"نیکو"، تازه‌ترین و شگفت‌انگیزترین جرم فرانپتونی یافته شده

* در سامانه‌ی خورشیدی ما اجرام عجیب و نامعمول بسیاری وجود دارد، ولی یک جرم فرانپتونی (TNO) که در اوت ۲۰۱۶ یافته شده شاید از همه‌ عجیب‌تر باشد. 
* آنچه این جرم را به یک راز تبدیل کرده ساختار و همنهش آن نیست، بلکه شکل و جایگاه مداری‌اش است.
دور، دور، بسیار دورتر از آن که بتوانیم خاستگاهش را بشناسیم (نقاشی)
شناسه‌ی این جرم فرانپتونی 2011 KT19 است زیرا در آغازِ یافته شدنش، به یک ریزسیاره‌ی گمشده با همین شناسه ربط داده شد؛ ولی به نام "نیکو" (Niku) هم شناخته می‌شود که در زبان چینی به معنای "سرکش" است.

چیزی که نیکو را شگفت‌انگیز کرده ساختار و همنهش آن نیست، زیرا به نظر می‌رسد این جرم تنها یک تکه یخ به قطر حدود ۲۰۰ کیلومتر است و در مرز پایینی اجرامی جای می‌گیرد که می‌توانند به عنوان سیاره‌ی کوتوله شناخته شوند. اجرامی با این اندازه و ساختار در کمربند کویپر و دورتر از آن فراوانند.

آنچه درباره‌ی نیکو مایه‌ی شگفتیست اینست که بسیار بسیار بسیار بالاتر از صفحه‌ی برجگاهی (دایره‌البروجی) یا در واقع "صفحه‌ای" که سیاره‌های سامانه‌ی خورشیدی در آن به گرد خورشید می‌چرخند جای دارد. زاویه‌ی میان مدار زمین خودمان با این صفحه "صفر" در نظر گرفته شده است (بنا به تعریف). خوب، زاویه‌ی نیکو با آن چقدر است؟ ۱۱۰ درجه! به بیان دیگر، مدار آن به اندازه‌ای کج است (انحراف دارد) که باعث شده وارد یک مدار پَس‌روَنده شود، یعنی جهت مدارش خلاف جهت چرخش خورشید است. [مدارهایی  با زاویه‌ی ۰ تا ۹۰ درجه پیش‌رَونده‌اند. ۹۰ درجه، یعنی عمود بر صفحه‌ی برجگاه، نه پیش‌رونده است و نه پس‌رونده. ۹۰ به بالا هم پس‌رونده است- م].

کج‌ترین مدار در میان سیاره‌ها از آنِ سیاره‌ی تیر است که ۷ درجه بالاتر از صفحه‌ی برجگاه جای دارد. در میان سیاره‌های کوتوله، پلوتو ۱۷ درجه و اِریس ۴۴ درجه با این صفحه زاویه دارد و بسیاری از دیگر سیاره‌های کوتوله هم در میان این دو جای دارند. شمار فراوانی از اجرام کوچک‌تر سامانه‌ی خورشیدی می‌توانند مدارهای کج داشته باشند، از جمله سیارک‌ها و دنباله‌دارها. ولی نیکو به طور قطع یکی از بزرگ‌ترین اجرامیست که چنین مداری دارد.

خوب این جرم چگونه سر از آن مدار در آورده؟

این چیزیست که ستاره‌شناسان در تلاشند به آن پی ببرند. در گزارش تازه‌ای که در نیوساینتیست انتشار یافته، چند احتمال برای آن بررسی شده. ولی این جرم به آن اندازه دور نیست که بشود آن را از اجرام خانواده‌ی سِدنا دانست و در نتیجه، یک نامزد مناسب برای نهمین سیاره‌ی سامانه‌ی به شمار آورد. اجرام کوچک‌ترِ دیگری با این جرم تقریبا هم‌مدارند، پس به احتمال بسیار چیزی در آنجا هست که با کشش گرانشی خود، همه‌ی آنها را به آن مدار کشانده.

ولی این "چیز" هر چه باشد خودش را چندان به ما نشان نمی‌دهد. با این که نیکو در پیمایش پان استارز ۱ دیده و شناسایی شد ولی چیزی که او را به آن مدار کشانده هنوز یک رازست، به همین دلیل دانشمندان در نگارش پیش-چاپ یک پژوهشنامه در Arxiv، آن چیز را تنها یک "سازوکار ناشناخته" نامیده‌اند. شاید برای یافتن پاسخ نیاز به یافتن هر چه بیشترِ اجرامی که درست مانند نیکو هستند باشیم- البته اگر اصولا پاسخ ساده‌ای وجود داشته باشد.

-------------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Niku - solar system - trans-Neptunian object - TNO - 2011 KT19 - Niku - dwarf planet - Kuiper Belt - ecliptic - plane - planet - Earth - retrograde orbit - Mercury - Pluto - Eris - asteroid - comet - New Scientist - Sedna - ninth planet - Pan-STARRS 1 - unknown mechanism - Arxiv

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه