کشف یک دره غول‌پیکر روی سیاره تیر

* کشف یک "دره‌ی بزرگ" در نیمکره‌ی جنوبی سیاره‌ی تیر (عطارد) گواه دیگریست بر روند کوچک شدن این نزدیک‌ترین سیاره به خورشید.
در این نقشه‌ی مکان‌نگاری بر پایه‌ی رنگ، دره‌ی بزرگ تیره به رنگ آبی تیره و حوضه‌ی برخوردی رامبرانت به رنگ بنش (بالا، سمت راست) دیه می‌شود. این نقشه‌ی پروُضوح ِ پستی و بلندی‌های سیاره با یک تصویر موزاییکی از فضاپیمای مسنجر ادغام شده است. اندازه‌ی بزرگ‌تر
دانشمندان به کمک تصاویر برجسته‌نمای فضاپیمای مسنجر ناسا یک نقشه‌ی مکان‌نگاری (توپوگرافی) بسیار باکیفیت پدید آوردند که پرده از وجود یک دره‌ی بزرگ، به درازای بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر در دهانه‌ی رامبرانت، یکی از جوان‌ترین و بزرگ‌ترین حوضه‌های برخوردی در سیاره‌ی کوچک تیر برمی‌دارد.

دره‌ی بزرگ سیاره‌ی تیر با پهنای حدود ۴۰۰ کیلومتر و ژرفای ۳ کیلومتر، از دره‌وار مارینر در سیاره‌ی بهرام کوچک‌تر است ولی از گرند کنیون در آمریکای شمالی بزرگ‌تر، و از دره‌ی کافتی بزرگ خاور آفریقا پهن‌تر و ژرف‌تر است.

نقشه‌ی دیجیتالی مکان‌نگاری سیاره‌ی تیر که به
کمک عکس‌های فضاپیمای مسنجر درست شده.
این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
تام واترز، دانشمند ارشد در موزه‌ی ملی هوافضای اسمیتسونین می‌گوید: «دره‌ی بزرگ تیر برخلاف دره‌ی کافتی بزرگ زمین، به دلیل کش آمدن و جدا شدن صفحه‌های سنگ‌کره‌ای (لیتوسفری) که در اثر زمین‌ساخت صفحه‌ای رخ می‌دهد به وجود نیامده‌، بلکه دستاورد همکشیدن (انقباض) سرتاسریِ یک سیاره‌ی تک-صفحه‌ای است که دارد آن را کوچک می‌کند

واترز نویسنده‌ی اصلی گزارش این پژوهش است که در نشریه‌ی جئوفیزیکال ریسرچ لترز منتشر شده. در این پژوهش از عکس‌هایی که فضاپیمای مسنجر ناسا (MESSENGER) پیش از مرگش، زمانی که در مدار این سیاره بود گرفته بود بهره گرفته شده.

دره‌ی بزرگ تیر به دو دیواره‌ی گسلی بزرگ محدود شده؛ دیواره‌ی گسلی (یا پله‌ی گسلی) یک زمین‌چهر پرتگاه-گونه است که مانند پلکان دیده می‌شود. این پله‌ها روی تیر زمانی پدید آمدند که هسته‌ی بسیار بزرگ سیاره سرد و فشرده شد و پوسته‌ی بسیار نازکش که تنها از یک صفحه‌ی قاره‌ای ساخته شده آغاز به چروکیدن کرد- صخره‌های روی پوسته به یکدیگر فشار آوردند و همدیگر را در راستای خطوط گسل‌‌ها بالا بردند. ولی این دره نه تنها دستاورد دو دیواره‌ی گسلی بزرگ و همراستا است (سطح کف دره کمتر از سطح دو سوی آن بالا رانده شده)، بلکه نشان می‌دهد که احتمالا فرآیند دیگری هم در کار است.
یک پویانمایی از چشم‌انداز سه بُعدی دره‌ی بزرگ سیاره‌ی تیر که در یک عکس چندتکه‌ی فضاپیمای مسنجر در حوضه‌ی رامبرانت این سیاره دیده شده. این تصویر به یک مدل دیجیتالی رنگی از پستی و بلندی‌های تیر که از نماهای سه بعدی درست شده تبدیل شده است.

بهترین توضیح برای دره‌ی بزرگ تیر همان کمانشِ طول‌موج-بلندِ پوسته‌ی بیرونی سیاره است که در واکنش به همکشیدن (انقباض) سراسری سیاره رخ داده و در آن، سطح‌هایی که در اثر فشار پایین رفتند کف دره را ساختند. پایین رفتن کف این دره باعث شد بخشی از لبه‌ی دهانه‌ی رامبرانت هم پایین برود.

واترز می‌گوید: «نمونه‌هایی از این ساختارها روی سیاره‌ی خودمان هم دیده شده که هم صفحه‌های اقیانوسی و هم صفحه‌های قاره‌ای در پیدایش آنها دست داشته‌اند، ولی این شاید نخستین مورد از این فرآیند زمین‌شناختی باشد که روی تیر یافته شده.» 

در همین زمینه: * سیاره کوچک تیر دارد آب می رود

--------------------------------------------
به تلگرام یک ستاره در هفت آسمان بپیوندید:

واژه نامه:
great valley - Mercury - planet - sun - NASA - MESSENGER - topo - valley - Rembrandt basin - impact basin - Mars - Valles Marineris - North America - Grand Canyon - Great Rift Valley - Africa - Earth - lithospheric plate - plate tectonics - contraction - plate - Tom Watters - Smithsonian National Air and Space Museum - Geophysical Research Letters - MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry and Ranging - fault scarp - cliff - landform - stair step - crust - fault - elevation - wavelength - buckling - rim - oceanic plate - continental plate - topography - 3-D - stereo -

منبع: nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه