ابری با کوبیدن خود به کهکشان ما، حفره‌ای در آن پدید آورده

* یک ابر میان‌کهکشانی با برخورد به کهکشان راه شیری حفره‌ای بزرگ در آن پدید آورده است.

کهکشان ما پر از گاز است. این چیز خوبیست، زیرا ستارگان از همین گازها درست می‌شوند. ولی این گاز به طور یکنواخت پخش نشده: در جاهایی به شکل انبوه ابرهای چگال و غول‌پیکر است و در جاهایی هم در اثر برون‌ریزی‌های ستاره‌ای یا ابرنواخترها پس زده شده و حفره‌ها یا حباب‌هایی تهی در آنها پدید آمده.
راست: نقشه‌ی گاز هیدروژن خنثا در بخش بیرونی کهکشان راه شیری که یک ابرپوسته‌ی غول‌پیکر به پهنای ۳۰۰۰ سال نوری را در آن نشان می‌دهد. چندین ساختار پره‌ای کم‌رنگ هم در آن دیده می‌شود. چپ: در مرکز این حباب یک ابر پرسرعت است که محدوده‌های رادیویی‌اش در این نمای ترکیبی نشان داده شده. این ابر به احتمال بسیار هنگامی که به درون گازهای کهکشان نفوذ کرده این حباب را پدید آورده است.
از جمله‌ی بزرگ‌ترین حفره‌ها می‌توان از ابَرپوسته‌ها (supershell) نام برد (به نام ابرحباب نیز شناخته می‌شوند). این ساختارها حباب‌های تهی غول‌پیکری در گازهای یک کهکشانند. آنها بسیار بزرگند- قطرشان به آسانی می‌تواند به ۲۰۰۰ سال نوری برسد. برای باد شدن چنین حبابی به انرژی هنگفتی نیازست: هم‌ارز انرژی دستکم ۳۰ ابرنواختر که مانند بمب‌های کوچکی در مرکز حفره جاسازی شده‌ باشند.

ولی شگفت این که بیشتر ابرپوسته‌های شناخته شده در کهکشان راه شیری (حدود ۲۰ تا) یا آنهایی که در کهکشان‌های نزدیک می‌شناسیم خوشه‌های ستاره‌ای پیری در مرکزشان ندارند. پس اگر ستارگان آنها را باد نکرده‌اند، چه چیزی این کار را کرده؟

یک عامل برای این پدیده می‌تواند ابرهای پرسرعت یا HVCها باشد. این ابرها با نم نم پیوسته‌ای بر کهکشان راه شیری می‌بارند و بر سوخت ستاره‌زایی آن می‌افزایند. ما مطمئن نیستیم که آیا این ابرها خرده‌های آواریِ کهکشان‌های ماهواره‌ایِ از هم گسیخته هستند، یا موادی که از ابرنواخترهای خود کهکشانمان پس زده شده‌اند، یا زباله‌هایی از فضاهای دورترِ کیهان پیرامون. هر چه باشد، اگر چنین ابری به یک کهکشان کوبیده شود می ‌تواند یک حباب بزرگ در آن پدید آورد.

اکنون گیوم‌ سوک پارک از دانشگاه ملی سئول در کره‌ی جنوبی به همراه همکارانش نخستین نمونه‌ی استوار از یک ابر پرسرعت که درست دارد همین کار را می‌کند را پیدا کرده‌اند. اخترشناسان این ابر که به خاطر مختصاتش، HVC 040+01-282 نامیده شده را از پیش می‌شناختند و می‌دانستند که زیر قرص کهکشان راه شیری و در بخش بیرونی آن، نزدیک بازوی سپر-قنطورس جای دارد. این ابر پرسرعت از گونه‌ی "فشرده" است، نه بزرگ و گسترده، به همین دلیل به نام CHVC040 نامیده شد (C به خاطر “compact” به نامش افزوده شد).

این گروه پژوهشی به کمک پیمایش I-GALFA با رادیوتلسکوپ آرسیبو به وجود یک ابرپوسته پیرامون CHVC040 پی بردند. این پوسته‌ی غول‌پیکر ۳۰۰۰ سال نوری قطر دارد و ساختارهای شُسته‌-رُفته‌ی پَره-مانندی در آن دیده می‌شود؛ خود CHVC040 هم در مرکزش جای دارد.

این دانشمندان در پژوهشنامه‌ای که در آستروفیزیکال جورنال لترز منتشر می‌شود برآورد کرده‌اند که اگر این ابر با بیشترین سرعتی که برایش ممکن است به کهکشان خورده باشد، بیش از چیزی که برای پدید آوردن یک ابرپوسته نیازست انرژی داشته.

بون چول کو، یکی از نویسندگان پژوهشنامه از دانشگاه ملی سئول توضیح می‌دهد که ابرپوسته‌ها نقش مهمی در بوم‌شناسی (اکولوژی) کهکشان‌ بازی می‌کنند. آنها با رفتاری مانند یک "دودکش"، عنصرهای سنگینی که توسط ابرنواخترها در قرص کهکشان پدید آمده را به هاله‌ی کهکشان می‌فرستند و همنهش گازهای آن را تغییر می‌دهند. آنها همچنین می‌توانند محیط میان‌ستاره‌ای را گرم و آشفته کنند، یا با فشردن گازها ستاره‌زایی به راه بیاندازند.

ابر CHVC040 نخستین ابر پرسرعتی است که به یکی از این ساختارهای حبابی ربط داده شده. ولی چه بسا تنها مورد نباشد. اخترشناسان حدود ۳۰۰ عدد HVC فشرده را در کهکشان راه شیری می‌شناسند که بسیاری از آنها کش آمده و ساختاری دنباله‌دار-گونه پیدا کرده‌اند، احتمالا به این دلیل که دارند با یک هاله‌ی بزرگ به درون گاز داغ پیرامون کهکشان فرو می‌روند و فشار کهکشان بر آنها وارد شده. شاید شمار بسیار بیشتری از این جفت‌ها (ابر و حباب) وجود داشته باشد.

درباره‌ی ابرهای پرسرعت خوانده بودید: 
* ابری که میخواهد با یک سپر مغناطیسی وارد کهکشان ما شود

-------------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
intergalactic cloud - Milky Way Galaxy - stellar outburst - supernova - supershell - star cluster - star - star formation - Geumsook Park - Seoul National University - South Korea - HVC 040+01-282 - coordinate - Scutum-Centaurus arm. - CHVC040 - I-GALFA - Arecibo radio telescope - Bon-Chul Koo - ecology - chimney - element - interstellar medium - comet

منبع: sky&telescope

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه