روشنایی ناشناخته در کهکشان ماکیان آ

* اخترشناسان چیزی را در کهکشان ماکیان آ (Cygnus A) دیده‌اند که پیش از این آنجا نبود.

* هفته‌ی گذشته به هنگام برگزاری ۲۲۹مین نشست انجمن اخترشناسی آمریکا در گریپواین تگزاس، اخترشناسان خبری را اعلام کردند که توجه چنین پژوهشگر را به خود جلب کرد: دیدن "چیزی" بسیار درخشان در یک کهکشانِ شناخته شده.
این تصویر فروسرخ با رنگ نمایشی کهکشان ماکیان آ را نشان می دهد. لکه‌ی بزرگ سرخ-سیاه، ابرسیاهچاله‌ی مرکزی آنست ولی در این تصویر که سال ۲۰۰۳ توسط تلسکوپ کک ۲ گرفته شده بوده یک چشمه‌ی فروسرخ رازگونه‌ی دیگر هم در کنار آن دیده می‌شود (در دایره).
این کهکشان، کهکشان بیضیگون ماکیان ای (یا ماکیان آ) بود که یکی از درخشان‌ترین چشمه‌های پرتوی رادیویی در آسمانست. فاصله‌ی آن از زمین چیزی نزدیک به ۸۰۰ میلیون سال نوریست (سرخگرایی ۰.۰۵۶). در هسته‌ی این کهکشان یک ابرسیاهچاله در پیله‌ای از گاز پنهان شده و دارد مواد را دیوانه‌وار می‌بلعد و همزمان، دو فواره هم از هر دو سوی آن به فضا جهیده و محیط میان‌کهکشانی را روشن کرده‌ است. این فعالیت تابش‌هایی رادیویی تولید کرده که ماکیان آ را تا این اندازه درخشان کرده‌اند. [خواندید: * کهکشانی در طیف‌های گوناگون نور]

ریک پرلی از رصدخانه‌ی ملی رادیویی آمریکا (NRAO) به همراه همکارانش با بهره از آرایه‌ی بسیار بزرگ کارل جانسکی (VLA) در نیومکزیکو که به تازگی به‌روز شده، نگاهی به ماکیان آ انداختند (از پس از ۱۹۸۹، نخستین باری بود که وی‌ال‌ای این کهکشان را رصد می‌کرد. پرلی در نشست روز ۶ ژانویه به شوخی گفت به نظر می‌رسد دانشمندان در دهه‌ی ۸۰ به اندازه‌ای وقت وی‌ال‌ای را صرف رصد این کهکشان کرده بودند که دیگر احساس نمی‌کردند نیازی به مشاهده‌ی دوباره‌ی آن داشته باشند).

این رصدهای تازه یک شگفتی را نمایان کرد: یک جرم تازه‌ی دوم درست جنوب باختری سیاهچاله‌ی مرکزی آن دیده می‌شد. این جرم در تصاویر رادیویی ۱۹۸۹ نبود. رصدهای پُروضوحِ بیشتری که با بهره از آرایه‌ی خط پایه‌ی بسیار بلند (VLBA) انجام شد هم این جرم را نشان دادند که آشکارا جدا از هسته‌ی کهکشان بود. فاصله‌ی آن از مرکز کهکشان چیزی نزدیک به ۱۳۰۰ سال نوری است.

این چیز هر چه هست حدود دو برابر درخشان‌تر از درخشان‌ترین ابرنواخترها در این بسامد است. در حقیقت می‌شود گفت بسیار درخشان‌تر از هر سیگنال رادیویی زودگذری که تاکنون دیده شده- به جز ابرسیاهچاله‌های برافزایشی و رویدادهای "گسست کشندی" (tidal disruption) که در زمان بلعیده شدن یک ستاره توسط یک سیاهچاله رخ می‌دهند.

این دانشمندان در بایگانی‌های دیگری هم جستجو کردند و این جرم را در عکس‌های فروسرخ سال ۲۰۰۳ تلسکوپ کک و شاید بشود گفت، در برخی از عکس‌های تلسکوپ فضایی هابل هم یافتند (این جرم به اندازه‌ای سرخ است که در طول موج‌های نور دیدنی (مریی) به خوبی دیده نمی‌شود، و وضوح هابل در این دامنه‌ی طیف به خوبیِ عکس‌های اپتیک سازگارِ کک نیست).

شرکت کنندگان در این نشست علمی بسیار در این باره کنجکاو شدند. کلیر مکس، مدیر رصدخانه‌های دانشگاه کالیفرنیا (که رصدخانه‌های کک و لیک را با هم اداره می‌کند) به سراغ داده‌های گذشته‌ی کک رفت و پی برد که در حقیقت، اخترشناسان پیش از این هم این چشمه را یافته بودند. در سال ۲۰۰۳، گابریلا کانالیزو (که اکنون در دانشگاه ریورساید کالیفرنیاست) و همکارانش به این چشمه‌ی رازگونه برخورده بودند. آنها هم به سراغ داده‌های گذشته رفته و آن را تنها در "برخی" از عکس‌های هابل دیده بودند- آنها درست نمی‌دانستند که آیا این به خاطر چشمک زدن چشمه‌ی نور است یا تنها به این خاطر که هابل به مدت کافی و پیوسته آن را رصد نکرده بوده تا در عکس‌های دیگر هم ثبتش کند.
چنان چه در این عکس می‌بینید، کهکشان ماکیان آ در بسامدهای رادیویی "می‌درخشد". این درخشش از الکترون‌هایی با سرعت‌‌های نسبیتی می‌آید که در فواره‌هایی از سیاهچاله‌ی مرکزی بیرون می‌زنند و در "لوب‌های رادیویی" غول‌آسایی انباشته می‌شوند. (این لوب‌ها تا حدود ۱۰ برابر قطر خود کهکشان که اینجا دیده نمی‌شود به بیرون گسترده شده‌اند).
پژوهشگران دریافتند که این جرم نه یک جرم پیش‌زمینه، در کهکشان خودمانست و نه یک خوشه‌ی ستاره‌ای جوان در خود ماکیان آ. بلکه به نظر می‌رسد یک خوشه‌ی فشرده از ستارگان پیر و سرخ است که از هسته‌ی کهکشانِ بسیار کوچک‌تری که توسط ماکیان آ بلعیده شده بوده جدا شده‌. در پژوهشی که سال ۲۰۰۳ در آستروفیزیکال جورنال منتشر شده بود، اخترشناسان گفته بودند این ادغام کوچک شاید بتواند دلیل "روشن شدن" سیاهچاله‌ی ماکیان آ را هم توضیح دهد.

از سوی دیگر، کانالیزو و همکارانش نظریه‌ی سال ۲۰۰۴ را هم بررسی کردند که می‌گفت این چشمه شاید پدیدار شدن ناگهانی لبه‌ی داغ بیرونی چنبره‌ی غبارآلودی باشد که سیاهچاله را در میان گرفته.

گروه پرلی هم طرفدار نظریه‌ی ادغام هستند. ولی او می‌گوید شاید این نور از یک سیاهچاله‌ی دوم بیاید، بازمانده‌ی هسته‌ی کهکشانی که خورده شده. در این صورت، ماکیان آ یکی از کم‌شمار کهکشان‌هاییست که به نظر می‌رسد میزبان یک سیاهچاله‌ی مرکزی دوتایی است.

پرلی در پایان سخنرانی خود از دیگران خواست در بایگانی عکس‌های خود جستجو کنند تا شاید بتوانند زمان دقیق پدیدار شدن این چشمه را شناسایی کنند. گروه وی همچنین در طیف پرتو ایکس هم جستجو می‌کنند ولی با توجه به این که هسته‌ی مرکزی بسیار درخشان است، به شانس خود برای دیدن چیزی خوشبین نیستند، مگر این که چیزی تغییرپذیر آنجا باشد.

-------------------------------------------------
به تلگرام یک ستاره در هفت آسمان بپیوندید:

واژه نامه:
active galaxy - Cygnus A - American Astronomical Society - Grapevine - Texas - elliptical - radio - redshift - supermassive black hole - jet - intergalactic medium - Karl G. Jansky Very Large Array - VLA - New Mexico - Rick Perley - NRAO - AAS - Very Long Baseline Array - nucleus - supernova - accreting - tidal disruption - Hubble. - optical - wavelength - adaptive optics - Claire Max - University of California Observatory - Lick Observator - Gabriela Canalizo - University of California - Riverside - Milky Way - cluster - star - Astrophysical Journal - doughnut - binary black hole - X-ray - frequency - relativistic electron - radio lobe - false-color - Keck II telescope

منبع: sky&telescope
خلاصه برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه