سیاره کوچک تیر دارد آب می رود

* عکس هایی که فضاپیمای ناسا از سیاره ی تیر گرفته نشان می دهد که سطح این سیاره ی کوچک با سرعتی بیش از آنچه گمان می رفت دارد مچاله می شود.

نخستین پیمایش فراگیری که توسط فضاپیمای مسنجر ناسا (MESSENGER) از سطح سیاره ی تیر یا عطارد انجام شده نشان می‌دهد که پوسته ی این سیاره همزمان با خنک شدن، به اندازه ی ۷ کیلومتر فشرده تر شده است که به اندازه ی چشمگیری بیشتر از برآوردهای پیشین است. این یافته ها چالش دیرپای دانشمندان برای شناخت فرآیند زایش و دسترفت گرما و همکشیدن (ترنجیدن، انقباض) سیاره ی تیر را برطرف می کند.
چپ: گسترش یا انبساط سرتاسری که احتمالا در روزگار آغازین زندگی تیر رخ داده بوده، تنش های کششی در پوسته ی آن پدید آورد. ولی با خنک شدن سیاره، سراسر آن کمی فشرده شد [راست]، که باعث ترنجش یا انقباض پوسته شد و به پدید آمدن گسل های زیررانده ای مانند دیواره های ویکتوریا انجامید. منبع

نویسنده ی اصلی این پژوهش، پل بایرن از "بنیاد کارنگی برای دانش" در بیانیه ای گفت: «این دستاوردهای تازه، ناسازگاری‌ای که به مدت چند دهه میان مدل ها و برآوردهای تاریخچه ی گرماییِ همکشیدن سیاره ی تیر وجود داشت را از بین می برد.»

سیاره ای که به گونه ای باورنکردنی آب می رود
کمربندی از پشته‌ها و دیواره‌ها به درازای ۵۴۰
کیلومتر روی سطح سیاره‌ی تیر. رنگ‌های این
نقشه پستی و بلندی را نشان می‌دهند: رنگ زرد
-سبز نماینده‌ی بلندی هاست و رنگ آبی نشانگر
دیواره‌های پست پرتگاه-مانندی است که در پی
ترنجش (انقباض) پوسته‌ی سیاره پدید آمده و با
بالا بردن پوسته، آن را روی خود تا کرده اند.
دیواره‌های فرَم (FRAM Rupes) که نزدیک
خط سایه‌مرز در مرکز تصویر دیده می شوند،
حدود ۱.۵ کیلومتر بلندی دارند.
تصویر بزرگ تر
سطح تیر تنها از یک صفحه ی قاره ای ساخته شده که سرتاسر این سیاره را پوشانده است. هسته ی آهنی بسیار بزرگ آن که قطرش نزدیک به ۴۰۴۰ کیلومتر (۲۵۰۰ مایل) برآورد شده، تنها ۲۴۰ کیلومتر برای شکل گیری یک گوشته و یک پوسته به جا گذاشته است: یک روکش بسیار بسیار نازک برای کوچک ترین سیاره ی سامانه ی خورشیدی. آن را با سیاره ی زمین بسنجید که کلفتی گوشته اش حدود ۲۹۰۰ کیلومتر و کلفتی میانگین پوسته ی روی آن ۴۰ کیلومتر است.

و گویا این برای تیر بسنده نکرده و همچنان دارد کوچک تر می شود.

سیاره ی تیر در میلیاردها سالی که از تولدش در سامانه ی خورشیدی می گذرد به آرامی خنک شده؛ این فرآیندیست که همه ی سیاره هایی که یک چشمه ی نوزایی (تجدید) گرما در درونشان ندارند دچارش می شوند. هسته ی آهن مایع سیاره همچنان که سفت می شود، خنک هم می شود و در نتیجه حجم کلی تیر کوچک تر می شود.

زمانی که در دهه ی ۱۹۷۰، فضاپیمای مارینر ۱۰ ناسا به گرد تیر چرخید، عکس هایی از ویژگی هایی روی سطح آن گرفت که در اثر آب رفتن و چروکیدن آن پدید آمده بودند. با فشرده شدن سیاره، پوسته اش بالا کشیده می شد و دیواره‌هایی شیبدار پدید می آمد که تا چندین مایل زیر سطح سیاره گستردگی داشتند. در همان زمان، خود سطح هم با چروکیدن باعث می شد پوسته بر رویش چین بخورد و ویژگی هایی را پدید آورد که به نام "پشته ی شکنجی" شناخته می‌شوند.

بایرن و گروهش به کمک فضاپیمای مسنجر ناسا ۵۹۳۴ پشته ها و پرتگاه هایی را شناسایی کردند که در اثر آب رفتن سیاره پدید آمده و از ۹ تا ۹۰۰ کیلومتر درازا داشتند. این پیمایش به اندازه ی چشمگیری گسترده تر از پیمایش مارینر ۱۰ بود که در آن تنها ۴۵ درصد سطح سیاره تصویربرداری شده بود. مسنجر توانسته از سرتاسر سطح این سیاره نقشه برداری کند.

فضاپیمای مسنجر ناسا فراگیرترین پیمایش
(نقشه برداری) را از سطح سیاره ی تیر انجام
داد. تصویر بزرگ تر
کاوشگر مسنجر ناسا (که نامش کوتاه شده ی سطح تیر، محیط فضایی، زمین-شیمیایی، و آرایش یا MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry, and Ranging است) در سال ۲۰۰۴ راهی فضا شد و هم اکنون در میانه های یک ماموریت افزوده شده پیرامون سیاره ی تیر است.

از مارینر ۱۰ تا مسنجر
دانشمندان از روی دیواره ها و پشته های شکنجی که مارینر ۱۰ روی تیر شناسایی کرده بود، کاهش شعاع سرتاسری این سیاره را تقریبا ۱ تا ۲ کیلومتر برآورد کرده بودند که با شناخت آن ها از دسترفت گرمای سیاره در گذر زمان ناهمخوانی داشت. ولی یافته های تازه ی گروه بایرن یک ترنجش (انقباض) تقریبا ۷ کیلومتری را نشان می دهد که همخوانی بسیار بهتری با مدل های کنونی دارد.

سربازرس مسنجر، شان سالامون می گوید: «ناسازگاری‌ای که میان نظریه و دیده ها وجود داشت و برای چهار دهه یک معمای بزرگ بود، سرانجام حل شده است. شگفت انگیزست که شناخت نظریمان در پایان با شواهد زمین شناختی تایید می شود.»

پژوهشنامه ی بایرن در شماره ی ۱۶ مارس نشریه ی نیچر ژئوساینس منتشر شد.

در همین زمینه: * ماه مچاله می شود؟   

واژه نامه:
Mercury - NASA - planet - MESSENGER spacecraft - Paul Byrne - Carnegie Institution for Science - continental plate - iron - core - mantle - crust - solar system - Earth - Mariner 10 - scarp - wrinkle ridge - MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry, and Ranging - Sean Solomon - Nature Geoscience - thrust fault - Victoria Rupes - Fram Rupes -

منبع: SPACE.com

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه