نمای بی‌سابقه از قلب تپنده یک خرچنگ

* در این تصویر تازه‌ی تلسکوپ فضایی هابل ناسا قلب تپنده‌ی یکی از فریبنده‌ترین و شناخته شده‌ترین پَسمان‌های ابرنواختری را می‌بینیم: سحابی خرچنگ.
* در مرکز این سحابی هسته‌ی چرخان ستاره‌ای جای دارد که با انفجار و پخش کردن مواد پیکره‌اش به فضا این سحابی را پدید آورده.
این عکس تنها بخش درونی سحابی خرچنگ را نمایان کرده. ستاره‌ی نوترونی مرکز آن هم یکی از دو نقطه‌ی پرنور زیر چرخه‌ی مرکزی سحابی است (نقطه‌ی سمت راست).
سحابی خرچنگ که با فاصله‌ی ۶۵۰۰ سال نوری از زمین، در راستای صورت فلگی گاو (ثور) جای دارد، دستاورد یک ابرنواختر است- انفجار سهمگینی که در پایان زندگی یک ستاره‌ی بزرگ رخ می‌دهد. در هنگام چنین انفجاری، بیشتر موادی که ستاره را ساخته‌اند با سرعت‌هایی سرسام‌آور به فضا پرتاب شده و یک ابر گسترنده از گاز را پدید می‌آورند که به نام یک پسمان ابرنواختر (بازمانده‌ی ابرنواختر) شناخته می‌شود.

عکس شگفت‌انگیزی که اینجا می‌بینید نماییست که تاکنون از سحابی خرچنگ دیده نشده. برخلاف بسیاری از تصاویر رایجی که از این جرم پرآوازه منتشر شده و رشته‌های برافروخته و چشمگیر مناطق بیرونی آن را نشان می‌دهند، این عکس تنها بخش درونی سحابی را نمایان کرده و از پیوند سه عکس پُروضوح جداگانه -هر یک نماینده‌ی یک رنگ- درست شده که به فاصله‌ی زمانی ۱۰ سال گرفته شده‌اند.

در مرکز سحابی خرچنگ چیزی وجود دارد که از هسته‌ی ستاره‌ی مرده به جا مانده. این جرم شگرف یک ستاره‌ی نوترونی است که یکپارچه از ذراتی زیراتمی به نام نوترون تشکیل شده. ستارگان نوترونی جرمی به اندازه‌ی خورشید دارند ولی همه‌ی این جرم را در کره‌ای به قطر تنها چند ده کیلومتر (به اندازه‌ی یک شهر) جای داده‌اند. ستارگان نوترونی معمولی با سرعتی باورنکردنی به گرد محورشان می‌چرخند. ستاره‌ی نوترونی مرکز سحابی خرچنگ هم از این قاعده مستثنا نیست، و سرعتش به حدود ۳۰ دور در ثانیه می‌رسد. این ستاره در این تصویر، یکی از دو نقطه‌ی پرنور زیر چرخه‌ی مرکزی سحابی است (نقطه‌ی سمت راست).

منطقه‌ی پیرامون یک ستاره‌ی نوترونی نمایشگاهی‌ست از فرآیندهای فیزیکی افراطی و خشونت‌ چشمگیر. در این تصویرِ گذر-زمانی، سرعت بالای نزدیک‌ترین مواد به ستاره با رنگین‌کمانی ظریف نشان داده شده. این رنگین‌کمان در اثر جابجایی مواد در بازه‌ی زمانی هر عکس با عکس دیگر پدید آمده‌است.

چشم تیزبین هابل همچنین جزییاتی پیچیده از گاز یونیده را نیز آشکار کرده که اینجا به رنگ سرخ دیده می‌شوند و با هم آمیزه‌ای چرخان از افروزه‌ها و حفره‌ها را ساخته‌اند. درون این پوسته‌ی گاز یونیده یک تابش شبحگون آبی‌فام به چشم می‌خورد که ستاره‌ی نوترونی چرخان را در میان گرفته. این تابش پرتوهاییست که از الکترون‌هایی که با سرعتی نزدیک به سرعت نور در میدان مغناطیسی نیرومند پیرامون ستاره می‌چرخند گسیلیده‌ شده. [۱]

انفجاری که سحابی خرچنگ را پدید آورد یکی از نخستین ابرنواخترهای ثبت شده در تاریخ بشر بود [۲]. همین باعث شده سحابی خرچنگ یکی از ارزشمندترین اجرام برای بررسی پسمان‌های ابرنواختر باشد زیرا به اخترشناسان اجازه داده روند مرگ و زندگی ستارگان را به شیوه‌ای که تاکنون هرگز امکان نداشته کاوش کنند.

 در ویدیوی زیر با بزرگنمایی بخشی از آسمان در صورت فلکی گاو، به سحابی خرچنگ در فاصله‌ی ۶۵۰۰ سال نوری می‌رسیم. برای دریافت این ویدیو در اندازه‌ها و نگارش‌های دیگر به این پیوند بروید.

-------------------------------------------
یادداشت:
نقاشی پویا از فواره‌ی چرخان یک تپ‌اختر
منبع عکس
۱] میدان مغناطیسی شدید این ستاره دارد گاز و غبار را به سوی قطب‌های مغناطیسی آن فرو می‌کشد. این گاز و غبار پس از رسیدن به قطب‌های ستاره با سرعت‌هایی سرسام‌آور به بیرون پرتاب می‌شوند. در اثر این فرآیند دو فواره‌ی متقارن مواد از دو قطب مغناطیسی سیاره بیرون می‌زند که با چرخش ستاره به گرد محورش، فضا را مانند نور یک چراغ دریایی دور می‌زنند [زیرا محور چرخش ستاره با محور مغناطیسی‌اش یکی نیست-م] اگر نقطه‌ای از مسیر چرخش این فواره‌ها رو به زمین باشد، اخترشناسان آن را به شکل یک نقطه‌ی چشمک‌زن -یا تپنده- می‌بینند [تصویر روبرو را ببینید]. از همین رو به این اجرام "تپ‌اختر" نیز می‌گویند.

۲] داستان از سال ۱۰۵۴ میلادی و با پدیدار شدن یک ستاره‌ی تازه در آسمان شب آغاز شد که پس از ماه، دومین جرم درخشان آسمان بود. در آن زمان ستاره‌شناسان چینی و ژاپنی این رویداد را ثبت کردند و با رصد آن دیدند که چگونه کم‌نور و کم‌نورتر می‌شد تا این که پس از چند سال به کلی از چشم نامسلح ناپدید گشت.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Crab Nebula - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - supernova remnant - nebula - core - constellation of Taurus - The Bull - star - filament - neutron star - subatomic - neutron - Sun - rainbow - time-lapse - ionised - electron - magnetic field - pole - Earth - pulsing - Moon - naked eye

منبع: nasa و spacetelescope

4 دیدگاه شما:

Anonymous

سلام
یک ستاره کوتوله سفید باید دارای چه ویژگی هایی باشد تا تبدیل به یک ستاره نوترونی شود؟

یک ستاره در هفت آسمان

سلام دوست عزیز
همه چیز به جرم هسته ی رُمبیده بستگی داره. اگر زیر 1.39 حد چاندرا سخار باشه تبدیل به کوتوله ی سفیدمیشه ولی بین 1.39 تا 3 حد چاندراسخار میشه ستاره ی نوترونی.

Anonymous

خیلی عذر میخواهم که منظور خود را به روشنی بیان نکردم
نمیدانم در یک ستاره در هفت آسمان یا در پیج دیگری به این موضوع اشاره شده بود که :چنانچه یک ستاره کــوتـولـــه سفید دارای مواد و عناصر خاصی باشد پس از مدتی به شکل یک ستاره نوترونی تـــکامل میابد . حال میخواهم میزان صحت خبر را بدانم و چنانچه این خبر صحیح است نام عناصر موجود در آن کوتوله سفید را که توانایی تبدیل شدن به یک ستاره نوترونی را دارد بدانم
سپاس از شما

یک ستاره در هفت آسمان

فکر نمی کنم در این وبلاگ خونده باشید.
ولی اگه اشتباه نکنم، یک کوتوله ی سفید می تونه با گرفتن جرم از یک همدم، جرم خودش رو بالا ببره. نکته‌اش در همنهش ماده‌ایه که می گیره. اگه این مواد کربن (فکر کنم) باشند، نمی تونه در برابر افزایش جرم مقاومت کنه و دچار انفجار ابرنواختری میشه، ولی اگه موادی که میگیره تواان همجوشی کمتری داشته باشن، امکانش هست که افزایش جرم و چگالی و دما رو تحمل کنه و تنها برُمبه و به ستاره ی نوترونی تبدیل بشه

به هر حال پرسش جالبی رو مطرح کردین. اگه فرصت داشته باشم و عمری باقی بود، شاید مقاله ای در این باره پیدا کردم و برای دوستان ترجمه کردم

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه