چرا آن سمت ماه "دریا" ندارد؟

* در این زمان که به گونه ی روزانه عکس هایی از کیوان، بهرام، ماه، و دیگر جاهای کیهان منتشر می شود، برایمان سخت خواهد بود که به یاد بیاوریم در سال های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، انتشار اندک شماری عکس فضایی چه شور و هیجانی در مردمان آن روزگار به پا می کرده. [ببینید: * این نخستین تصویری بود که انسان از آن سمت ماه دید]
تصویر باکیفیت از سمت پنهان ماه که توسط فضاپیمای مدارگرد شناسایی ماهِ ناسا (LRO) در سال ۲۰۰۹ گرفته شد. دریای مسکوی در بالا-سمت چپ و دهانه ی تسیولکوفسکی هم در پایین- سمت چپ دیده می شود. تصویر بزرگ تر
شاید یکی از بزرگ ترین شگفتی های آغاز عصر فضا، وجود گودال های بسیار و ناهمواری شدیدِ سمت پنهان ماه بود. چرا در آن سمت، اثری از "دریاهای" ماه که با آن ها روی بخشِ رو-به-زمینش آشناییم نبود؟

اکنون، تقربا ۵۵ سال پس از آن که فضاپیمای شوروی نخستین عکس ها را از سمت پنهان ماه گرفت و به زمین فرستاد، به نظر می رسد گروهی از پژوهشگران به رهبری آرپیتا روی، دانش آموخته ی اخترفیزیک از دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا، پاسخی برای این پرسش یافته اند.

به گفته ی آنان، دلیل این امر، خشونت بار بودن فرآیند شکل گیری ماه بود: این که احتمالا در پی برخورد یک جرم به اندازه‌ی بهرام با زمین، دریایی از خرده مواد پدید آمد و کم کم با چسبیدن این خرده ها به یکدیگر، این ماه که امروز می بینیم درست شد. آن برخورد سهمگین و گرد آمدن دوباره ی مواد، هم سیاره ی ما و هم خود ماه نوزاد را داغ کرد، ولی ماه چون کوچک تر از زمین بود، زودتر خنک شد.

از آن جایی که زمین هنوز داغ بود - با دمای بیش از ۲۵۰۰ درجه ی سانتیگراد برافروخته شده بود- و ماه هم بسیار به زمین نزدیک بود، گرمای زمین کاملا بر آن اثر می گذاشت. [در نتیجه] سمت پنهان ماه خنک شد در حالی که سمت پیدای آن همچنان بسیار داغ مانده بود.

به نوشته ی دانشگاه پن: «این شیب افت گرما برای شکل گیری پوسته ی ماه بسیار مهم بود. پوسته ی ماه دارای انبوه فراوانی از آلومینیوم و کلسیم است، عنصرهایی که بسیار سخت بخار می شوند.»

کلسیم و آلومینیوم نخستین عنصرهایی هستند که با سرد شدن بخار سنگ، به گونه ی "برف" از آن جدا می شوند، و بنابراین در جَوِ آن سمت ماه باقی ماندند. (این سمت ماه بیش از اندازه داغ بود)

دانشگاه پن در ادامه می افزاید: «هزاران تا میلیون ها سال بعد، این عنصرها با سیلیکات درون گوشته ی ماه درآمیختند و پلاژیوکلاز فلدسپار را ساختند که آن هم سرانجام به سطح آمد و پوسته ی ماه را ساخت. پوسته ی سمت پنهان ماه بیش از پوسته ی سمت پیدای آن دارای این کانی بود و در نتیجه کلفت تر و سخت تر شد.»

خود دریاواره های ماه پس از آن به وجود آمدند که شهاب های غول پیکر به این سمت ماه خوردند و با پاره کردن پوسته ی آن، باعث شدند گدازه های بازالتی زیر پوسته بیرون بزنند [و با پخش شدن و گستردن، این دریاواره های هموار را پدید آورند-م]. ولی پوسته ی آن سمت ماه کلفت تر از آن بود که شهاب ها بتوانند آن را بشکافند، و در بیشتر جاها تنها گودال هایی به جا گذاشتند که به شکل گیری سطح ناهمواری که دیگر با آن آشناییم انجامیدند.

این پژوهش در روز ۹ ژوئن در Astrophysical Journal Letters منتشر شد. و در ضمن، این روزها خبرهای دیگری هم درباره ی پیدایش ماه و زمین شنیده می شود: * اکسیژن درون پوسته ماه راز پیدایش آن را فاش کردند.


واژه نامه:
Saturn - Mars - Moon - sea - Earth - Soviet - farside - Arpita Roy - Penn State University - Mars - planet - gradient - crustal formation - aluminum - calcium - silicate - mantle - plagioclase feldspar - crust - meteor - basaltic lava - Astrophysical Journal Letters - oxygen - Lunar Reconnaissance Orbiter

منبع: universetoday

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه