ستاره‌ای که باید ابرنواختر می‌شد ولی بی‌سروصدا سیاهچاله شد!

این دو تصویر تلسکوپ فضایی هابل ستاره‌ی بزرگ ان۶۹۴۶-بی‌اچ۱ را پیش (سمت چپ) و پس از ناپدید شدن آن در پی رُمبش و سیاهچاله شدن نشان می‌دهد. تصویر سمت چپ این ستاره را در سال ۲۰۰۷ نشان می‌دهد. تصویر سمت راست همان منطقه را در سال ۲۰۱۵ نشان می‌دهد که ستاره در آن ناپدید شده.
گویا مسیر تبدیل شدن به یک سیاهچاله پیچیده‌تر از آنست که اخترشناسان می پنداشتند. برای نخستین بار یک ستاره‌ی‌ غول‌پیکر دیده شده که به جای آن که نخست منفجر شود و ابرنواختری پدید آورد و سپس به سیاهچاله تبدیل گردد، از خیر این آتش‌بازی گذشت و یکراست در خود فرورُمبید.

به گفته‌ی پژوهشگران در یک پژوهش تازه، این به اصطلاح "شکست بزرگ" یا "ناکامی بزرگ" که در یکی از کهکشان‌های نزدیک دیده شده، می‌تواند پاسخگوی این پرسش باشد که چرا شمار انفجار ستارگان بزرگی که دیده شده تا این اندازه کم است. شاید تا ۳۰ درصد این ستارگان بزرگ به جای ابرنواختر شدن، یکراست و بی‌سروصدا می‌رُمبند و به سیاهچاله تبدیل می شوند.

کریستوفر کوچانک، یکی از نویسندگان این پژوهش و اخترشناس دانشگاه ایالتی اوهایو می‌گوید: «دیدگاه رایج اینست که یک ستاره تنها پس از ابرنواختر شدن می‌تواند به یک سیاهچاله تبدیل شود. اگر یک ستاره بتواند بدون ابرنواختر شدن هم یک سیاهچاله بسازد، پس می‌توانیم بفهمیم چرا ابرنواختر شدنِ بیشتر ستارگان بزرگ را نمی‌بینیم.»
این دو عکس نماهایی از ویدیویی هستند که در پایین این نوشته می‌بینید، و روند تغییر نور ستاره را در طیف‌های نور دیدنی و فروسرخ نشان می‌دهند.
این ستاره‌ی رو به مرگ حدود ۲۵ برابر پرجرم‌تر از خورشید ماست و در کهکشانی به نام ان جی‌سی ۶۹۴۶ جای دارد؛ یک کهکشان مارپیچی در فاصله‌ی ۲۲ میلیون سال نوری زمین که چون ابرنواخترهای بسیاری در آن رخ داده (از جمله ابرنواختر تازه‌ی اس‌ان ۲۰۱۷ئی‌ای‌دبلیو)، به نام کهکشان آتش‌بازی نیز شناخته می‌شود.

یکی از ستارگان این کهکشان به نام ان۶۹۴۶-بی‌اچ۱ در سال ۲۰۰۹ رو به اندکی پرنورتر شدن گذاشت. این ستاره در سال ۲۰۱۵ به کلی خاموش شد، و پژوهشگران که آسمان را با تلسکوپ دوچشمی بزرگ (ال‌بی‌تی) در آریزونا می‌کاویدند نتوانستند نشانی از ابرنواختر در آن منطقه ببینند. از همین رو دو تلسکوپ فضایی نیرومندتر (هابل و اسپیتزر) را رو به آن ناحیه تنظیم کردند تا ببینند آیا دلیل ناپدید شدن ستاره این بوده که کمی کم‌نورتر شده [با هابل در نور دیدنی] یا پشت ابری از غبار پنهان شده [با اسپیتزر در نور فروسرخ].

اخترشناسان با دست خالی در این جستجوها و کنار گذاشته شدن دیگر امکان‌ها به این نتیجه رسیدند که ان۶۹۴۶-بی‌اچ۱ یکراست به سیاهچاله تبدیل شده. [خبر هشت ماه پیش درباره‌ی این ستاره را اینجا خواندید: * مشاهده مستقیم تبدیل شدن یک ستاره به سیاهچاله برای نخستین بار]
یک ابرنواختر ناکام برای یک ابرغول سرخ، پوشش ستاره به فضا پس زده می‌شود و هاله‌ای پیرامون سیاهچاله‌ی نوزاد می‌سازد [چپ به راست]. برخی از این مواد می‌توانند به سوی سیاهچاله فرو بریزند و تابش‌هایی نوری و فروسرخ در سال‌های پس از رُمبش تولید کنند.
اسکات آدامز، دانشجوی پیشین دانشگاه ایالتی اوهایو که دکترای خود را با همکاری در نوشتن این پژوهش گرفت می‌گوید: «ان۶۹۴۶-بی‌اچ۱ تنها ابرنواختر ناکام احتمالی است که در همه‌ی هفت سال نخست پیمایش‌هایمان یافته‌ایم. در این هفت سال، شش ابرنواختر معمولی در کهکشان‌هایی که دیدبانی می‌کردیم رخ داده که نشان می دهد ۱۰ تا ۳۰ درصد ستارگان بزرگ به شکل ابرنواخترهای ناکام (شکست‌خورده) می‌میرند.»

وی می‌افزاید: «این درست همان درصدیست که می‌تواند آن مساله‌ای را توضیح دهد که ما را بر آن داشت تا بررسی‌اش کنیم، این که چرا ابرنواخترهای دیده شده کمتر از چیزی هستند که اگر همه‌ی ستارگان بزرگ تبدیل به ابرنواختر می‌شدند باید می‌دیدیم.»

یکی دیگر از نویسندگان پژوهش، اخترشناس دانشگاه اوهایو، کشیشتف استانک، می‌گوید رُمبش مستقیم ستارگان به سیاهچاله در حقیقت می‌تواند منطقی‌تر از تبدیل یک ابرنواختر به سیاهچاله باشد. زیرا ابرنواختر بخش بزرگی از لایه‌های بیرونی ستاره را به فضا پرتاب می‌کند و تنها جرم کوچکی برای سیاهچاله شدن به جا می‌گذارد.

یافته‌های این پژوهش برای انتشار در ماهنامه‌ی انجمن سلطنتی اخترشناسی پذیرفته شده است.
این ویدیو رویداد تبدیل شدن یکراستِ یک ستاره‌ی بزرگ به یک سیاهچاله را نشان می دهد. اگر ویدیو اجرا نشد، می‌توانید آن را در کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان ببینید.
---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
black hole - supernova - star - massive fail - galaxy - Christopher Kochanek - Ohio State University - Earth - sun - NGC 6946 - spiral galaxy - Fireworks Galaxy - SN 2017eaw - N6946-BH1 - Large Binocular Telescope - Arizona - Spitzer - Scott Adams - doctorate - Krzysztof Stanek - Monthly Notices of the Royal Astronomical Society - Hubble Space Telescope

منبع: Space.com

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه