راز یک غول خفته

* ظاهر آرام NGC ۴۸۸۹ می تواند بیننده ی از همه جا بی خبر را بفریبد. ولی این کهکشان بیضیگون رازی تاریک در دلش دارد: یکی از بزرگ ترین سیاهچاله هایی که تاکنون در کیهان یافته شده.

درخشان ترین و بزرگ ترین کهکشانی که در این تصویر تازه ی تلسکوپ فضایی اِسا/ناسای هابل می بینید کهکشان بیضیگون و غول پیکر NGC ۴۸۸۹، در فاصله ی ۳۰۰ میلیون سال نوری است. NGC ۴۸۸۹ که از اعضای خوشه ی کهکشانی گیسو است، یک سیاهچاله ی غول پیکر با جِرمی رکوردشکن را در دلش پنهان کرده. این سیاهچاله ۲۱ میلیارد برابر خورشید جرم دارد و افق رویدادش (سطحی که هر چیزی از آن بگذرد، حتی نور، دیگر راه گریز از چنگ سیاهچاله را نخواهد داشت و برای همیشه به کامش فرو خواهد رفت) حدود ۱۳۰ میلیارد کیلومتر است، یعنی نزدیک به ۱۵ برابر قطر مدار سیاره ی نپتون به گرد خورشید. برای مقایسه، سیاهچاله ی ابرپرجرم مرکز کهکشان راه شیری با نام "کمان آ*" چیزی در حدود ۴ میلیون برابر خورشید جرم دارد و افق رویدادش تنها یک پنجم مدار سیاره ی تیر است.
ولی اکنون روزگار بلعیدن و مکیدن حریصانه ی ستاره ها و گازها برای سیاهچاله ی مرکز NGC ۴۸۸۹ سپری شده. به باور دانشمندان، این هیولا دیگر خوردن را متوقف کرده و پس از بلعیدن پسرعموی کیهانی NGC ۴۸۸۹، اکنون دارد استراحت می کند. محیط مرکز این کهکشان هم اکنون به اندازه ای آرام و در صلح و آشتی است که گازهای باقیمانده پیرامون سیاهچاله می توانند با آسودگی ستاره بسازند و بی هیچ پریشانی به گرد سیاهچاله بچرخند.

سیاهچاله ی کلان‌جرم مرکز NGC ۴۸۸۹ در زمان فعالیت با فرآیند "برافزایش داغ" تغذیه می شد [۱]. هنگامی که مواد کهکشان -مانند گاز، غبار و آوارهای دیگر- به آرامی به سوی سیاهچاله کشیده می شدند، تا پیش از گذشتن از افق رویداد به گرد آن انباشته شده و یک قرص برافزایشی در بیرون از افق رویداد پدید می آوردند [چیزی مانند یک راه بندان پُرتنش- م]. این قرص چرخان مواد که به گرد سیاهچاله می گشت توسط کشش گرانشی هولناک آن برافزوده شده و دمایش تا میلیون ها درجه بالا رفت. این موادِ داغ شده در همین هنگام فواره هایی غول آسا و بسیار پرانرژی هم به بیرون پس می زدند. اگر اخترشناسان کهکشان NGC ۴۸۸۹ را در روزگار فعالیتش می دیدند آن را به عنوان یک اختروَش رده بندی می کردند؛ اختروشی که قرص پیرامون سیاهچاله ی ابرپرجرمش انرژ‌ی‌ای به اندازه ی حدود هزار برابر برون‌داد انرژی کهکشان راه شیری تولید می کرد.

این قرص برافزایشی تا زمانی دوام آورد که ذخیره ی مواد در آن نزدیکی وجود داشت. اکنون این سیاهچاله در انتظار از راه رسیدن وعده ی بعدی خوراک کیهانی، دارد با آرامش چرت می زند. ولی وجودش به اخترشناسان اجازه می دهد تا بر آگاهی خود درباره ی این که اختروش ها، این اجرامِ همچنان رازگونه و کمیاب، در روزهای آغازین کیهان چگونه و کجاها پدید می آمدند بیافزایند.

گرچه دیدن مستقیم یک سیاهچاله ناشدنی است -زیرا نور نمی تواند از چنگ گرانشش بگریزد و به چشم ما برسد- ولی جرمش را می توان نامستقیم اندازه گرفت. اخترشناسان با بهره از دستگاه هایی در رصدخانه ی کک II و تلسکوپ جمینی شمالی سرعت ستارگانی که به گرد مرکز NGC ۴۸۸۹ می چرخند را اندازه گرفته اند. اندازه ی این سرعت ها -که بستگی به جرم چیزی دارد که دورش می چرخند- جرم این سیاهچاله ی هیولا را نشان داد. 

در ویدیوی زیر با بزرگ نمایی بخشی از آسمان در صورت فلکی گیسو به کهکشان NGC ۴۸۸۹ می رسیم. برای دریافت ویدیو در اندازه ها و نگارش های گوناگون به این پیوند بروید:

------------------------------------------------
یادداشت:
۱] جریان های برافزایشی پیرامون سیاهچاله ها به دو دسته بخش می شوند: داغ و سرد. جریان های سرد از گازی سرد درست شده اند با ژرفای نوری بسیار (ژرفای نوری به میزان جذب نور به هنگام نفوذ در یک ماده می گویند) و برافزایش جرم آن ها با نرخی به نسبت بالا انجام می شود. بر خلاف جریان های سرد، جریان های داغ هم واقعا داغ هستند و هم ژرفای نوری کمی دارند و در آن ها برافزایش جرم با نرخی کمتر انجام می شود. (منبع)

-------------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NGC 4889 - elliptical galaxy - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - black hole - Coma Cluster - galaxy - supermassive black hole - Sun - event horizon - Neptune - Milky Way - Mercury - star - hot accretion - accretion disc - jets - quasar - energy output - Keck II - Gemini North Telescope - cold accretion - Optical depth

منبع: spacetelescope

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه