سیاره سرخ در تسلط بادهایش است

بادها بر سیاره‌ی بهرام (مریخ) فرمان می‌رانند. میلیاردها سال است که آنها چشم اندازهای سیاره ی سرخ را دگرگون کرده و همچنان می‌کنند. پژوهش‌هایی که با بهره از یک مدارگرد و یک خودروی ناسا انجام شده نقش باد در پدید آوردن ساختارهایی بزرگ و کوچک درون دهانه‌ی گیل را آشکار کرده است.
video
در بعد از ظهرهای تابستان امسالِ سیاره‌ی بهرام، دوربین‌های ناوبری خودروی کنجکاوی ناسا چندین گردباد را دیدند که خاک کف دهانه‌ی گیل را با خود جابجا می‌کردند. این گردبادها که تنوره‌ی دیو خوانده می‌شوند [و روی زمین هم پدید می‌آیند-م]، دستاورد گرم شدن سطح با نور خورشید و افزایش همرفت هوا هستند. همه‌ی تنوره‌های دیو نسبت به خودرو رو به جنوب می‌رفتند. این ویدیو دور تند است و پادسانی (کنتراست) آن هم بهبود یافته تا تغییرات نما به نما آسان‌تر دیده شود.

خودروی کنجکاوی ناسا که اکنون در پایه‌ی کوه شارپ -یه کوه لایه ای در مرکز دهانه‌ی گیل- به سر می‌برد، دومین برنامه‌ی بررسی تپه‌های شنی (تلماسه‌ها) در سمت شمال باختری این کوه را آغازیده است. این خودرو همچنین گردبادهایی که خاک را بلند می‌کنند دیده و میزان جابجایی دانه‌های شن توسط باد در مدت یک روز را بررسی می‌کند.

این نقشه دو نقطه از یک برنامه‌ی پژوهشی را نشان می‌دهد
که خودروی کنجکاوی ناسا برای بررسی تلماسه‌های فعال
روی بهرام انجام داد. کنجکاوی در اواخر ۲۰۱۵ به تلماسه-
های هلالی‌ (برخان) رسید. در فوریه‌ ۲۰۱۷ هم این خودرو
به جایی با تلماسه‌های خطی رسید. تصویر بزرگ‌تر
عکس‌های دهانه‌ی گیل توسط مدارگرد شناسایی بهرام ناسا هم الگوهای بلندمدت و نرخ فرسایش بادی را تایید کرده، که به دانشمندان در شناخت چراییِ وجود یک کوه لایه‌ای در میان یک دهانه‌ی برخوردی کمک می‌کنند.

مکنزی دِی، از دانشگاه تگزاس در آستین و نویسنده‌ی اصلی گزارش یک پژوهش درباره‌ی نقش برتر باد در گیل که در نشریه‌ی ایکاروس منتشر شده می‌گوید: «این مدارگرد دیدگاهی گسترده‌تر به ما می‌دهد- چشم‌اندازی از همه‌ی سمت‌های کوه شارپ و زمینه‌ی منطقه‌ای دهانه‌ی گیل. ما این مشاهدات را با جزییات محلی و واقعیت‌های سطح که خودرو دیده ترکیب می‌کنیم.»

آمیزه‌ی این مشاهدات نشان می‌دهد که الگوهای بادی امروزی در دهانه، با الگوی دورانی که بادهای شمال، موادی که زمانی فضای میان کوه مرکزی و لبه‌ی دهانه را پر کرده‌ بودند را جابجا می‌کردند تفاوت دارد. امروز خود کوه شارپ نقش بزرگی در تعیین جهت بادهای محلی دارد. روزگای بادها این کوه را شکل دادند؛ اکنون این کوه است که بادها را شکل می‌دهد.

هوای بهرام نزدیک به صد بار تنُک‌تر (رقیق‌تر) از هوای زمین است، از همین رو بادهای آن هم نیروی بسیاری کمتری نسبت به بادهای زمین دارند. این "زمان" است که باعت شده بادهای بهرام چنین نقش بزرگی در دگرگونی چهره‌ی آن داشته باشند. بیشتر نیروهایی که چهره‌ی زمین را تغییر می دهند -آب که ته‌نشست‌ها را می‌ساید و جابجا می‌کند، فعالیت‌های زمین‌ساختی که کوه‌ها را پدید می آورند و پوسته‌ی سیاره را بازمی‌سازند، فعالیت‌های آتشفشانی- میلیاردها سال است که دیگر نقش چندانی روی بهرام ندارند. [اکنون] شن‌های بادآورد [هستند] که حتی اگر کم هم باشند، می‌توانند چشم‌اندازهای بهرام را در این زمان دور و دراز تغییر دهند.

یک کوه لایه‌ای چگونه ساخته می‌شود
بیش از ۳.۶ میلیارد سال پیش یک سیارک یا دنباله‌دار به سطح بهرام کوبیده شد و با کندن گودالی به پهنای حدود ۱۶۰ کیلومتر، دهانه‌ی گیل را پدید آورد. بعدها ته‌نشست‌هایی (رسوب‌هایی) از جمله سنگ، شن، و گل و لایی که رودها از بخش‌های بالاتر پیرامون دهانه آورده بودند، آن را پر کردند. خودروی کنجکاوی نشانه‌هایی از دورانی خیس و آبناک در زمانی بیش از ۳ میلیارد سال پیش در این منطقه یافته. به گفته‌ی دی، احتمال می‌رود یک نقطه‌ی بازگشت در تاریخ گیل (زمانی که انباشتگی خالص ته‌نشست‌ها به جابجایی خالص در اثر فرسایش باد تغییر کرد) همزمان شده بوده با یک نقطه‌ی بازگشت کلیدی در اقلیم خود سیاره، زمانی که سیاره خشک‌تر شد.
video
این ویدیوی پویانمایی از پیوند یک جفت عکس درست شده که در یک روز بدون رانندگی توسط خودرو گرفته شده‌اند، اثرهای وزش باد بر شن‌های زیر چرخ خودرو، در یک روز بهرامی را نشان می‌دهند. هر عکس درست پس از پایین رفتن آفتاب و با دوربین تصویرگر فرود بهرام (MARDI، ماردی) کنجکاوی گرفته شده‌اند. پهنای سطح درون این عکس‌ها از چپ به راست حدود ۳ پا (۱ متر) است. [دقت کنید که رد چرخ‌های کنجکاوی هم چگونه در اثر باد محو می‌شود-م]

دانشمندان نخستین بار در سال ۲۰۰۰ این نظریه را دادند که ستیغ مرکزی دهانه‌ی گیل از فرسایش بادیِ موادی به جا مانده که روزگاری این دهانه را پر کرده بودند. در پژوهش تازه هم حجم موادی که (توسط باد) کنار زده شدند حدود ۶۴۰۰۰ کیلومتر مکعب برآورد شده که با مشاهدات مداری از تاثیر باد بر درون و بیرون دهانه (اگر در یک و اندی میلیارد سال ضرب شود) همخوانی دارد.

پژوهش دیگری که به کمک کنجکاوی انجام شده به فعالیت‌های امروزی باد در دهانه ی گیل می‌پردازد.

کنجکاوی این ماه دارد گونه‌ای از تلماسه‌ها را بررسی می‌کند که ظاهرشان با تلماسه‌هایی که در اواخر ۲۰۱۵ و اوایل ۲۰۱۶ بررسی کرده بود تفاوت دارد. تلماسه‌های هلالی‌شکل از ویژگی‌های پژوهش پیشین بودند- نخستین بررسی‌ای که از نزدیک روی تلماسه‌های فعال در جایی به جز زمین انجام شده بود. دومین پژوهش تلماسه‌ها توسط کنجکاوی بر روی تلماسه‌های خطی نواری‌شکل انجام می‌شود.

در سمت چپ این سراسرنمای (پانورامای) ۳۶۰ درجه‌ی خودروی کنجکاوی ناسا، ردیف‌های بلند موج‌نقش‌ها روی یک تلماسه‌ی خطی-شکل در میدان تلماسه‌ای بگنولد در پهلوی شمال باختری کوه شارپ را می‌بینیم. این سراسرنما از پیوند نماهایی درست شده که دوربین ناوبری کنجکاوی در روز ۵ فوریه‌ی ۲۰۱۷ گرفته بود. تصویر در اندازه‌ی بسیار بزرگ‌تر (۴.۰۴ مگابایت)
ناتان بریجز، یکی از اعضای گروه علمی کنجکاوی از آزمایشگاه فیزیک کاربردی دانشگاه جانز هاپکینز در لورل مریلند می‌گوید: «در این تلماسه‌های خطی، شن‌ها در راستای مسیرهای نواری جابجا می‌شوند ولی خود نوارها می‌توانند به عقب و جلو، چپ و راست نوسان کنند.»

اکنون در دهانه‌ی گیل فصل تابستان است، پربادترین زمان سال. این یکی دیگر از تفاوت‌های عمده میان این پژوهش با پژوهش پیشین است که در زمستان، زمان کم‌بادترِ بهرام انجام شده بود.

آشوین واساوادا، دانشمند پروژه‌ی کنجکاوی از آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا در پاسادنای کالیفرنیا می‌گوید: «ما کنجکاوی را در جایی پر از شن و در فصلی که بادهای بسیاری در آنجا می‌وزد به کار گرفته‌ایم. یک جنبه که می‌خواهیم درباره‌اش بیشتر بدانیم نقش باد در دسته‌بندی کردن دانه‌های شن با همنهش‌های (ترکیب‌های) گوناگون است. این در تفسیر و شناخت تلماسه‌های امروزی و همچنین ماسه‌سنگ‌های باستانی به ما کمک می‌کند.»
video
در این پویانمایی یک تنوره‌ی دیو را می‌بینیم که از جلوی افق، در آن سوی یک تلماسه‌ی تیره‌رنگ که به خودروی کنجکاوی نزدیک‌تر است می‌گذرد. این پویانمایی از پیوند عکس‌هایی درست شده که خودروی کنجکاوی ناسا در روز ۴ فوریه‌ی ۲۰۱۷، درزمان بعد از ظهر به وقت محلی بهرام، با کمک دوربین ناوبری خود گرفته بود.

کنجکاوی پیش از آن که راهی بخش‌های بالاتر کوه شود، حرکت دانه‌های شن در تلماسه‌های خطی را ارزیابی کرده، شکل‌های موج‌دار روی سطح تلماسه‌ها را بررسی کرده، و همنهش آمیزه‌ی مواد تلماسه‌ها را تعیین خواهد کرد.

شن‌های روان و "تنوره‌های دیو"
عکس‌هایی که با قاصله‌های یک روزه از یک تکه‌ی سطح بهرام گرفته شده‌اند، از جمله برخی از جفت عکس‌های تازه‌ی تصویرگر فرود بهرام (MARDI، ماردی)، همان دوربینی که به هنگام فرود کنجکاوی از سطح سیاره فیلم گرفته بود [اینجا را ببینید]، موج‌های کوچکی از شن را نشان می‌دهند که حدود ۲.۵ سانتیمتر در مسیر باد جابجا می‌شوند.
video
در این پویانمایی رقص تنوره‌های دیو بر سطح دهانه‌ی گیل بهرام را می‌بینیم. این پویانمایی از پیوند عکس‌هایی درست شده که خودروی کنجکاوی ناسا با دوربین ناوبری خود، در ۱۲ فوریه‌ی ۲۰۱۷، به هنگام بعد از ظهر ۱۶۰۷مین روز بهرامی (سول) از آغاز به کارش روی این سیاره گرفته بود.

همچنین، رشته عکس‌هایی که به فاصله‌ی چند ثانیه در بعد از ظهر گرفته شده‌اند، حرکت گردبادهایی که به نام "تنوره‌ی دیو" شناخته میشوند را بر روی سطح دهانه نشان می‌دهد.

کنجکاوی پس از پایان مشاهدات و سنجش‌های برنامه‌ریزی شده‌ی تلماسه‌ها، رو به جنوب و از سربالایی، به سوی پشته‌ای که مدارگرد شناسایی بهرام در آن کانی هماتیت شناسایی کرده پیش خواهد رفت. گروه علمی کنجکاوی بر آن شده‌اند تا این ویژگی چشمگیر و باارزش را "پشته‌ی ورا روبین" بنامند، به یاد ورا کوپر روبین (۲۰۱۶-۱۹۲۸) که مشاهدات اخترشناسی‌اش به یافته شدن شواهدی از وجود ماده‌ی تاریک کیهان انجامید.

همچنان که کنجکاوی تپه‌های شنی را بررسی می‌کند، مهندسان خودرو هم نتایج آزمایش‌های عیب‌یابی سازوکار تغذیه‌ی مته که به هنگام نمونه‌برداری از سنگ‌ها، کمی مته را تکان می‌داد را ارزیابی می‌کنند.
video
این پویانمایی یک تنوره‌ی دیو را روی پایه‌ی کوه شارپ در دهانه‌ی گیل بهرام نشان می‌دهد. این پویانمایی از پیوند عکس‌هایی درست شده که خودروی کنجکاوی ناسا در بعد از ظهر تابستانی ۱۶۱۳مین روز بهرامی (سول) از آغاز به کار خودرو (۱۸ فوریه‌ی ۲۰۱۷) گرفته بود.

گروه ماموریت همچنین این را بررسی می‌کنند که چرا عدسی دوربین روی بازوی کنجکاوی (ماهلی،MAHLI) در پاسخ به فرمان‌هایی که روز ۲۴ فوریه به آن داده شد به طور کامل باز نشد. این بازو بالا برده شده تا در زمانی که عدسی نیمه‌باز است، خطر برخورد شن‌های بادآورد به آن کمینه شود. آزمون‌های عیب‌یابی برای پوشش عدسی هم در این هفته انجام خواهد شد.

کنجکاوی در نخستین سال پس از فرودش بر سطح دهانه‌ی گیل در سال ۲۰۱۲، با پی بردن به این که این ناحیه روزگاری شرایط محیطی زیست‌پذیر برای جانداران میکروبی داشته، به هدف اصلی‌ ماموریتش دست یافت. محیط دریاچه‌ی دیرپا و باستانی آب شیرین درون گودال گیل، همه‌ی عنصرهای کلیدی مورد نیاز زندگی از گونه‌ی زندگی زمینی، و همچنین یک سرچشمه‌ی گرمایی شیمیایی که توسط بسیاری از میکروب‌های زمینی استفاده می‌شود را داشته. کنجکاوی در ادامه‌ی ماموریتش سرگرم بررسی چگونگی و زمان دگرگونی شرایط زیست‌پذیر و تبدیل آن به شرایطی خشک‌تر و کمتر مناسب زندگی است.
video
در این پویانمایی یک تنوره‌ی دیو را می‌بینیم که به بر سطح دهانه‌ی گیل بهرام پیش می‌رود. این پویانمایی از پیوند عکس‌هایی درست شده که خودروی کنجکاوی ناسا در بعد از ظهر تابستانی ۱۵۹۷مین روز بهرامی (سول) از آغاز به کار خودرو (۱ فوریه‌ی ۲۰۱۷) گرفته بود. زمان پویانمایی تند شده.
--------------------------------------------
به تلگرام یک ستاره در هفت آسمان بپیوندید:

واژه نامه:
Mars - wind - Red Planet - NASA - Gale Crater - Curiosity Mars rover - Mount Sharp - crater - sand dune - whirlwinds - Mars Reconnaissance Orbiter - impact crater - Mackenzie Day - University of Texas - Austin - Icarus - Earth - sediment - tectonic activity - planet - crust - volcanism - Layered Mountain - asteroid - comet - basin - erosion - Crescent - ribbon - linear - Nathan Bridges - Johns Hopkins University - Applied Physics Laboratory - Laurel - Maryland - Curiosity Project Scientist - Ashwin Vasavada - Jet Propulsion Laboratory - Pasadena - California - sandstone - dust devil - Vera Rubin Ridge - Vera Cooper Rubin - dark matter - drill feed mechanism - diagnostic test - Mars Hand Lens Imager - MAHLI - microbial life - element - microbe - habitable - barchan - Mars Descent Imager - MARDI - ripple - Bagnold Dune Field - Navigation Camera - Martian day - sol.

منبع: nasa

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه