اتفاق ناشناخته‌ای که در جو زمین رخ داد

* بیش از ۶۰ سال است که دانشمندان به گونه‌ای پیوسته لایه‌های بالای جو زمین را زیر نظر دارند، ولی چندی پیش بر فراز مناطق گرمسیری الگوی بادها در این لایه‌ها تغییری کرد که هرگز در ۶ دهه‌ای که از ثبتشان می‌گذرد دیده نشده بود.

این الگوی باد به نام "نوسان دو سالانه-وش" یا "نوسان شبه-دو سالانه" (quasi-biennial oscillation) خوانده می‌شود و اختلالی که در آن رخ داد هیچ تاثیر آنی و بی‌درنگی بر آب و هوا یا شرایط اقلیمی روی سطح زمین در پی نداشت. ولی برای دانشمندان ناسا که این آشفتگی را دیده بودند پرسش‌های هیجان‌انگیز بسیاری پیش آورد: چه چیزی باعث تغییر ناگهانی الگویی شد که به مدت ۶ دهه پایدار مانده بود؟ آیا دوباره روی خواهد داد؟ این ناهنجاری در آینده چه اثر و پیامدهایی می‌تواند داشته باشد؟

پل نیومن، دانشمند ارشد علوم زمین در مرکز پروازهای فضایی گودارد ناسا در گرین بلت مریلند، و نویسنده‌ی اصلی پژوهشنامه‌ای تازه درباره‌ی این رویداد که در نشریه‌ی جئوفیزیکال ریسرچ لترز منتشر شده می‌گوید: «نوسان‌ شبه-دو سالانه مانند یک Old Faithful در پوشن‌سپهر (استراتوسفر) جو زمین است. اگر Old Faithful یک روز کار نکند، به فکر می‌افتید که بدانید چه چیزی زیر زمین رخ داده که آن را از کار انداخته.» [Old Faithful نام یک آبفشانِ دوره‌ای در پارک ملی یلواستون کشور آمریکاست- م]

در استراتوسفر گرمسیری -بخشی از لایه‌ی هوای زمین که از فرازای ۳۰ تا ۵۰ کیلومتری بالای سطح استوا ادامه دارد- بادهایی می‌وزد که در دوره‌های دو ساله جهتشان از باختر به خاور تغییر می‌کند. بادهای نیرومند باختری در بخش بالای استراتوسفر شکل می‌گیرند و پس از یک سال، کم کم ضعیف شده، تا فرازای ۳۰ کیلومتری پایین می‌آیند، و همزمان به جای آنها، بادهای خاوری در بالای استراتوسفر شکل می‌گیرد. این بادهای خاوری هم پس از یک سال پایین آمده و محو می‌شوند و به جایشان بادهای باختری در بالای استراتوسفر پدید می‌آید. [ویدیوی نخست را به دقت نگاه کنید].
کل این فرایند دو سال یا کمی بیشتر زمان می‌برد و پس از حدود ۲۸  ماه دوباره تکرار می‌شود، از همین رو دانشمندان در دهه‌ی ۱۹۶۰ نام آن را "نوسان شبه-دو سالانه" گذاشتند ["شبه" یا "وش" در اینجا به معنای "تقریبا" است]. تاریخ سنجش‌ها و اندازه‌گیری‌های این پدیده که به کمک بالن‌های هواشناسی در جاهای گوناگون مناطق گرمسیری زمین انجام شده به سال ۱۹۵۳ بر می‌گردد.
به تازگی الگوی پیش‌بینی‌پذیر بادها در پوشن‌سپهر (استراتوسفر) تغییری کرده که دانشمندان در تاریخ ۶۰ ساله‌ی ثبت این الگوها هرگز مانندش را ندیده بودند. تصویر بزرگ‌تر
تا سال ۲۰۱۵ هرگز تغییری در این الگو دیده نشده بود. اواخر این سال، بادهای باختری به اواخر گامِ پایین ماندن خود نزدیک می‌شدند و بر پایه‌ی الگوی مرتب همیشگی، باید کم کم بادهای خاوری جایشان را می‌گرفتند. ولی ناگهان بادهای باختری [به جای این که محو شوند] بالا رفتند و جلوی فرود بادهای خاوری را گرفتند. این وضعیت تا حدود شش ماه پابرجا بود تا این که در ژوییه‌ی ۲۰۱۶ دوباره همان الگوی گذشته از سر گرفته شد.

نیومن می‌گوید: «واقعا جالب است که طبیعت گاهی ما را به بازی می‌گیرد.»

نوسان شبه-دو سالانه نفوذ گسترده‌ای بر شرایط استراتوسفری دارد. میان اوج‌های گام‌های خاوری و باختری، مقدار ازون بر فراز استوا تا ۱۰ درصد تغییر می‌کند، و تاثیری هم روی سطح کاهش ازون قطبی می‌گذارد.

اکنون با توجه به این ناهنجاریِ مستند شده، تمرکز نیومن و همکارانش هم بر روی بررسی دلایل این پدیده است و هم بر روی پیامدهای احتمالی آن. آنان دو انگاره برای چیزی که می‌توانسته دلیل این پدیده باشد دارند: اِل نینوی پرقدرت سال ۲۰۱۵-۲۰۱۶، و روند درازمدت گرمایش جهانی. نیومن می‌گوید دانشمندان اکنون سرگرم برر‌سی‌های بیشتر روی این دو انگاره هستند تا سرانجام بفهمند این یک رویداد "قوی سیاه" بوده (رویدادی نامنتظره و بسیار کمیاب)، یا زنگ خطرِ تغییری پیش‌بینی نشده به دلیل دگرگونی‌های اقلیمی.

چه چیزی باعث تغییر ناگهانی در الگوی منظم ۶۰ ساله‌ی بادها در پوشن‌سپهر (استراتوسفر) هوای زمین شد؟ دانشمندان ناسا در تلاش برای شناخت این رفتار نامنتظره‌ی بادها هستند.
--------------------------------------------
به کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان بپیوندید:

واژه نامه:
Earth - tropic - wind pattern - quasi-biennial oscillation - NASA - Old Faithful - Paul Newman - Earth Sciences - Goddard Space Flight Center - Greenbelt - Maryland - Geophysical Research Letters - curveball - ozone - equator - polar ozone depletion - El Niño - black swan - canary in the coal mine -

منبع: nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان
و با سپاس فراوان از کمک جناب آقای اشکان عارفی: telegram.me/Ashkan_Arefi

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه