قطب شمال مشتری شبیه هیچ جای دیگری در منظومه خورشیدی نیست

* فضاپیمای جونوی ناسا نخستین عکس‌هایی که تاکنون از قطب شمال سیاره‌ی مشتری دیده شده را به زمین فرستاده. این عکس‌ها به هنگام گذر جونو از کنار سیاره در روز ۲۷ اوت گرفته شدند و سامانه‌های توفانی و فعالیت‌های آب و هوایی‌ای را نشان می‌دهند که تاکنون هرگز مانندشان در هیچ یک از غول‌های گازی سامانه‌ی خورشیدی دیده نشده بود.
فضاپیمای جونوی ناسا این عکس را حدود ۲ ساعت پیش از رسیدن به نزدیک‌ترین فاصله از قطب شمال مشتری در ۲۷ اوت ۲۰۱۶ از آن گرفت. بر خلاف ساختارهای کمربندی و نوارهای عرضی جاهای دیگر مشتری، قطب‌های آن با لکه‌هایی از توفان‌های چرخان بزرگ و کوچک که نمونه‌های غول‌آسایی از توفندهای زمینی هستند در بر گرفته شده. قطب‌های مشتری تنها در سال ۱۹۷۴، به هنگام گذشتن فضاپیمای پایونیر ۱۱ از کنار آن از این زاویه دیده شده بود. 
جونو در روز ۲۷ اوت نخستین دور از ۳۶ دور مداری‌اش را با پیروزی به انجام رساند. در آن زمان این فضاپیما با فاصله‌ای نزدیک به ۴۲۰۰ کیلومتر از فراز ابرهای پرپیچ و تاب مشتری گذشت. بارگذاری شش مگابایت داده‌ از داده‌هایی که در این گذر ۶ ساعته، از قطب شمال تا قطب جنوب گردآوری شده بود یک روز و نیم زمان برد، ولی بررسی آنها، و رازگشایی از شگفتی‌های بیمانندی که در آنها دیده شده زمان بیشتری خواهد برد.

اسکات بولتون، پژوهشگر اصلی جونو از بنیاد پژوهشی جنوب باختر در سن آنتونیو می‌گوید: «نخستین نما از شمالگان مشتری شبیه هیچ چیزی دیگری که تاکنون دیده یا تصور کرده‌ایم نبود. رنگ آن آبی‌تر از بخش‌های دیگر سیاره است، با کلی توفان. از نوارهای عرضی یا "ناحیه" و کمربندهایی که به دیدنشان روی مشتری عادت داشتیم هیچ خبری نیست- به سختی می‌شود آن را به عنوان مشتری شناسایی کرد. ابرها در این عکس‌ها سایه دارند، این شاید نشانگر آن باشد که ابرها در فرازهای بالاتری نسبت به دیگر ویژگی‌ها جای دارند.»

در این تصویر توفان‌ها و سامانه‌هایی جوی را می‌بینیم که
مانندشان تاکنون در سامانه‌ی خورشیدی دیده نشده. یک مرز
موجدار میان بخش خاکستری سمت چپ (نزدیکتر به قطب)
و بخش روشن سمت راست دیده می‌شود. نمای موجی این
خط نشان میدهد که یک "موج روزبی" (Rossby wave)
است: یک موج سینوسی (شمالی-جنوبی) که در یک رودبادِ
جویِ عمدتا خاوری-باختری پدید آمده. این می‌تواند در اثر
تفاوت دمای هوا در شمال و جنوب این مرز پدید آمده باشد،
مانند چیزی که روی زمین، اغلب در این گونه موج‌ها دیده
می‌شود. در زمان گرفتن این عکس، فاصله‌ی جونو از قله‌
ابرهای مشتری ۷۸۰۰۰ کیلومتر بود. تصویر بزرگ‌تر
یکی از چشمگیرترین یافته‌ها در نخستین عکس‌های شمالگان و جنوبگان مشتری چیزیست که دوربینِ نورِ دیدنی جونوکم (JunoCam) آن را ندید.

بولتون می‌گوید: «سیاره‌ی کیوان (زحل) دارای یک ویژگی شش‌گوش در قطب شمالش است. مشتری هیچ چیزی که اندکی هم مانند آن باشد ندارد. بزرگ‌ترین سیاره‌ی سامانه‌ی خورشیدی به راستی یگانه‌ است. ما برای بررسی شگفتی واقعی آن ۳۵ گذر دیگر در پیش داریم.»

در زمان گذر، به جز جونوکم که عکس‌هایش را می‌گرفت، همه‌ی هشت دستگاه علمی فضاپیما روشن بوده و به کار گردآوری داده سرگرم بودند. دستگاه نقشه‌بردار شفقی فروسرخ مشتری (جیرام، JIRAM)، ساخت سازمان فضایی ایتالیا، عکس‌های چشمگیری از شمالگان و جنوبگان مشتری در طول‌ موج‌های فروسرخ گرفت.

آلبرتو آدریانی، یکی از پژوهشگران جیرام از بنیاد اخرفیزیک و سیاره‌شناسی اسپاتزیالی رم می‌گوید: «جیرام زیر پوست مشتری را می‌بیند و نخستین نماهای نزدیک فروسرخ از آن را برای ما فراهم می‌کند. این نخستین نماهای فروسرخ از قطب‌های شمال و جنوب مشتری، مناطق گرم و داغی را آشکار کرده‌اند که تاکنون هرگز دیده نشده بود. و با این که می‌دانستیم این عکس‌های فروسرخ شفق جنوبی مشتری را نمایان خواهد کرد، ولی باز هم از دیدن آن برای نخستین بار شگفت‌زده شدیم.»

آدریانی افزود: «تاکنون هیچ دستگاه دیگری، چه روی زمین و چه در فضا نتوانسته بودند شفق جنوبی مشتری را ببینند. اکنون به لطف جیرام، ما [آن را مشاهده کرده و] می‌بینیم که بسیار درخشان و سازمان‌یافته هستند. جزییات بسیار خوبی که در این عکس‌ها دیده می‌شود چیزهای بیشتری درباره‌ی ریخت‌شناسی این شفق‌ها و پویایی (دینامیک) آنها به ما می‌دهد.»

یکی دیگر از دستگاه‌های جونو که در این نخستین گذر علمی آن از کنار مشتری داده‌های منحصر به فردی گرد آورد، "آزمایشگاه امواج رادیو/پلاسما" یا Waves بود که امواجی با صدای وهم‌انگیز را از بالای سیاره ثبت کرد. این گسیلش‌های رادیویی مشتری از دهه‌ی ۱۹۵۰ شناخته شده ولی هرگز از چنین فاصله‌ی نزدیکی دریافت و بررسی نشده بودند.

بیل کرت، دستیار سربازرس دستگاه Waves از دانشگاه آیووا در آیوا سیتی می‌گوید: «مشتری دارد به زبان ویژه‌ای که تنها از غول‌های گازی شنیده می‌شود با ما حرف می‌زند. دستگاه Waves گسیلش‌هایی از ذرات پرانرژی را دریافت کرده که شفق‌های غول‌پیکر گرداگرد قطب شمال مشتری را آفریده‌اند. این گسیلش‌ها (پرتوها) نیرومندترین مورد در سامانه‌ی خورشیدی‌اند. ما اکنون در تلاشیم سرچشمه و خاستگاه این ذرات پرانرژی که از الکترونند را بشناسیم.»
این عکس فروسرخ که از فضاپیمای جونو دریافت شده نمایی بی‌سابقه از شفق قطب جنوب مشتری را نشان می‌دهد. دستگاه نقشه‌بردار شفقی فروسرخ مشتری (جیرام، JIRAM) این عکس را در طول موج‌هایی میان ۳.۳ تا ۳.۶ میکرون گرفت- طول موج‌های نوری که از الکترون‌های برانگیخته‌ی یون هیدروژن در مناطق قطبی گسیل می‌شود. این نمای موزاییکی از پیوند سه عکس درست شده که به فاصله‌ی چند دقیقه از یکدیگر، و حدود ۴ ساعت پیش از گذشتن فضاپیما از نزدیک‌ترین نقطه‌ی قطب جنوب مشتری گرفته شدند. داشتن چنین دیدگاهی از زمین یا فضای پیرامون زمین ناممکن است. تصویر بزرگ‌تر
--------------------------------------------
به کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان بپیوندید:

واژه نامه:
NASA - Juno - Jupiter - north pole - planet - storm system - solar system - gas giant - orbital flyby - transit - south pole - Scott Bolton - Southwest Research Institute - San Antonio - latitudinal band - zone - belt - JunoCam - Saturn - Jovian Infrared Auroral Mapper - JIRAM - Italian Space Agency - infrared - wavelength - Alberto Adriani - Istituto di Astrofisica e Planetologia Spaziali - Rome - aurora - morphology - Radio/Plasma Wave Experiment - Waves - Bill Kurth - University of Iowa - Iowa City - electron

منبع: nasa

3 دیدگاه شما:

Davood Ramezani

درود بر شما
بالاخره انتظارها به پایان رسید
آیا زاویه ی تابش خوشید طوری نیست تا قسمت بیشتری از قطب هارو روشن کنه؟
البته با دوربین های فروسرخ فابلیت دیدن وجود داره اما در نور دیدنی چیز دیگریست
راستی دلم برای وبلاگ تنگ شده بود. هر چند که تمام مطالب رو از طریق تلگرام دنبال می کنم.

یک ستاره در هفت آسمان

درود بر شما جناب رمضانی.
فکر نمی کنم چنین امکانی باشه، چون به هر جال همیشه نیمی از مشتری شبه و تاریکه. البته گویا مدار جونو در هر دور جابجا میشه و بنابراین می تونه در 36 دور، همه ی بخش های سطح قطبش رو ببینه.
این ویدیورو ببینید:
https://www.youtube.com/watch?v=y8KuqumqBgM

یک ستاره در هفت آسمان

با توجه به سرعت چرخش مشتری که تنها حدود 10 ساعت زمان می بره، پس جونو باید تا پایان ماموریتش همه جای قطبش رو ببینه
این ویدیو هم میتونه کمک کنه:
https://www.youtube.com/watch?v=4J7St9Z9GBY

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه