ثبت شدیدترین فوران پرتو گاما

*یک رشته فوران رکوردشکن پرتو گاما که از ستاره ای رو به مرگ در کهکشانی دوردست گسیلیده شد، اخترشناسان سراسر جهان را در بهت و شگفتی فرو برد.
* این فوران های پیاپی که در رده ی فوران های پرتو گاما یا GRB جای دارند، پرانرژی ترین نوری که تاکنون در چنین رویدادهایی پدید می آیند را از خود گسیلیدند.
این دو نقشه آسمان را در انرژی های پرتو گامای بالاتر از ۱۰۰ میلیون الکترون ولت (MeV) نشان می دهند. قطب شمال کهکشانی در مرکز این نماها است. عکس سمت چپ آسمان را در بازه ی زمانی سه ساعته ی پیش از GRB 130427A نشان می دهد. عکس سمت راست یک بازه ی سه ساعته را نشان می دهد که از ۲.۵ ساعت پیش از آغاز فوران ها تا ۳۰ دقیقه پس از آن را در بر دارد. گروه تلسکوپ فرمی این بازه ی زمانی را برای این برگزیدند تا شدت درخشش فوران را نسبت به بقیه ی پرتو گاماهای آسمان نشان دهند. این فوران ها به اندازه ای درخشان بودند که تلسکوپ خودگردان فرمی حالت پیمایش معمولیش را رها کرد تا چشم انداز بهتری برای دستگاه LAT به وجود آورد. به همین دلیل بازه ی سه ساعته ی همراه با فوران ها همه ی آسمان را به شیوه ی معمول همیشه نمی پوشاند. تصویر بزرگ تر. تصویر بزرگ تر بدون صورت های فلکی. پویانمایی از این دو عکس را اینجا ببینید: اندازه ی بزرگ- اندازه ی کوچک.
این پویانمایی عکسی را که دستگاه LATی فرمی از
GRB 130427A گرفته، بهتر و پرجزییات تر نشان
می دهد. نماهای پشت سر هم پرتوهای گامای پرانرژی
(۱۰۰ Mev تا ۱۰۰ GeV) را در یک گستره ی ۲۰
درجه ای آسمان و از سه دقیقه پیش از فوران ها تا ۱۴
ساعت پس از آن ها نشان می دهد. دستگاه LAT نخست
یک فوران یک ثانیه ای را آشکار کرد و تا ۱۵ ثانیه بعد،
نسبتا آرام و خاموش ماند، در حالی که همزمان، دستگاه
دیگرِ فرمی، (دستگاه GBM) تابشی درخشان و تغییرپذیر
با انرژی‌ای پایین تر را نشان می داد. سپس در چند دقیقه ی
بعد، فوران ها در LAT دوباره آغاز شدند و تا حدود نصف
روز هم به درخشش ادامه دادند. تصویر بزرگ تر
یک رشته فوران رکوردشکن پرتو گاما که از یک ستاره ی رو به مرگ در کهکشانی دوردست گسیلیده شد، اخترشناسان سراسر جهان را شگفت‌زده ساخت. این فوران که در رده ی فوران های پرتو گاما (GRB) جای دارد و با عنوان GRB 130427A نامیده شده، پرانرژی ترین نوری که تاکنون از چنین رویدادی دیده شده را تولید کرد.

جولی مکنری از مرکز پروازهای فضایی گودارد ناسا در گرین بلت مریلند می گوید: «ما دیرزمانی چشم به راه فوران های پرتو گامایی با این شدت و درخشش خیره کننده و شوکه آور بوده ایم. این GRB آنقدر طول کشید که در حالی که تلسکوپ های فضایی هنوز به رصد آن سرگرم بودند، شمار کم سابقه ای از تلسکوپ های زمینی هم توانستند رد آن را بگیرند.»

درست پس از ساعت ۳:۴۷ بامداد روز ۲۷ آوریل به وقت خاور آمریکا، "دیده بان فوران پرتو گامای فرمی" (GBM) انفجاری از نور پرانرژی را در صورت فلکی شیر (اسد) شناسایی کرد. این فوران ها زمانی رخ دادند که ماهواره ی سویفت ناسا داشت میان چند هدف می چرخید و تغییر جهت می داد، از همین رو تلسکوپ هشدار فورانِ آن برای ردگیری این انفجارها حدود ۱ دقیقه درنگ و تاخیر داشت.

ماهواره ی فرمی با تلسکوپ منطقه گسترده ی خود (LAT) یک پرتوی گاما با انرژی دستکم ۹۴ میلیارد الکترون ولت (CeV) را ثبت کرد که تقریبا ۳۵ میلیارد برابر نیرومندتر از نور دیدنی (مریی)، و حدود سه برابر بزرگ تر از رکورد پیشین LAT بود. این تابش گیگاالکترون ولتی از این فوران تا ساعت ها ادامه داشت و آنقدر ماند تا LAT توانست در ساعت های بهتری از روز هم آن را ردیابی کرده و بدین ترتیب رکوردی تازه برای بلندمدت ترین تابش پرتو گاما از یک GBR را ثبت نماید.

این فوران ها سپس توسط رصدخانه های روی زمین هم در طول موج های دیدنی (مریی) فروسرخ، و رادیویی ردیابی شدند که در این زمینه از جایگیری سریع و دقیق ماهواره ی سویفت کمک گرفتند. اخترشناسان به زودی دریافتند که فاصله ی این GRB از زمین در حدود ۳.۶ میلیارد سال نوریست که برای چنین رویدادهایی فاصله ی نسبتا نزدیکی به شمار می آید.

تلسکوپ پرتو ایکس سویفت این نمای ۰.۱ ثانیه ای را در
ساعت ۳:۵۰ بامداد ۲۷ آوریل به وقت خاور آمریکا از
GRB 130427A گرفت؛ درست لحظاتی پس از آن که
خودش و فرمی متوجه این فوران ها شدند. پهنای این
عکس ۶.۵ دقیقه ی قوس است. تصویر بزرگ تر
فوران های پرتو گاما درخشان ترین انفجارهای کیهانند. به باور اخترشناسان، بیشتر این فوران ها زمانی رخ می دهند که ستارگان سنگین سوخت هسته ای خود را به پایان برده و زیر فشار وزن خود می رُمبند. "هسته ی ستاره" همچنان که رمبیده و فشرده شده تا به سیاهچاله تبدیل شود، فواره هایی از مواد را نیز با سرعت نور به بیرون می جهاند.

این فواره ها که از هسته بیرون جهیده اند، از درون ستاره ی در حال رمبش می گذرند و وارد فضا می شوند. در فضا با گازی که پیش تر توسط ستاره پس زده شده برخورد و بر هم کنش انجام می دهند و پرتوهای پس‌تاب درخشانی تولید می کنند که با گذشت زمان ضعیف و ناپدید می‌شود.

اگر GRB به اندازه ی کافی نزدیک باشد، معمولا اخترشناسان تا یک هفته یا کمی بیشتر پس از این بروندهی ها یک ابرنواختر را در آن نقطه خواهند یافت.

نیل گرلز از مرکز گودارد می گوید: «این GRB نزدیک ترین مورد از میان ۵ درصد از فوران هاست، بنابراین اکنون بهترین کار اینست که به دنبال یک ابرنواختر نوظهور در آن جا بگردیم؛ ابرنواختری که همراه با این GRB های بلند و دوردست پرتو می فشانده.»

رصدخانه های روی زمین جایگاه GRB 130427A را زیر نظر گرفته اند و انتظار دارند تا نیمه های ماه، ابرنواختری را در آن جا بیابند.»

در همین زمینه بخوانید: * فورانی که رخ دادن ابرنواختر را هشدار می دهد *با چشم پرتو ایکس می توان لحظه تولد یک ابرنواختر خشن را دید * انفجاری که به کشف دو کهکشان باستانی انجامید * پس تابی از دور، خیلی دور! * وقتی خورشید در پرتو گاما می درخشد   

واژه نامه:
gamma-ray burst - GRB - GRB 130427A - Julie McEnery - NASA - Goddard Space Flight Center - Fermi - Gamma-ray Burst Monitor - GBM - constellation Leo - Swift satellite - Burst Alert Telescope - Large Area Telescope - LAT - gamma ray - electron volt - GeV - infrared - radio wavelength - core collapse - black hole - afterglow - supernova - outburst - big push - Neil Gehrels - animation - electron volt - MeV - galactic pole - X-Ray

منبع: nasa

2 دیدگاه شما:

در مسیر دبستان

سلام دوست گرامی‌. من بار دیگر از زحمتهای شما برای گرد آوری این مطالب با ارزش تشکر می‌کنم و عقیده دارم شما به سهم و توان خود خشتی را بر بنای با شکوه دانش و آگهی مردم خود میفزایید و این برای ما خیلی‌ با ارزش است.

دوست گرامی‌ من سالهاست که یک پرشش در ذهنم داشته‌ام و پاسخی برای آن تا کنون پیدا نکردم،پرسش من این است

آیا تصور این امکانپذیر هست که در این عالم بیکران تصور اینکه سیارهای تک افتاده وجود داشته باشند بدون اینکه در مدار هیچ خورشیدی قرار داشته باشند و توانسته باشند با گرمای مرکزی خودش نوعی حیات بدون وابستگی به نور خورشید را پشتیبانی‌ کنند ؟

به گونه‌ای که گونه‌های زنده مثلا با فرگشت شنوایی و بویایی خود یا جهت یابی از نوع آنچه که خفاش‌ها در شب از آن استفاده میکنند یا مثل برخی‌ حشرات شب رو توانسته باشند با محیط پیرامونشان ارتباط داشته باشد و با فرگشت بینایی فرو سرخ جهان خود را ببینند و نیازی به نور خورشید نداشته باشند در چنین دنیا‌هایی‌ امکان دارد؟

من خیلی‌ علاقمندم که بدانم دنیاهایی فاقد خورشید هم میتوانند پشتیبان نوع خاصی‌ از زندگی‌ باشند؟

یک ستاره در هفت آسمان

دوست عزیز دورد بر شما و سپاس از محبتتون به این وبلاگ

درباره ی شمار سیاره های بی خورشید حق باشماست. این سیاره ها که به سیاره های آواره یا سیاره های یتیم شناخته می شن، شمارشون در کهکشان بسیار بسیار زیاده و به میلیاردها عدد می رسه.

ولی درباره ی وجود زندگی روی اون ها، شکی نیست که زندگی به اون گونه ای که ما می شناسیم نمی تونه در چنین سیاره هایی موجودیت پیدا کنه. وقتی نور ستاره ای نباشه، فتوسنتزی هم در کار نخواهد بود. پس همون طور که خودتون هم فرمودید، چنین چیزی نیاز به اون داره که موجوداتی با ساختارهای بدنی متفاوت و به کلی ناشناخته روی اون ها وجود داشته باشند.

حتی اگر هم تصور کنیم که گرمای خود اون سیاره ها (برای نمونه، اگر یک غول گازی باشه) بتونه حیاتی رو به وجود بیاره، تنها در حد زندگی میکروبی خواهد بود.

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه