راز چرخش دیوانه‌وار هوای ناهید در "نسیم نیمروزی" آنست

سیاره‌ی ناهید دو گونه باد دارد. بر پایه‌ی پژوهشی تازه، بادها نه تنها در راستای استوای همسایه‌ی ما به گرد آن می‌وزند، بلکه از استوا به قطب‌هایش هم جریان دارند، چیزی که تاکنون به طور قطعی دیده نشده بود. وجود این دو باد می‌تواند بزرگ‌ترین راز جو این سیاره را آشکار کند: چرخش سریع آن.
تصویر ناهید با رنگ‌آمیزی علمی از چشم کاوشگر ونوس اکسپرس

ناهید هر ۲۴۳ روز زمینی یک بار به گرد محورش می‌چرخد، ولی جو آن هر ۴ روز یک بار این سیاره را دور می‌زند، با سرعت‌هایی بیش از ۴۰۰ کیلومتر بر ساعت و همراستا (موازی) با استوا. برای پایدار ماندن این سرعت دیوانه‌دار نیاز به انرژی تابش آفتاب است. ولی از آنجایی که نور خورشید بر استوا بیش از قطب‌ها می‌تابد، این که انرژی مورد نیاز قطب‌ها چگونه به آنجا می‌رسد برای دانشمندان یک راز بوده.

این باد نیمروزی (نصف‌النهاری) که تازه شناسایی شده، با سرعتِ به نسبت آرامِ ۸۰ کیلومتر بر ساعت می‌وزد و می‌تواند بخشی از این انرژی را از مناطق استوایی با خود ببرد و به گونه‌ی یکدست‌تری در جو پخش کند.

پدرو ماچادو از رصدخانه‌ی اخترشناسی لیسبون پرتغال می‌گوید: «برایمان سخت بود که بفهمیم جو ناهید چگونه سرعتش را در عرض‌های بالا حفظ می‌کند. ولی [اکنون دریافته‌ایم که] این بادهای نیمروزی انرژی و تکانه‌ (اندازه حرکت) را از مناطق استوایی به عرض‌های بالاتر جابجا می‌کند.»

ماچادو و همکارانش توانستند این باد را با بهره از پدیده‌ی دوپلر "ببینند". درست مانند صدای آژیر که با دور و نزدیک شدن نسبت به ما، زیر و بمی‌اش تغییر می‌کند، طول موج نور بازتابیده از روی جو ناهید هم بسته به حرکت جو، افزایش و کاهش می‌یابد.

ولی جابجایی دوپلری برای چیزی مانند بادهای ناهید ناچیز است. از همین رو این دانشمندان به بررسی نور بازتابیده از روی ابرهای ناهید پرداختند که به همراه بادها جابجا می‌شوند. می‌دانیم که اتم‌ها و مولکول‌های گوناگون نور را به شیوه‌های گوناگون می‌درآشامند (جذب می‌کنند) و با این کار، یک شناسه‌ی طیفی ویژه‌ی خود پدید می‌آورند. ماچادو و همکارانش برای دیدن حرکت ابرها و در نتیجه بادهایی که آنها را می‌برند، نوری که دیده می‌شد و به دلیل پدیده‌ی دوپلر، طیفش جابجا شده بود را با شناسه‌های طیفیِ شناخته شده‌ مقایسه کردند.

گلین کالینسون از مرکز پروازهای فضایی گودارد ناسا در گرین‌بلت مریلند می‌گوید: «این گونه اندازه‌گیری‌ها به طور شگفت‌آوری سخت و چالش‌برانگیز است. پژوهشنامه را که خواندم گفتم یا خدا، شما این اندازه‌گیری‌ها را انجام دادید؟»

پیش از این در داده‌های فضاپیمای ونوس اکسپرس هم نشانه‌هایی از گردش جَوی نیمروزی ناهید دیده شده بود، ولی مدار آن تنها اجازه‌ی بررسی بادهای نیمکره‌ی جنوبی این سیاره را به دانشمندان می‌داد. ماچادو و گروهش با بهره از تلسکوپ کانادا-فرانسه-هاوایی در هاوایی توانستند این بادها را در هر دو نیمکره بسنجند و به تقارن آنها پی ببرند.

ریکاردو اوئسو از دانشگاه باسک در بیلبائوی اسپانیا می‌گوید: «این بسیار مهم است زیرا از چگونگی کارکرد جو ناهید آگاهی نداریم. شناخت گردش نیمروزی یکی از عنصرهای کلیدی در حل این مساله [چرخش سریع هوای ناهید] است.»

ماچادو امیدوار است اکنون که توانسته‌اند با بهره از پدیده‌ی دوپلر، بدون ترک زمین، به دقتی نزدیک به داده‌های فضاپیما دسترسی بیابند، بتوانند جو سیاره‌های دیگر مانند کیوان و ماه مه‌آلودش، تیتان را نیز از همین راه بررسی کنند.

گزارش این پژوهش در نشریه‌ی ایکاروس منتشر شده است.

--------------------------------------------
به تلگرام یک ستاره در هفت آسمان بپیوندید:

واژه نامه:
Venus - equator - planet - Earth - latitude - Pedro Machado - Astronomical Observatory - Lisbon - Portugal - Doppler effect - atom - molecule - Glyn Collinson - NASA - Goddard Space Flight Center - Greenbelt - Maryland - meridional circulation - Venus Express - Canada-France-Hawaii Telescope - Hawaii - Ricardo Hueso - University of the Basque Country - Bilbao - Spain - Saturn - moon - Titan - Icarus

منبع: newscientist
خلاصه برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه