پرورشگاه‌ تاریک ستارگان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
سحابی تاریک بِوِرلی لیندز ۱۸۳ با فاصله‌ی ۳۲۵ سال نوری از زمین، در جایی بالاتر از صفحه‌ی کهکشان راه شیری دیده می‌شود.
این ابر تاریک و غبارآلود مولکولی که در طیف نور دیدنی (مریی)، جلوی نور ستارگان پشتش را گرفته، خودش هم به نظر یک ابر بی‌ستاره دیده می‌شود. ولی نماهایی که در طول موج فروسرخ-دور گرفته شده‌اند توده‌های فشرده‌ای را در آن نشان می‌دهند که به احتمال بسیار، ستارگانی‌اند که در نخستین گام‌های پیدایش خود به سر می‌برند، جنین‌های ستاره‌ای که در پی رُمبش گرانشی ابرهای منطقه پدید آمده و رو به رشد هستند.
سحابی لیندز ۱۸۳ که یکی از نزدیک‌ترین ابرهای مولکولی به زمینست، در راستای صورت فلکی مار (سر آن) دیده می‌شود.
گستره‌ای که در این تصویر باکیفیت دیده می‌شود حدود نیم درجه را در آسمان زمین می‌پوشاند که در راستای برآوردی سحابی تاریک لیندز ۱۸۳، هم‌ارز حدود ۳ سال نوریست.

-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Beverly Lynds Dark Nebula 183 - Milky Way Galaxy - optical wavelength - molecular cloud - star - constellation Serpens Caput

منبع: apod.nasa.gov

خطر بزرگ خورشید برای زمین در ۱۰۰ سال آینده

خورشید می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین تهدیدها برای زمین در ۱۰۰ سالِ پیشِ رو باشد. اگر یک شراره‌ی خورشیدی سهمگین، مانند شراره‌ای که ۱۵۰ سال پیش به زمین برخورد کرد امروزه رخ بدهد [و البته زمین هم در مسیرش باشد-م]، می‌تواند شبکه‌های برق، ارتباط‌های ماهواره‌ای، و اینترنت را از کار بیندازد. بر پایه‌ی پژوهشی تازه، یک چنین رویدادی می‌تواند در یک سده‌ی آینده دوباره رخ دهد.
شراره‌ی زیبای خورشید در سال ۲۰۱۲- تصویر بزرگ‌تر
درباره‌ی این شراره در این پست بخوانید: * انفجار باشکوه روی سطح خورشید

اَوی لوب، از دانشگاه هاروارد می گوید: «خورشید به طور معمول به عنوان دوست ما و سرچشمه‌ی زندگی شناخته می‌شود، ولی این می‌تواند برعکس هم بشود، تنها به شرایط بستگی دارد.»

لوب و ماناسوی لینگام، او هم از هاروارد، داده‌های [شماری از] ستارگان خورشیدسان را بررسی کردند تا بفهمند احتمال رخ دادن "ابَرشراره‌ها"ی خورشید چقدر است و چه اثری می‌توانند روی ما داشته باشند.

آنها دریافتند که نیرومندترین ابرشراره‌ها در ستارگانی مانند خورشید، تقریبا هر ۲۰ میلیون سال یک بار رخ می‌دهند. بدترینِ این فوران‌های پرانرژیِ فرابنفش و ذرات باردارِ پرانرژی می‌توانند لایه‌ی ازون ما را از میان برده، جهش‌های دی‌ان‌ای پدید آورده و بوم‌سازگان‌ (اکوسیستم‌) را به هم بریزد.

ولی به گفته‌ی پژوهشگران، رخ دادن شراره‌هایی کم‌شدت‌تر که با آنها آشنا هم هستیم می‌تواند در آینده‌ی نزدیک‌تری روی خورشید رخ دهند و باز هم ویرانی‌هایی به بار بیاورند. در سال ۱۸۵۹، یک توفان خورشیدی نیرومند شراره‌های سهمگینی رو به زمین فوران کرد و نخستین رویدادِ ثبت شده از این گونه را پدید آورد (رویداد کارینگتون). دستگاه‌های تلگراف در سرتاسر باختر زمین ازکار افتادند و بر پایه‌ی گزارش‌ها، برخی از متصدی‌های تلگراف در اثر جریان‌های الکتریکی نیرومندی که در سیم‌ها جریان یافته بود دچار برق‌گرفتگی شدند.

[در این مطلب که درباره‌ی رویدادی مشابه در سال ۲۰۱۲ است، به طور کامل‌تری به رویداد سال ۱۸۵۹ اشاره شده: * خطری که دو سال پیش از کنار گوش زمین گذشت!]

نابودی فناوری
لوب می‌گوید: «در آن زمان فناوری چندان پیشرفته‌ای وجود نداشت و از همین رو آسیب‌های پدید آمده چشمگیر نبود، ولی اگر چنین چیزی در دنیای کنونی رخ دهد زیان های وارده سر به تریلیون‌ها دلار خواهد زد. شراره‌ای مانند رویداد کارینگتون امروزه می‌تواند همه‌ی شبکه‌های برق، همه‌ی رایانه‌ها، و همه‌ی سامانه‌های خنک‌کننده در نیروگاه‌های هسته‌ای را از کار بیندازد. رویدادهای بد بسیاری می‌تواند رخ دهد.»

اشراره‌ای در سال ۲۰۱۱
درباره‌اش بخوانید: * خورشید، زیبای وحشی
لوب می‌گوید رویدادی به شدت رویداد ۱۸۵۹ می‌تواند به شبکه‌های برق، ماهواره‌ها، و ارتباطات دستکم ۱۰ تریلیون دلار آسیب بزند. و اگر شراره‌ای اندکی نیرومندتر باید، می‌تواند لایه‌ی ازون را نابود کند.

لوب مب‌گوید بررسی پیشین نشان داده بود که چنین رویدادی به احتمال بسیار در سده‌ی آینده رخ خواهد داد، با یک شانس ۱۲ درصدی برای دهه‌ی آینده، ولی گویا هیچ کس نگران نیست. هنگامی که پای رویدادهای کیهانی نابودکننده به میان می‌آید، ذهن همه به سوی برخورد سیارک‌ها کشیده می‌شود، ولی لوب و لینگام می‌گویند ابرشراره‌ها هم می‌توانند درست به همین اندازه مرگبار باشند.

گرِگ لافلین از دانشگاه ییل می‌گوید: «من اینجور نیستم که شب‌ها از نگرانیِ ابرشراره‌های خورشیدی خواب به چشمم نیاید، ولی این بدان معنا نیست که کسی نباید نگرانش باشد.»

ماه گذشته، لوب و لینگام راهی برای محافظت از زمین در برابر ابرشراره‌ها، چه کوچک و چه بزرگ پیشنهاد دادند: یک حلقه‌ی غول‌پیکر از سیم رسانا میان ما و خورشید می‌تواند مانند یک سپر مغناطیسی رفتار کرده و با کج کردن مسیر ذرات شراره‌ها، آنها را از زمین دور کند.

بدبختانه، فرستادن چنین سپری به فضا تا ۱۰۰ میلیارد دلار هزینه خواهد داشت. لافلین می‌گوید: «من فکر نمی‌کنم صرف منابع برای ساختن یک حلقه سیم در فضا راه درستی برای خرج کردن پول باشد. ولی بررسی بیشترِ سازوکار ابرشراره‌های خورشید و شناخت رفتار خورشید در همسنجی با همتایانش می‌تواند تلاشی بسیار ارزشمند باشد.»


--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
solar flare - Earth - sun - Avi Loeb - Harvard University - Manasvi Lingam - superflare - ultraviolet - ozone - DNA - ecosystem - telegraph - electrical current - nuclear reactor - Greg Laughlin - Yale University - magnetic shield - Astrophysical Journal

منبع: newscientist

سه تکه‌ای به پهنای ماه

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۳.۷ مگابایت)

سحابی زیبای سه‌تکه نمادی کیهانی از تضادهاست. این سحابی که به نام ام۲۰ نیز شناخته می‌شود، ۵۰۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و در صورت فلکیِ پر از سحابی کمان دیده می‌شود.
این سحابی که یک منطقه‌ی ستاره‌زایی در صفحه‌ی کهکشان راه شیری است، سه گونه‌ی متفاوت از سحابی‌ها را در بر دارد: سحابی‌های گسیلشی (نشری) سرخ‌فام که از نور اتم‌های [برانگیخته‌ی] هیدروژن می‌درخشند، سحابی‌های بازتابی آبی‌فام که در اثر بازتاب نور ستارگان توسط گرد و غبار پدید آمده‌اند، و سحابی‌های تاریک- توده‌های فشرده‌ی غبار که در برابر نور پس‌زمینه به حالت ضدنور و تیره دیده می‌شوند.
ولی بخش گسیلشی ام۲۰ با رگه‌های تیره‌ای از غبار تقریبا به سه تکه بخش شده و به همین دلیل نام "سه‌تکه" را رویش گذاشته‌اند.
در پایین، سمت چپ سحابی گسیلشی، ستون‌ها و فواره‌هایی که دستاورد ستارگان نوزادند وجود دارد که تلسکوپ فضایی هابل در عکس‌های نمای نزدیکش آنها را به خوبی آشکار کرده.
سحابی سه‌تکه نزدیک به ۴۰ سال نوری پهنا دارد. این سحابی کم‌نورتر از آنست که بدون ابزار دیده شود هر چند که گستره‌ای به اندازه‌ی فرص ماه را در آسمان زمین می‌پوشاند [تصویر دوم را ببینید].

-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Trifid Nebula - M20 - nebula - constellation Sagittarius - star - galaxy - emission nebula - hydrogen - atom - reflection nebula - dark nebula - silhouette - Hubble Space Telescope - unaided eye - Moon in planet - Earth

منبع: apod.nasa.gov

تله غبار پیرامون یک ستاره

در این عکس که توسط آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) گرفته شده، "وی۱۲۴۷ شکارچی" را می‌بینیم، یک ستاره‌ی جوان و داغ که با حلقه‌ای پویا از گاز و غبار، به نام فرص پیراستاره‌ای، در میان گرفته شده. چنان چه اینجا می‌بینیم، این قرص دو بخش دارد: یک حلقه‌ی مواد در مرکز با لبه‌های واضح و آشکار، و یک ساختار هلالی تنُک‌تر در بخش بیرونی.

منطقه‌ی میان حلقه و هلال، که مانند نواری تیره دبده می‌شود گویا توسط سیاره‌ای جوان درست شده که با گردش یه دور ستاره، گاز و غبار درون قرص را سر راهش می‌روبد و کنار می‌زند. این سیاره در مسیرش به گرد ستاره‌ی میزبان، با حرکت خود مناطقی پرفشار را در در دو سمت مسیرش پدید می‌آورد، مانند یک کشتی که با پیشروی در آن، موج‌های کمانی پدید می‌آورد. این مناطق پرفشار می‌توانند سدهایی محافظ پیرامون مناطقی که سیاره‌ها در آنها ساخته می‌شود بسازند؛ ذرات غبار تا میلیون‌ها سال در این مناطق به دام می‌افتد و بدین ترتیب، فرصت و زمان کافی برای انباشته شدن و چگالش و رشد پیدا می‌کند.

وضوح عالی آلما به اخترشناسان امکان داد تا برای نخستین بار، ساختار پیچیده‌ی چنین تله‌ی گردابی غباری را بررسی کنند. این عکس نه تنها دامِ هلالی‌شکل غبار در لبه‌ی بیرونی آن نوار تیره را آشکار کرده، بلکه همچنین مناطقی با غبار افزون درون حلقه را هم نشان می‌دهد؛ این غبارهای افزوده می‌توانند نمایانگر یک دام غبار دیگر باشد که در مدار آن سیاره‌ی احتمالی به دام افتاده‌اند. این پیش‌بینی‌های شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای پیشین را تایید می‌کند.

به دام افتادن غبار یکی از فرآیندهاییست که می‌تواند راه حل یک مشکل بزرگ در نظریه‌های کنونی سیاره‌زایی باشد؛ در این مشکل گفته شده که ذرات پیش از آن که فرصت انباشت و رسیدن به اندازه‌ی یک خرده‌سیاره داشته باشند، به سوی ستاره‌ی مرکزی کشیده شده و نابود می‌شوند (مساله‌ی رانش شعاعی).

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array - ALMA - V1247 Orionis - star - circumstellar disc - planet - bow wave - planet formation - planetesimal - radial drift problem

منبع: eso

گره کور خرچنگ

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این عکس که توسط تلسکوپ فضایی هابل ناسا گرفته شده نمایی از فرآیند یکی شدن دو کهکشان را می‌بینیم. این گره درهم پیچیده‌ی کیهانی به نام ان‌جی‌سی ۲۶۲۳ یا آرپ ۲۴۳ شناخته شده و با فاصله‌ی حدود ۲۵۰ میلیون سال نوری از زمین، در صورت فلکی خرچنگ جای دارد.

پیکره‌ی نامعمول و ویژه‌ی ان‌جی‌سی ۲۶۲۳ دستاورد یک برخورد و سپس ادغام دو کهکشان جداگانه است. رویارویی خشن میان آنها باعث شده ابرهای گازی درونشان فشرده و در هم آمیخته شود که این هم به نوبه‌ی خود جرقه‌ی ستاره‌زایی‌های آتشین را در آنها زده است.

مناطقی که این فعالیت‌های ستاره‌فشانی در آنها به راه افتاده مانند لکه‌هایی درخشان و آبی‌فام در تصویر دیده می‌شوند؛ آنها را می‌توان دسته دسته هم در مرکز و هم در دنباله‌های گاز و غباری که مانند دو نوار در دو سوی ان‌جی‌سی ۲۶۲۳ کشیده شده‌ مشاهده کرد.

این نوارها به نام دنباله‌های کشندی خوانده می‌شوند و از یک سر تا سر دیگر، حدود ۵۰ هزار سال نوری درازا دارند. انبوهی از ستارگان داغ و درخشان جوانِ این کهکشان در خوشه‌های ستاره‌ای به دنیا آمده‌اند- دستکم ۱۷۰ خوشه‌ی ستاره‌ای از این دست را می‌توان در ان‌جی‌سی ۲۶۲۳ شناسایی کرد.

ان‌جی‌سی ۲۶۲۳ در واپسین گام‌های ادغام به سر می‌برد. پیش‌بینی شده کهکشان خودمان، راه شیری هم سرانجام تا ۴ میلیارد سال دیگر با برخورد به همسایه‌ی بزرگش، کهکشان زن در زنجیر (آندرومدا) به چنین روزی بیفتد.

داده‌های باریک-باند و فروسرخی که به این تصویر افزوده شده ساختارهای بسیاری را در این جرم آشکار کرده است.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NASA - ESA - Hubble Space Telescope - NGC 2623 - Arp 243 - constellation of Cancer - The Crab - star formation - tidal tail - star - stellar cluster - Milky Way - galaxy - Andromeda Galaxy - narrow-band - infrared

منبع: spacetelescope

جلوه‌های رنگین تاج جنوبی

در این تصویر که بخشی از آسمان در مرز شمالی صورت فلکی تاج جنوبی را در بر دارد، ابرهای آبی‌فام غبار و ستارگانی پرانرژی در فاصله‌ی کمتر از ۵۰۰ سال نوری را می‌بینیم.
این ابرهای غبار به گونه‌ای چشمگیر جلوی نور ستارگان دورتر از خود در کهکشان راه شیری را گرفته‌اند. ولی مجموعه‌ای خیره‌کننده‌ از سحابی‌های بازتابی به نام‌های ان‌جی‌سی ۶۷۲۶، ان‌جی‌سی ۶۷۲۷، و آی‌سی ۴۸۱۲ با پرتوهای آبی‌فام ویژه‌ی خود که دستاورد بازتاب نور ستارگان درخشان و آبی‌فام از روی ابرهای غبار کیهانی است در چشم‌انداز می‌درخشند.
این غبارها همچنین ستارگانی را پنهان کر ده‌اند که هنوز در گام پیدایش هستند و کامل نشده‌اند.
در سمت چپ، سحابی زردفام کوچک‌تر ان‌جی‌سی ۶۷۲۹ را می‌بینیم که به گرد ستاره‌ی جوان و متغیر "آر تاج جنوبی" پیچیده‌. درست زیر پای آن، کمان‌هایی برافروخته و پیچه‌هایی که از برخورد برون‌ریزی‌های ستارگان نوزاد برافروخته شده‌اند را می‌بینیم که به نام ویژه‌ی اجرام هربیگ-هارو شناخته شده‌اند.
پهنه‌ی درون این عکس حدود یک درجه را در آسمان می‌پوشاند که در فاصله‌ی برآوردی این منطقه‌ی ستاره‌زایی، هم‌ارز ۹ سال نوریست.

-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
star - Corona Australis - Southern Crown - Milky Way - reflection nebula - NGC 6726 - NGC 6727 - IC 4812 - NGC 6729 - variable star - R Coronae Australis - Herbig-Haro object

منبع: apod.nasa.gov

برخورد دو ستاره نوترونی از دو نگاه

در این ویدیوی پویانمایی، برخورد دو ستاره‌ی نوترونی که مارپیچ‌وار به گرد هم در گردشند را می‌بینیم.
video

سمت چپ، نمایی پنداشتی از مواد دو ستاره‌ی نوترونی را می‌بینیم. رنگ‌های گوناگونِ حلقه‌ها نشانگر چگالی‌های گوناگونست؛ این مواد اینجا شفاف نشان داده شده‌اند تا ساختارهای بیشتری را نمایان کنند.

در سمت راست، چگونگی موج افتادن در بافت فضازمان در واپسین لحظه‌های پیش از برخورد را می‌بینیم. اعوجاج‌های مارپیچی که در پی برخورد پدید می‌آیند در فضازمان گسترش یافته و با رسیدن به زمین، توسط دانشمندان به عنوان امواج گرانشی آشکار و سنجیده می‌شود.

طلا، پلاتین، باریم، تلوریم، روتنیوم، سلنیوم، اربیوم و نئودیمیوم از جمله عنصرهای شیمیایی سنگینی هستند که در یک انفجار کیلونواختری پدید می‌آیند.

-------------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
neutron star - star - Earth - gravitational wave

منبع: eso

چرا دریای مازندران جزر و مد ندارد؟

دریای مازندران یا دریای کاسپی از چشم ماهواره‌ی Terraی ناسا- تصویر بزرگ‌تر (۳ مگابایت)
* هیچ حرکت کِشَندی (جزر و مدی) چشمگیری در دریای مازندران دیده نمی‌شود، و بنابراین هیچ پیش‌بینی‌ای هم برای زمان کشندها در آن نمی‌توان انجام داد. ولی چرا؟ 

همه‌ی کشندهایی که روی زمین می‌بینیم در اقیانوس‌ها رخ می‌دهند و نتیجه‌ی واکنش این پهنه‌های آبی به نیروهای کشندی‌ای هستند که در اثر کشش گرانشی میان زمین، ماه، و خورشید پدید می آیند.

اگر دوره‌ی بازآوایی طبیعی (تشدید یا رزونانس طبیعی) یک پهنه‌ی آبی با بسامد نیروهای کشندی سازگار باشد، پهنه‌ی آبی به این نیروها واکنش نشان داده و یک کشند در آن پدید می‌آید.

برای نمونه،‌ دوره‌ی بازآوایی طبیعی اقیانوس اطلس از مرتبه‌ی ۱۲.۵ ساعت است و بنابراین به نیروهای کشندی‌ای که دوره‌ی نیمه-روزانه (روزی دو بار) دارند واکنشی شدید نشان می‌دهد. ولی اقیانوس آرام، دوره‌ی بازآوایی طبیعی‌اش به ۲۵ ساعت نزدیک است و بنابراین آن هم به نیروهای کشندی واکنش شدید نشان می‌دهد ولی به نیروهایی که دوره‌ی روزانه (روزی یک بار) دارند.

البته در جاهای ویژه‌ای از هر دو اقیانوس استثناهایی وجود دارد که برای شناختشان نیاز به آگاهی از جزییات نظریه‌ی کشند است.

پهنه‌های آبی بزرگ دیگری مانند دریای بالتیک، دریای سیاه، دریای مازندران و البته دریای مدیترانه دوره‌های بازآوایی طبیعی که سازگاری نزدیکی با نیروهای کشندی، چه روزانه و چه نیمه‌روزانه داشته باشد ندارند. از همین رو واکنش شدیدی به این نیروها نشان نمی‌دهند و در نتیجه، کشند چندانی هم رویشان رخ نمی‌دهد.

واکنش آنها به این نیروها محدود و در اندازه‌ی سانتی‌متری است، بنابراین می‌توانیم آنها را بدون کشند چندانی در نظر بگیریم که با بیشینه‌ی کشند ۰.۳ متر، (۱ فوت)، جاهایی امن برای کشتیرانی‌اند.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Caspian Sea - tide - United Kingdom Hydrographic Office - Earth - gravitational attraction - Moon - Sun - resonance - frequency - Atlantic - Pacific - Baltic - Black Sea - Caspian Sea - Mediterranean - Terra

آنچه هابل از سرچشمه امواج گرانشی دید

در تاریخ ۱۷ اوت ۲۰۱۷، رصدخانه ی تداخل لیزری امواج گرانشی (لیگو یا لایگو) و تداخل‌سنج ویرگو هر دو با هم هشدار یک رویداد امواج گرانشی به نام GW170817 را دادند [۱]. حدود دو ثانیه پس از دریافت امواج گرانشی، تلسکوپ اینتگرال سازمان فضایی اروپا (INTEGRAL) و تلسکوپ فضایی پرتوگامای فرمی ناسا هم یک انفجار پرتو گامای زودگذر را در همان راستا مشاهده کردند.
تصاویر هابل نشان می‌داد که نور این کیلونواختر در مدت ۶ روز، از ۲۲ تا ۲۸ اوت خاموش شد. تصویر بزرگ‌تر
در شب بعد از کشف آغازین، ناوگانی از تلسکوپ‌ها جستجو برای شکار سرچشمه‌ی این رویداد را آغاز نمودند، و آن را در یک کهکشان بیضیگون به نام ان‌جی‌سی ۴۹۹۳، در فاصله‌ی ۱۳۰ میلیون سال نوری در صورت فلکی مار باریک یافتند. یک نقطه‌ی روشن در جایی که پیش‌تر چیزی نبود دیده می‌شد و همین آغازگر یکی از بزرگ‌ترین کارزارهای رصد چند-تلسکوپی تا به امروز شد؛ یکی از تلسکوپ‌های این کارزار، تلسکوپ فضایی هابل ناسا بود.

گروه‌های گوناگونی از دانشمندان، تا بیش از دو هفته پس از هشدار امواج گرانشی، تلسکوپ هابل را برای رصد ان‌جی‌سی ۴۹۹۳ به کار گرفتند. توانایی هابل در تصویربرداری با وضوح بالا به آنها کمک کرد تا نخستین مورد اثبات رصدی یک "کیلونواختر"، همتای دیداری (مریی) ادغام دو جرم بی‌اندازه چگال که به احتمال بسیار دو ستاره‌ی نوترونی بودند را انجام دهند [۲]. چنین ادغام‌هایی نخستین بار ۳۰ سال قبل پیش‌بینی شده بود ولی این نخستین بار بود که به گونه‌ای استوار دیده و تایید می‌شدند [۳]. این نه تنها نزدیک‌ترین چشمه‌ی امواج گرانشی دریافت شده تا به امروز بود، بلکه نزدیک‌ترین رویداد انفجار پرتوگاما که تاکنون دیده شده نیز بود.

اندرو لیوِن از دانشگاه وارویک که رهبر یکی از گروه‌های رصد با تلسکوپ هابل در این کارزار بود می‌گوید: «تا دیدم همزمان با آشکارسازی لایگو و ویرگو یک انفجار پرتوگاما هم دیده شده از جا پریدم. زمانی که پی بردم گویا پای ستارگان نوترونی در میان بوده از این هم بیشتر شگفت‌زده شدم. ما مدت‌ها در انتظار چنین فرصتی بودیم.»

هابل عکس‌هایی در طیف دیدنی (مریی) و فروسرخ از کهکشان ان‌جی‌سی ۴۹۹۳ گرفت که در آنها یک جرم درخشانِ تازه در آن دیده می‌شد، چیزی درخشان‌تر از یک نواختر ولی کم‌سوتر از یک ابرنواختر. عکس‌ها نشان می‌دادند که این جرم در مدت ۶ روز - از ۲۲ تا ۲۸ اوت- پس از رصدهای هابل، به اندازه‌ی چشمگیری کم‌نور شد. دانشمندان همچنین با بهره از توانایی‌های طیفی هابل نشانه‌هایی از موادی یافتند که داشتند با سرعت یک پنجم سرعت نور از این "کیلونواختر" پس‌زده می‌شدند.

نیال تنویر، استاد دانشگاه لیستر و رهبر یکی دیگر از گروه‌های رصدی هابل می‌گوید: «من شگفت‌زده شدم از این که دیدم رفتار کیلونواختر تا این اندازه با پیش‌بینی‌ها همخوانی داشت. این اصلا مانند ابرنواخترهای شناخته شده نبود...»

روند کاهش نور و سرانجام خاموشی کیلونواختر درون کهکشان ان‌جی‌سی ۴۹۹۳ در طیف فرابنفش از ۱۸ اکتبر (۱۵ ساعت پس از انقجار) تا ۲۹ اکتبر، از چشم تلسکوپ فضایی سویفت ناسا
ربط دادن کیلونواخترها و فوران‌های پرتوگاما به ستارگان نوترونی تا امروز کار دشواری بود، ولی رصدهای پرجزییات بسیاری که پس از آشکارسازی رویداد امواج گرانشیِ GW170817 در چندین طول موج انجام شد سرانجام مهر تاییدی بر ارتباط میان آنها زد.

لیون می‌گوید: «طیف این کیلونواختر دقیقا مانند چیزی بود که فیزیکدانان نظری برای ادغام دو ستاره‌ی نوترونی پیش‌بینی کرده بودند. این طیف بی‌هیچ تردیدی این جرم را به سرچشمه‌ی امواج گرانشی ربط می‌داد.»

طیف‌های فروسرخی که هابل دریافت کرد در چندین جا ناهمواری‌های گسترده داشت که خبر از پیدایش برخی از سنگین‌ترین عنصرهای طبیعت را می‌داد. این داده‌ها می‌تواند به یک پرسش دیرپای دیگر نیز پاسخ دهد: ریشه‌ی عنصرهای شیمیایی سنگینی مانند طلا و پلاتین [۴]. در فرآیند ادغام دو ستاره‌ی نوترونی، شرایط برای پیدایش این عنصرها مناسب به نظر می‌رسد.

این رصدها پیامدهای بسیار چشمگیری دارند. تنویر می‌گوید: «این کشف پنجره‌ای تازه در اخترشناسی گشوده که در آن می‌توانیم داده‌های امواج الکترومغناطیسی و داده‌های امواج گرانشی را با هم بیامیزیم. ما آن را اخترشناسی "چند پیام‌رسان" (multi-messenger) نامیده‌ایم- ولی تا امروز این گونه اخترشناسی برایمان یک رویا بوده.»

لیون در پایان می‌گوید: «اکنون دیگر اخترشناسان تنها به نور یک جرم نگاه نمی‌کنند (کاری که صدها سالست انجام می‌دهیم)، بلکه به آن گوش هم می‌دهند. امواج گرانشی اطلاعاتی تکمیلی برای اجرامی فراهم می‌کنند که بررسی آنها تنها از راه امواج الکترومغناطیسی بسیار دشوار است. بنابراین همراهی امواج الکترومغناطیسی و گرانشی با هم به اخترشناسان در بررسی و شناخت برخی از افراطی‌ترین رویدادهای جهان هستی کمک خواهد کرد.»
برداشت هنری از ادغام دو ستاره‌ی نوترونی. تصویر بزرگ‌تر
--------------------------------------------
یادداشت‌ها:
۱] چین و شکن‌های بافت فضازمان که به نام امواج گرانشی شناخته می‌شوند از حرکت اجرام پدید می‌آیند، ولی آشکارسازهای گرانشی امروزی تنها شدیدترین این امواج را می‌توانند آشکار کنند، آنهایی که دستاورد دگرگونی‌های سریع اجرام بسیار چگالند. امواج گرانشی که [امروزه] از روی زمین دریافت می‌شوند در پی برخورد اجرام سنگینی مانند سیاهچاله‌ها و ستارگان نوترونی پدید می‌آیند.

۲] یک ستاره‌ی نوترونی زمانی پدید می‌آید که هسته‌ی یک ستاره‌ی بزرگ (با جرم دستکم هشت برابر جرم خورشید) می‌رُمبد. این فرآیند به اندازه‌ای خشن است که الکترون‌ها و پروتون‌ها را در هم فشرده و ذرات زیراتمی دیگری به نام نوترون می‌سازد. این ذرات به کمک فشار تبهگنی نوترون در برابر رمبش و فشردگی بیشتر پایداری می‌کنند، و همین به پیدایش ستارگان نوترونی می‌انجامد که کوچک‌ترین و چگال‌ترین ستارگان شناخته شده‌ی کیهانند.

۳] در سال ۲۰۱۳ اخترشناسان گزارش‌هایی منتشر کردند که نشانگر ارتباط یک کیلونواختر با یک انفجار پرتوگامای کوتاه-دوره بود. شواهد درون این گزارش نسبت به گزارش‌های کنونی قطعیت بسیار کمتری داشتند و در نتیجه بسیار بحث‌برانگیزتر بودند.

۴] این داده‌ها نشانگر پیدایش عنصرهای سنگین‌تر از آهن بودند که از راه واکنش‌های هسته‌ای در اجرام ستاره‌ای بسیار چگال، و در فرآیندی که به نام هسته‌زایی فرآیند-آر (r-process) شناخته می‌شود پدید می‌آیند، چیزی که تاکنون تنها آن را از دید نظری می‌شناختیم.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory - LIGO - Virgo Interferometer - gravitational wave - GW170817 - INTEGRAL - Fermi Gamma-ray Space Telescop - gamma-ray burst - lenticular galaxy - NGC 4993 - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - kilonova - neutron star - Andrew Levan - University of Warwick - galaxy - visible - infrared - nova - supernova - speed of light - Nial Tanvir - University of Leicester - spectrum - multi-messenger - electromagnetic wave - Earth - black holes - core - star - Sun - proton - electron - neutron - degeneracy pressure - iron - nuclear reaction - r-process - nucleosynthesis

منبع: spacetelescope
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

برای نخستین بار: دریافت همزمان امواج گرانشی و امواج الکترومغناطیسی از یک رویداد کیهانی

چند هفته پیش ما گزارشی را منتشر کردیم که خبر از یافته‌ای احتمالی درباره‌ی گونه‌ای تازه از امواج گرانشی می‌داد: * آیا گونه تازه‌ای از امواج گرانشی دریافت شده؟

اکنون این خبر به طور رسمی منتشر شده:
برای نخستین بار، هم امواج گرانشی و هم امواج الکترومغناطیسی ناشی از یک برخورد و ادغام سهمگین کیهانی پی در پی دریافت شد.
video
داده‌ها به خوبی  با انفجار دو ستاره‌ی نوترونی که در رقص مارپیچ مرگ به هم نزدیک می‌شدند همخوانی دارد. این انفجار در روز ۱۷ اوت در کهکشان ان‌جی‌سی ۴۹۹۳ دیده شد، یک کهکشان بیضیگون که تنها ۱۳۰ میلیون سال نوری از زمین فاصله دارد و در صورت فلکی مار باریک دیده می‌شود.
نخست امواج گرانشی این رویداد در رصدخانه‌های زمینی لایگو و ویرگو دریافت شد و چند ثانیه بعد، رصدخانه‌ی فضایی فرمی هم پرتوهای گامای آن را دید. چند ساعت بعد هم نوبت تلسکوپ هابل و دیگر رصدخانه‌ها بود که نور آن را در سرتاسر طیف الکترومغناطیسی ببینند. گفتنیست این رویداد به نام GW170817 رده‌بندی شده.
این ویدیوی پویانمایی، زاینده‌های احتمالی این امواج را نمایش می‌دهد. در ویدیو دو ستاره‌ی نوترونی داغ را می‌بینیم که مارپیچ‌وار به یکدیگر نزدیک می‌شوند و امواج گرانشی از خود می‌گسیلند. 
در پی ادغام آنها، فواره‌ای نیرومند بیرون می‌زند که یک انفجار پرتو گامای زودگذر (کوتاه-دوره) است. پس از آن هم ابری از پرتابه‌ها درست می‌شود، و باز هم در پی آن، یک دوره‌ی ابرنواختر-مانند با نام "کیلونواختر" (kilonova) از راه می‌رسد.
این رصدهای همزمان که برای نخستین بار انجام می‌شدند، تایید می‌کنند که رویدادهای لایگو می‌توانند در پیوند با انفجارهای پرتو گامای زودگذر باشند.
به باور دانشمندان، همین گونه ادغام نیرومند ستارگان نوترونی سرچشمه‌ی بسیار از عنصرهای سنگین کیهان بوده‌، عنصرهایی مانند یُد که زندگی به آن نیاز دارد و اورانیوم و پلوتونیوم که برای همجوشی هسته‌ای موردنیازند.
شاید شما هم تکه‌ای از ره‌آورد این انفجارها را در دست خود داشته باشد، زیرا آنها سرچشمه‌ی طلا نیز پنداشته شده‌اند.

-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
gold - Solar System - star - supernova - neutron - element - neutron star - gamma-ray burst - GRB

منبع: apod.nasa.gov

در خاستگاه طلا

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
طلایی که در جواهرات ماست از کجا آمده؟ هیچ کس پاسخ دقیق این پرسش را نمی‌داند.
فراوانیِ میانگینِ نسبی طلا در سامانه‌ی خورشیدی بیش از آنست که آن را دستاورد رویدادهای پس از مهبانگ، در ستارگان، و حتی در انفجارهای ابرنواختری معمولی بدانیم.
به گمان برخی از اخترشناسان، که بسیاری هم به آن باور دارند، بهترین فرآیند برای ساخته شدن عنصرهای سنگین پر از نوترون از جمله طلا، انفجارهای کمیاب پر از نوترون -مانند برخورد دو ستاره‌ی نوترونی- بوده است.
در این تصویر که یک برداشت هنری -یک نقاشی- است، دو ستاره‌ی نوترونی را می‌بینیم که در گردشی مارپیچ‌وار به هم نزدیک می‌شوند و چیزی به برخورد و پیوندشان با یکدیگر نمانده.
از آنجایی که انفجارهای پرتوگامای زودگذر (GRB) را هم به برخورد ستارگان نوترونی نسبت داده‌اند، پس شاید هر یک از ما ره‌آوردی از این نیرومندترین انفجارهای کیهان را در دست، در انگشت، و یا بر گردن خود داشته باشیم!


-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
gold - Solar System - star - supernova - neutron - element - neutron star - gamma-ray burst - GRB

منبع: apod.nasa.gov

راه برای نقشه‌برداری از آن سمت کهکشان هموار شد

* سرانجام می‌توانیم از آن سوی کهکشان هم نقشه برداریم. دقیق‌ترین سنجشی که تاکنون برای جرمی در آن سمت مرکز کهکشان راه شیری انجام شده، راه را برای تهیه‌ی نقشه‌ای قطعی از آن بخش کهکشانمان هموار کرده.
برداشت هنری از کهکشان راه شیری که در آن، جایگاه زمین نسبت به جرمی که اخترشناسان به تازگی سنجیده‌اند را نشان می‌دهد.
دیدن و نقشه‌برداری چیزهای آن سمت کهکشان برای ما کار سختی است زیرا انبوه چگال و درخشان گاز و غبار [و ستاره] در مرکز کهکشان جلوی دیدمان را گرفته. اکنون تامس دیم از بنیاد اخترفیزیک هاروارد-اسمیتسونین در ماساچوست و همکارانش توانسته‌اند با نگاه کردن به یک فواره‌ی ریزموج به نام G007.47+00.05 که از آن آشفته بازار مرکزی هم درخشان‌تر است، این کار را آغاز کنند.

دیم می‌گوید: «این چشمه‌ای بسیار درخشان است که خبر از وجود یک منطقه‌ی ستاره‌زایی آتشین در آنجا می‌دهد، و این گونه مناطق تقریبا همیشه در بازوهای مارپیچی کهکشان جای دارند.» دیم و گروهش جایگاه این چشمه را در بازوی سپر-قنطورس شناسایی کردند، یکی از دو بازوی اصلی کهکشان راه شیری.

آنها برای این کار، از سنجش دیدگشت (اختلاف منظر) کمک گرفتند، یعنی تفاوت میان جایگاه آن از دو نقطه‌ی جداگانه را محایبه کردند. اگر انگشتتان را به فاصله‌ی بازو از چشمتان دور نگه دارید و نخست با یک چشم و سپس با چشم دیگر به آن گاه کنید، به نظرتان کمی جابجا دیده خواهد شد- این تفاوت کوچک به نام دیدگشت یا اختلاف منظر شناخته می‌شود. هر چه جسم به بیننده نزدیک‌تر باشد، و هر چه فاصله‌ی دو جایگاهی که از آن به جسم نگاه می‌کنیم بیشتر باشد، دیدگشت هم بزرگ‌تر خواهد بود.

به گفته‌ی دیم، خوبی دیدگشت اینست که وابسته به اجرام دیگر نیست. یک سنجش سرراست است که تنها با مثلثات سروکار دارد.

ساخت یک نقشه‌ی بهتر
جرمی که دیم و گروهش رصد کردند به اندازه‌ای از ما دور بود که برای اندازه‌گیری دیدگشتش، نیاز به سنجش آن در یک بازه‌ی زمانی یک ساله بود تا بتوانند آن را در دو نقطه‌ی مخالف در مدار زمین [یکی این سمت خورشید و دیگری آن سمت] ببینند.
زاویه‌ی کوچک میان دیدگاه ما از جرم G007.47+00.05 در بهار و پاییز به دانشمندان امکان داد تا فاصله‌ی این جرم از زمین را اندازه بگیرند.
دیم می‌گوید: «زاویه‌ای که از این راه اندازه گرفته شده حدود ۵۰ ثانیه‌ی قوس است، یعنی از ردپای نیل آرمسترانگ روی ماه، که از روی زمین دیده شود هم کوچک‌تر.»

این دیدگشت کوچک نشانگر فاصله‌ی ۶۶۵۰۰ سال نوری است. این دورترین فاصله‌ایست که تاکنون از راه دیدگشت اندازه گرفته شده، و نخستین بارست که این ترفند برای جرمی در آن سوی کهکشان به کار می‌رود.

از آنجایی که بیشتر شناخت ما از ساختار آن بخش کهکشان از روی پنداشت و گمانیست که بر پایه‌ی شناختمان از این سمت کهکشان انجام شده، سنجش (اندازه‌گیری فاصله‌ی) چندین جرم از راه دیدگشت می‌تواند به ما کمک کند تا یک نقشه‌ی دقیق‌تر برای کل کهکشان پدید بیاوریم.

رابرت بنجامین از دانشگاه ویسکانسین، وایت‌واتر می‌گوید: «فکر کردن به این که می‌توانیم چنین کاری را برای اجرام بیشتری در آن سمت کهکشان انجام دهیم هیجان‌انگیزست. چگونه می‌توانیم درباره‌ی ساختار کهکشان حرف بزنیم با این که تنها نیمی از آن در دسترسمان است؟»

دیم می‌گوید ما با این ترفند می‌توانیم در مدت ۱۰ سال، نقشه‌ای کامل از همه‌ی کهکشان راه شیری تهیه کنیم.

پژوهش این دانشمندان در نشریه‌ی ساینس منتشر شده.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
galaxy - Milky Way - Thomas Dame - Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics - Massachusetts - jet - radio wave - star - star formation - Scutum-Centaurus arm - parallax - trigonometry - Earth - sun - arcsecond - Neil Armstrong - moon - Robert Benjamin - University of Wisconsin - Whitewater - Science

منبع: newscientist

کمان سرخ آسمان از چشم ماهی

این عکس نگارش دیگری از همان عکسیست که چند روز پیش در وبلاگ یک ستاره در هفت آسمان درباره‌اش خواندید: * رودی درخشان و اسرارآمیز که در جو زمین جاری می‌شود
این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این چشم‌انداز سراسرنما که با عدسی "چشم‌ماهی" در روز ۲۷ سپتامبر از آسمان بی‌ابر و آرام شامگاهی جنوب آلبرتای کانادا گرفته شده، شفق‌های سبزفام و سرخ‌فام آشنا را می‌بینیم که افق شمالی (بالای تصویر) را رنگین کرده‌اند. کهکشان راه شیری هم از سرسوی آسمان گذشته و به افق چنوب باختری رسیده، جایی که ماه شش روزه در آن دارد غروب می‌کند.
کمان نامعمول صورتی و سفیدی که درجنوب (پایین چارچوب) دیده می‌شود به نام استیو (Steve) خوانده شده. این نام را گروه فیسبوکی "پیگیران شفق آلبرتا" که چندین بار این پدیده‌ی شفق-مانند را ثبت کرده بودند رویش گذاشته‌اند.
استیوها را گاهی به اشتباه به عنوان کمان پروتونی شناسایی می‌کنند ولی این کمان‌های رازگونه‌ اگرچه به نظر می‌رسد با پرده‌های شفقی در ارتباطند، ولی نسبت به آنها در جایی نزدیک‌تر به استوا پدیدار می‌شوند.
استیو به گونه‌ی گسترده‌ای توسط شهروند-دانشمندان ثبت و مستند شده و به تازگی ماهواره‌ی سُوارم هم یکراست از درون یکی از آنها گذشته. بررسی‌ها نشان می‌دهد که این پدیده بر خلاف شفق‌ها، دستاورد برانگیختگی اتم‌ها توسط الکترون‌های پرانر‌ژی نیست بلکه یک تابش گرمایی‌ست که از جریان گاز در جو زمین می‌تابد.
اگرچه نام دوستانه‌ی Steve با سَرواژه‌ی نام مهندسی‌اش، تابش گرمایی ناگهانی از افزایش سرعت (Sudden Thermal Emission from Velocity Enhancement) هم جور در می‌آید، ولی سرچشمه‌ی آن هنوز یک راز است.

-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
aurora - fish-eye - Milky Way - zenith - Alberta - Moon - Steve - Alberta Aurora Chasers - Facebook - proton arc - equator - Swarm mission - electron - acronym - Sudden Thermal Emission from Velocity Enhancement

منبع: apod.nasa.gov

سیاره کوتوله‌ای که هم ماه دارد و هم حلقه!

* اخترشناسان یک حلقه به گرد هائومیا یافته‌اند، یک سیاره‌ی کوتوله که ۲ میلیارد کیلومتر دورتر از پلوتو است. این دورترین حلقه‌ایست که تاکنون در سامانه‌ی خورشیدی یافته شده.

آلن استرن از بنیاد پژوهشی جنوب باختر در بولدر کلرادو می‌گوید: «این یک کشف برجسته و بسیار هیجان‌انگیز است.»
برداشت هنری از هائومیا، سیاره‌ی کوتوله‌ی حلقه‌دار و تخم مرغی-شکل [یک ستاره در هفت آسمان: نمی‌دانم به چه دلیل در این عکس هیچ یک از ماه‌های هائومیا به تصویر کشیده نشده]
تا همین چندی پیش، تنها حلقه‌های شناخته شده، حلقه‌های سیاره‌های غول‌پیکری مانند کیوان بود. ولی در سال ۲۰۱۳، اخترشناسان دو حلقه به گرد چاریکلو یافتند، یک تکه سنگ شگفت‌انگیز به پهنای حدود ۲۵۰ کیلومتر میان مدارهای کیوان و اورانوس [خبرش را خواندید: * غافلگیری ستاره‌شناسان: کشف یک سیارک حلقه‌دار!]

همچنین احتمال می‌رود کایرون، یکی از همسایه‌های چاریکلو هم حلقه داشته باشد.

اکنون اخترشناسان یک حلقه هم در آن سوی نپتون یافته‌اند. خوزه-لوییس اورتیز و پابلو سانتوس-سان از بنیاد اخترفیزیک اندلس در گرانادای اسپانیا، در روز ۲۱ ژانویه‌ی همین امسال به همراه همکارانشان، گذشتن سیاره‌ی کوتوله‌ی هائومیا را از برابر یک ستاره‌ی سرخ کم‌نور مشاهده کردند. در کل، ۱۲ تلسکوپ در ۶ کشور اروپایی این "ستاره‌گرفتگی" را پی گرفتند.

مدت زمانی که گرفتگی به درازا کشید، شکل و اندازه‌ی هائومیا را نشان می‌داد. ولی پیش و پس از کنار رفتن کامل از جلوی ستاره، بخشی از نور ستاره توسط حلقه‌ای که به گرد استوای هائومیا بود پوشیده شد. سانتوس-سان می‌گوید: «این به راستی ما را شگفت‌زده کرد.» پهنای این حلقه ۷۰ کیلومتر است و حدود ۲۲۹۰ کیلومتر از مرکز هائومیا فاصله دارد.

چرخشی مانند فرفره
ویلیام مک‌کینان، از دانشگاه واشنگتن در سن‌لوییس میسوری می‌گوید: «باور نکردنیست. این یک کشف بسیار بزرگ است.»

وی می‌گوید ویژگی‌های نامعمولِ بسیاری که هائومیا دارد می‌تواند سرنخی درباره‌ی این که این سیاره‌ی کوتوله در همان آغاز چگونه حلقه‌دار شده به ما بدهد. این دنیای دوردست پیکره‌ای تخم مرغ-مانند دارد که می تواند دستاورد چرخش سریع آن باشد. هائومیا هر دور چرخش به گرد محورش را در ۳ ساعت و ۵۵ دقیقه کامل می‌کند، در حالی که سیاره‌ی کوتوله‌ی پلوتو که تقریبا به طور کامل کروی است، هر ۶.۴ روز زمینی یک بار به گرد خود می‌چرخد. اگر کسی روی استوای هائومیا باشد، در هر ۲۴ ساعت ۶ بار طلوع و ۶ بار هم غروب خورشید را خواهد دید. این جرم همچنین دو ماه کوچک به نام‌های هی‌یاکا و ناماکا هم دارد.

به گمان مک‌کینان، همه‌ی این ویژگی‌ها به هم ربط دارند. وی فکر می‌کند احتمالا در گذشته یک جرم بزرگ به هائومیا برخورد کرده که هم باعث چرخش [سریع] آن شده و هم آوارهایی پدید آورده بوده که اکنون حلقه و ماه‌هایش را ساخته‌اند.

این برخود می‌تواند یک پدیده‌ی دیگر را هم توضیح دهد: چندین جرم دیگر وجود دارد که تقریبا در همان مسیر هائومیا به گرد خورشید می‌گردند و با داشتن آب یخ‌زده روی سطحشان، همنهشی (ترکیبی) همسان با آن دارند. آنها همگی می‌توانند یادگار همان برخورد آغازین باشند.
video
برداشت هنری از هائومیا، سیاره‌ی کوتوله‌ی حلقه‌دار و تخم مرغی-شکل. اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام یک ستاره در هفت آسمان ببینید
[یک ستاره در هفت آسمان: نمی‌دانم به چه دلیل در این ویدیو هیچ یک از ماه‌های هائومیا به تصویر کشیده نشده]
دنیاهای درخشان تازه
اورتیز و سانتوس-سان هم دریافته‌اند که هائومیا کمی بزرگ‌تر از چیزیست که پنداشته می‌شد: در پهن‌ترین بخش، قطری برابر با قطر پلوتو دارد که بزرگ‌ترین جرمِ شناخته شده‌ در آن سوی نپتون است. ولی در باریک‌ترین بخش، قطرش تنها به ۱۰۲۵ کیلومتر می‌رسد که از نصف قطر پلوتو هم کمتر است.

همچنین چگالی هائومیا بسیارکمتر از برآورد پیشین است و همنهش و ساختاری مانند پلوتو دارد. هر دوی آنها به طور عمده سنگی‌اند و با لایه‌ای از آب یخ در بر گرفته شده‌اند. و نیز هر دو درخشانند- آنها نیمی از نوری که به سطحشان می‌تابد را بازمی‌تابانند.

استرن می‌گوید همه‌ی این ویژگی‌ها می‌توانند از هائومیا نامزدی خوب برای دیدار پژوهشیِ فضاپیمایی مانند نیوهورایزنز ناسا که در سال ۲۰۱۵ از کنار پلوتو گذشت بسازند.

در حقیقت، نیوهورایزنز همین تازه جستجویش برای یافتن حلقه پیرامون ده‌ها جرم دوردست را آغاز کرده. استرن که پژوهشگر اصلی ماموریت نیوهورازنز است می‌گوید: «چیزی که می‌خواهیم بدانیم اینست که آیا این حلقه‌ها پدیده‌هایی کمیابند یا معمول؟»

مسیر این فضاپیما رو به هائومیا نیست که بخواهد آن را بررسی کند، ولی استرن می‌گوید می‌توانیم کاوشگری را به سوی آن بفرستیم: «این جرم با داشتن پیکره‌ای تخم مرغی، یک حلقه و دو ماه، می‌تواند جایی بسیار شگفت‌انگیز برای بازدید باشد.»

پژوهش این دانشمندان در نشریه‌ی نیچر منتشر شده است.

-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
ring - Haumea - Pluto - solar system - Alan Stern - Southwest Research Institute - Boulder - Colorado - planet - Saturn - Chariklo - Uranus - Chiron - Neptune - José-Luis Ortiz - Pablo Santos-Sanz - Institute of Astrophysics of Andalusia - Granada - Spain - dwarf planet - constellation Boötes - European - eclipse - star - top - William McKinnon - Washington University - St Louis - Missouri - Earth - equator - water ice - reflect - NASA - New Horizons - Nature

منبع: newscientist

زیر پای کهکشان

در این چشم‌انداز تله‌فوتو، ابر ماژلانی بزرگ را بر فراز افق جنوبی می‌بینیم، ماهواره‌ی کهکشان راه شیری که پهنایی نزدیک به ۱۰ درجه، هم‌ارز ۲۰ قرص کامل ماه را در آسمان زمین می‌پوشاند.
این عکس در یکی از شب‌های ماه سپتامبر از جایی کنار رصدخانه‌ی لاس کامپاناس و زیر آسمان تاریک بیابان آتاکامای شیلی گرفته شده.
دوربین دیجیتال حِسمند عکاس، یک پرتوی گسترده و محو هواتاب (شب‌فروغ) که با چشم نامسلح دیده نمی‌شد را هم ثبت کرده.
روشنایی‌هایی که در پیش‌زمینه، روی زمین دیده می‌شوند و درخشان به نظر می‌رسند، در واقع از چراغ‌های بسیار کم‌نورِ مهمانسراهای ویژه‌ی اخترشناسان و مهندسان رصدخانه می‌تابد.
کوه تخت و پهنی که در افق، زیر ابر ماژلانی بزرگ دیده می‌شود ستیغ لاس کامپاناس است، جایگاه "تلسکوپ غول‌پیکر ماژلان" که در آینده ساخته خواهد شد.

-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Large Magellanic Cloud - galaxy - Milky Way - telephoto - Las Campanas Observatory - planet - Earth - Chilean Atacama desert - Full Moon - airglow - Las Campanas peak - Giant Magellan Telescope

منبع: apod.nasa.gov

کهکشانی در کوره

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۴ مگابایت)
کهکشان مارپیچی میله‌ای ان‌جی‌سی ۱۳۶۵ با داشتن پهنایی حدود ۲۰۰ هزار سال نوری، به تمام معنا یک جزیره‌ی باعظمت کیهانی‌ست.
ان‌جی‌سی ۱۳۶۵ که با فاصله‌ی ۶۰ میلیون سال نوری از ما، در صورت فلکی شیمیایی کوره جای دارد، یکی از اعضای برجسته‌ی خوشه‌ی کهکشانیِ شناخته شده‌ی کوره است.
این تصویر رنگی بسیار واضح و روشن، منطقه‌های نیرومند ستاره‌زایی در دو سر میله‌ی کهکشان و در راستای بازوهای مارپیچی آن را به همراه رگه‌های غبار روی هسته‌ی پرنور کهکشان نشان می‌دهد. در دل هسته هم یک ابرسیاهچاله لانه دارد.
به باور اخترشناسان، میله‌ی بزرگ ان‌جی‌سی ۱۳۶۵ با کشاندن گاز و غبار به درون مناطق ستاره‌زا و سرانجام، ریختن مواد در کام سیاهچاله‌ی مرکزی، نقشی کلیدی در روند فرگشت این کهکشان بازی می‌کند.

-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NGC 1365 - barred spiral galax - island universe - constellation Fornax - Fornax galaxy cluster - bar - spiral arm - core - supermassive black hole

منبع: apod.nasa.gov

کشف کهکشانی که می‌تواند نماینده‌ای برای نخستین کهکشان‌های کیهان باشد

* بر پایه‌ی گزارش گروهی از پژوهشگران، کهکشان کوتوله‌‌ای که به تازگی در صورت فلکی سیاهگوش یافته شده شاید بتواند به ما در شناخت رشد و فرگشت شیمیایی کیهان آغازین کمک کند.

این یافته‌ی تازه که گزارش آن در ماهنامه‌ی انجمن سلطنتی اخترشناسی منتشر شده نشان می‌دهد که سطح اکسیژن در این کهکشان کوچک، که ۶۳۰ میلیون سال نوری با زمین فاصله دارد، از هر کهکشان ستاره‌ساز دیگری که تاکنون یافته شده کمتر است، و از همین رو می‌تواند نمایی از کهکشان‌های روزگار آغازین کیهان را به ما نشان دهد.
این کهکشان ستاره‌ساز کوچک با نام J0811+4730، نماینده‌ای برای کهکشان‌های آغازین کیهانست
اخترشناسان می‌دانند که نخستین کهکشان‌های کیهان در زمان شکل‌گیری، همنهش شیمیایی ساده‌ای داشتند- به طور عمده از هیدروژن و هلیوم ساخته شده بودند، یعنی عنصرهایی که پس از مهبانگ (انفجار بزرگ)، در سه دقیقه‌ی نخست تاریخ کیهان ساخته شده بودند. اکسیژن بعدها آمد، هنگامی که ستارگان بزرگ ساخته شدند و با همجوشی هسته‌ای در مرکرشان، و نیز در روند مرگ انقجاریشان عنصرهای سنگین‌تر و پیچیده‌تر را ساختند، و سرانجام جهانی پر از کهکشان اکسیژن‌دار، از جمله راه شیری خودمان را ساختند.

کهکشان‌های کم‌اکسیژن آغازین به اندازه‌ای از ما دورند و به اندازه‌ای کم‌نورند که دیدنشان تقریبا ناممکن است، ولی کهکشان‌های کوتوله‌ی ستاره‌زای نزدیک‌تر، که مانند کهکشان‌های آغازین اکسیژن بسیار کمی هم دارند، دیدنشان آسان‌تر است و می‌توانند نمایی از آنها به ما بدهند. بدبختانه این کهکشان‌های کوچک و کم‌اکسیژن نزدیک، که اکنون ستارگان بزرگ و آبی‌فام بسیاری می‌سازند، بسیار کمیابند. ولی اگر یافته شوند می‌توانند بینش‌هایی ارزشمند درباره‌ی چگونگی پیدایش نخستین کهکشان‌های کیهان در ۱۳ میلیارد سال پیش، و در نتیجه درباره‌ی دگرگونی‌های کیهان آغازین به ما بدهند.

کهکشان کوتوله‌ی ستاره‌زایِ درون این پژوهش، در فرآیند یک نقشه‌برداری گسترده از آسمان که همچنان ادامه دارد، به نام "پیمایش دیجیتالی آسمان اسلون" (SDSS) یافته شد. این کهکشان در نقشه‌ها مانند نقطه‌ای که ارزش یررسی داشت دیده می‌شد. اخترشناسان سپس با بهره از "تلسکوپ دوچشمی بزرگ" نیرومند در آریزونا، بررسی بیشتری روی آن انجام دادند. داده‌های این تلسکوپ نشان دادند که این کهکشان ستاره‌ساز کوچک که J0811+4730 نامیده شده، یک رکوردشکن است: محتوای اکسیژن آن -نشانه‌ای از سادگی یک کهکشان- ۹ درصد کمتر از همه‌ی کهکشان‌هاییست که تاکنون یافته شده.

اخترشناس دانشگاه ویرجینیا، ترینه توآن که یکی از نویسندگان پژوهش نیز هست می‌گوید: «ما دریافتیم که درصد چشمگیری از جرم ستاره‌ای این کهکشان تنها همین چند میلیون سال پیش ساخته شده‌، یعنی این یکی از بهترین همتاهای کهکشان‌های آغازینست که تاکنون یافته‌ایم. این کهکشان به دلیل سطح بی‌اندازه پایین اکسیژنش، نماینده‌ای در دسترس برای کهکشان‌های ستارزایی‌ست که یک تا دو میلیارد سال پس از مهبانگ پدید آمدند، در دوره‌ی آغازینِ کیهانی ۱۴ میلیارد ساله‌مان.»

این کهکشان کوتوله به یک دلیل دیگر نیز مورد علاقه‌ی دانشمندان است: می‌تواند سرنخ‌هایی درباره‌ی چگونگی فرآیند باز-یونش (یونش دوباره‌ی) کیهانِ ساده‌ی آغازین توسط نخستین ستارگان به ما بدهد، فرآیندی که "دوران تاریک" کیهان را پایان داد و کیهان را از محیطی تاریک و انباشته از گازهای خنثا به محیطی یونیده با ساختارهای پیچیده‌ای که امروزه می‌بینیم تبدیل کرد.

به گفته‌ی توآن، این کهکشان کوچک دارد به سرعت و با نرخ یک چهارم راه شیری ستاره می‌سازد- با آن که جرم ستاره‌ایش ۳۰ هزار بار کمتر از راه شیری است. ۸۰ درصد از ستارگان این کهکشان تنها در چند میلیون سال گذشته پدید آمده‌‌اند و از آن کهکشانی بسیار جوان ساخته‌اند که پرتوهای یونیده کننده‌ی فراوانی تولید می‌کند.

در همین زمینه: 

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
dwarf galaxy - constellation Lynx - University of Virginia - Monthly Notices of the Royal Astronomical Society - oxygen - hydrogen - helium - element - Big Bang - nuclear fusion - Milky Way - star - galaxy - Sloan Digital Sky Survey - Large Binocular Telescope - Arizona - J0811+4730 - UVA - Trinh Thuan - re-ionized - Dark Ages - neutral

منبع: sciencedaily

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه