تپه‌های شن سیاره سرخ با تپه‌های شن زمین تفاوت دارند

* برخی از تپه‌های شنی بادزَده و موج‌دار روی سیاره‌ی بهرام (مریخ) از گونه‌ای هستند که تاکنون روی زمین دیده نشده، و ارتباط آنها با جَو تنُک این سیاره می‌تواند سرنخ‌هایی تازه درباره‌ی تاریخچه‌ی این جو به دانشمندان بدهد.
در این عکس که خودروی کنجکاوی روز ۱۳ دسامبر ۲۰۱۵ از یک تلماسه در سیاره‌ی بهرام گرفته، موج‌نقش‌هایی در دو اندازه دیده می‌شود. ساختارهای تلماسه‌ای و موج‌نقش روی زمین هم وجود دارد. تصویر بزرگ‌تر و کامل‌تر (۶.۶۳ مگابایت)
مشاهدات خودروی کنجکاوی ناسا به دانشمندان امکان داد این موج‌نقش‌های شنی که اندازه‌ای میانگین دارند را به عنوان یک گونه‌ی جداگانه شناسایی کنند. شش ماه پیش، کنجکاوی برای نخستین بار تپه‌های شنی را در جایی به جز زمین بررسی کرد، در "تلماسه‌های بگنولد" روی جبهه‌ی شمال باختری کوه شارپ در سیاره‌ی بهرام. [خواندید: * رویارویی کنجکاوی با تپه های شنی سیاره سرخ]

متیو لپتر، یک دانشجوی کارشناسی ارشد در کلتک در پاسادنای کالیفرنیا و همکار گروه علمی ماموریت کنجکاوی می‌گوید: «زمین و بهرام هر دو تلماسه‌های بزرگ و موج‌نقش‌های شنی کوچک دارند.» لپتر نویسنده‌ی اصلی گزارشی درباره‌ی این موج‌نقش‌های اندازه-میانگین است که در شماره‌ی ۱ ژوییه‌ی نشریه‌‎ی ساینس منتشر شد.

هر دو سیاره تپه‌های شنی واقعی دارند -به طور معمول بزرگ‌تر از یک زمین فوتبال- با یک دامنه‌ی بادپناه که بهمن‌های ماسه‌ای به آنها شکل داده و شیب آنها را از دامنه‌های بادخور تندتر کرده.

زمین موج‌نقش‌های کوچک‌تری هم دارد -به شکل ردیف‌هایی با فاصله‌های معمولا کمتر از ۳۰ سانتیمتر- که در اثر برخورد دانه‌های شن بادآورده به دانه‌های شنی دیگری که بر سر راه است درست می‌شود. برخی از این "موج‌نقش‌های برخوردی" تلماسه‌ها و ساحل‌ها را راه راه می‌کنند.

سال‌هاست که در عکس‌هایی که از درون مدار بهرام از تلماسه‌های آن گرفته شده موج‌نقش‌هایی با فاصله‌هایی حدود ۳ متر روی سطح این تپه‌ها دیده می‌شود. تا پیش از بررسی تلماسه‌های بگنولد توسط کنجکاوی، تعبیر این بود که موج‌نقش‌های برخوردی سطح بهرام می‌توانند چندین برابر بزرگ‌تر از موج‌نقش‌های زمین باشند. عکس‌های مدارگردها وضوح کافی برای نشان دادن موج‌نقش‌هایی در اندازه‌های زمینی را نداشتند و برای همین کسی انتظار نداشت این راه راه‌های چند متری روی بهرام، موج‌نقش برخوردی باشند.

لپتر می‌گوید: «با نزدیک شدن کنجکاوی به تلماسه‌های بگنولد، کم کم می‌دیدیم که خطوط ستیغ این موج‌‌های چند متری سینوسی می‌شوند.»«این مانند موج‌نقش‌های برخوردی نبود بلکه درست مانند موج‌نقش‌های شنی بود که در زمین، زیر آب‌های روان پدید می‌آید. و ما دیدیم که روی سطح این موج‌نقش‌های بزرگ، موج‌نقش‌های کوچک‌تری هم‌اندازه و هم‌شکل موج‌نقش‌های برخوردی زمین وجود دارد.»
به جز ستیغ‌های سینوسی، یک همانندی دیگر هم میان موج‌نقش‌های اندازه‌-میانگین بهرام و موج‌نقش‌های زیر آب‌های زمین وجود دارد و آن هم اینست که در هر دو مورد، یک رویه‌ی هر موج‌نقش شیبدارتر از رویه‌ی سمت دیگر است و مانند یک تلماسه، جریان‌های شنی دارد. پژوهشگران نتیجه گرفتند که این موج‌نقش‌های چند متری روی بهرام در اثر جابجایی دانه‌های شن توسط بادهای سیاره، و به همان شیوه‌ی آب روان روی زمین پدید می‌آیند- سازوکاری که هم با چگونگی شکل‌گیری موج‌نقش‌ها و هم با چگونگی شکل‌گیری موج‌‌نقش‌های برخوردی تفاوت دارد. لپتر و نویسندگان همکارش آنها را "موج‌نقش‌های باد-پسار" (wind-drag ripples) نامیده‌اند.

وی می‌گوید: «اندازه‌ی این موج‌نقش‌ها متناسب با چگالی شاره‌ایست که دانه‌ها را جابجا می‌کند و این شاره در سیاره‌ی بهرام، هوای (جو) آنست.»«ما فکر می‌کنیم بهرام در گذشته هوای چگال‌تری داشته که می‌توانسته موج‌نقش‌های باد-پسار کوچک‌تری را درست کند یا حتی به کلی جلوی شکل‌گیری آنها را بگیرد. بنابراین بزرگیِ موج‌نقش‌های باد-پساری که در جاهایی مانند ماسه‌سنگ‌های این سیاره حفظ شده شاید زمان‌بندی نازک شدن جو در تاریخ این سیاره را در خود ثبت کرده باشند.»

این پژوهشگران بافت موج‌نقش‌هایی را بررسی کردند که در ماسه‌سنگ‌های ۳ میلیاردساله توسط کنجکاوی و خودروی دیگر ناسا، فرصت (آپورچونیتی) دیده شده بود. آنان موج‌نقش‌های باد-پساری را یافتند که هم‌اندازه‌ی نمونه‌های امروزی در تلماسه‌های فعال سیاره بود. این با شواهد دیگری سازگار بود که می‌گفتند بهرام بیشتر جو آغازینش را در همان اوایل تاریخ سیاره از دست داده بوده.

یافته‌های دیگر از کار کنجکاوی در تلماسه‌های بگنولد اشاره به همانندی‌هایی میان شیوه‌ی رفتار تلماسه‌ها در بهرام و زمین دارند.

آشوین واساوادا، دانشمند پروژه‌ی کنجکاوی در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا در پاسادنای کالیفرنیا می‌گوید: «در مسیرِ رفتن به سوی تلماسه‌های فعال بگنولد، به دلیل همانندی رفتار ماسه‌ها با ماسه‌های زمین -با وجود گرانش و جو متفاوت- تقریبا فراموش می‌کنید که روی سیاره‌ی بهرامید. ولی این موج‌نقش‌های میان-اندازه به یاد ما می‌آورند که همین تفاوت‌ها می‌توانند ما را شگفت‌زده کنند.»

کنجکاوی پس از بررسی این میدان تلماسه‌ای به راهش در بالارفتن از بخش‌های پایینی کوه شارپ ادامه خواهد داد. این خودرو سرگرم بررسی شواهدی درباره‌ی چگونگی و زمانِ دگرگونی محیط باستانی بهرام از آبناکی و زیست‌پذیری به وضعیت خشک و نه چندان زیست‌پذیرِ کنونی است.

***************************
یک ستاره در هفت آسمان:
اگر در اصطلاحات تخصصی اشتباهی دیدید، مهر ورزیده و ما را راهنمایی کنید.


--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NASA - Mars - Earth - ripple - Curiosity - Mars rover - sand dune - Bagnold Dunes - Mount Sharp - Mathieu Lapotre - Caltech - Science - planet - football field - avalanche - impact ripple - crest - sinuous - wind-drag ripples - sandstone - Opportunity Mars rover - Ashwin Vasavada - Jet Propulsion Laboratory - Mount Sharp - microbial life - habitable

منبع: nasa

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه