نمایشی از یک فوران غول‌آسا روی خورشید


رشته‌های برافروخته‌ی شناور روی سطح خورشید هر از گاهی فوران می‌کنند. در اینجا یک رشته‌ی غول‌آسا را می‌بینیم که از بیش از یک هفته پیش از فورانش در اواخر سال ۲۰۱۰، بر فراز سطح خورشید شناور بود.
رشته نماهایی که این ویدیو از پیوند آنها درست شده توسط فضاپیمای مدارگرد SDO (رصدخانه‌ی دینامیک خورشیدی) در یکی از رنگ‌های نور فرابنفش گرفته شده بودند.
بالا جهیدن این رشته به یک فوران تاج خورشیدی هم انجامید که باعث شد انبوهی از پلاسمای پرانرژیِ تاج خورشید در فضای سامانه‌ی خورشیدی پخش شود. ولی زمین ما بر سر راه این ابر پلاسما نبود و به همین علت شفق قطبی در پی آن روی نداد.
فورانی که در این ویدیو به تصویر کشیده شده نشان می‌دهد که چگونه بخش‌هایی بسیار جدا از هم روی خورشید می‌توانند گاهی همگام و همراه با یکدیگر رفتار کنند.
از آنجایی که خورشید اکنون دارد وارد دوره‌ی کمینه‌ی فعالیت‌های مغناطیسی سطحش می‌شود، به احتمال بسیار در سال‌های پیش رو بیننده‌ی شمار کمتری از این گونه انفجارها خواهیم بود.

---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Sun - late - Earth - Solar Dynamics Observatory - SDO - ultraviolet - Coronal Mass Ejection - plasma - Solar System - aurora - Solar Minimum - magnetic activity

منبع: apod.nasa.gov

نگاه هابل به ستاره‌ای که مدت‌هاست مرده

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر- بسیار بزرگ‌تر (۵ مگابایت)
تلسکوپ فضایی اِسا/ناسای هابل پسمانده‌های یک ستاره که دیرزمانیست مرده را به تصویر کشیده. این رشته‌های پُر چین و شکن از گاز یونیده -به نام DEM L316A- با فاصله‌ای نزدیک به ۱۶۰ هزار سال نوری از زمین، درون نزدیک‌ترین همسایه‌ی کهکشان راه شیری جای دارند: ابر بزرگ ماژلان (LMC).

انفجاری که DEM L316A را پدید آورد نمونه‌ای از یک رده‌ی پرانرژی و درخشان از ابرنواخترها بود که به نام ابرنواخترهای گونه‌ی Ia شناخته می‌شوند. به باور دانشمندان، چنین ابرنواخترهایی زمانی روی می‌دهند که یک کوتوله ی سفیدِ هم‌اندازه ی زمین آنقدر مواد از همدمش بگیرد که جرم هسته‌اش از آستانه‌ی همجوشی هسته‌ای بگذرد. در نتیجه مقدار هنگفتی انرژی به شکل یک انفجار خشن و درخشان گرماهسته‌ای آزاد می‌شود که لایه‎های بیرونی ستاره را با سرعت‌هایی سرسام‌آور به فضا می‌پاشد. این گازهای پخش شده با پیشروی در مواد میان‌ستاره‌ای آنها را گرم کرده و باعث یونش و برافزوختگی آنها می‌شوند. نمونه‌ای از این برافروختگی و پرتوافکنی همین چیزیست که تلسکوپ هابل با دوربین میدان گسترده‌ی شماره ۳ی خود به تصویر کشیده و اینجا می‌بینید.

ابر بزرگ ماژلان یا LMC که مانند یک ماهواره‌ به گرد کهکشان راه شیری می‌چرخد، چهارمین عضو بزرگ از گروه محلی کهکشان‌هاست. DEM L316A تنها پَسمان ابرنواختر در LMC نیست: تلسکوپ هابل در سال ۲۰۱۰ پسمان SNR 0509 و در سال ۲۰۱۳ هم پسمان SNR 0519 را در آن به تصویر کشیده بود.

-------------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NASA - ESA - Hubble Space Telescope - star - ionized - DEM L316A - Milky Way - Large Magellanic Cloud - LMC - Type Ia - supernova - white dwarf - interstellar material - Wide Field Camera 3 - satellite galaxy - Local Group - supernova remnant - SNR 0509 - SNR 0519

منبع: nasa

لکه سرخ بزرگ مشتری یک چشمه بزرگ گرمایی است

* بر پایه‌ی پزوهش تازه‌ای که با سرمایه‌گذاری ناسا انجام شده، لکه‌ی سرخ بزرگ مشتری شاید همان چشمه‌ی گرمایی باشد که دمای لایه‌های بالایی جو این سیاره را به گونه‌ی شگفت‌آوری بالا برده.

بر روی زمین، لایه‌های جو در فرازهایی بسیار بالاتر از سطح -برای نمونه، در ۴۰۰ کیلومتری بالای سطح، جایی که مدار ایستگاه فضایی بین‌المللی در آنست- توسط نور خورشید گرم می‌شوند. چیزی که دانشمندان را سردرگم کرده اینست که لایه‌های بالایی جو مشتری هم دماهایی نزدیک به دمای بالای جو زمین دارند، حال آن که مشتری بیش از پنج برابر از خورشید دورتر است، پس این گرما نمی‌تواند زیر سر خورشید باشد. پرسش دانشمندان این بود: اگر خورشید سرچشمه‌ی این گرما نیست، پس چیست؟
لکه‌ی سرخ بزرگ (GRS) از زمان کشفش در سده‌ی ۱۷ تاکنون همه را فریفته‌ی خود و راز و رمزش کرده. این لکه با چرخه‌ی سرخ‌فامش ۲ تا ۳ برابر بزرگ‌تر از زمین است و به باور بسیاری یک "توفند همیشگی" است که سرعت بادهایش به ۶۴۰ کیلومتر بر ساعت می‌رسد. تصویر بزرگ‌تر
پژوهشگران مرکز فیزیک فضای دانشگاه بوستون تلاش کردند به کمک مشاهداتی که از روی زمین انجام شد، نقشه‌ای از دماها بر فراز قله‌ی ابرهای مشتری تهیه کنند. آنان داده‌های طیف‌سنج SpeX در تاسیسات تلسکوپی فروسرخ ناسا (IRTF) در موناکی هاوایی را بررسی کردند. IRTF یک تلسکوپ ۳ متری است که توسط دانشگاه هاوایی برای ناسا اداره می‌شود. دانشمندان با مشاهده‌ی پرتوی فروسرخ که از صدها کیلومتر بالاتر از این غول گازی می‌آمد پی بردند که دما در عرض‌ها و طول‌های جغرافیایی ویژه‌ای در نیمکره‌ی جنوبی مشتری که لکه‌ی سرخ در آنهاست، بسیار بیشتر از جاهای دیگراست.

جیمز اُداناهیو، نویسنده‌ی اصلی پژوهش از دانشگاه بوستون می‌گوید: «چیزی که تقریبا بی‌درنگ درمی‌یابیم اینست که آن بخش‌هایی از جو بالایی سیاره که دماهای بیشینه داشتند، روی لکه‌ی سرخ بزرگ بودند که به فاصله‌ی بسیاری زیر پایشان بود. این یک هم‌رویدادی شگفت‌انگیز بود یا یک سرنخ؟»

این پژوهش که در شماره‌ی ۲۷ ژوییه‌ی نشریه‌ی نیچر منتشر شد نتیجه می‌گیرد که توفان درون لکه‌ی سرخ بزرگ دو گونه امواج انرژی پرآشوب تولید می‌کند که با برخورد به لایه‌ی بالایی جو، آن را گرم می‌کنند. امواج گرانشِ جَوی بیشتر مانند لرزش سیم‌ گیتار در اثر کشیدن و رها کردن آن هستند، ولی امواج صدا (acoustic waves) فشردگی‌های هوا هستند. گمان می‌رود لایه‌ی بالایی جو، ۸۰۰ کیلومتر بالاتر از لکه‌ی سرخ، در اثر آمیزه‌ای از "برخورد" این دو گونه موج گرم می‌شوند، مانند امواج اقیانوس در یک ساحل.

اُداناهیو می‌گوید: «به نظر می‌رسد دماهای بی‌اندازه بالایی که بر فراز این توفان (لکه‌ی سرخ) دیده شده دستاورد همین انتقال انرژی است. این به ما می‌گوید که گرمایش سرتاسری مشتری یک توضیح پذیرفتنی برای "بحران انرژی" در آنست، مشکلی که در آن، دماهای بالای جو صدها درجه بیشتر از آنست که بتواند تنها دستاورد نور خورشید باشد.»

این اثر بر فراز کوه‌های آند زمین هم دیده می‌شود و شاید در هر جایی از بخش بیرونی سامانه‌ی خورشیدی هم روی بدهد ولی ما تاکنون نتوانسته‌ایم به طور مستقیم آن را ببینیم. دانشمندان بر این باورند که این پدیده در غول‌های گازی بیگانه پیرامون ستارگان دیگر هم رخ می‌دهد.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NASA - Jupiter - Great Red Spot - Earth - altitude - International Space Station - sun - Boston University - Center for Space Physics - SpeX - spectrometer - Infrared Telescope Facility - IRTF - Mauna Kea - Hawaii - infrared - University of Hawaii - gas giant - latitude - longitude - James O’Donoghue - Nature - Gravity wave - guitar - acoustic wave - sound wave - Andes Mountains - solar system - exoplanet - star - GRS) - hurricane

منبع: nasa

اجرای "والس دانوب آبی" توسط خورشید

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۶ مگابایت)
والسی که خورشید در آسمان سیاره‌ی زمین انجام می‌دهد در درازنای یک سال به آفرینش یک منحنی باشکوه به نام "آنالما" می‌انجامد.
این تصویر خوش‌ترکیب با عدسی "چشم‌ماهی" از بوداپست مجارستان گرفته شده و در سمت راست آن آنالمایی را می‌بینیم که نمایی مانند عدد هشت لاتین (8) عمودی دارد.
این عکی از همگذاری تک نماهایی دست شده که از ۲۳ ژوییه‌ی ۲۰۱۵ تا ۴ ژوییه‌ی ۲۰۱۶، همگی در ساعت ۱۱:۴۴ به وقت اروپای مرکزی و از ساحل باختری رود دانوب گرفته شده بودند.
گفتن ندارد که بالاترین خورشیدِ آنالما مربوط به انقلاب تابستانی نیمکره‌ی شمالی است و میانه‌ی منحنی (کمی پایین‌تر از نقطه‌ی برخورد) هم مربوط به برابران‌ها یا اعتدال‌های بهاری و پاییزی (این تصویر را ببینید).
تصویر پایه‌ی این سراسرنما عکسی است که در روز ۷ ژانویه‌ی ۲۰۱۶ گرفته شد و در آن، سایه‌ی عکاس و همچنین کیف تجهیزاتش را بر روی زمین برفی می‌بینیم. در آن زمان چند روزی بیشتر از انقلاب زمستانی نگذشته بود و خورشید داشت از نقطه‌ی پایینی این منحنی زیبا، بر فراز دانوب آبی بالا می‌آمد.

---------------------------------------------
یادداشت:
* به کار بردن واژه‌ی والس در این نوشته یک کنایه است و ارتباط آن با والس معروف "دانوب آبی" اثر یوهان اشتراوس را نشان می‌دهد. 
* با جستجوی برچسب "آنالما"، چندین نوشته و عکس دیگر درباره‌ی آنالما را در وبلاگ یک ستاره در هفت آسمان ببینید.   

---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Sun - waltz - planet - Earth - analemma - fisheye - Budapest - Hungary - Danube river - solstice - equinox - panorama - The Blue Danube

منبع: apod.nasa.gov

سحابی عقاب از چشم هرشل

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
"ستون‌های آفرینش" را یادتان می‌آید؟ عکس پرآوازه‌ای که تلسکوپ فضایی هابل از ستون‌های ستاره‌زایِ گاز و غبار سرد به بلندی چند سال نوری در سحابی عقاب (ام۱۶) گرفته بود؟
بالا: ستون‌های آفرینش، که در مرکز چارچوب پایین
جای دارند و با بیضی سفید نشان داده شده.
اکنون این عکس همنهاده‌ی رنگ زیف (رنگ کاذب) از همین پرورشگاه ستاره‌ای نزدیک را ببینید که با بهره از داده‌های رصدخانه‌ی فضایی هرشل پدید آمده. هرشل این داده‌ها را در برنامه‌ی کاوش سرتاسری ابرهای میان‌ستاره‌ای در صفحه‌ی کهکشان راه شیری گرد آورده بود.
آشکارسازهای فروسرخ-دور هرشل پرتوهای غبار سرد منطقه را به طور مستقیم ثبت می‌کنند. "ستون‌های آفرینش" مشهور در اینجا نزدیک مرکز چارچوب دیده می‌شوند [تصویر زیر را ببینید]. 
گروه مرکزی ستارگان داغ جوان را در این طول موج‌های فروسرخ نمی‌توانیم ببینیم ولی تاثیری که بادها و پرتوهای آنها بر ابرهای میان‌ستاره‌ای پیرامونشان گذاشته و پیکره‌هایی را در آنها تراشیده‌اند به روشنی دیده می‌شود.
نقطه‌های پراکنده‌ی سفیدی که در تصویر دیده می‌شود گره‌های غبار و گاز چگال‌تر هستند، توده‌هایی از مواد درون ابرها که دارند می‌رُمبند و چگالیده می‌شوند تا روزی ستارگان تازه‌ای بسازند.
سحابی عقاب با ۶۵۰۰ سال نوری فاصله از زمین، هدفی خوب برای دوربین‌های دوچشمی یا تلسکوپ‌های کوچک در یک بخش پر از سحابیِ آسمان، در راستای دُمِ صورت فلکی مار است.

---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Hubble Space Telescope - Pillars of Creation - star forming - M16 - Eagle Nebula - false-color - stellar nursery - Herschel Space Observatory - interstellar cloud - plane - Milky Way galaxy - infrared - star - wavelength - wind - binoculars - nebula - constellation Serpens Cauda - tail - snake

منبع: apod.nasa.gov

گروه کُر کیهانی با شرکت سیاهچاله‌های پرتو X

* ابَرسیاهچاله‌های کیهان مانند یک گروه کُر پر سر و صدا هستند که آوازشان را به زبان پرتوهای X می‌خوانند. سیاهچاله‌ها به هنگام فرو کشیدن مواد پیرامونشان، فوران‌هایی نیرومند از پرتو X تولید می‌کنند. این آواز پرتو X که توسط گروه هم‌سرایانی متشکل از میلیون‌ها سیاهچاله خوانده می‌شود سرتاسر آسمان را فرا گرفته است- پدیده‌ای که اخترشناسان نام "زمینه‌ی پرتو X کیهانی" را برایش برگزیده‌اند [همان گونه که برای تابش به جامانده از مهبانگ، نام "زمینه‌ی ریزموج کیهانی" را برگزیده‌اند-م]
این میدان کهکشانی به نام میدان COSMOS شناخته می‌شود. نقطه‌های آبی در این میدان کهکشان‌هایی را نشان می‌دهد که سیاهچاله‌هایی ابرپرجرم با تابش پرتو X پرانرژی در دلشان وجود دارد. تصویر بزرگ‌تر
فضاپیمای پرتو ایکس چاندرای ناسا تاکنون توانسته بسیاری از سیاهچاله‌های فعالی که خواننده‌ی گروه کرِ "زمینه‌ی پرتو X کیهانی" هستند را شناسایی کند، ولی آنهایی که پرتوهای X پرانرژی می‌گسیلند -خواننده‌هایی با زیرترین "صداها"- هنوز دست نیافتنی مانده‌اند.

اکنون دانشمندان توانسته‌اند به کمک داده‌های تازه‌ی آرایه‌ی تلسکوپی طیف‌سنج هسته‌ای ناسا (نوستار، NuSTAR) برای نخستین بار جستجوی شمار بسیاری از سیاهچاله‌‌هایی که پرتوهای X پرانرژی می‌گسیلند را آغاز کنند. به زبان اخترشناسان، نوستار پیشرفتی چشمگیر در آشکارسازی زمینه‌ی پرتو X پرانرژی کیهانی به دست آورده.

فیونا هریسون، پژوهشگر اصلی نوستار در بنیاد فناوری کالیفرنیا (کلتک) در پاسادنا می‌گوید: «ما درصد زمینه‌های پرتو X پرانرژی را از ۲ درصد به ۳۵ درصد رسانده‌ایم. ما [اکنون] می‌توانیم ناپیداترین سیاهچاله‌ها که در دل گاز و غبار فشرده پنهان شده‌اند را ببینیم.» هریسون نویسنده‌ی اصلی پژوهشنامه‌ای درباره‌ی پژوهش تازه است که در شماره‌ی آینده‌ی آستروفیزیکال جورنال منتشر خواهد شد.

این یافته‌ها سرانجام به اخترشناسان کمک خواهد کرد تا چگونگی تغییر الگوهای تغذیه‌ی ابرسیاهچاله‌ها با گذشت زمان را بشناسند. این یک عامل کلیدی نه تنها در رشدِ سیاهچاله‌ها، بلکه در رشد کهکشان‌های میزبانشان است. ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشان راه شیری اکنون خفته است (فعال نیست)، ولی آن هم زمانی در گذشته گاز و مواد را می‌مکیده و با همین کار توانسته بزرگ شود.

سیاهچاله‌ها در همان حال که بزرگ می‌شوند، با گرانش سهمگینشان مواد را به سوی خود می‌کشند. مواد در این مسیر بی‌اندازه داغ می‌شوند و ذراتشان به سرعت‌هایی نزدیک به سرعت نور می‌رسند. همه‌ی این فرآیندها با هم باعث می‌شوند محیط پیرامون سیاهچاله آغاز به تابش در طیف پرتو X کند. هر چه ذخیره‌ی گاز و مواد ابرسیاهچاله بزرگ‌تر باشد، پرتوهای X پرانرژی‌ بیشتری می‌گسیلد.

نوستار نخستین تلسکوپی است که توانایی کانونی شدن روی این چشمه‌های پرتو X و تهیه‌ی عکس‌های واضح از آنها را دارد.

هریسون می‌گوید: «تا پیش از نوستار، زمینه‌ی پرتو X کیهانی در محدوده‌ی انرژی‌های بالا به شکل تار و بدون چشمه‌های واضحی دیده می‌شد. برای پی بردن به آنچه در این محدوده‌ی انرژی می‌گذرد می‌بایست چشمه‌های پرتو X را جدا از هم و نک به تک ببینیم و بررسی کنیم.»

دانیل استرن، یکی از نویسندگان این پژوهش و دانشمند پروژه‌ی نوستار در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا در پاسادنای کالیفرنیا می‌گوید: «ما می‌دانستیم که این گروه کر کیهانی یک جزء نیرومند با نواک (ارتفاع) صدای بالا هم دارد، ولی هنوز نمی‌دانیم این جزء از شمار فراوانی خواننده‌ی کوچک‌تر و آرام تشکیل شده یا چند خواننده‌ با صدای بلند. اکنون به لطف نوستار، داریم شناخت بهتری از سیاهچاله‌ها پیدا کرده و پاسخ این پرسش‌ها را می‌یابیم.»

پرتوهای X پرانرژی می‌توانند محیط پیرامون بیشتر ابرسیاهچاله‌های پوشیده در گرد و غبار که در طیف‌های دیگر به سختی دیده می‌شوند را آشکار کنند. همان گونه که پرتوهای X پزشکی می‌توانند از پوست ما بگذرند و استخوان‌ها را آشکار کنند، نوستار هم می‌تواند درون پوشش گاز و غبار پبرامون سیاهچاله‌ها را ببیند و از آنچه درون این ابرها می‌گذرد دیدگاهی ژرف‌تر به ما بدهد.

اخترشناسان با عکس‌های کامل‌‌ترِ نوستار از جمعیت‌های ابرسیاهچاله‌ای می‌توانند رازهای رشد و دگرگونی این اجرام در گذر زمان را بیابند. این که کی از خوردن دست می‌کشند، و این که پراکندگی گاز و غبار چگونه باید باشد تا هم سیاهچاله‌ها را تغذیه کند و هم آنها را بپوشاند.

این گروه انتظار دارند در آینده درصد بیشتری از زمینه‌ی پرتو X کیهانی را به کمک نوستار آشکار ساخته و با صداهای پرتو X سرکش‌ترین گروه کر کیهانی بیشتر آشنا شوند.

-------------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Supermassive black hole - choir - X-ray - chorus - black hole - cosmic X-ray background - NASA - Chandra mission - pitch - Nuclear Spectroscopic Telescope Array - NuSTAR - Fiona Harrison - Caltech - Pasadena - The Astrophysical Journal - Milky Way galaxy - Daniel Stern - Jet Propulsion Laboratory - California - COSMOS field

منبع: nasa

آنچه زیر ابرهای ناهید می‌گذرد

* دانشمندان به کمک ماهواره‌ی ونوس اکسپرس سازمان فضایی اروپا (ESA) برای نخستین بار چگونگی ارتباط مستقیم میان الگوهای آب و هوایی در لایه‌های ابری چگال ناهید، و پستی و بلندی سطح آن را نشان داده‌اند. ابرهای ناهید شاید بتوانند به جای آن که سد مشاهدات ما شوند، بینش‌هایی از آنچه در زیرشان نهفته است به ما دهند.
امواج گرانش در جو ناهید. این تصویر در دو اندازه‌ی بزرگ‌تر: ۱ مگابایت- ۶.۹ مگابایت

ناهید بی‌اندازه داغست. دلیل این داغی وجود اثر گلخانه‌ای بسیار بالایی است که دمای سطح آن را تا ۴۵۰ درجه‌ی سانتیگراد بالا برده‌اند. شرایط در سطح این سیاره نه تنها خشن، بی‌رحم، و داغ است، بلکه کم‌نور نیز هست، زیرا ابرهایش مانند پتویی کلفت، به طور کامل آن را پوشانده‌اند. بادهای سطحی کم‌سرعتند و به سختی، با سرعت‌هایی نزدیک به ۱ متر بر ثانیه به پیش می‌روند- سرعتی که بیشتر از سرعت یک قدم زدن آرام نیست.

ولی اگر خواهر سیاره‌ایمان را از دورتر نگاه کنیم چیز دیگری خواهیم دید: تنها یک پوشش ابری هموار و درخشان. این ابر یک لایه به ضخامت ۲۰ کیلومتر است که میان ۵۰ و ۷۰ کیلومتری سطح جای گرفته، و با دمای میانگین حدود ۷۰ درجه‌ی سانتیگراد زیر صفر، بسیار سردتر از زیرش است. این دما همسان با دمای قله‌ی ابرهای زمین (بالاترین بخش ابرها) است. لایه‌ی بالایی این ابرها همچنین آب و هوای خشن‌تری نیز دارد؛ بادها در آنجا صدها برابر سریع‌تر از ابرهای روی سطح می‌وزند. سرعت این بادها حتی از چرخش خود ناهید هم بیشتر است، پدیده‌ای که به نام "اَبَر-چرخش" (super-rotation) شناخته شده.

با آن که این ابرها جلوی دید ما از سطح ناهید را گرفته‌اند و تنها می‌توانیم با بهره از رادار یا نور فروسرخ زیرشان را ببینیم، ولی شاید کلید برخی از رازهای ناهید را بتوان در آنها پیدا کرد. به گمان دانشمندان، الگوهای آب و هوایی که قله‌ی ابرهای ناهید را موجدار کرده از مکان‌نگاری (نقشه‌ی پستی و بلندی‌) سطح زیر پایشان تاثیر می‌گیرد. آنها نشانه‌های این پدیده را یافته‌اند ولی -تا امروز- تصویر کاملی از سازوکار احتمالی آن نداشتند.

اکنون دانشمندان با بهره از مشاهدات ماهواره‌ی ونوس اکسپرس سازمان فضایی اروپا با بررسی سه جنبه از آب و هوای ابری ناهید، شناخت ما از اقلیم این سیاره را تا حد بسیاری بالا برده‌اند. این سه جنبه عبارتند از: سرعت چرخش بادهای ناهید، میزان آب‌های به دام افتاده در ابرهای آن، و میزان درخشندگی این ابرها در سراسر طیف (به طور ویژه نور فرابنفش).

ژان-لو برتو از آزمایشگاه LATMOS نزدیک ورسای فرانسه، و نویسنده‌ی اصلی این پژوهش تازه می‌گوید: «یافته‌های ما نشان می‌دهند که هر سه جنبه -بادها، محتوای آب، و همنهش ابرها- به گونه‌ای با ویژگی‌های "خود سطح" ناهید ارتباط دارند. ما از مشاهدات فضاپیمای ونوس اکسپرس در یک دوره‌ی شش ساله -۲۰۰۶ تا ۲۰۱۲- بهره جستیم که به ما اجازه دادند الگوهای آب و هوایی بلندمدت‌ترِ این سیاره را بررسی کنیم.»

ناهید با استانداردهای زمین سیاره‌ای بسیار خشک است، ولی در هوایش، به ویژه زیر لایه‌ی ابری‌ آن مقداری آب به حالت بخار وجود دارد. برتو و همکارانش قله‌ی ابرهای سیاره را در بخش فروسرخ طیف بررسی کردند و با این کار توانستند به جذب نور خورشید توسط بخار آب پی برده و مقدار آن در هر نقطه‌ی قله‌ی ابرها (بلندای ۷۰ کیلومتری سطح) را اندازه بگیرند.

قله‌ی ابرهای ناهید. تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
آنان پی بردند که منطقه‌ای ویژه‌ در ابر، نزدیک استوای هست که دارد بیش از پیرامونش بخار آب گرد می‌آورد. این منطقه‌ی "نمدار" درست بر فراز یک رشته کوه به نام زمینه‌ی آفرودیته (Aphrodite Terra) با بلندی ۴۵۰۰ متر جای دارد. به نظر می‌رسد این پدیده توسط هوای پُرآبِ بخش‌های پایین‌ترِ جَو، بر فراز کوه‌های آفرودیته به وجود آمده که توسط این کوه‌ها رو به بالا رانده می‌شود. این یافته باعث شد پژوهشگران نام این پدیده را "چشمه‌ی آفرودیته" بگذارند.

ووچک مارکویچ از بنیاد ماکس پلانک برای پژوهش‌ سامانه‌ی خورشیدی در گوتینگن آلمان می‌گوید: «این "چشمه" درون چرخه‌ای از ابرها که در پایین دستِ جو، از خاور به باختر جریان دارد ذخیره شده. نخستین پرسش ما اینست: چرا؟ چرا همه‌ی این آب در همین یک نقطه جمع شده؟»

در همین راستا، دانشمندان از ونوس اکسپرس برای دیدن این ابرها و دنبال کردن سرعت‌های آنها در نور فرابنفش کمک گرفتند. آنان دریافتند که ابرهای پایین دست این چشمه نسبت به جاهای دیگر بازتابِ فرابنفش کمتری دارند، و همچنین سرعت ابرهای روی کوهستان آفرودیته حدود ۱۸ درصد کُندتر از مناطق پیرامون است.

به گفته‌ی برتو و همکارانش، توضیح هر سه‌‌ی این عوامل می‌تواند تنها یک سازوکار باشد که توسط جو چگال ناهید پدید آمده.

برتو می‌گوید: «هنگامی که بادها به آرامی روی سطح، در دامنه‌های کوهستان می‌وزند، چیزی به نام "امواج گرانش" تولید می‌کنند. این امواج با وجود نامشان، هیچ ارتباطی به امواج گرانشی اخترفیزیکی که موج‌هایی در بافت فضا-زمان‌اند ندارند، و یک پدیده‌ی مربوط به شاره‌ها (در اینجا جَو) هستند که اغلب در بخش‌های کوهستانی زمین هم رخ می‌دهند. بخواهیم ساده بگوییم، این امواج زمانی پدید می‌آیند که هوا به خاطر پستی‌ و بلندی سطح بالا و پایین رفته و موجدار می‌شود. این موج‌ها سپس رو به بالا گسترده شده و هر چه بالاتر می‌روند، بزرگ و بزرگ‌تر می‌شوند تا این که درست زیر قله‌ی ابر می‌شکنند، مانند امواج دریا روی خط ساحل.» [ببینید: * نمای ماهواره ای از امواج چگالی هوا]

این موج‌ها هم‌زمان با شکسته شدن، با بادهای پرسرعت فرازهای بالا روبرو شده و از سرعت آنها می‌کاهند؛ یعنی بادهای روی بلندی‌های آفرودیته‌ همواره کندتر از جاهای دیگر هستند.

با این وجود، این بادها دوباره شتاب گرفته و به سرعت معمول خود در پایین دست زمینه‌ی آفرودیته بر می‌گردند و این حرکت رفتاری مانند پمپ هوا پیدا می‌کند. گردش باد یک حرکت رو به بالا در هوای ناهید پدید می‌آورد که هوای پرآب و مواد تیره در نور فرابنفش را با خود از زیر قله‌ی ابرها به سطح لایه‌ی ابری جابجا کرده و "چشمه‌ی" دیده شده و همچنین یک توده‌ی بلند بخار آب در راستای مسیر باد را پدید می‌آورد.

برتو می‌گوید: «ما چند دهه است که می‌دانیم هوای ناهید در بر دارنده‌ی یک ماده‌ی رازگونه‌ی فرابنفش-آشام (جذب کننده‌ی نور فرابنفش) است، ولی هنوز نتوانسته‌ایم چیستی‌اش را شناسایی کنیم. این یافته به ما کمک می‌کند کمی درباره‌ی آن و رفتارش بیشتر بدانیم- برای نمونه، این را فهمیدیم که زیر قله‌ی ابرها پدید می‌آید و همچنین این که گردش باد، مواد فرابنفش-آشام را رو به بالا و به سوی قله‌ی ابرها می‌راند.»
افضاپیمای ونوس اکسپرس. تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
دانشمندان تاکنون این را حدس زده بودند که حرکت‌های رو به بالایی در جو ناهید در سرتاسر استوای آن وجود دارد که در اثر گرمایش بیشترِ خورشید پدید آمده. یافته‌ی تازه این را هم نشان‌ می‌دهد که مقدار آب و مواد فرابنفش-آشامی که در ابرهای ناهید یافته شده در مناطق ویژه‌ای از استوای سیاره به شدت بیشتر است. مارکویچ می‌گوید: «دلیل این مساله کوه‌های سطح ناهیدند که آن موج‌های بالارونده و گردش بادها که مواد را از پایین به بالا می‌کشند را پدید می‌آورند.»

پی بردن به این که مکان‌نگاری سطح ناهید (پستی و بلندی آن) می‌تواند تاثیر چشمگیری بر گردش هوایش بگذارد افزون بر آن که به ما کمک می‌کند ناهید را بهتر بشناسیم، پیامدهایی هم برای شناخت ما از ابَر-چرخش‌ها و به طور کلی آب و هواهای سیاره‌ای دارد.

هوکن سویدم، دانشمند پروژه‌ی ونوس اکسپرس از ESA می‌گوید: «این بی‌شک "مدل‌های گردش عمومی" (GCM) کنونی ما را با چالش روبرو می‌سازد. با این که مدل‌های ما وجود یک پیوند میان مکان‌نگاری و شرایط اقلیمی را تایید می‌کنند، ولی معمولا الگوهای آب و هوایی پایداری که با ویژگی‌های مکان‌نگاشتی سیاره مرتبط باشند را به وجود نمی‌آورند. این نخستین بارست که چنین ارتباطی به روشنی روی ناهید نشان داده می‌شود- و این یک دستاورد بزرگ است.»

فضاپیمای ونوس اکسپرس از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴ به کار در مدار ناهید ادامه داد و پس از آن روند کاهش مدار و ورود به جو ناهید را آغاز کرد. در ۱۶ دسامبر همان سال، دانشمندان پایان ماموریت ونوس اکسپرس را اعلام کردند.

این پژوهش توسط برتو و همکارانش و با بهره از مشاهدات چند ساله‌ای انجام شد که ونوس اکسپرس به کمک "دوربین دیده‌بانی ناهید" خود (VMC) -برای بررسی سرعت بادهای ناهید و درخشش فرابنفش ابرهای آن- و طیف‌سنج SPICAV خود -برای بررسی مقدار بخار آب درون ابرها- انجام داده بود. SPICAV کوتاه شده‌ی "طیف‌بینی برای کاوش ویژگی‌های هوای ناهید" است.

سویدم می‌گوید: «این پژوهش بدون دیده‌بانی اعتمادپذیر و بلندمدت ناهید توسط ونوس اکسپرس که در چندین بخش از طیف نور انجام شد امکام‌پذیر نبود. داده‌هایی که در این پژوهش از آنها بهره گرفته شد در مدت چند سال گرد آمده بود. مهم‌تر این که آگاهی بیشتر درباره‌ی الگوهای گردش جوی ناهید می‌تواند به ما کمک کند تا دایره‌ی شناسایی آشامنده‌ی رازگونه‌ی فرابنفشِ این سیاره را تنگ‌تر کنیم، بنابراین می‌توانیم با هوا و اقلیم این سیاره به طور کلی بیشتر آشنا شویم.»

در همین زمینه: * راز افزایش سرعت بادهای ناهید  

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
ESA - Venus Express - Venus - topography - greenhouse - planet - Earth - super-rotation - spectrum - ultraviolet - Jean-Loup Bertaux - LATMOS - Laboratoire Atmosphères, Milieux, Observations Spatiales - Versailles - France - infrared - water vapour - equator - Aphrodite Terra - fountain of Aphrodite - Wojciech Markiewicz - Max-Planck Institute - Solar System Research - Göttingen - Germany - gravity wave - gravitational wave - cloud-top - air pump - General Circulation Model - Håkan Svedhem - Venus Monitoring Camera - VMC - SPICAV - spectrometer - Spectroscopy for Investigation of Characteristics of the Atmosphere of Venus

منبع: esa

حلقه‌های کیوان از پشت عدسی خود سیاره

در این تصویر سیاره‌ی کیوان (به عربی: زحل) و بخشی از حلقه‌های A و F آن را می‌ بینیم. به نظر می‌رسد این دو حلقه در نقطه‌ی برخوردشان با سیاره که جو آن مانند یک عدسی غول پیکر رفتار می‌کند خمیده شده‌اند.

جو کیوان در بخش‌های بالایی‌اش بخشی از نورِ بازتابیده از روی حلقه‌هایش را می‌آشامد (جذب می‌کند). ولی جذب تنها چیزی نیست که برای این نور رخ می‌دهد. با ورود این نور از فضا به جو سیاره و سپس بازگشت و رسیدن به دوربین‌های فضاپیمای کاسینی، مسیرش می‌شکند یا به عبارتی خم می‌شود. به همین دلیل است که تصویر حلقه‌ها به نظر تاب خورده می‌آید.

دیدگاه این تصویر رو به سمت روشن حلقه‌ها و حدود ۱۸ درجه بالای صفحه‌ی آنهاست. عکس در نور دیدنی (مریی) و با دوربین زاویه-باریک کاسینی (NAC) در روز ۹ ژوئن ۲۰۱۶ گرفته شده.

هنگام گرفتن عکس، فاصله‌ی فضاپیما از حلقه‌ها نزدیک به ۱.۸ میلیون کیلومتر و زاویه‌ی خورشید-حلقه‌ها-فضاپیما یا زاویه‌ی گام هم برابر با ۱۱۲ درجه بود. هر پیکسل تصویر هم‌ارز ۱۱ کیلومتر است.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Saturn - A ring - F ring - planet' - lens - reflect - rings - Cassini - ring plane - Cassini spacecraft - narrow-angle - NAC - Sun - phase angle

منبع: nasa

ام ۱۳: گوی بزرگی از هزاران ستاره

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
ام۱۳ یکی از برجسته‌ترین و شناخته شده‌ترین خوشه‌های ستاره‌ای کروی است. این خوشه که با دوربین دوچشمی در صورت فلکی زانوزَده (هرکول، جاثی) دیده می‌شود، اغلب یکی از نخستین اجرامیست که توسط رصدگران کنجکاوی که در جستجوی شگفتی‌های آسمانیِ فراتر از دیدرس انسانند یافته می‌شود.
ام۱۳ یا مسیه ۱۳ با قطر بیش از ۱۵۰ سال نوری، بیش از ۱۰۰ هزار ستاره را در خود جای داده. فاصله‌اش از زمین بیش از ۲۰ هزار سال نوریست و بیش از ۱۲ میلیارد سال نیز از عمرش می‌گذرد. در سال ۱۹۷۴، رصدخانه‌ی آرسیبو یک پیام رادیویی درباره‌ی زمین به سوی ام۱۳ فرستاد.
عکسی که اینجا می‌بینید نمایی با دامنه‌ی دینامیک بالا (HDR) است که از پشت یک تلسکوپ کوچک گرفته شده و پهنه‌ای با اندازه‌ی زاویه‌ای کمی بزرگ‌تر از قرص ماه را می‌پوشاند. ولی تصویر درون چارچوب پیوست که به کمک تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده، بخشی از مرکز خوشه به پهنای زاویه‌ای ۰.۰۴ درجه را در بر دارد. در این بخش خوشه، در فضایی به اندازه‌ی مکعبی با ضلع ۳ سال نوری بیش از ۱۰۰ ستاره وجود دارد. این فضا را با فضای پیرامون خورشید خودمان بسنجید که در آن، فاصله‌ی نزدیک‌ترین ستاره از خورشید بیش از ۴ سال نوریست.

---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
M13 - globular cluster - binoculars - constellation of Hercules - Arecibo Observatory - radio - Earth - HDR - full Moon - Hubble Space Telescope

منبع: apod.nasa.gov

پروانه‌ای بر مزار یک ستاره

آیا ستارگان پس از مرگشان بیشتر هنرنمایی می‌کنند؟
واقعیت اینست که ستارگان آسمان معمولا هنرمندانه‌ترین نمایش خود را با مرگشان اجرا می‌کنند. در مورد ستارگان کم‌جرمی مانند خورشید خودمان و M۲-۹ که در این تصویر می‌بینید، ستارگان با پس زدن لایه‌های گازی بیرونی خود، از یک ستاره‌ی معمولی به یک کوتوله‌ی سفید دگردیسی می‌یابند.
در بسیاری از موارد، این گازِ پس زده شده ساختاری زیبا و چشمگیر پدید می‌آورد که به نام یک سحابی سیاره‌ای (سیاره‌نما) شناخته می‌شود و کم کم با گذشت بیش از چند هزار سال پراکنده و ناپدید می‌گردد.
سحابی M۲-۹ یک سحابی سیاره‌نمای پروانه‌ای در فاصله‌ی ۲۱۰۰ سال نوری است و اینجا در رنگ‌های علمی (نمایشی) نشان داده شده. بال‌های این سحابی یک داستان شگفت‌انگیز ولی ناتمام را برای ما می‌گویند:
در دل این پروانه، دو ستاره وجود دارد که درون یک قرص گازی به گستردگی ۱۰ برابر مدار پلوتو به گرد هم می‌چرخند. یکی از این دو با فرارسیدن زمان مرگش، پوسته‌ی خود را پس زده و این پوسته‌ی پس‌زده شده با پاره کردن و بیرون زدن از این قرص، یک نمای دوقطبی پدید آورده است و... همین!
این پروانه‌ی کیهانی به چندین نام شناخته می‌شود از جمله "پروانه"، "فواره‌های دوقلو"، "بال‌های یک پروانه"، "پروانه‌ی مینکوفسکی"، و نام کمتر شاعرانه ی "PN M۲-۹" یا M۲-۹.
آگاهی ما از فرآیندهای فیزیکی که به شکل‌گیری سحابی‌های سیاره‌نما می‌انجامند اندک است و هنوز چیزهای بسیاری درباره‌ی آن ها ناشناخته مانده.

درباره‌اش کامل‌تر بخوانید: * سحابی زیبای "پروانه مینکوفسکی"

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
M2-9 - Butterfly Nebula - star - Sun - white dwarf - planetary nebula - butterfly - representative color - Pluto - bipolar

منبع: apod.nasa.gov

آسمانی پر از همه چیز!

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
 می‌توانید یک دنباله‌دار را در این عکس پیدا کنید؟
با کمی نگاه کردن می‌توانید هزاران ستاره، ده‌ها صورت فلکی، چهار سیاره، سه کهکشان، و نوار مرکزی کهکشان راه شیری را یکجا در این سراسرنمای ۱۸۰ درجه‌ای شگفت‌انگیز بیابید.
همچنین، اگر بدانید دنبال چه چیزی باید بگردید، می‌توانید هواتاب سبزفام و فراگیر، یک ابر زمینی، قطب جنوب آسمانی، و حتی یک خوشه‌ی ستاره‌ای دوردست را هم شناسایی کنید.
ولی یافتن همه‌ی اینها از یافتن دنباله‌دار ۲۵۲پی/لینیر آسان‌تر است.
در این عکس که اوایل آوریل گذشته، در پارک ملی اِل لئونسیتوی آرژانتین گرفته شده، گنبد تلسکوپ خورخه ساده ( Jorge Sahade) را هم روی تپه‌ی سمت راست می‌بینیم.
خوب، توانستید دنباله دار را پیدا کنید؟ آفرین. این دنباله‌دار همان نقطه‌ی سبز سمت چپ است. ولی در واقع چیزی که پیدا کردنش در این چشم‌انداز از همه سخت‌تر است، چیزی نیست جز ابر کوچک ماژلان (SMC).
---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
comet - star - constellation - planet - galax - central band - Milky Way Galaxy - panorama - airglow - south celestial pole - cluster of star - Comet 252P/LINEAR - el Leoncito National Park - Argentina - dome - Jorge Sahade telescope - Small Cloud of Magellan

منبع: apod.nasa.gov

هاله کهکشان راه شیری هم پا به پای آن می‌چرخد

کهکشان راه شیری و همسایگان کوچکش (ابرهای ماژلانی) با هاله‌ای غول‌پیکر از گاز داغ و چندین میلیون درجه‌ای -که اینجا به رنگ آبی نمایانده شده- در بر گفته شده‌اند که تنها برای تلسکوپ‌های X در فضا دیدارپذیر است. اخترشناسان دانشگاه میشیگان دریافتند که این هاله‌ی داغ غول‌آسا هم جهت با راه شیری و با سرعتی نزدیک به سرعت آن در چرخش است. تصویر بزرگ‌تر
اخترشناسان کالج ادبیات، دانش و هنر (LSA) در دانشگاه میشیگان (U-M) برای نخستین بار پی برده‌اند که گازهای داغ درون هاله‌ی کهکشان راه شیری در همان جهت قرص کهکشان که ستارگان، سیاره‌ها و گاز و غبار را در بر دارد، و با سرعتی نزدیک به سرعت آن در چرخش هستند. این یافته‌ی تازه چگونگی پیوستن اتم‌ها به یکدیگر و ساختن ستارگان، سیاره‌ها، و کهکشان‌هایی مانند راه شیری، و همچنین سرانجامِ این کهکشان‌ها را روشن‌تر می‌کند.

ادموند هاجز-کلاک، دانشمند دستیار این پژوهش می‌گوید: «این خلاف چشمداشت‌هاست. تاکنون پنداشته می‌شد قرص کهکشان راه شیری می‌چرخد و هاله‌ی غول‌پیکر و انباشته از گاز داغش ثابت است- ولی این درست نیست. این ذخیره‌ی گاز داغ هم دارد می‌چرخد، تنها کمی کُندتر از قرص.»

این پژوهش‌ تازه که با سرمایه‌گذاری ناسا و با بهره از بایگانی داده‌های فضاپیمای اروپایی XMM-نیوتن انجام گرفته، به تازگی در آستروفیزیکال جورنال منتشر شده است. این پژوهش به هاله‌ی گازی داغ کهکشان راه شیری که چندین برابر بزرگ‌تر از قرص آنست و از پلاسما (گاز یونیده) تشکیل شده می‌پردازد.

از آنجایی که حرکت باعث جابجایی طول موج نور می‌شود، پژوهشگران U-M با کمک گرفتن از خطوط طیفی اکسیژن بسیار داغ، چنین جابجایی‌هایی را در سراسر آسمان اندازه گرفتند. چیزی که آنان دریافتند شگفت‌انگیز و تازه بود: جابجایی‌های طیفی که توسط پژوهشگران اندازه گرفته شده نشان می‌دهد هاله‌ی کهکشان در همان جهتِ قرص کهکشان و با سرعتی نزدیک به آن می‌چرخد- ۶۴۳ هزار کیلومتر بر ساعت برای هاله و ۸۷۰ هزار کیلومتر بر ساعت برای قرص.

هاجز کلاک می‌گوید: «چرخش هاله‌ی داغ یک سرنخ باورنکردنی از چگونگی پیدایش راه شیری به ما می‌دهد. سرنخی که به ما می‌گوید همین هاله‌ی داغ سرچشمه‌ی اصلی بخش بزرگی از مواد درون قرص است.»

دانشمندان مدت‌ها در پی پاسخ یک راز بودند: به نظر می‌رسد تقریبا همه‌ی کهکشان‌ها، از جمله راه شیری، بیشتر موادی که انتظار می‌رود در آنها ببینیم را ندارند. به باور اخترشناسان، حدود ۸۰% از مواد درون کیهان از ماده‌ی رازگونه‌ی تاریک تشکیل شده که تاکنون تنها راه برای شناسایی‌اش کشش گرانشی آن بر ماده‌ی معمولی بوده است. ولی همان ۲۰% باقیمانده که از ماده‌ی معمولی است هم به طور کامل در قرص کهکشان‌ها وجود ندارد. به تازگی بخشی از این ماده‌ی "گمشده" در هاله کشف شده. پژوهشگران U-M می‌گویند که آگاهی بیشتر درباره‌ی جهت و سرعت چرخش هاله می‌تواند به ما کمک کند تا هم بفهمیم مواد از همان آغاز چگونه در هاله پدید آمدند و هم به نرخی که از جایگیری مواد در کهکشان انتظار داریم پی ببریم.

جوئل برگمن، استاد اخترشناسی LSA در U-M می‌گوید: «اکنون که از وجود این چرخش آگاهی یافته‌ایم، از آن برای پی بردن به چگونگی روند شکل‌گیری کهکشان راه شیری، و سرنوشت پایانی آن بهره خواهیم جست.»

برگمن می‌گوید: ما می‌توانیم این کشف را برای آموختنِ بسیار بیشتر به کار گیریم- چرخش این هاله‌ی داغ یک هدف بزرگ برای طیف‌نگارهای پرتو ایکسِ آینده خواهد بود.»

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
University of Michigan - College of Literature, Science, and the Arts - LSA - Milky Way galaxy - galaxy disk - star - planet - dust - atom - Edmund Hodges-Kluck - NASA - XMM-Newton - European Space Agency - Astrophysical Journal - gaseous halo - ionized - plasma - wavelength - oxygen - dark matter - gravitational pull - Joel Bregman - X-ray - spectrograph

منبع: nasa

ابرهای ماژلان تاکنون چندین بار با هم برخورد کرده‌اند

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
می‌دانستید دو ماهواره‌ی پرآوازه‌ی کهکشان راه شیری در گذشته با هم برخورد کرده بوده‌اند؟
اطمینانی در این باره نیست، ولی دانشمندان با بررسی دقیق تصاویر ژرفی مانند همین عکس، به نشانه‌هایی از این رویداد در گذشته برخورده‌اند.
در این عکس، ابر بزرگ ماژلان (LMC) را در بالا، سمت چپ می‌بینید و ابر کوچک ماژلان (SMC) را هم در پایین، سمت راست. زمینه‌ی پیرامون آنها به گونه‌ی نگاتیو تکرنگ نشان داده شده تا جریان‌های کم‌نور ستاره‌ای را به رنگ خاکستری نمایان کند. شاید شگفت‌انگیز باشد که این عکسِ ارزشمند علمی به کمک تلسکوپ‌های کوچکی درست شده که با هم یک میدان گسترده به پهنای حدود ۴۰ درجه را پوشانده‌اند.
بیشتر لکه‌های کم‌نور خاکستری ابرهای پَرسای (سیروسِ) کهکشانی هستند-ابرهای تنُکی از غبار در کهکشان خودمان. ولی یک جریان کم‌نور ستاره‌ای هم دیده می‌شود که به نظر می‌رسد از SMC به سوی LMC کشیده شده. همچنین به نظر می‌رسد پراکندگی ستارگان پیرامون LMC نامتقارن است. بر پایه‌ی شبیه‌سازی‌ها، این نامتقارنی می‌تواند دستاورد کشمکش‎های گرانشی ناشی از یک یا چند برخورد باشد [این تصویر پویا (gif) به بزرگی ۲۴ مگابایت را ببینید].
هم LMC و هم SMC بدون نیاز به تلسکوپ در آسمان نیمکره‌ی جنوبی دیده می‌شوند. بی‌شک نماهای تلسکوپی و شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای برای بهتر شناختن تاریخ کهکشان راه شیری و پیرامونش ادامه خواهد یافت.

---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
satellite galaxy - Milky Way Galaxy - Large Magellanic Cloud - LMC - Small Magellanic Cloud - SMC - monochrome - star stream - Galactic Cirrus cloud - star - computer simulation

منبع: apod.nasa.gov

چشم‌انداز سیاره‌های تابستانی در کنار کهکشان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
روشنایی‌های شبانه‌ی زمین در جای جای افقِ این چشم‌انداز پارک ملی اولوداغ در استان بورسای کشور ترکیه به چشم می‌خورند. ولی حتی این روشنایی‌های زمینی هم نتوانسته‌اند ستارگان و سحابی‌های کهکشان راه شیری به همراه سه سیاره‌ی پرنور را در این شب تابستانی نیمکره‌ی شمالی پنهان کنند.
مشتری در انتهای سمت راست و بهرام (مریخ) نزدیک مرکز چارچوب، و کیوان (زحل) هم درست سمت راست کوژی مرکزی کهکشان به چشم می‌خورند. [تصویر پایین را ببینید]
از آنجایی که این نمای گسترده در روز ۶ ژوییه گرفته شده، پس می‌توانیم بگوییم هر سه‌ی این سیاره‌ها میزبان فضاپیماهایی روباتیک از زمین هستند که در مدارهایشان سرگرم گردش و پژوهش‌اند.
بهرام پرطرفدار میزبان پنج فضاپیما از سه سازمان فضایی گوناگون است: می‌ون (MAVEN) از ناسا، ماموریت مدارگرد بهرام (MOM) از هند، مارس اکسپرس از سازمان فضایی اروپا (ESA)، مارس اودیسه از ناسا، و مدارگرد شناسایی بهرام (MRO) هم از ناسا.
سیاره‌ی حلقه‌دار کیوان (زحل) میزبان فضاپیمای جسور کاسینی است و غول گازی فرمانروا، مشتری هم میزبانی مهمانی تازه از راه رسیده به نام فضاپیمای جونو را بر عهده دارد.
این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
 --------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Uludag National Park - Bursa Province - Turkey - planet - Earth - star - nebula - Milky Way - Jupite - Mars - Saturn - galaxy - Earth - Mars - MAVEN - NASA - Mars Orbiter Mission - India - Mars Express - ESA - Mars Odyssey - Mars Reconnaissance Orbiter - Cassini - Juno - gas giant

منبع: apod.nasa.gov

نگاهی به دوردست‌های کیهان به کمک یک خوشه کهکشانی غول‌پیکر

ین تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
نزدیک مرکز این تصویر پُروضوح تلسکوپ فضایی هابل کهکشان‌های خوشه‌ی غول‌پیکر "آبل اس-۱۰۶۳" در فاصله‌ی حدود ۴ میلیارد سال نوری زمین را می‌بینیم. این خوشه جرمی هم‌ارز ۱۰۰ تریلیون خورشید دارد که بخش بزرگی از آن نادیدنی است.
ولی کمان‌های آبی‌فام کم‌نورتری که در عکس دیده می‌شود در حقیقت بزرگنمایی از تصویر کهکشان‌هاییست که بسیار دورتر از این خوشه جای دارند. فاصله‌ی آنها از زمین حدود دو برابر این خوشه است و نورشان به طور معمول دیده نمی‌شود ولی گرانش سهمگین خوشه مانند یک عدسی گرانشی، نور آنها را دستخوش اعوجاج کرده و با بزرگنمایی، تصویری وسوسه‌انگیز از این کهکشان‌های آغاز کیهان را برای ما دیدارپذیر ساخته است.
این پدیده که به نام همگرایی گرانشی شناخته شده و پیامد خمِش فضازمان است، نخستین بار یک سده پیش توسط آلبرت اینشتین پیش‌بینی شده بود.
تلسکوپ هابل این عکس را به عنوان بخشی از برنامه ی "میدان های مرزی" (Frontier Fields) برای کاوش "مرز پایانی" (Final Frontier) گرفته.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Abell S1063 - Hubble Space Telescope - galaxy cluster - Sun - gravitational lensing - spacetime - Einstein - Frontier Fields - Final Frontier

منبع: apod.nasa.gov

انفجارهای شگفت‌انگیز روی خورشید


در این ویدیوی نمای نزدیک که روز ۱۰-۹ ژوییه ی ۲۰۱۶ توسط رصدخانه‌ی دینامیک خورشیدی ناسا (SDO) گرفته شده، مواد خورشیدی را می‌بینیم که چند بار پیاپی از سطح این ستاره به بیرون فوران می‌کنند. خورشید از پلاسما تشکیل شده، گازی که الکترون‌‌ها در آن آزادانه میان یون‌های مثبت در گردشند و آمیزه‌ای نیرومند از ذرات باردار پدید آورده‌اند.

در این ویدیو با شگفتی می‌بینیم که هر یک از این فوران‌های پلاسما (شراره) پس از بیرون زدن از سطح، به درون منطقه‌ی فعالی که از آن آمده بر می‌گردد- رقصی که توسط نیروهای مغناطیسی پیچیده‌ی روی خورشید سازمان داده شده.

فضاپیمای SDO این ویدیو را در طول موج‌های فرابنفش-دور ضبط کرده، این طول موج به طور معمول برای چشم انسان نادیدنی است و در اینجا برای دیدارپذیر شدنَش به رنگ سرخ نمایانده شده است.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NASA - SDO - Solar Material - Solar Dynamics Observatory - sun - plasma - electron - ion - charged particle - active region - magnetic force - wavelength - ultraviolet

منبع: nasa

مرکز کهکشان ما شکلی مانند یک ضربدر (X) دارد

* دانشمندان از راهی که انتظارش نمی‌رفت به یک راهکار تازه برای شناخت ساختار کهکشان راه شیری دست یافته‌اند: به کمک توییتر! این پژوهشگران تایید کرده‌اند که کوژی پرستاره‌‌ی مرکز کهکشان راه شیری شکلی مانند یک ضربدر (X) دارد. در این پژوهش از داده‌های فضاپیمای کاوشگر پیمایشی گسترده-میدان فروسرخ ناسا (وایز-WISE) بهره گرفته شد.
در سال ۲۰۱۰، کاوشگر پیمایشی گسترده‌میدان فروسرخ ناسا (وایز،WISE) دو بار سرتاسر اسمان را رصد کرد. اخترشناسان با بهره از این داده‌ها به وجود ساختار X-مانند در کوژی کهکشان راه شیری (برآمدگی مرکزی آن) پی بردند که اینجا هم در دایره‌ی کوچک مرکزی نشان داده شده و هم در دایره‌ی پیوست. بخشی از آسمان که درون دایره‌ی مرکزی دیده می‌شود تقریبا منطقه‌ای از آسمان را در بر دارد که هم‌ارز یک توپ بسکتبال است که در فاصله‌ی درازای بازو به آن نگاه شود. اندازه‌ی بسیار بزرگ‌تر (۱۰ مگابایت)
این همکاری پژوهشی نامعمول از ماه می ۲۰۱۵ آغاز شد، زمانی که داستین لَنگ، اخترشناس بنیاد دانلپ در دانشگاه تورنتو نقشه‌هایی از کهکشان راه شیری را در توییتر منتشر کرد. وی این نقشه‌ها را با بهره از داده‌های دو پیمایشِ فروسرخِ وایز که در سال ۲۰۱۰ انجام شده بود به دست آورد. نور فروسرخ به اخترشناسان امکان می‌دهد تا ساختار کهکشان‌ها را حتی با وجود غبار که در نور دیدنی (مریی)، جزییات کلیدی را از چشم پنهان می‌کند ببینند. لنگ داشت از داده‌های وایز برای تهیه‌ی نقشه‌ی شبکه‌ی کهکشان‌های دور از راه شیری که آن را در یک تارنمای برهمکنشی منتشر کرد کمک می‌گرفت.

ولی چیزی که در این توییت‌ها توجه دیگر دانشمندان را جلب کرد نمای خود کهکشان راه شیری بود. برخی درباره‌ی نمای کوژی کهکشان (bulge)، برآمدگی مرکزی آن که در سه بُعد همانند یک توپ فوتبال آمریکایی در صفحه‌ی تخت کهکشان است دیدگاه‌هایی نوشتند. در داده‌های کاوشگر وایز به نظر می‌رسید درون این کوژی یک ساختار X-مانند شگفت‌انگیز وجود دارد که تاکنون به روشنی در کهکشان دیده نشده بود. ملیسا نس، پژوهشگر پسادکترا در بنیاد اخترشناسی ماکس پلانک در هایدلبرگ آلمان کسی بود که این X را شناسایی کرد و با لنگ تماس گرفت.

این دو چند هفته بعد در نشستی در میشیگان با هم دیدار کردند و تصمیم گرفتند در بررسی کوژی کهکشان به کمک نقشه‌های وایز با یکدیگر همکاری کنند. این همکاری به نوشتن پژوهشنامه‌ی تازه‌ای انجامید که در آسترونومیکال جورنال منتشر شد و در آن، پراکندگیِ X-مانندِ ستارگان درون کوژی تایید شده بود.

نس که نویسنده‌ی اصلی پژوهش نیز هست می‌گوید: «کوژی مرکزی شیوه‌ی پیدایش راه شیری را نشان می‌دهد. اگر ما این کوژی را بشناسیم، فرآیندهای کلیدی‌ای که به پیدایش و پیکره‌بندی کهکشانمان انجامیدند را نیز خواهیم شناخت.»

راه شیری نمونه‌ای از یک کهکشان قرص‌گونه (disk galaxy) است- مجموعه‌ای از گاز و ستاره در یک صفحه‌ی تخت چرخان. در این گونه کهکشان‌ها اگر قرص نازک گاز و غبار به اندازه‌ی کافی پرجرم باشد، یک "میله‌ی ستاره‌ای" می‌تواند پدید آید- دسته‌ای از ستارگان که در یک مدار جعبه-مانند به گرد مرکز می‌چرخند. کهکشان راه شیری هم مانند حدود دو-سوم همه‌ی کهکشان‌های قرص‌گونه‌ی نزدیک، یک میله دارد.

این میله با گذشت زمان می‌تواند ناپایدار شود و از مرکزش پیچ بخورد [چیزی مانند چلاندن لباس-م]. "کوژی‌" تازه‌ای در اثر این پیچش پدید می‌آید که ستارگانش عمود بر صفحه‌ی کهکشان و به طور شعاعی رو به بیرون و درون، به گرد مرکز کهکشان می‌چرخند. اگر این ستارگان را از پهلو ببینیم، آنها را مانند این می‌بینیم که در یک ساختار جعبه-مانند یا بادام زمینی-مانند در گردشند. بر پایه‌ی پژوهش تازه، درون این ساختار یک ساختار غول‌پیکر X-مانند از ستارگانی که دارند از مرکز می‌گذرند وجود دارد.

یک کوژی همچنین می‌تواند در اثر ادغام دو کهکشان نیز پدید بیاید، ولی راه شیری در ۹ میلیارد سال گذشته با هیچ کهکشان بزرگی ادغام نشده.
پژوهشگران برای آشکارسازی X مرکزی کهکشان راه شیری، مدلی از شیوه‌ی پراکندگی ستارگان در یک کوژی متقارن را از عکس‌های کاوشگر وایز کم کردند. تصویر بزرگ‌تر
نس می‌گوید: «ما در تصاویر کاوشگر وایز به روشنی این ساختار جعبه‌ای، و X درونش را می‌بینیم که نشان می‌دهد آن فرآیندهای پیدایش درونی به شکل‌گیری کوژی انجامیده‌اند. این همچنین تایید دیگریست بر این اندیشه که کهکشان ما زندگی به نسبت آرامی داشته و از زمان شکل‌گیری کوژی‌اش هیچ ادغام بزرگ و عمده‌ای نداشته، زیرا اگر با کهکشان‌های بزرگی رویارو شده بود، شکل کوژی‌اش به هم می‌ریخت.»

در پژوهش‌های گذشته هم به کوژی X-مانند راه شیری اشاره شده بود. عکس‌های "آزمایشگاه زمینه‌ی افشان فروسرخ" در ماهواره‌ی کاوشگر زمینه‌ی کیهان ناسا (کوبی، COBE) یک ساختار جعبه‌ای را برای کوژی نشان می‌داد. در سال ۲۰۱۳، دانشمندان در بنیاد ماکس پلانک برای فیزیک فرازمینی نقشه‌هایی سه بُعدی از کهکشان راه شیری منتشر کردند که در آنها هم کوژی X-مانند دیده می‌شد، ولی بررسی‌های آنها دلیلی درستی برای این شکل X ارایه نمی‌دادند. در پژوهش نس و لنگ از داده‌های فروسرخ بهره گرفته شده تا آشکارترین نشانه‌های این X پدیدار شود.

پژوهش‌های بیشتری برای بررسی پویایی (دینامیک) و ویژگی‌های ستارگان در کوژی مرکزی راه شیری در دست انجام است.

همکاری در این پژوهش برای لنگ نامعمول بود- توانایی وی در بهره‌گیری از دانش رایانه‌ای برای شناخت پدیده‌های بزرگ-مقیاس اخترشناسی است، نه برای پویایی و ساختار کهکشان راه شیری. ولی او توانست با فرستادن نقشه‌ها به رسانه‌های همگانی و بهره‌گیری از داده‌های آزاد کاوشگر وایز وارد زمینه‌ی پژوهشی تازه‌ای شود.

او می‌گوید: «این پژوهش برای من نمونه‌ای از دانش هیجان‌انگیز و بادآورده‌ای‎ بود که می‌تواند از مجموعه‌ داده‌های بزرگی که به رایگان در دسترس است به دست آید. من بسیار خشنودم که می‌بینم نقشه‌هایی از وایز که من منتشر کردم دارند به پرسش‌هایی پاسخ می‌دهند که تاکنون حتی از وجودشان خبر نداشتم.»


--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
galaxy - Twitter - Milky Way - central bulge - star - NASA - Wide-field Infrared Survey Explorer - WISE - Dustin Lang - Dunlap Institute - University of Toronto - infrared - interactive website - football - three-dimension - X structure, - Melissa Ness - postdoctoral - Max Planck Institute for Astronomy - Heidelberg - Germany - conference - Michigan - Astronomical Journal - disk galaxy - stellar bar - plane - peanut - merging event - Cosmic Background Explorer - COBE - Diffuse Infrared Background Experiment - Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics - 3-D - basketball - symmetrical bulge

منبع: nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه