آیا دنباله داری در راه برخورد به بهرام است؟

* دنباله دار "۲۰۱۳ ای ۱" یا دنباله دار سایدینگ اسپرینگ که در ماه ژانویه یافته شد، از ابر اورت آمده و بر آنست تا در اکتبر ۲۰۱۴ برای فضاپیماهایی که روی و پیرامون بهرامند نمایشی دیدنی به پا کند. 

سال هاست مردمانی از زمین که راه به فضا دارند، ده ها کاوشگر و خودرو راهی سیاره ی بهرام (مریخ) جهت کاوش آن نموده اند. هم اکنون سه ماهواره ی پویا به گرد سیاره ی سرخ در گردشند و دو خودرو - فرصت و کنجکاوی - شنزارهای سرخ این سیاره را در می نوردند. بهرام برهوتی خشک و بی بار است و به نظر می رسد زندگی بر رویش جریانی ندارد. به زودی، این دستگاه ها با دنیایی از گونه ای کاملن دیگرگون روبرو خواهند شد.

دان یومانز از برنامه ی اجرام نزدیک-زمین ناسا در JPL می گوید: «یک شانس کوچک ولی چشم ناپوشیدنی هست که دنباله دار "۲۰۱۳ A۱ " (یا ۲۰۱۳ ای ۱) در اکتبر سال ۲۰۱۴ به بهرام بخورد. برآوردهای کنونی این شانس را ۱ در ۲۰۰۰ نشان داده اند.»

قطر هسته ی این دنباله دار شاید میان ۱ تا ۳ کیلومتر باشد. این دنباله دار بسیار سریع به پیش می آید، با سرعتی نزدیک به ۵۶ کیلومتر بر ثانیه (۱۲۵ هزار مایل بر ساعت). به برآورد یومانز: «اگر این جسم به بهرام بخورد، برخوردش انرژی‌ای هم ارز ۳۵ میلیون مگاتُن تی.ان.تی خواهد داشت.»

برای مقایسه، سیارکی که با برخوردش به زمین در ۶۵ میلیون سال پیش، نسل دایناسورها را از روی زمین برداشت، توانش حدود سه برابر این اندازه بود، ۱۰۰ میلیون مگاتُن. مقایسه ای دیگر با شهابی است که در فوریه ی ۲۰۱۳ بر فراز چلیابینسک روسیه ترکید و به ساختمان ها و مردم آسیب رساند. انرژی دنباله دار بهرام ۸۰ میلیون برابر بیش از انرژی‌است که آن سیارک نسبتن کوچک در خود داشت.

بر روی این عکس بکلیکید تا یک نمای سه بعدی
تعاملی (اندرکنشی) از مدار دنباله دار ۲۰۱۳ A۱ ببینید.
برخورد یک سیارک لزومن به معنای پایان برنامه ی ناسا در بهرام نیست. ولی می تواند این برنامه - و همچنین خود بهرام- را دگرگون کند.

مایکل مایر، دانشمند اصلی برنامه ی کاوش بهرام در ستاد ناسا می گوید: «به گمان من این یک آزمون اقلیمی غول آسا خواهد بود. یک برخورد می تواند مقدار بسیاری مواد را به درون جو بهرام بفرستد: خاک، شن، و خرده ریزهای دیگر. دستاوردش هم می تواند یک بهرام گرم تر و نمدارتر از بهرامی باشد که ما تا به امروز به آن خو گرفته ایم.»

مایر نگران است که اگر آسمان بهرام تیره و جوَش کدر شود، خودروی فرصت (Opportunity) به دلیل آن که نیرویش را از خورشید می گیرد شاید به سختی بتواند جان به در برد. ولی کنجکاوی چون از انرژی هسته ای بهره می برد، آسیبی نخواهد دید. وی همچنین یادآوری می کند که مدارگردهایی که به گرد بهرام می چرخند هم شاید برای دیدن سطح سیاره با دردسر روبرو شوند - دستکم تا زمانی کوتاه، تا خرده ریزها فرو بنشینند و جو شفاف شود.

این برخورد بعید است یک برخورد سرراست (مستقیم) باشد. پل چادس از برنامه ی اجرام نزدیک-زمین ناسا بر این پای می فشرد که شانس ۱ در ۲۰۰۰ برای برخورد، به معنای شانس ۱۹۹۹ در ۲۰۰۰ برای برخورد نکردن است: «شانس یک رویارویی نزدیک بیشتر است.»

حتی یک رویارویی نزدیک هم می تواند رویدادی بزرگ باشد. تازه ترین برآوردها از مدار این دنباله دار نشان می دهد که این جسم در نزدیک ترین فاصله، چیزی کمتر از ۳۰۰ هزار کیلومتر از سیاره ی سرخ فاصله خواهد داشت. این بدان معناست که بهرام در جو گازی-غباری دنباله دار یا همان "گیسو"ی آن فرو خواهد رفت. از دید سیاره ی سرخ، دنباله دار به قدر روشنایی صفر خواهد رسید که چند برابر درخشان تر از یک ستاره از قدر ۱ است.

جیم بل، یک دانشمند سیاره شناس و کارشناس تصویربرداری بهرام در دانشگاه ایالتی آریزونا می گوید: «دوربین های همه ی فضاپیماهایی که هم اکنون روی بهرام و در مدار آن کار می کنند می بایست بتوانند عکس هایی از دنباله دار "۲۰۱۳ A۱ " بگیرند. مشکل ما با مدارگردهای شناسایی بهرام (MRO) و اودیسه ی بهرام در این مورد اینست که بتوانیم آن ها را رو به هدف بچرخانیم. ما از این دو برای نگاه کردن به پایین بهره می بریم نه رو به بالا. سازندگان این فضاپیماها باید ببینند می شود برای این کار راهی یافت یا نه.»

وی می افزاید: «مشکل ما با خودروهای فرصت و کنجکاوی هم توان آن ها برای عکسبرداری در شب است. فرصت نیرویش را از خورشید می گیرد بنابراین باید با واکاوی باتری کمکی اش، از آن یاری بجوید تا بتواند دوربینش را در شب به راه بیندازد. این که از پس چنین کاری (واکاوی در ذخیره ی باتری) بر آید یا نه بسته به آنست که این خودرو به هنگام روز، چقدر انرژی با کمک پنل های خورشیدی خاک گرفته اش بتواند از خورشید دریافت کند. [ولی] از سوی دیگر، کنجکاوی از نیروی هسته ای بهره می برد و از همین رو شانس بهتری برای عکس گرفتن در شب خواهد داشت.»

پژوهشگران مشتاقانه می خواهند ببیینند که برهم کنش جو دنباله دار با جو بهرام چگونه است. یک احتمال اینست که یک بارش شهابی به راه بیفتد. مایر می نویسد: «بررسی طیف شهاب هایی که از هم می پاشند می تواند چیزهایی درباره شیمی لایه های بالایی جو [بهرام] به ما بگوید.»

خودروی خاک آلود فرصت- این عکس را خود
فرصت از خودش گرفته. اگر خاک درون جو
سیاره جلوی خورشید را بگیرد و اجازه ندهد
نور آن به سلول های خورشیدی فرصت برسد،
شاید این خودرو برای دیدن پیامدهای برخورد
دنباله دار به دردسر بیفتد.
۹۴۶ در ۷۱۰- ۱۰۲۴ در ۷۶۸-
۱۶۰۰ در ۱۲۰۰-۴۷۹۶ در ۳۹۹۳
یک احتمال دیگر پدید آمدن شفق های بهرامیست. بر خلاف زمین که یک میدان مغناطیسی سراسری دارد که کل سیاره‌ را در خود پیچیده، بهرام تنها در بخش هایی میدان مغناطیسی دارد. چترهای مغناطیسی در اینجا و آنجای سیاره از سطح بیرون زده و یک چهل تکه ی در هم و برهم از قطب های مغناطیسی پدید آورده اند که بیشترشان را می توان در نیمکره ی جنوبی سیاره یافت. گازهای یونیده ای که به بالای جو بهرام می خورند می توانند با این چترهای مغناطیسی شفق هایی پدید آورند.

ناسا حتی پیش از آن که از گذر این دنباله دار آگاه شود، بر آن شده بود تا فضاپیمایی را برای بررسی پویایی (دینامیک) جو بهرام به سوی آن بفرستد. شاید این کاوشگر - به نام ماون (MAVEN - کوتاه شده ی تکامل جو و گازهای گریزان بهرام) که قرار است در نوامبر ۲۰۱۳ به فضا پرتاب شود، بتواند در ۲۰۱۴ و تنها چند هفته پیش از دنباله دار به بهرام برسد.

با این حال چنان چه بازرس اصلی می‌ون، بروس جاکوسکی از دانشگاه کلرادو می نویسد، این فضاپیما هنگامی که به بهرام برسد برای مشاهده ی دنباله دار آماده نخواهد بود: «کمی زمان نیازست تا فضاپیما را وارد مدار علمی نقشه برداری موردنظرمان کنیم، موتورهایش را به راه بیندازیم، دستگاه های علمیش را روشن کرده و آن ها را بیازماییم و و و ...»

وی در توضیح می افزاید: «ماون شاید تا دو هفته پس از گذشتن دنباله دار هم به طور کامل آمادگی عملیاتیش را نیابد. [ولی] اثرهایی هستد که به چشمداشت من، تا زمانی نسبتن بلند به جا خواهند ماند (به ویژه اگر دنباله دار به سیاره بخورد) و ما توان دیدن آن تغییرات را خواهیم داشت.»

ستاره شناسان سراسر دنیا ۲۰۱۳ A۱ را زیر نظر دارند. هر روز داده های تازه ای برای پالایش مدار دنباله دار به دست می آید. همچنان که از خطای برآوردها کاسته شده و برآوردها دقیق تر می شوند، یوانز هم به این نتیجه رسیده که دیگر باید احتمال برخورد سرراست را کنار گذاشت. وی می گوید: «شانس گذر از کنار بهرام بیشتر است تا برخورد به بهرام.» در هر دو صورت این رویداد خوبی خواهد بود. با نزدیک تر شدن دنباله دار، خبرهای تازه هم از راه خواهد آمد.

در یک ویدیوی علمی تازه، کارشناسان درباره ی آنچه که می تواند در صورت برخورد دنباله دار ۲۰۱۳ A۱ به بهرام رخ دهد گفتگو می کنند. این ویدیو را اینجا می بینید:

واژه نامه:
Comet - Siding Spring - Oort Cloud - Mars - Earth - Opportunity - Curiosity - Comet 2013 A1 - Don Yeomans - NASA - Near-Earth Object - JPL - nucleus - TNT - asteroid - dinosaur - meteor - Chelyabinsk - Michael Meyer - Mars Exploration Program - headquarters - Paul Chodas - coma - Red Planet - Jim Bell - Mars Odyssey - Mars Reconnaissance Orbiter - solar panel - nuclear power - meteor shower - spectrum - aurora - magnetic field - planet - MAVEN - Mars Atmosphere and Volatile Evolution - Bruce Jakosky - orbit

منبع: science.nasa

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه