حفره‌های ترسناک و غول‌پیکر فضا

* تاریکی گسترده‌ی فضا کمی هراس‌انگیز است. جای شگفتی نیست که ما معمولا ترجیح می‌دهیم بر اجرام درخشان تمرکز کنیم. ولی شاید این پوچی‌های فضا (تُهیک‌ها، پهنه‌های کاملا تهی) باشند که بتوانند گره‌گشای بسیاری از رازهای جهان هستی باشند.

در سال ۱۹۲۳، ادوین هابل دریافت که آنچه فکر می‌کردیم توده‌های در هم پیچیده‌ی گاز در لبه‌ی کهکشانمان هستند، در واقع هر یک کهکشان‌هایی جداگانه‌اند: "جزیره‌های کیهانی" تنها در دریای تهی و سیاه فضا. هابل با این کشف نشان داد که جهان هستی بسیار بزرگ‌تر از چیزیست که انتظار داشتیم. این به ما آرامش داد: دیگر می‌دانیم که اگر با تلسکوپی که به نام این دانشمند نامیده شده، حتی تاریک‌ترین بخش‌های آسمان را هم نگاه کنیم آن را پر از لکه‌های درخشانِ اجرامی مانند راه شیری خواهیم یافت.
تُهیک یا ناحیه‌ی پوچ گاوران- ستارگانی که در تصویر می‌بینید همگی در پیش‌زمینه‌اند.
ولی کیهان روی دیگری هم دارد، مانند کلیشه‌های ترسناکی که در آنها تصویری به نگاتیوش تغییر می‌کند. در سال ۱۹۸۱، هنگامی‌ که اخترشناسان یک پهنه‌ی تهی به نام "پوچی گاوران" (Boötes void) را در فضا یافتند، این را هم فهمیدیم که کیهان چیزهای ترسناکی هم دارد: حفره‌هایی پوک، سرد و تاریک، بسیار بزرگ‌تر از هر چه تصور می‌کردیم. برای شناخت درست و واقعی جهان هستی، شاید همین برهوت‌های کیهانی باید دیده و بررسی شوند.

حبابی در فضا
پوچی گاوران در صورت فلکی گاوران، همسایه‌ی صورت فلکی خرس بزرگ، یک کره‌ی ناهموار با قطری نزدیک به ۲۸۰ میلیون سال نوری است. مرکز این پوچی حدود ۷۰۰ میلیون سال نوری از زمین فاصله دارد.

بر خلاف کهکشان‌ها که جزیره‌هایی کیهانی‌اند، نواحی پوچ شهرهای ارواحند. هنگامی که دانشمندان نخستین بار پوچی گاوران را یافتند تنها یک کهکشان را توانستند در آن شناسایی کنند. از آن زمان تاکنون تنها چند ده کهکشان دیگر در آن یافته شده. آن را مقایسه کنید با ابرخوشه‌ی کهکشانی دوشیزه، یک منطقه‌ی کوچک‌تر از پوچی گاوران که کهکشان خودمان را هم در بر دارد و بیش از ۲۰۰۰ کهکشان را در خود جای داده.

انسان‌ها به عنوان باشندگان کهکشان راه شیری، یک کهکشان بزرگ دیگر را هم می‌توانند با چشم نامسلح ببینند- کهکشان زن در زنجیر یا آندرومدا. ادوین هابل به دلیل نزدیک بودن این کهکشان توانست تک ستارگان آن را هم ببیند و از این راه گره از راز گستردگی واقعی فضا بگشاید. اگر کهکشان ما در پوچی گاوران بود، نزدیک‌ترین کهکشان به ما بسیار دورتر از زن برزنجیر بود و این توهم که در مرکز کیهانیم تا مدت درازتری دوام می‌آورد.

این یک تصادف آماری نیست. در مقیاس‌های بزرگ، کیهان اغلب به عنوان یک شبکه‌ی کیهانی توصیف می‌شود که در آن، رشته‌هایی از ماده‌ی تاریک یک استخوان‌بندی برای ساختارهای معمولی دیدارپذیر ساخته‌اند. اینجا شاید بهتر باشد آن را مانند یک توده کف کیهانی در نظر بگیریم، مانند حباب‌های صابون در وان حمام. در جاهایی که حباب‌های کف همدیگر را قطع می‌کنند چیزهایی مانند دیواره پدید می‌آید و خوشه‌های کهکشانی هم درست در چنین دیواره‌هایی انباشته شده‌اند. میان آنها هم به طور عمده فضای پوچ و تهی است.
تُهی‌جاها یا نواحی پوچ کیهان- پوچی گاوران در سمت راست دیده می‌شود. تصویر بزرگ‌تر
آشتی با خلا
مشکل این بود که پوچی گاوران بسیار بزرگ بود. پوچی‌ها به این دلیل رشد می‌کنند که لبه‌های چگالشان دارای کشش گرانشی بسیار نیرومندتری است تا هر چیزی که در مرکزشان است. ولی کیهان به ادازه‌ی کافی برای باد کردن چنین حباب بزرگی سن نداشت.

برای پی بردن به این راز، باید تا سال ۱۹۹۸ و کشف انرژی تاریک منتظر می‌ماندیم: یک فشار کیهانی که مناطق پوچ کیهان را وادار به گسترش می‌کند انگار کسی همزمان در تک تک حباب‌های کف کیهانی بدمد و آنها را باد کند.

بسیاری از اخترشناسان که اکنون به شدت سرگرم نقشه برداری و رده‌بندی پوچی‌ها هستند فکر می‌کنند این نواحی وهم‌انگیز که بافت کیهان را باز و آشکار نمایش می‌دهند، می‌توانند ما را به کشف بزرگ بعدی رهنمون شوند.

شاید به زودی به کمک بررسی‌های آماریِ شکل این پوچی‌ها بتوانیم انرژی تاریک، گرانش، و هر نیروی رازگونه‌ی تازه‌ای را بهتر از همیشه بسنجیم. و شاید در این فرآیند بتوانیم چگونگی کنار آمدن و آشتی با این تهی‌جاها را نیز بیاموزیم.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:

void - Edwin Hubble - galaxy - island universe - Hubble - Milky Way - cliché - photonegative - Boötes void - ploughman - constellation - Big Dipper - Virgo Supercluster - Andromeda - vacuum - dark energy - soap bubble

منبع: newscientist

شاید بتوانیم به زودی بخشی از مریخ را آباد کنیم

* بر پایه‌ی طرح یک گروه پژوهشی، بخشی از سیاره‌ی بهرام (مریخ) را شاید بتوان با کوباندن یک سیارک به سطح آن، آباد و زمین‌مانند کرد.

به گفته‌ی این گروه، در این طرح که "انتقال زمینی‌ساز بهرام" (MATT) نامیده شده، در سال ۲۰۳۶ یک دریاچه‌ی همیشگی بر روی سطح سیاره‌ی سرخ پدید خواهد آمد که می‌تواند به فرآیند کاوش، زندگی، و تجارت در آن شتاب ببخشد.
برداشت هنری از سیاره‌ی بهرام با حوضه‌های آبی بزرگ روی سطحش

"گروه دریاچه‌ی متیو" (Lake Matthew Team) که پشت این نظریه هستند ماه گذشته در یک بیانیه‌ی رسانه‌ای نوشتند: «زمینی‌سازی نیاز به کار مهندسی روی همه‌ی سطح سیاره ندارد و یک منطقه‌ی شهری هم برای بودباش بسنده می‌کند.»

چنان چه اعضای این گروه می‌گویند، کلید این طرح یک ماهواره‌ی "چوپان" است که مسیر یک سیارک یا جرم آسمانی کوچک دیگری را به سوی سیاره‌ی سرخ تغییر دهد تا با آن برخورد کند. این برخورد باعث تزریق گرما به سنگ بستر بهرام شده و یک دریاچه‌ی آب مایع تولید می‌کند که می‌تواند تا هزاران سال درون این منطقه‌ی برخوردیِ گرم‌شده دوام بیاورد.

در گزارش این گروه آمده: «در طرح‌های گذشته، سازه‌های بودباش‌ها محدود به چند هزار متر مکعب بود. بودباش‌های MATT می‌توانند تا میلیون‌ها متر مکعب گنجایش داشته باشند، در اندازه‌ی یک ورزشگاه یا حتی بزرگ‌تر.» افزون بر آن، به گفته‌ی گروه، دریاچه‌ی آبی که در اثر برخورد سیارک پدید می‌آید می‌تواند به خوبی گنبدهای زیرآبی را پوشانده و از آنها نگهداری کند.

در ادامه‌ی این بیانیه‌ی رسانه‌ای آمده که این زیستگاه‌ها به سرعت می‌توانند آماده‌ی شهرک‌سازی، با امکان خودکفایی شوند و حتی شرایط مناسب برای اعزام گروه‌های کاوشگر در سرتاسر سیاره را فراهم کنند. این باعث کاهش جرم بار و هزینه‌ی فضاپیماهای سرنشین‌داری که به آنجا می‌روند می‌شود.
در برنامه‌ی پیشنهاد شده‌ی "انتقال زمینی‌ساز بهرام" (MATT)، یک ماهواره‌ی چوپان مسیر یک سیارک را رو به بهرام و برای برخورد با آن تغییر می‌دهد.

اعضای گروه می‌گویند: «ماموریت بلندمدت ماهواره‌ی چوپان MATT با یک تنظیم کوچک در مدار آن به پایان می‌رسد که باعث می‌شود وارد مداری به گرد بهرام که همانند مدار چرخه‌ای باز آلدرین است شود.» (مدار چرخه‌ای باز آلدرین مداری بود که باز آلدرین، فضاپیمای آپولو ۱۱ پیشنهاد داد و در آن، فضاپیما چند بار پی در پی میان زمین و بهرام دور می‌زند و نیاز چندانی هم به سوخت ندارد زیرا از کمک گرانشی سیاره‌ها بهره می‌گیرد.) «چنین مداری ماهواره‌ی چوپان را برای بازیابی در زمانی دیگر، در دسترس کسانی که در سیاره‌ی سرخ زندگی می‌کنند قرار می‌دهد و چه بسا بتوانند بعدها آن را در موزه برای نمایش بگذارند»

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Mars - Earth - asteroid - Mars Terraformer Transfer - MATT - lake - Red Planet - inhabitation - Lake Matthew Team - Shepherd - Red Planet - bedrock - stadium - water - subaqueous dome - cycler orbit - Inside Outer Space - Aldrin cycler - Apollo 11 - astronaut - Buzz Aldrin - museum - Omaha Crater

منبع: Space.com

شگفتی‌‌ها در نخستین مدار "پایان بزرگ"

در روز ۲۶ آوریل، فضاپیمای کاسینی ناسا با گذشتن از میان سیاره‌ی کیوان (زحل) و حلقه‌هایش، بیش از هر فضاپیمای دیگری تا به امروز به آنها نزدیک شد. این آغاز گام "پایان بزرگ" در ماموریت کاسینی بود، گامی که با برخورد آن به سیاره و نابودی‌اش به پایان خواهد رسد. در اینجا چند عکس شگفت‌آوری که این فضاپیما تاکنون در این بخش ماموریتش گرفته را می‌بینیم.
گرداب شش‌گوش آبی‌فام شمال کیوان
نخستین عکس، قطب شمال کیوان را نشان می‌دهد که توفان شش‌گوش غول‌آسایی آن را پوشانده. کاسینی پیش از پیشروی در مدارش رو به پایین، از فراز قطب شمال سیاره گذشت و عکس‌هایی از این قطب و حلقه‌های سیاره گرفت.

هنگامی که با سرعت بیش از ۱۰۰ هزار کیلومتر بر ساعت به سیاره نزدیک می‌شد، یک رشته عکس از جو چگال آن که بادها و توفان‌ها آن را به پیچ و تاب انداخته‌اند گرفت.

کاسینی همچنین حلقه‌های بیرونی افشان کیوان، و ماه یخی‌اش، انسلادوس را نیز به تصویر کشید.

انسلاوس با فواره‌های آب مایعی که از اقیانوس درونی‌اش سرچشمه گرفته دیده می‌شود؛ این اقیانوس یکی از نویدبخش‌ترین جاهای سامانه‌ی خورشیدی برای جستجوی زندگی بیگانه است.

این عکس‌ها خام هستند و همان چیزیند که از کاسینی دریافت شده، بدون هیچ پردازشی. در روزها و هفته‌های آینده، کارشناسان تصویربرداری با پردازش عکس‌های دریافتی، آنها را واضح کرده و داده‌های رنگی کاسینی را به آنها خواهند افزود. جیسون میجر، طراح گرافیک و وبلاگ‌نویسِ فضا این کار را آغاز کرده و پیش‌نماهایی از چیزی که برخی از تازه‌ترین عکس‌ها باید باشند به ما نشان داده.
حلقه‌های کیوان بر فراز قطب شمال آن
بادها و توفان‌ها در جو کیوان
یکی از حلقه‌های بیرونی و افشان کیوان
انسلادوس، ماه یخی کیوان و فواره‌های آبش
تصویرِ پرداخته (پردازش شده) از حلقه‌های بیرونی کیوان بر فراز افق تاریکش
--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Cassini spacecraft - Saturn - rings - Grand Finale - planet - north pole - hexagonal storm - moon - Enceladus - solar system - Graphic designer - Jason Major

منبع: newscientist

کمان‌های بهاری آسمان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این شب بهاری نیمکره‌ی شمالی، دو کمان روشن گنبد آسمان را آراسته‌اند.
این سراسرنمای کوهستانی از پیوند ۵۷ نما درست شده که پس از غروب ۲۹ مارس، از قله‌ی هوپوک در مرکز اسلواکی، در فرازای حدود ۲۰۰۰ متری گرفته شدند.
کمان کهکشان راه شیری در سمت راست کشیده شده هر چند که بخش‌های پایین آن در نورهای زمینی گم شده و دیده نمی‌شود.
اگرچه پاسی از شب گذشته، ولی تکه‌ی روشنی از نورهای آسمان هنوز در افق سمت راست دیده می‌شود که به شکل یک کمان دیگر به نام پرتوی برجگاهی (نور منطقه‌البروجی) از روی مرکز کمان راه شیری گذشته و به سمت چپ کشیده شده. این نوار، تابشی است که در اثر پراکنش نور خورشید توسط غبارهای درون فضای سامانه‌ی خورشیدی پدید آمده و به طور معمول شب هنگام در آسمان‌های صاف و تاریک نیمکره‌ی شمالی به خوبی دیده می‌شود.
سیاره‌ی مشتری که اکنون تقریبا در نقطه‌ی مخالف خورشید است، در این تصویر نزدیک افق سمت چپ نور می‌افشاند. از آنجایی که این سیاره نزدیک صفحه‌ی برجگاهی (دایره‌البروجی) جای دارد، اینجا هم درون همین کمان تابش برجگاهی و در بخشی از آن که روشن‌تر شده دیده می‌شود. این بخش به نام "پادتاب" یا نور مخالف شناخته می‌شود؛ نام دیگر آن "گگن‌شاین" (gegenschein) است که واژه‌ای آلمانی به معنای "پادخورشید" یا ضدخورشید" است.

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
sunset - Chopok peak - Slovakia - Milky Way - Zodiacal Light - Sun - Jupiter - ecliptic - Gegenschein

منبع: apod.nasa.gov

آیا می‌توانیم یک تکینگی را ببینیم؟

* یک گروه از دانشمندان بنیاد پژوهش‌های بنیادین تاتا (TIFR) در بمبئی هند، روش‌های تازه‌ای برای شناسایی یک تکینگی برهنه -افراطی‌ترین جرم کیهان- یافته‌اند.

هنگامی که سوخت یک ستاره‌ی بسیار بزرگ به پایان می‌رسد، ستاره زیر گرانش خودش می‌رُمبد و سرانجام به منطقه‌ای بی‌اندازه چگال به نام "تکینگی گرانشی" که در آن قانون‌های رایج فیزیک شکسته می‌شوند تبدیل می‌گردد. اگر این تکینگی درون یک افق رویداد پنهان شده باشد، سیاهچاله نامیده می‌شود. افق رویداد سطح نادیدنی بسته‌ایست که هیچ چیز، حتی نور هم نمی‌تواند از آن بگریزد. در مورد سیاهچاله، تکینگی را نمی‌بینیم و نگرانی بابت اثرهای آن هم نداریم.
یک سیاهچاله (چپ) و یک تکینگی برهنه (راست). خط نقطه‌چین نشانگر افق رویداد سیاهچاله است، چیزی که تکینگی برهنه ندارد؛ و پیکان‌ها (فلش‌ها) هم نشانگر جهت تابش پرتوهای نورند. برای یک سیاهچاله، به دلیل وجود افق رویداد، همه‌ی پرتوهای نور به سوی تکینگی کشیده می‌شوند. ولی برای تکینگی برهنه، پرتوهای نور می‌توانند از کنار آن گریخته و به چشم بیننده‌ای در دوردست برسند و به این ترتیب، بیننده آن را مشاهده کند.
ولی اگر افق رویداد تشکیل نشود چه؟ در حقیقت، نظریه‌ی نسبیت عام اینشتین چنین امکانی را در پی رُمبش ستارگان بزرگ در پایان چرخه‌ی زندگیشان پیش‌بینی کرده است. در این مورد، ما با گزینه‌ی وسوسه‌انگیزِ دیدن یک تکینگی برهنه روبرو می‌شویم.

پرسش مهمی که پیش می‌آید اینست که چگونه به طور دیداری یک تکینگی برهنه را از یک سیاهچاله بازشناسیم. نظریه‌ی اینشتین یک پدیده‌ی جالب را پیش‌بینی می‌کند: بافت فضازمان در همسایگی هر جرم چرخانی، به دلیل همین چرخش "خم می‌گردد". این اثر باعث یک چرخش ژیروسکوپی شده و مدار ذرات پیرامون این اجرام اخترفیزیکی را پیشاینده (تقدیمی) می‌کند.

گروه TIFR می‌گویند هنگامی که ژیروسکوپ به گرد یک سیاهچاله‌‌ی چرخان و یا یک تکینگی برهنه‌ی چرخان می‌چرخد، نرخ پیشایندگی آن (بسامد پیشایان) می‌تواند برای شناسایی این جرم چرخان به کار رود. اینجا روشی ساده برای توصیف یافته‌های این دانشمندان را بیان می‌کنیم: اگر یک فضانورد بسامد پیشایان یک ژیروسکوپ را در دو نقطه‌ی ثابت نزدیک جرم چرخان اندازه بگیرد، دو چیز می‌تواند ببیند: ۱) بسامد پیشایان ژیروسکوپ به گونه‌ای خودسرانه تغییرات بزرگی می‌کند، یعنی تغییر رفتاری خشن دارد، یا ۲) بسامد پیشایان تغییری کوچک، با نرخ منظم و به شیوه‌ای ملایم می‌کند.

در مورد (۱)، جرم چرخان یک سیاهچاله است ولی در مورد (۲)، یک تکینگی برهنه خواهد بود.

گروه TIFR (دکتر چاندراچور چاکرابورتی، پراشانت کوچرلاکوتا، پرفسور سودیپ بهاتاچاریا و پرفسور پانکاج جوشی) به همراه یک گروه لهستانی (دکتر ماندار پاتیل و پرفسور آندژی کرولاک) در حقیقت نشان داده‌اند که بسامد پیشایان یک ژیروسکوپ که به گرد یک سیاهچاله یا یک تکینگی برهنه می‌چرخد نسبت به حضور یک افق رویداد حساس است [افق رویداد روی رفتارش اثر دارد]. ژیروسکوپی که دور خودش می‌چرخد و در همان حال به افق رویداد یک سیاهچاله نزدیک می‌شود، رفتارش به گونه‌ی فزاینده‌ای خشن‌تر می‌شود، یعنی بسامد پیشایانش به گونه‌ی فزاینده‌ای بالا می‌رود، بدون هیچ قید و مرزی. ولی اگر به گرد یک تکینگی برهنه بچرخد، بسامد پیشایان تنها در صفحه‌ی استوایی افزایش شدیدی می‌یابد و در دیگر صفحه‌ها رفتاری آرام و منظم خواهد داشت.

گروه TIFR همچنین پی برده‌اند که پیشایان "مدار" ماده‌ای که به درون تکینگی برهنه یا یک سیاهچاله‌‌ی چرخان کشیده می‌شود نیز می‌تواند برای تشخیص این اجرام به کار رود. دلیلش اینست که بسامد پیشایان صفحه‌ی مداری با نزدیک شدن ماده به سیاهچاله‌ی چرخان افزایش می‌یابد، ولی با نزدیک شدن به یک تکینگی برهنه‌ی چرخان، کاهش یافته و حتی می‌تواند صفر شود. در عمل هم می‌توان از این یافته برای بازشناختن سیاهچاله یا تکینگی برهنه‌ی چرخان بهره جست، زیرا مواد به هنگام کشیده شدن به سوی این اجرام، پرتوهای X می‌گسیلند و از این راه می‌توان بسامدهای پیشایان را در طول موج‌های پرتو X اندازه گرفت.

پژوهشنامه‌هایی که این دانشمندان در نشریه منتشر کرده‌اند:
۱) فیزیکال ریویوی دی و ۲) فیزیکال ریویوی دی 


در همین زمینه:

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Tata Institute of Fundamental Research - TIFR - Mumbai - India - naked singularity - Singularity - event horizon - black hole - Einstein - general relativity - star - spacetime - gyroscope - precession frequency - Dr. Chandrachur Chakraborty - Prashant Kocherlakota - Prof. Sudip Bhattacharyya - Prof. Pankaj Joshi - Polish - Dr. Mandar Patil - Prof. Andrzej Krolak - equatorial plane - X-ray - wavelength

منبع: sciencedaily

کهکشانی که در نور یک ستاره گم شده

این تصویر در اندازه‌ی بسیار بزرگ‌تر (۴ مگابایت)
درخشان بودن اجرام در فضا گاهی می‌تواند مایه‌ی دردسر ستاره‌شناسان بشود. در این تصویر تلسکوپ فضایی هابل ناسا/اِسا، یک کهکشان نامنظم به نام ان‌جی‌سی ۷۲۵۰ را می‌بینیم. اگرچه این کهکشان خودش به دلیل فوران‌های ستاره‌زایی و چندین انفجار ابرنواختری که در آن دیده شده جرمی چشمگیر و شایان توجه است، ولی درخشش باشکوه ستاره‌ای که در کنارش دیده می‌شود، تا اندازه‌ای از فروغ این کهکشان کاسته و توجه‌ها را به ستاره کشانده است.

این ستاره‌ی پرنور یک ستاره‌ی تنها و کمتر شناخته شده به نام تی‌وای‌سی ۳۲۰۳-۴۵۰-۱ در صورت فلکی چلپاسه است که نسبت به آن کهکشان دوردست، بسیار به ما نزدیک‌تر است. این تنها راهیست که یک ستاره‌ی معمولی می‌تواند در برابر یک کهکشان کامل که از میلیاردها ستاره تشکیل شده خودی نشان بدهد. اخترشناسانی که اجرام دوردستی مانند این کهکشان را بررسی می‌کنند، این گونه ستارگان را "ستارگان پیش‌زمینه" می‌خوانند و اغلب چندان از بودنشان خوشحال نمی‌شوند، زیرا نورشان باعث آلودگی نور اندکِ اجرام دورتر و جالب‌تری که می‌خواهند بررسی کنند می‌شود.

در این مورد، تی‌وای‌سی ۳۲۰۳-۴۵۰-۱ میلیون‌ها برابر از ان‌جی‌سی ۷۲۵۰ که در فاصله‌ی بیش از ۴۵ میلیون سال نوری است به ما نزدیک‌تر است. اگر این ستاره در همان فاصله‌ی ان‌جی‌سی ۷۲۵۰ بود، به سختی می‌شد در این تصویر شناسایی‌اش کرد.

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
occupational hazard - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - galaxy - NGC 7250 - star formation - supernova - star - TYC 3203-450-1 - constellation of Lacerta - The Lizard - foreground stars

منبع: spacetelescope

آنتنی که یک جنگ بزرگ را گزارش می‌دهد

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
۶۰ میلیون سال نوری دورتر از زمین، در صورت فلکی جنوبی کلاغ، نبردی میان دو کهکشان بزرگ به نام‌های ان‌جی‌سی ۴۰۳۸ و ان‌جی‌سی ۴۰۳۹ در جریانست.
در درازنای این برخورد هولناک و ویرانگر که از صدها میلیون سال پیش آغاز شده، بسیار کم پیش آمده که ستارگان این کهکشان‌ها با هم برخوردی داشته باشند زیرا بیشتر پهنه‌ی کهکشان‌ها را فضاهای تهی تشکیل داده و ستارگان اگرچه درخشانند، ولی تنها بخش کوچکی از حجم این فضا را پر کرده‌اند.
چیزی که اغلب روی می‌داده، برخورد میان ابرهای بزرگ غبار و گاز مولکولی دو کهکشان‌ بوده که به دوره‌هایی از ستاره‌زایی‌های آتشین نزدیک مرکز این ویرانه‌ی کیهانی انجامیده.
در این چشم‌انداز خیره‌کننده‌ که گستره‌ای به پهنای بیش از ۵۰۰ هزار سال نوری را می‌پوشاند، خوشه‌های جوان ستاره‌ای را می‌بینیم و موادی که در اثر نیروهای کِشند گرانشی، تا دوردست‌های فضا به بیرون از آوردگاه دو کهکشان پرتاب شده‌اند.
این نمای موزاییکی چشمگیر از همگذاری داده‌های چند تلسکوپ‌ به دست آمده. تلسکوپ زمینی سوبارو دنباله‌های بزرگ ولی کم‌نور کِشندی را آشکار کرده‌ و تلسکوپ فضایی هابل هم هسته‌های درخشان کهکشان‌ها را با جزییات عالی نمایان ساخته.
گفتنی است همین ساختارهای بلند و کمانیِ پیوسته به این دو جرم آسمانی باعث نامگذاری آن‌ها به نام "آنتن" شده است.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies

واژه نامه:
constellation Corvus - NGC 4038 - NGC 4039 - molecular gas - star formation - star cluster - gravitational tidal force - core - Subaru telescope - Hubble Space Telescope - galaxy - Antennae

منبع: apod.nasa.gov

نخستین عکس‌های کاسینی از فضای میان کیوان و حلقه‌هایش

سایه‌ی حلقه‌های کیوان بر روی سیاره -یکی از نخستین عکس‌های کاسینی در نخستین مدار پایان بزرگ
دیگر به سیاره‌ی غول پیکر کیوان (زحل) بسیار نزدیک شده‌ایم.

فضاپیمای کاسینی ناسا روز ۲۶ آوریل نخستین شیرجه از ۲۲ مدار میان سیاره و حلقه‌هایش را انجام داد. کاسینی در این عملیات از هر فضاپیمایی که تاکنون از کنار کیوان گذشته به آن نزدیک‌تر شد و با سرعت بیش از ۱۰۰ هزار کیلومتر بر ساعت از فاصله‌ی ۳۰۰۰ کیلومتری قله‌ی ابرها و ۳۰۰ کیلومتری حلقه‌های آن گذشت.

دستاورد این مدارهای "پایان بزرگ"، که هر یک ۶ روز به درازا می‌کشند، گنجینه‌ای از اطلاعات تازه درباره‌ی کیوان خواهد بود.

در اینجا نگاهی انداخته‌ایم به نخستین عکس‌هایی که فضاپیمای کاسینی ناسا در نخستین شیرجه از ۲۲ مدارش میان سیاره و حلقه‌ها گرفته.

با این که این تصاویر هنوز تار هستند، می‌شود در آنها چیزهایی را بارشناخت، از جمله آنچه به نظر می‌رسد سایه‌ی حلقه‌هاست که بر قله‌ی ابرهای سیاره افتاده. فراموش نکنید که این عکس‌ها خوم بوده و هنوز پردازش نشده‌اند.

گفتنیست فضاپیمای کاسینی به جز عکس گرفتن از حلقه‌ها و ابرهای سیاره، نقشه‌برداری از گرانش و میدان‌های مغناطیسی آن -که دیدگاهی از درون سیاره به دانشمندان می‌دهد- را نیز انجام خواهد داد.

همچنین کاسینی با گذشتن از میان سیاره‌ و حلقه‌ها، از ذرات حلقه‌ها که به سوی جو سیاره کشیده می‌شوند نیز نمونه‌ برخواهد داشت تا میزان واقعی یخ و غبار در حلقه‌ها را بسنجد.
یک توفند غول‌پیکر در جو کیوان
ویژگی‌های درون ابرهای سطح سیاره
لبه‌ی یک توفند غول‌پیکر روی سطح کیوان
--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Saturn - planet - Cassini spacecraft - rings - Grand Finale - gravity - magnetic field

منبع: newscientist

نوای چنگ رومی در خشک‌ترین جای زمین

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

بارش شهابی سالانه‌ی شلیاقی که در اثر گذشتن سیاره‌ی زمین از درون غبارهای دُم دنباله‌دار بلند-دوره‌ی تاچر رخ می‌دهد، در ساعت‌های پیش از سپیده‌دم ۲۲ آوریل به اوج خود رسید.
در این چشم‌انداز که در بیابان بلند، خشک، و تاریک آتاکاما ثبت شده، هلال کاهنده‌ی ماه و ناهید تابناک را در کنار رگه‌های شهاب‌های شلیاقی می‌بینیم.
نوردهی‌ عکس به مدت ۵ ساعت از شب ۲۱/۲۲ آوریل زمان برده و در آن به نظر می‌رسد همه‌ی شهاب‌ها از یک نقطه‌ی کانونی در آسمان، جایی نه چندان دورتر از ستاره‌ی "کرکس نشسته" (ونند، نسر واقع)، ستاره‌ی آلفای صورت فلکی شلیاق بیرون زده‌اند.
رد تیرهای شهاب به دلیل پدیده‌ی ژرفانمایی (پرسپکتیو) به حالت شعاعی دیده می‌شوند؛ این پدیده باعث شده چنین به نظر برسد که رد این شهاب‌ها که در واقع همراستا (موازی) هستند، همگی در نقطه‌ای در دوردست به هم رسیده و همگرا شوند؛ درست مانند ریل‌های قطار که همراستا هستند ولی گویی در دوردست به هم می‌رسند.
در پیش‌زمینه‌ی عکس، گنبدهای رصدخانه‌ی لاس کامپاناس را می‌بینیم که از چپ به راست، تلسکوپ‌ ۲.۵ متری دوپونت و تلسکوپ ۱.۳ متری آزمایش نوری همگرایی گرانشی (OGLE) را در بر دارند.
--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Earth - Lyrid meteor shower - planet - tail - long-period - comet Thatcher - Atacama desert - waning crescent - Moon - Venus - radiant - Vega - alpha star - constellation Lyra - perspective - meteor - Las Campanas Observatory - du Pont Telescope - Optical Gravitational Lensing Experiment - OGLE

منبع: apod.nasa.gov

آخرین ماموریت یک قهرمان

* فضاپیمای کاسینی ناسا پس از ۲۰ سال سفر در فضا، اکنون سوختش رو به پایان است. از همین رو به هدف پرهیز از برخورد با یکی ماه‌های احتمالا زیست‌پذیر سیاره‌ی کیوان، و آلودن محیط آن به میکروب‌های زمینی، مرگی باشکوه برای این رهنوردِ درازعمر زمینی برنامه‌ریزی شده.
video
کاسینی، کاوشگری تنها، پس از انجام ماموریتی بسیار پیروزمند در آشکار کردن فرّ و شکوه کیوان، حلقه‌ها و ماه‌هایش، اکنون در انتظار مرگی حماسی است
اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در فیسبوک و یا کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان، و یا مستقیم در تارنمای خود جی‌پی‌ال ببینید

در سال ۲۰۰۴، کاسینی پس از سفری ۷ ساله در سامانه‌ی خورشیدی به کیوان (زحل) رسید. این فضاپیما با خود یک مسافر نیز داشت، کاوشگر اروپایی هویگنس- نخستین ساخته‌ی دست انسان که بر سطح دنیایی در دوردست سامانه‌ی خورشیدی نشست.

در بیش از یک دهه‌ی گذشته، کاسینی رازهای بسیاری درباره‌ی کیوان و ماه‌های یخ‌زده‌اش را آشکار کرده، و ما را با خود به دنیاهایی شگفت‌انگیز برده، دنیاهایی با رودهایی از متان که به دریاهایی از متان می‌ریزند، و دنیاهایی با فواره‌هایی از یخ و گاز که مواد اقیانوس آب مایع زیر سطح را به بیرون می‌افشانند، اقیانوسی که چه بسا در خود اجزای زندگی‌ساز را نیز داشته باشد. و کیوان- دنیایی غول‌پیکر با توفان‌هایی سهمگین و هماهنگی‌های ظریف گرانشی.

اکنون کاسینی یک وظیفه‌ی پایانی جسورانه دارد.

"پایان بزرگ" کاسینی یک ماجراجویی به کلی تازه و متفاوت است. این فضاپیما ۲۲ بار [در ۲۲ مدار] به درون فضای میان کیوان و حلقه‌هایش شیرجه می‌زند. کاسینی با گذرهای پیاپی از درون این منطقه‌ی ناشناخته، یافته‌های تازه‌ای درباره‌ی ریشه‌های حلقه‌ها، و سرشت درونی سیاره -که از فاصله‌ای نزدیک‌تر از همیشه با آن دیدار خواهد کرد- به دست خواهد آورد.

در آخرین مدار، کاسینی به درون خود کیوان شیرجه می‌زند و همچنان که تلاش می‌کند آنتن‌هایش را رو به زمین نگه دارد، پیام خداحافظی‌اش را برای زمینیان خواهد فرستاد. و در پایان با فرو رفتن در جو کیوان، کاسینی بخشی از خود این سیاره خواهد شد.

ویدیوی رایانه‌ای زیبایی که اینجا می‌بینید، در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (جی‌پی‌ال)، و با همکاری فیلمساز، اریک ورنکویست که در سال ۲۰۱۴ فیلم کوتاه Wanderers را ساخت درست شده، و دستاوردهای کاسینی و سفر پایانی‌اش را با روایتی هیجان‌انگیر و تکان‌دهنده به نمایش می‌گذارد. 

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Saturn - rings - moon - NASA - Cassini spacecraft - Earth - solar system - European - Huygens - methane - jet - liquid water - Grand Finale - planet -

منبع: jpl.nasa

بمب‌های آتشین

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
قله‌ی اِتنا صدها هزار سال است که فوران کرده و می‌کند. این ستیغ آتشفشانی که در سیسیل ایتالیا جای دارد، فواره‌هایی از گدازه به بلندی بیش از یک کیلومتر پدید می‌آورد.
اتنا نه تنها یکی از فعال‌ترین آتشفشان‌های سیاره‌ی زمین است، بلکه با داشتن پایه‌ای بیش از ۵۰ کیلومتر و بلندی حدود ۳ کیلومتر، یکی از بزرگ‌ترین‌ها نیز هست.
در این تصویر که نیمه‌های ماه مارس گرفته شده، یک توده‌ی گدازه‌ی تماشایی را می‌بینیم که رو به بالا پاشیده شده و در همان حال که بمب‌های گداخته‌ی آتشفشانی را به پیرامونش پرتاب می‌کند، گدازه‌های داغ و سوزان نیز از کناره‌هایش به پایین روانست.
تصویر با نوردهی بلند و زمان‌بندی دقیق به گونه‌ای گرفته شده که در اثر چرخش زمین به گرد محورش، ستارگان ردهایی روشن از خود در آسمان مهتابی به جا گذاشته‌اند.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Mt. Etna - Sicily - Italy - volcano - Earth, - lava - volcanic bomb - star trail

منبع: apod.nasa.gov

شاید سپر مغناطسی خورشید ساختاری حبابی داشته باشد نه دنباله‌دارگونه

داده‌های تازه‌ی فضاپیمای کاسینی ناسا، به همراه داده‌های دو فضاپیمای وویجر و نیز کاوشگر مرز میان‌ستاره‌ای ناسا (آیبکس، IBEX) نشان می‌دهد که خورشید و سیار‌هایش با یک سامانه‌ی غول‌آسا و کروی از میدان مغناطیسی خورشید در بر گرفته شده‌اند- چیزی که دیدگاه کنونی از میدان‌های مغناطیسی خورشید که می‌گوید این میدان‌ها پشت خورشید کشیده شده و چیزی مانند دم یک دنباله‌دار درست کرده‌اند را به چالش می‌کشد.

خورشید همواره جریانی پیوسته از مواد مغناطیسی به نام باد خورشیدی به بیرون می‌دمد که فضای درونی سامانه‌ی خورشیدی را پر کرده و تا آن سوی مدار نپتون هم می‌رسد. این باد خورشیدی یک حباب به پهنای حدود ۲۳ میلیارد کیلومتر ساخته که به نام هورسپهر (هلیوسفر) شناخته می‌شود. کل سامانه‌ی خورشیدی، از جمله خود هورسپهر، در دل فضای میان‌ستاره‌ای به پیش می‌روند. برداشت رایج از هورسپهر این بوده که ساختاری دنباله‌دارگونه دارد، با سری گِرد و دُمی بلند. ولی داده‌های تازه که یک چرخه‌ی ۱۱ ساله‌ی کامل خورشید را در بر دارند چیز دیگری را نشان می‌دهند. بر پایه‌ی این داده‌ها، شاید هورسپهر در هر دو سمتش گِرد باشد، به گونه‌ای که ساختاری تقریبا کروی پدید آورده است. پژوهشنامه‌ای درین باره در روز ۲۴ آوریل ۲۰۱۷ در نشریه‌ی نیچر آسترونومی منتشر شده است.
داده‌های تازه به دست آمده از فضاپیماهای وویجر، کاسینی و کاوشگر مرز میان ستاره‌ای نشان می‌دهند که هورسپهر (قلمروی مغناطیسی خورشید که سامانه‌ی خورشیدی را در میان گرفته) شاید بسیار متقارن‌تر از چیزی باشد که گمان می‌رفت. عکس سمت چپ مدل کروی هورسپهر را نشان می‌دهد که بر پایه‌ی تازه‌ترین داده‌ها درست شده، ولی تصویر سمت راست مدل پیشین که دُم کشیده‌ای داشت را نمایش می‌دهد. تفاوت اصلی در دم بلند هورسپهر است که از یک سمت آن به بیرون کشیده شده و در مدل تازه وجود ندارد. این دم در مدل قدیمی به رنگ آبی نشان داده شده. این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

کستاس دیالیانس، دانشمند فضا در آکادمی آتن یونان و نویسنده‌ی اصلی پژوهش می‌گوید: «دلیل این که هورسپهر ساختاری کروی دارد نه دنباله‌دارگونه، نیرومند بودن میدان مغناطیسی میان‌ستاره‌ای (بسیار نیرومندتر از چیزی که در گذشته پیش‌بینی شده بود)، و همچنین این واقعیت که نسبت میان فشار ذرات و فشار مغناطیسی درون هورنیام (غلاف خورشیدی- heliosheath) بالاست.»

یکی از دستگاه‌های فضاپیمای کاسینی -که بیش از یک دهه است در سامانه‌ی کیوان به سر می‌برد- سرنخ‌های مهم و تازه‌ای درباره‌ی شکل سمت پشتی هورسپهر را در بر دارد؛ این سمت را اغلب به نام هوردُم (heliotail) می‌شناسند. هنگامی که ذرات باردار از بخش درونی سامانه‌ی خورشیدی به مرز هورسپهر می‌رسند، گاهی دستخوش رشته‌ای از دادوستَدهای بار با اتم‌های خنثای گاز درون محیط میان‌ستاره‌ای می‌شوند، یعنی به هنگام پیشروی در این منطقه‌ی مرزی گسترده‌، با برخورد به اتم‌های خنثای منطقه، الکترون می‌دهند و دوباره می‌گیرند. برخی از این ذرات به شکل اتم‌های خنثای پرسرعت دوباره به درون سامانه‌ی خورشیدی پرتاب می‌شوند که کاسینی توانسته آنها را اندازه بگیرد.

تام کریمیگیس، یکی از سرپرستان ابزارها در ماموریت‌های وویجر و کاسینی ناسا در آزمایشگاه فیزیک کاربردی دانشگاه جانز هاپکینز در لورل مریلند و یکی از نویسندگان این پژوهش، می‌گوید: «دستگاه کاسینی برای تصویربرداری از یون‌هایی ساخته شده بود که در مغناطکره‌ی کیوان به دام می‌افتند. ما هرگز فکر نمی‌کردیم که آنچه اکنون می‌بینیم را ببینیم و بتوانیم مرزهای هورسپهر را به تصویر بکشیم.»

از آنجا که سرعت این ذرات کسر کوچکی از سرعت نور است، سفرشان از خورشید به لبه‌ی هورسپهر و بازگشتِ دوباره چند سال زمان می‌برد. بنابراین هنگامی که شمار ذرات خورشید تغییر می‌کند (معمولا به دلیل چرخه‌ی ۱۱ ساله‌ی فعالیت آن)، چند سال طول می‌کشد تا این تغییر، خود را در شمار اتم‌های خنثایی که به درون سامانه‌ی خورشیدی پرتاب شده‌اند نشان دهد.

سنجش‌های تازه‌ کاسینی از این اتم‌های خنثا چیزی نامنتظره را نشان می‌دهد: ذراتی که از دم هورسپهر می‌آیند و ذراتی که از نوک آن می‌آیند، تغییرات چرخه‌ی خورشید را تقریبا درست همزمان نشان می‌دهند.

کریمیگیس می‌گوید: «اگر "دم" هورسپهرمانند دم یک دنباله‌دار پشت سرش کشیده شده باشد، چشمداشت ما اینست که الگوی تغییرات چرخه‌ی خورشید بسیار دیرتر در اتم‌های خنثایی که از آن می‌آیند دیده شود [در واقع اگر یک سمت هورسپهر کشیده شده و "دورتر" باشد، اتم‌های خنثایی که از آن برمی‌گردند باید دیرتر برسند-م]»
بسیاری از ستارگان دیگر هم دنباله‌هایی مانند دم دنباله‌دار پشت سرشان دارند. که از آن بر می‌آید که سامانه ی خورشیدی خودمان هم باید چنین چیزی داشته باشد. ولی داده‌های تازه‌ی فضاپیماهای وویجر، کاسینی، و آیبکس ناسا نشان می‌دهند که سمت پشتی هورسپهر ما به نظر نمی‌رسد کشیده و دم-مانند باشد. ستارگانی که در این تصویر نشان داده شده‌اند از چپ، در جهت پادساعتگرد عبارتند از ال‌ال شکارچی، بی‌زی زرافه، و میرا (شگفت‌اختر). این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

ولی از آنجا که اتم‌هایی که از دو سو می‌آیند الگوهای فعالیت خورشیدی را با یک سرعت نشان می‌دهند، نتیجه می‌گیریم که فاصله‌ی دم هورسپهر و نوک آن از ما تقریبا به یک اندازه است. این بدان معنیست که دم بلند و دنباله‌دارگونه‌ای که دانشمندان پیش‌بینی کرده بودند می‌تواند اصلا وجود نداشته باشد- در عوض، هورسپهر شاید تقریبا کروی و متقارن باشد.

آمیزه‌ای از چندین عامل بر کروی بودن هورسپهر گواهی می‌دهند. داده‌های وویجر ۱ نشان می‌دهد که میدان مغناطیسی میان‌ستاره‌ای بیرون از هورسپهر نیرومندتر از چیزیست که در گذشته پنداشته شده بود، یعنی می‌تواند در لبه‌ی هورسپهر با باد خورشیدی برهم‌کنش انجام داده و دم هورسپهر را کوچک کند.

ساختار هورسپهر نقش بزرگی در چگونگیِ رسیدن ذرات پرتوهای کیهانی از فضای میان‌ستاره‌ای به درون سامانه‌ی خورشیدی -جایی که زمین و دیگر سیاره‌ها هستند- بازی می‌کند.

آریک پوزنر، دانشمند برنامه‌های وویجر و آیبکس در مرکز فرماندهی ناسا در واشنگتن، دی‌سی، که در این پژوهش شرکت نداشت می‌گوید: «این داده‌های وویجر ۱ و ۲، کاسینی و آیبکس گنجی بادآورد برای دانشمندان جهت بررسی باد خورشیدی در دورترین بُردش است. ما همچنان به گردآوری داده‌ از لبه‌های هورسپهر ادامه می‌دهیم، و این داده‌ها به ما در بهتر شناختن مرز فضای میان‌ستاره‌ای که به نگاهبانی از محیط زمین در برابر پرتوهای زیانبار کیهانی کمک می‌کند یاری خواهند رساند.»

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NASA - Cassini - Voyager - Interstellar Boundary Explorer - IBEX - sun - planet - magnetic field - comet tail - solar wind - solar system - Neptune - heliosphere - solar cycle - Nature Astronomy - heliosheath - Kostas Dialynas - Academy of Athens - Greece - Saturn - heliotail - atom - electron - ion - magnetosphere - Tom Krimigis - Johns Hopkins University - Applied Physics Laboratory - Laurel - Maryland - neutral atom - cosmic ray - Earth - Arik Posner - NASA Headquarters - Washington D.C. - star - LLOrionis - BZ Cam - Mira


منبع: nasa

نخ و سوزن یک دنباله‌دار!

این تصویر در اندازه‌‌ی بزرگ‌تر
چه بر سر دنباله‌دار لاوجوی آمده؟
این تصویر یک نمای ترکیبی پردازش شده است که اوایل ماه آوریل، پس از برافروختگی ناگهانی و نامنتظره‌ی دنباله‌دار گرفته شده، و آن را با دُم یونی بلند با نمایی پیچیده نشان می‌دهد.
نکته‌ی چشمگیر اینست که اثرِ به طور معمول پیچیده‌ی باد خورشید و میدان مغناطیسی آن باعث شده دم یونی این دنباله‌دار در میانه‌اش مانند سوراخ یک سوزن شود.
دنباله‌دار سی/۲۰۱۷ ئی۴ (لاوجوی) همین ماه گذشته توسط شکارچی پرآوازه‌ی دنباله‌دارها، تری لاوجوی یافته شد.
این دنباله‌دار در اوایل ماه به قدر دیداری ۷ رسید و به هدفی خوب برای دوربین‌های دوچشمی و تصویربرداری با نوردهی بلند تبدیل شد.
چیزی که از زمان گرفته شدن این عکس برای دنباله‌دار لاوجوی (ئی۴) رخ داده شاید از این هم چشمگیرتر باشد- زیرا به نظر می‌رسد با رسیدن به نزدیک‌ترین نقطه‌ی مسیرش به خورشید در دو روز پیش، هسته‌اش از هم پاشیده و ناپدید شده است.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Comet Lovejoy - ion tail - Sun - wind- magnetic field - needle - C/2017 E4 - Terry Lovejoy - binoculars - comet - nucleus

منبع: apod.nasa.gov

سیارک‌هایی که به درون اقیانوس می‌افتند چندان توانایی موج‌سازی ندارند

در فیلم‌های هالیوودی، با افتادن یک سیارک در اقیانوس، امواجی سهمگین پدید می‌آید که شهرهای ساحلی را در هم می‌کوبد. ولی شبیه‌سازی‌های تازه نشان می‌دهند که سیارک‌های واقعی چنین شتکی نمی‌زنند، زیرا بیشتر انرژی آزاد شده در برخوردشان باعث پاشیدن آب به درون جو می‌شود، و تنها بخش بسیار کمی از آن به پیدایش موج می‌انجامد.
video
شبیه‌سازی‌ها نشان می‌دهند امواجی که در پی افتادن یک سیارک دراقیانوس، بسیار دور از ساحل پدید می‌آیند نمی‌توانند تا مسافت چندانی گسترده شوند
اگر ویدیو اینجا اجرا نشد، می‌توانید آن را در فیسبوک یا کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان ببینید


گیلن گیسلر، پژوهشگر فیزیک فرآیندهای زمین‌شناختی در آزمایشگاه ملی لوس آلاموس می‌گوید: «باور مردم این بوده که آب‌تازهایی (سونامی‌هایی) که در اثر برخورد سیارک‌ها پدید می‌آیند خطرناک خواهند بود.» گیسلر این سخنان را در نشست دانش ماه و سیاره‌ای که در ماه مارس در وودلندز تگزاس برگزار شد بیان کرد. (وی همچین یافته‌هایش را در نشست پاییزی انجمن زمین‌شناسی آمریکا در دسامبر ۲۰۱۶ نیز ارائه کرده بود.) او شبیه‌سازی‌هایی سه‌بعدی انجام داد که پیدایش امواج در پی افتادن سنگ‌هایی با اندازه‌های گوناگون را نمایش می‌داد [ویدیوی بالا]، و دریافت که امواج پدید آمده در اثر برخورد سیارک‌های کوچک‌تر همانند سونامی‌های زمین‌لغزه‌ای زمین خواهد بود.

او می‌گوید: «موج پدید آمده می‌تواند بسیار خطرناک باشد -به بلندی ده‌ها کیلومتر- ولی راه چندان دوری نمی‌رود.»

زمین در مدارش تنها نیست. صدها هزار جرم نزدیک-زمین (NEO) نزدیک مسیر آن در رقصند؛ بیشتر این اجرام مواد سنگی هستند که از برخوردهای باستانی میان سیارک‌ها به جا مانده‌اند. به گزارش آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (جی‌پی‌ال)، تقریبا هر ۱۰ هزار سال، اجرامی بزرگ‌تر از ۱۰۰ متر به سیاره‌ی ما برخوردی می‌کنند که می‌تواند اثرات ویرانگر داشته باشد. از آنجایی که حدود ۷۰ درصد سطح زمین را آب پوشانده، احتمال افتادن این اجرام در اقیانوس‌ها از همه بیشتر است.

گیسلر به درخواست ناسا برای برآورد کوچکترین سیارک‌هایی که می‌توانند خطرناک باشند، شبیه‌سازی‌هایی سه‌بعدی انجام داد تا اثرات احتمالی افتادن سیارک‌ها در اقیانوس را بررسی کند. به گفته‌ی وی، چنین بررسی‌هایی زمانبر هستند زیرا نیاز به مدل‌سازی از میلیون‌ها ذره دارند؛ ۱۱ شبیه سازی‌ای که وی انجام داد چندین ماه زمان برد. او به ویژه به سیارک‌هایی با قطر کمتر از۵۰ متر پرداخت.

وی می‌گوید چنین مدل‌سازی‌های پرجزییاتی برای بررسی اثرهای احتمالی بی‌تقارنی‌هایی که در یک برخورد رخ می‌دهد لازم است. سیارک‌ها می‌توانند راست رو به پایین آمده و در اقیانوس بیفتند، ولی احتمال این که با زاویه به اقیانوس برخورد کنند بسیار بیشتر است. در برخورد زاویه‌دار، آب‌هایی که جلوی سیارک شتک می‌زنند بیش از آب‌های پشت سرش خواهد بود، و گیسلر می‌خواست تاثیر چنین چیزی روی پیدایش امواج، مانند یک سونامی احتمالی را بررسی کند.
نمایی از ویدیوی بالا

بررسی‌ها نشان می‌داد که سیارک‌ها به سختی می‌توانند موج درست کنند. گیسلر دریافت که بیشترِ انرژی برخورد (۸۰ درصد آن) صرف بخار کردن آب و پدید آوردن یک گودی می‌شود. به گفته‌ی او، ۲۰ درصد بقیه هم بیشتر آب مایع را به بالا، به درون جو می‌پاشد، جایی که می‌تواند بر روی الگوهای آب و هوایی اثر بگذارد. گیسلر برآورد کرد که تنها یک دهم ۱ درصد انرژی جنبشی برخورد صرف موج‌سازی می‌شود. البته همین موج‌ها هم می‌توانند بزرگ باشند، ولی به سرعت انرژیشان را از دست می‌دهند.

گیسلر پی برد که سیارک‌هایی به بزرگی حدود ۱۴۰ متر و بزرگ‌تر بیشترین احتمال را برای دردسرهای چشمگیر دارند. بر پایه‌ی گزارش جی‌پی‌ال، امروزه مرکز پژوهش‌های اجرام نزدیک زمین ناسا در تلاش برای شناسایی ۹۰ درصد از NEOهای به این اندازه و بزرگ‌تر است؛ و تاکنون تنها کمی بیش از نیمی از جمعیت برآورد شده‌ی آنها را شناسایی کرده‌اند.

گیسل می‌گوید اگر سیارکی در فاصله‌ی حدود ۱۰۰ کیلومتری ساحل در آب بیفتد، می‌تواند اثر چشمگیری روی ساحل بگذارد. اجرام بزرگ‌تر، حدود ۳۰۰ متر، می‌توانند بادهایی با نیروی توفند به همراه امواج شوک در هوا، و همچنین موج‌هایی منطقه‌ای پدید بیاورد. ولی اگر سیارک دورتر از ساحل به درون آب بیفتد، موج‌های بزرگی که پدید می‌آورد به سرعت در اقیانوس می‌شکنند و از بین می‌روند.

گیسلر می‌گوید: «این برای درست کردن موج بسیار ناکارآمد است- موج‌ها به خوبی گسترده نمی‌شوند.»

او می‌گوید در حقیقت این مانند موج‌هاییست که در پی زمین‌لغزه‌های پیرامون آبدَره‌های نروژ و ایسلند پدید می‌آید. هنگامی که مواد به پایین کوه‌ها و درون این شاخابه‌های باریک و دراز سرازیر می‌شوند، می‌توانند موج‌هایی بلند با اثر منطقه‌ای بزرگ داشته باشند؛ ولی این موج‌ها تا مسافت دوری گسترده نمی‌شوند. در سال ۱۹۳۴، یکی از این بهمن‌ها به اندازه‌ای سنگ فرو ریخت که موج‌هایی به بلندی ۶۲ متر پدید آورد و چندین دهکده‌ را در هم کوبید. اگرچه این زمین‌لغزه‌ها می‌توانند برای مردمان نزدیکشان سهمگین و ویرانگر باشند، ولی برای کسانی که دورترند خطر کمی دارند.

بنابراین، برخورد سیارک در جایی نزدیک ساحل می‌تواند ویرانی بزرگی به بار آورد، ولی درباره‌ی آنهایی که فاصله‌ی دورتری در اقیانوس می‌افتند، نگرانی بسیار کمتری باید داشته باشیم.


--------------------------------------------
به تلگرام یک ستاره در هفت آسمان بپیوندید:

واژه نامه:
asteroid - Hollywood - wave - folklore - Galen Gisler - Los Alamos National Laboratory - Lunar and Planetary Sciences Conference - Woodlands - Texas - American Geophysical Union - 3D - simulation - landslide - tsunami - Earth - near-Earth object - NEO - planet - NASA - Jet Propulsion Laboratory - JPL - crater - kinetic energy - Center for Near Earth Object Studie - hurricane - fjord - Norway - Iceland - avalanche

منبع: Space.com

و "پایان بزرگ" آغاز شد

* در نخستین ساعت‌های بامداد روز یکشنبه، فضاپیمای بین‌المللی کاسینی-هویگنس آخرین دیدار خود را با تیتان، بزرگ‌ترین ماه کیوان انجام داد و از فاصله‌ی حدود ۱۰۰۰ کیلومتری جو پرغبار و پوشیده از ابرش گذشت.

تصویری که اینجا می‌بینید یک عکس خام است که کاسینی روز شنبه، ساعت ۱۸:۴۲ به وقت گرینویچ گرفته و روز یکشنبه به زمین فرستاده. این یکی از عکس‌های بسیاریست که در بایگانی عکس‌های خام کاسینی می‌توان یافت.
کاسینی در این واپسین گذر از گرانش تیتان کمک گرفت تا در فرآیندی به نام "قلاب‌سنگ گرانشی"، مسیر مداریش را تغییر داده و وارد آخرین گام ماموریتش به نام "پایان بزرگ" شود. این گام از ۲۲ مدار هفتگی تشکیل شده که در آنها، فضاپیما ۲۲ بار به درون فضای میان حلقه‌های درونی و قله‌ی ابرهای سیاره شیرجه خواهد زد. نخستین شیرجه روز چهارشنبه انجام خواهد شد.

فضاپیمای کاسینی در ماه‌های آینده چندین گذر نا-هدفمند دیگر -ولی از فاصله‌ای بسیار بیشتر- از کنار تیتان و دیگر ماه‌های کیوان انجام می‌دهد. این گذرهای بدون هدف نیاز به مانور ویژه‌ای ندارند، ولی شاید کاسینی به طور شانسی در شماری از آنها از فاصله‌ی به نسبت نزدیکِ برخی از ماه‌ها بگذرد.

کاسینی در روز ۱۱ سپتامبر یک بار دیگر و برای آخرین بار از فاصله‌ی دور از کنار تیتان خواهد گذشت. این گذر "بوسه‌ی خداحافظی" نامیده شده زیرا فضاپیما پس از آن یکراست به سوی کیوان می‌رود تا در ۱۵ سپتامبر با آن برخورد کند. کاسینی سوختش دارد به پایان می‌رسد و هر آن امکان دارد به یکی از ماه‌های کیوان بخورد، به همین دلیل دانشمندان این برنامه را ریخته‌اند تا مبادا به یکی از ماه‌های احتمالا زیست‌پذیرش -مانند انسلادوس- برخورد کرده و محیط آن را با میکروب‌های زمینی که شاید هنوز همراهش باشند بیالاید.

در روز ۲۵ آوریل، ساعت ۱۳:۳۰ به وقت گرینویچ یک نشست رسانه‌ای در همایش انجمن دانش زمین اروپا در وین برگزار می‌شود که همراه با پیش‌نمایشی از پایان بزرگ، و همچنین بزرگداشت دستاوردهای علمی خیره‌کننده‌ی کاسینی در گردش ۱۳ ساله و باورنکردنی آن در سامانه‌ی کیوان خواهد بود.

همین امروز یافته‌ی تازه‌ای در نشریه‌ی نیچر آسترونومی منتشر شد: اگر از مدار کاسینی نگاه شود، سمت شب تیتان ۱۰ تا ۲۰۰ برابر درخشان‌تر از سمت روز آن دیده می‌شود. دانشمندان دلیل احتمالی آن را پیش‌پراکنش (پراکندگی رو به جلوی) کارامد نور خورشید توسط جو گسترده و چگال تیتان می‌دانند، رفتاری که در سامانه‌ی خورشیدی، تنها در تیتان دیده شده.
پایان بزرگ با مدارهای آبی‌رنگ نشان داده شده

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Cassini–Huygens - Saturn - moon - Titan - Earth - raw image - slingshot - Grand Finale - planet - goodbye kiss - habitable - Enceladus - European Geosciences Union - Vienna - Nature Astronomy - scattering - Solar System

نبرد سفید در دریای سیاه

این تصویر در اندازه‌ی بسیار بزرگ‌تر (۵.۲ مگابایت)
هزاران میلیارد جاندار تا امروز در دریاهای زمین مرده‌اند. پشته‌های آهکی که از پیکر این جانداران درست شده، تاکنون ساختارهایی مانند صخره‌های سفید دوور، نزدیک ساحل انگلستان در تنگه‌ی دوور را پدید آورده‌اند.
ده‌ها میلیون سالست که نبردی میان گیاهان تک‌یاخته‌ای رنگ روشن توپ‌مانند (فیتوپلانکتون‌هایی به نام کوکولیتوفور)، و ویروس‌های الماسی‌شکل کوچک‌تری به نام کوکولیتوویروس جریان دارد.
کوکولیتوفورها برای پیروز شدن در این جنگ، با گرفتن دی اکسید کربن از هوا، سپرهایی گچی درست می‌کنند. این نبرد به اندازه‌ای حماسی است که کوکولیتوفورها عملا درصد چشمگیری از دی اکسید کربن جو زمین را گرفته و هوایی مناسب برای نفس کشیدن جانداران از جمله انسان‌ها فراهم کرده‌اند.
در این تصویر که سال ۲۰۱۲ توسط ماهواره ی آکوای ناسا گرفته شده، دریای سیاه را می‌بینیم که از شکوفایی کوکولیتوفورها به رنگ آبی روشن در آمده.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Earth - Calcified - white cliffs - Dover - plant - phytoplankton - coccolithophore - diamond - virus - coccolithovirus - chalky armor - carbon dioxide - NASA - Aqua satellite - Black Sea

منبع: apod.nasa.gov

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه