداد امروز در روسیه آسیب دیده اند همدردی می کنم ولی امیدوارم بشر بتواند از چنین رویدادهایی درس های درست را فرا بگیرد. "خبر خوب" رخداد امروز اینست که آنقدر بزرگ بود که همچون یک زنگ خطر برای ما باشد، ولی آنقدر هم بزرگ نبود که بتواند کسی را بکشد. نه من و نه شما از ترس برخورد سیارک ها نباید بی خواب شویم. بلاهای احتمالی دیگر - چه طبیعی و چه ساخته ی دست انسان - هست که بسیار بیش از برخورد سیارک باید نگرانشان باشیم.

ولی جنبه ی هیجان انگیز خطر برخورد سیارک ها اینست که برخلاف زمین لرزه، آتشفشان، و دیگر بلاهای طبیعی، می‌توانیم عملن کارهایی برایش انجام دهیم. می توانیم این اجرام را بیابیم، می توانیم رد حرکتشان را بگیریم، و می توانیم مسیر و مدارشان در چندین سال آینده را پیش بینی کنیم. در این صورت اگر هم جسم خطرناکی بیابیم که در مسیر برخورد با زمین باشد، شاید عملن بتوانیم با داشتن زمان هشدار کافی، آن را منحرف کرده و به مسیری دیگر برانیم. با آنچه که امروز رخ داد، دیگر همه ی دولت های جهان به خوبی از خطر احتمالی انفجارهای شهابی بر فراز خاکشان آگاه شده اند.


واژه نامه:
meteorite - Russia - near-Earth objects - NEO - meteor - Sun - Chebarkul - Chelyabinsk - Earth - shooting gallery - solar system - shooting star - planet - Ural Mountains - Peter Brown - meteoroid - asteroid - Tunguska - Sikhote-Alin meteor - Chelyabinsk meteor - Yekaterinburg - shockwave - fireball - 2012 DA14 - Dan Durda - dinosaur - Tunguska River - Siberia - Soviet Union - thermonuclear Armageddon - Vladimir Zhirinovsky - weapons test - ballistic missile - Meteosat-9

منبع: skyandtelescope

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه