IC 1101، بزرگ‌ترین کهکشان شناخته شده

برشی از کهکشان راه شیری که از میانه ی عرض های
شمالی دیده می شود، از این سر به آن سر آسمان کشیده
شده. از: صورت های فلکی ذات الکرسی و برساووش
در شمال خاوری تا کمان (قوس) در جنوب. راه شیری
از میلیاردها ستاره، خوشه های ستاره ای، ابرهای گاز
و غبار و سیاره ها درست شده است. تصویر بزرگ‌تر
درک ما از بزرگی کهکشان راه شیری بسیار ساده و سربسته است، ولی کافیست یک شب تابستانی به آسمان نگاه کنیم تا به این باور برسیم که این کهکشان به راستی بزرگ است. این تاج گل روشن و آراسته به پولک‌های درخشان ستارگان، از شمال تا جنوب گسترده شده و دو سر آسمان را به هم پیوند داده است.

اخترشناسان قطر این کهکشان را ۱۰۰ هزار سال نوری برآورد کرده‌اند که نخست چندان زیاد به نظر نمی‌رسد، ولی اگر بدانید که یک سال نوری -مسافتی که نور در یک سال می‌پیماید- برابر است با ۹ تریلیون کیلومتر، آن گاه به بزرگیش پی خواهید برد.

سریع‌ترین فضاپیمایی که انسان تاکنون ساخته کاوشگرهای هلیوس بوده‌اند که از میانه‌های دهه‌ی ۱۹۷۰ تا سال ۱۹۸۵ برای بررسی بادهای خورشیدی به گرد خورشید می‌چرخیدند و در این ماموریت، سرعتشان به ۲۵۳ هزار کیلومتر بر ساعت می‌رسید. با آن که سرعت این کاوشگرها ۹ برابر سرعت ایستگاه فضایی بین‌المللی بود، ولی با همین سرعت سرسام آور هم برای پیمودن یک سال نوری می‌بایست ۴۳۸۳ سال زمان صرف می‌کردند.
کهکشان راه شیری یک کهکشان مارپیچی با یک میله ی
نمایان و چگال پرستاره در مرکزش است. خورشید و
سیاره هایش درون یکی از بازوهای مارپیچی آن و در
حدود ۲۷ هزار سال نوری از مرکزش جای دارند.
تصویر بزرگ تر

حتی نور هم برای این که از یک سر به سر دیگر کهکشان ره شیری برسد ۱۰۰ هزار سال در راه خواهد بود. یک پرتوی نور که ۱۰۰ هزار سال پیش زمین را ترک کرده بوده، یعنی در زمانی که نئاندرتال‌ها گونه‌ی غالب انسانی در اروپا بودند، تازه اکنون و در روزگار تلفن‌های موبایل به آن سوی کهکشان رسیده است. تا ۱۰۰ هزار سال دیگر زمین چگونه خواهد بود؟

ولی کهکشان راه شیری هر چقدر هم که بزرگ باشد در برابر آی‌سی ۱۱۰۱، یک کهکشان کم نور در مرکز خوشه‌ی کهکشانی پرجمعیت آبل ۲۰۲۹ در صورت فلکی دوشیزه (سنبله)، کوتوله‌ای بیش نیست. آی‌سی ۱۱۰۱ که یک میلیارد سال نوری از زمین دور است، با قطر ۶ میلیون سال نوری، دستکم ۶۰ برابر بزرگ‌تر از راه شیریست و عنوان بزرگ‌ترین کهکشان شناخته شده‌ی کیهان را در اختیار دارد.

احتمالا همه‌ی شما نماهایی که در آنها بزرگی زمین و خورشید با هم مقایسه شده‌اند را دیده‌اید. زمین بی هیچ گفتگویی در برابر خورشید کوچک و ریز به نظر می‌رسد. اکنون خورشید را در ۲۰۰-۴۰۰ میلیارد ضرب کنید تا شمار ستارگان درون کهکشان راه شیری به دست بیاید. و در نظر بگیرید که بسیاری از این ستارگان می‌توانند سیاره‌هایی هم داشته باشند. این راه شیری عجب جای بزرگیست ... حال آن را کنار آی‌سی ۱۱۰۱ با ۱۰۰ تریلیون ستاره بگذارید!

زمین همزمان هم کوچک است و هم بزرگ؛ بستگی به
دیدگاه و چشم انداز ما دارد. تصویر بزرگ تر
کهکشان‌ها را در سه دسته‌ی اصلی می‌توان جای داد: مارپیچی (مانند راه شیریبیضیگون، و نامنظم. هسته‌ی کهکشان‌های مارپیچی از نور زرد میلیاردها ستاره‌ی پیر می‌درخشد، ستارگانی که در روزگار جوانی کهکشان به دنیا آمده بوده و از آن زمان تاکنون دگرگونی های زیادی کرده و دیگر پیر شده‌اند. ستارگان داغ و جوان که معمولا رنگشان آبی‌تر است، از چگالش و فشرده شدن گاز و غبار درون بازوان مارپیچی کهکشان[های مارپیچی] که به گرد هسته پیچ خورده‌اند پدید می‌آیند.

کهکشان‌هایی که در دسته‌ی کهکشان‌های بیضیگون جای دارند، یا کروی هستند یا شکلی مانند توپ راگبی دارند و معمولا هیچ ساختار نمایانی در آنها دیده نمی‌شود (چیزهایی مانند بازو و ...). بیشتر آنها همچون لکه‌های کُرکی مبهم یا توده‌هایی مه‌آلود از ستاره دیده می‌شوند.

این کهکشان‌ها در جوانی به سرعت همه‌ی گاز و غبارشان را تبدیل به میلیاردها ستاره کردند، همان ستاره‌هایی که اکنون دیگر پیر شده‌اند و رنگی زرد دارند، مانند ستارگان درون هسته‌ی کهکشان راه شیری. هیچ بازوی مارپیچی یا ستاره‌ی داغ جوانی در آنها دیده نمی‌شود.
سمت راست: خوشه ی کهکشانی آبل ۲۰۲۹ در نور دیدنی (مریی)- سمت چپ: IC ۱۱۰۱ در پرتو X- منبع و تصویر بزرگ تر
بیضیگون‌های غول پیکری مانند آی‌سی ۱۱۰۱ معمولا در آغاز کوچکند، و کم کم با کهکشان‌های کوچک دیگری که درون خوشه‌هایی مانند آبل ۲۰۲۹ هستند ادغام و یکی می‌شوند. ولی اگر این فرآیند بدون مهار ادامه یابد، یک هیولا متولد می‌شود. بیضیگون‌های بزرگ در درازنای زندگی خود می‌توانند جرم بسیار زیادی بیاندوزند، و هر چه بزرگ‌تر می‌شوند، نیروی گرانشی که بر محیط پیرامون خود وارد می‌کنند هم بیشتر می‌شود و در نتیجه باز هم کهکشان‌های بیشتری را می‌بلعند. کهکشان‌های بیضیگون بزرگ از ویژگی‌های مشترک خوشه‌های کهکشانی بزرگ و غنی هستند.
راه شیری در یک خوشه ی کهکشانی که به نام "گروه محلی" شناخته می شود جای دارد. این کهکشان به همراه آندرومدا (زن بر زنجیر) بزرگ ترین اعضا از حدود ۵۴ عضو این گروهند.
اگر کهکشان آی‌سی ۱۱۰۱ در جای کهکشان راه شیری قرار داده می‌شد، حجمی که از فضا پر می‌کرد آنقدر بزرگ بود که نه تنها کهکشان خودمان و ماهواره‌هایش (ابرهای بزرگ و کوچک ماژلان) را در بر می‌گرفت، بلکه کهکشان‌های آندرومدا و سه‌سو (مثلثی) را هم در خود فرو می‌برد!
IC ۱۱۰۱، بزرگ ترین کهکشان شناخته شده ی کیهان. همه ی کهکشان ها، از جمله کهکشان بیضیگون و غول پیکر M۸۷ که آن هم در صورت فلکی دوشیزه است، آندرومدا و راه شیری در برابر این کهکشان کوتوله ای بیش نیستند.
هر بار که به آسمان نگاه می‌کنیم، درسی تازه از آن می‌آموزیم. زمین همچون یک ذره‌ی اتم در برابر راه شیری است، و راه شیری هم همچون یک موش در زیر پای آی‌سی ۱۱۰۱. وظیفه‌ی ما یافتن جایگاهیست که در این پهنه‌ی بیکران داریم.

یک جای خوب برای آغاز این سفر (البته در کنار رصد خود آسمان)، تماشای ویدیوی دیدنی و شگفت‌انگیز کری هانگ به نام "اندازه‌های کیهان ۲" است. [و همچنین این ویدیوها: * از کوچک به بزرگ * توان‌های ده]

واژه نامه:
Milky Way galaxy - galaxy - Helios probes - sun - International Space Station - Earth - Neanderthal - mobile-phone - IC 1101 - galaxy cluster - Abell 2029 - constellation Virgo - star - planet - spiral - elliptical - irregular - spiral arm - Large and Small Magellanic Cloud - Andromeda - Triangulum - atom - Cary Huang - Cassiopeia - Perseus - Sagittiarius - latitude - bar - Local Group - M87

منبع: astrobob

6 دیدگاه شما:

حسین

سلام و تشکر مخصوص از شما.بابت این مطلب که چند روز پیش از شما درخواست کرده بودم.لطف کردید.یک سوالی برام وجود داره. اینکه قطر این کهکشان که 60 برابر کهکشان راه شیری هستش.ایا معنی این تفاوت اندازه اینه که حجم این کهکشان حدود دویست هزار براره کهکشان راه شیری میشه؟این سوال به این دلیل برام پیش اومده چون در مقایسه خورشید با زمین که قطر خورشید 109 برابر زمین هستش.و از روی اون حساب میکنند که بیش از یک میلیون برابر زمین حجم داره.ممنون.

ياسين

دوست عزيز حسين ،
هرگاه شعاع يك كره x برابر شود حجم آن x به توان ٣ ميشود .اگر بتوانيم كهكشان مورد نظر را يك كره متقارن در نظر بگيريم ، آنوقت چون شعاع آن ٦٠ برابر راه شيري ست بنابر اين ٦٠*٦٠*٦٠= ٢١٦٠٠٠ برابر حجم دارد. عدد شما قريب به واقع بود

حسین

مرسی یاسین جان.از توضیحاتت.

hobol

یاسین عزیز
تشکر بیکران مرا برای کار بسیار عالی و پر مغز و واضحت بپذیر ، واقعا قدردان این همه اطلاعات کم نظیر هستم .

یک ستاره در هفت آسمان

خواهش می کنم حسین عزیز
شرمنده ام که مطلب پرمغزتری برای ترجمه پیدا نکردم.
درباره ی پرسشتون هم همونطور که یاسین گرامی گفتند، حج کره متناسب با شعاع اون به توان ۳ هست. یعنی اینجا ۶۰در۶۰در۶۰.
یعنی اگر این کهکشان رو یک کره در نظر بگیریم، ۲۱۶ هزار راه شیری توش جا میشه

هما

سلام
216 راه شیری در اون جای میگیره!!!! واقعا شگفت آوره!
ممنون دوست گرامی خسته نباشید.

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه