همنشینی انقلابی در بوداپست

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
پیش از سر زدن آفتابِ ۲۱ ژوئن -روز انقلاب تابستانی- ناهید تابناک و هلال پیرِ ماه نمایش زیبایی از همیستانی (مقارنه) در کنار هم اجرا کردند که در این چشم‌انداز سحرگاهی در آسمان بوداپست مجارستان دیده می‌شود.
در پیش‌زمینه‌، رود دانوب را از "بودا" در ساحل باختری تا "پست" در ساحل خاوری می‌بینیم که گنبد ساختمان پارلمان مجارستان نیز در آن نمایان است.
ابرهای کم‌ارتفاع بر پس‌زمینه‌ی آسمان نیم‌روشن سپیده‌دم به حالت ضدنور و تیره در آمده‌اند. ولی بالاتر از افق، خورشید با پرتوی خود یک جلوه‌ی آسمانی دیگر را نیز در آن بامداد انقلابی پدید آورده -جلوه‌ی فصلی ابرهای شب‌تاب.
ابرهای شب‌تاب در عرض‌های بالا، به هنگام طلوع و غروب‌های تابستانی پدیدار می‌شوند و فرآیند شکل‌گیری آنها بدین‌گونه است: بخار آبی که به لایه‌ی سرد میانکره‌ی جو رانده شده، به گِرد ذرات ریزِ غباری که از دود شهاب‌ها (پسمانده‌های شهاب‌های فروپاشیده) یا خاکستر آتشفشان‌ها در آنجا به جا مانده چگالیده می‌شود و این ابرها را می‌سازد. [در این زمینه بیشتر بخوانید: * راز «ابرهای شب تاب» گشوده شد]
این ابرهای یخی از فرازای ۸۰ کیلومتری سطح زمین، جایی که بنا به تعریف "لبه‌ی فضا" خوانده می‌شود، در عمل نور خورشید را که خودش زیر افق است باز می‌تابانند.

-------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
conjunction - solstice - Sun - Venus - crescent - Moon - Budapest - Hungary - Danube - Buda - Pest - Hungarian Parliament - noctilucent cloud - latitude - water vapor - meteoric dust - volcanic ash - edge of space

منبع: apod.nasa.gov

ستاره‌ای که با تولدش، آغازگر تولد ستاره‌ای دیگر شده

* اخترشناسان با بهره از آرایه‌ی بسیار بزرگ کارل جی جانسکی (وی‌ال‌ای) در بنیاد ملی علوم به شواهد تازه‌ای دست یافته‌اند که نشان می‌دهد فواره‌ی پرسرعت موادی که از یک ستاره‌ی جوان بیرون زده‌ باعث آغاز روند پیدایش یک پیش‌ستاره‌ی جوانِ دیگر شده‌ است.

پیش‌ستاره‌‌ی فیر ۳ (اچ‌اوپی‌اس ۳۷۰) احتمالا با برون‌ریزی‌اش
آغازگر روند پیدایش یک پیش‌ستاره‌‌ی جوان‌تر به نام  فیر ۴ یا
اچ‌اوپی‌اس ۱۰۸  (نقطه‌‌ سرخ)، در منطقه‌‌ی ستاره‌زای شکارچی
شده. مقیاس تصویر بر پایه‌ au (یکای اخترشناسی) است، برابر
با فاصله‌ی زمین تا خورشید، حدود ۱۵۰ میلیون کیلومتر.
مایرا اوزاریو، از بنیاد اخترفیزیکی اندلس (IAA-CSIC) در اسپانیا می‌گوید: «جهت این فواره‌، سرعت موادش، وفاصله‌اش، همگی برای این نظریه مناسبند.» اوزاریو نویسنده‌ی اصلی پژوهشنامه‌ای در این باره است که در آستروفیزیکال جورنال منتشر شده.

این دانشمندان یک ابر گازی غول‌پیکر در فاصله‌ی ۱۴۰۰ سال نوری زمین در صورت فلکی شکارچی، که چندین ستاره در آن در حال شکل‌گیری است را بررسی کردند. این منطقه در گذشته هم بررسی شده بود، ولی اوزاریو و همکارانش به کمک وی‌ال‌ای یک رشته پژوهش تازه را در بسامدهای رادیویی متفاوتی که جزییات تازه‌ای را آشکار می‌کرد انجام دادند.

عکس‌های گرفته شده از این دو نشان می‌دهد که پیش‌ستاره‌ی جوان‌تر، به نام اچ‌اوپی‌اس ۱۰۸، در مسیر برون‌ریزی‌ِ پیش‌ستاره‌ی پیرتر، به نام اچ او‌پی‌اس ۳۷۰ جای دارد. این هم‌ترازی باعث شده بود یوشیتو شیماجیری و همکارانش در سال ۲۰۰۸ به این گمان برسند که برخورد مواد پرسرعت به توده‌ای از گاز، آغازگر فشرده شدن و رُمبش این توده و ساخته شدن یک پیش‌ستاره شده است.

آنا کی. دیاز-رودریگز، او هم از IAA-CSIC می‌گوید: «ما گره‌هایی از مواد را در این برون‌ریزی یافتیم و توانستیم سرعت آنها را اندازه بگیریم.»

این اندازه‌گیری‌های تازه تایید نیرومندی برای این نظریه بودند که برون‌ریزی ستاره‌ی پیرتر فرآیند پیدایش ستاره‌ی جوان‌تر را به راه انداخته.

دانشمندان بر این باورند که فواره‌ی اچ‌اوپی‌اس ۳۷۰ (که به نام اف‌آی‌آر ۳ هم شناخته می‌شود)، حدود ۱۰۰ هزار سال پیش به این توده‌ی گاز رسید و با برخورد به آن، روند رمبشی را آغاز کرد که به پیدایش اچ‌اوپی‌اس ۱۰۸ (که به نام اف‌آی‌آر ۴ هم شناخته می‌شود) انجامید. چهار ستاره‌ی جوان دیگر نیز در این منطقه هستند که می‌توانند دستاورد چنین برهم‌کنش‌هایی باشند، ولی پژوهشگران تنها در اچ‌اوپی‌اس ۱۰۸ شواهد این برخوردها یافتند.

اگرچه این سناریو شواهد نیرومندی دارد، ولی گویا یک واقعیت با آن در تضاد است. به نظر می‌رسد ستاره‌ی جوان دارد به سرعت در مسیری پیش می‌رود که [اگر رَدَش را بگیریم] نتیجه می‌گیریم جایی دیگر، بیرون از منطقه‌ای که برون‌ریزی ستاره‌ی پیرتر به آن برخورد کرده پدید آمده بوده.

اوزاریو توضیح می‌دهد: «ولی این حرکت می‌تواند یک خطای دید باشد که چه بسا توسط بیرون‌ریزی خود ستاره‌ی جوان‌تر پدید آمده. ما می‌خواهیم به رصد آن در یک بازه‌ی زمانی ادامه دهیم تا پاسخی برای این پرسش بیابیم.»

--------------------------------------------
* HOPS سرواژه‌ی پیمایش پیش‌ستاره‌های هرشل در شکارچی (Herschel Orion Protostar Survey) است.

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
star - National Science Foundation - Karl G. Jansky Very Large Array - VLA - jet - protostar - Mayra Osorio - Astrophysical Institute of Andalucia - IAA-CSIC - Spain - Astrophysical Journal - Earth - constellation Orion - radio - frequency - HOPS 108 - Herschel Orion Protostar Survey - HOPS 370 - Yoshito Shimajiri - Ana K. Diaz-Rodriguez - IAA-CSIC - star's formation - FIR 3 - FIR 4 - au - astronomical unit - Sun

منبع: sciencedaily

مارپیچی ولی به هم ریخته

این تصویر در اندازه‌ی بسیار بزرگ‌تر (۳.۱ مگابایت)
آنچه در میانه‌ی این تصویر، به تنهایی در پهنه‌‌ی پرستاره‌ی آسمان می‌بینید کهکشانی به نام ESO 486-21 است. اسو ۴۸۶-۲۱ یک کهکشان مارپیچی -البته تا اندازه‌ای بی‌نظم و آشفته- در فاصله‌ی ۳۰ میلیون سال نوری زمین است که در صورت فلکی خرگوش دیده می‌شود.

تلسکوپ فضایی هابل این عکس را به هنگام انجام یک پیمایش گرفته -پیمایش میراث فراکهکشانی فرابنفش (لیگوس، LEGUS) که روی ۵۰ کهکشان ستاره‌ساز نزدیک انجام شد. کهکشانی‌های لیگوس به گونه‌ای برگزیده شده بودند که طیف گسترده‌ای از ریخت‌های کهکشانی، نرخ‌های ستاره‌زایی، جرم‌های کهکشانی، و چیزهای دیگر را در بر می‌گرفتند. اخترشناسان از چنین داده‌هایی برای بررسی چگونگی زایش و فرگشت ستارگان در خوشه‌های ستاره‌ای، و تاثیر این فرآیندها هم روی کهکشان میزبان و هم در فضای گسترده‌تر کیهان بهره می‌گیرند.

اسو ۴۸۶-۲۱ یک نامزد آرمانی برای گنجانده شدن در چنین پیمایشی است زیرا در آن فرآیند ستاره‌زایی‌های تازه دارد رخ می‌دهد، فرآیندهایی که زمانی انجام می‌شوند که ابرهای گسترده‌ی گاز و غبار درون کهکشان (رنگ صورتی) در خودشان می‌رُمبند و فشرده می‌شوند.

--------------------------------------------
به کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان بپیوندید:

واژه نامه:
star - galaxy - ESO 486-21 - spiral galaxy - Earth - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - Legacy ExtraGalactic UV Survey - LEGUS - morphology - cluster

منبع: spacetelescope

دنباله‌داری که دیگر هرگز دیده نخواهد شد

دنباله‌دار جانسون (سی/۲۰۱۵ وی۲) را یادتان هست؟ [اینجا درباره‌اش خوانده بودید: * دنباله‌داری که خورشید آن را به ژرفای فضا پرتاب خواهد کرد]

این دنباله‌دار اکنون تازه وارد صورت فلکیِ پر از کهکشانِ دوشیزه شده و دارد از کنار آرایه‌ی زیبایی از سامانه‌های ستاره‌ای می‌گذرد. ستاره‌شناس آماتور، رونالدو لیگوستری به کمک یک تلسکوپ کنترل از راه دور در نیومکزیکو در روز ۱۸ ژوئن این عکس را از این دنباله‌دار گرفت.

وی می‌گوید: «دنباله‌دار جانسون نزدیک کهکشان‌های بسیاری دیده می‌شود. و شاید در هفته‌های آینده با ادامه‌ی سفرش و گذشتن از کنار خوشه‌ی دوشیزه با کهکشان‌های بیشتری هم دیدار کنذد.»

این دنباله‌دار زیبا همین چند روز پیش از نزدیک‌ترین نقطه‌ی مدارش به خورشید گذشت (۱.۶ یکای اخترشناسی یا AU)، دیداری که آغازگر سفری بی‌بازگشت برای او شد. دنباله‌دار جانسون یک مدار هذلولی دارد، یعنی گرانش خورشید دارد آن را به ژرفای فضا پرتاب می‌کند. این واپسین دیدار دنباله‌دار جانسون از بخش درونی سامانه‌ی خورشیدی است و به احتمال بسیار برای همیشه در دل فضا ناپدید خواهد شد.

این شب‌ها زمان مناسب برای تماشای دنباله‌دار جانسون از روز زمین است. روشنایی این دنباله‌دار اکنون هم‌ارز یک ستاره از قدر ۸+ است، یعنی با چشم نامسلح دیده نمی‌شود ولی هدفی خوب و آسان برای تلسکوپ‌های خانگی است.

در روز ۲۲ ژوئن، دنباله‌دار جانسون از استوای آسمانی می‌گذرد و به سوی جنوب می‌رود، که به ستاره‌شناسان استرالیا، نیوزیلند، جنوب آفریقا و آمریکای جنوبی شانسی برای تماشای آن و پیشروی‌اش به سوی فضای میان‌ستاره‌ای می‌دهد.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Comet Johnson - C/2015 V2 - galaxy - constellation Virgo - star - Rolando Ligustri - New Mexico - Virgo Cluster - sun - hyperbolic - solar system - naked eye - celestial equator - Australia - New Zealand - South Africa - South America

منبع: spaceweather

ساعتی که زمان انقلاب را نشان می‌دهد

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
می‌دانید امروز چه روزیست؟
اگر در روز و ساعت ویژه‌ای این را بپرسید، این ساعت آفتابی پاسختان را خواهد داد: زمان SOLSTICE به معنای انقلاب [ِ فصلی].
تنها در آن هنگام است که خورشید درست به نقطه‌ای در آسمان می‌رسد که نورش با گذشتن از میان شکاف‌ها و دهانه‌های این ساعت آفتابی، واژه‌ای که نشان دهنده‌ی زمان بلندترین و کوتاه‌ترین روزهای سال است را به روشنی بر روی زمین می‌نگارد. و این چیزی است که سالی دوبار -روز نخست تابستان و همچنین روز نخست زمستان- رخ می‌دهد. [امسال انقلاب تابستانی در ۳۱ خرداد رخ می‌دهد]
این ساعت آفتابی توسط ژان سالَن در سال ۱۹۸۰ ساخته شده و در دانشکده‌ی عالی معدن پاریس در پارك علمي سوفيا آنتي‌پوليس والبونی در جنوب خاوری فرانسه جای گرفته است.
در دو روز دیگر از روزهای سال نیز بینندگان این ساعت آفتابی تماشاگر نگاشته شدن واژه‌ای دیگر توسط این ساعت آفتابی می‌شوند؛ واژه‌ی: EQUINOXE یا برابران فصلی (اعتدال فصلی) در یکم فروردین و یکم مهرماه.
--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
sundial - SOLSTICE - Sun - Jean Salins - Ecole Supérieure des Mines de Paris - Valbonne Sophia Antipolis - France - EQUINOXE

منبع: apod.nasa.gov

فهرست تازه‌ ناسا از سیاره‌های فراخورشیدی

* گروه دانشمندان ماموریت کپلر ناسا ۲۱۹ نامزد فراسیاره‌ی تازه را یافته‌اند که ۱۰ تا از آنها اندازه‌هایی نزدیک به زمین داشته و در منطقه‌ی زیست‌پذیر ستاره‌شان جای دارند.
* همچنین پژوهشگران دریافته‌اند که سیاره‌های کوچک‌ را می‌توان از نظر اندازه در دو گروه کاملا جداگانه جای داد: گروه سیاره‌های سنگی زمین‌سان و ابرزمین‌ها، و گروه سیاره‌های گازی ریز-نپتون
گروه دانشمندان ماموریت کپلر ناسا ۲۱۹ نامزد فراسیاره‌ی تازاه را یافته‌اند که ۱۰ تا از آنهااندازه‌هایی نزدیک به زمین داشته و در منطقه‌ی زیست‌پذیر ستاره‌شان جای دارند. اندازه‌ی بزرگ‌تر
گروه دانشمندان ماموریت تلسکوپ فضایی کپلر فهرستی از ۲۱۹ نامزد سیاره‌ی تازه را منتشر کرده‌اند که ۱۰ تا از آنها تقریبا هم‌اندازه‌ی زمینند و در منطقه‌ی زیست‌پذیر ستاره‌شان به گرد آن می‌چرخند، یعنی تا فاصله‌ای از ستاره که در آن، آب مایع می‌تواند روی سطح یک سیاره‌ی سنگی وجود داشته باشد.

این فراگیرترین و دقیق‌ترین فهرست از نامزدهای فراسیاره‌ای (سیاره‌هایی بیرون از سامانه‌ی خورشیدی)، از داده‌های چهار سال نخست ماموریت کپلر است. این همچنین آخرین فهرست کپلر از رصد آسمان در صورت فلکی ماکیان است.

با انتشار این فهرست، که در "بایگانی فراسیاره‌‌‌ی ناسا" برای همگان در دسترس است، اکنون ۴۰۳۴ نامزد سیاره‌ای توسط کپلر شناسایی شده است. از این میان، ۲۳۳۵ مورد به عنوان سیاره‌ی فراخورشیدی تایید شده‌اند. در این فهرست کپلر، از حدود ۵۰ نامزدِ تقریبا هم‌اندازه‌ی زمین که در منطقه‌ی زیست‌پذیر جای دارند، بیش از ۳۰ مورد تایید شده‌ است.

افزون بر این، بررسی داده‌های کپلر نشانگر دو گروه‌بندی از سیاره‌های کوچک با اندازه‌های متفاوت است. این یافته‌ها پیامدهای چشمگیری برای جستجوی زندگی دارند. این آخرین فهرست کپلر به عنوان پایه‌ی بررسی‌های بیشتر برای تعیین فراوانی و سرشماری سیاره‌های کهکشان به کار خواهد رفت، و یافتن دو جمعیت سیاره‌ای جداگانه نشان می‌دهد که حدود نیمی از سیاره‌هایی که در کهکشان می‌شناسیم یا سطح ندارند [غول‌های گازی-م]، یا دارای جَوی بسیار چگال با فشار خردکننده هستند- محیطی که بعید است زیست‌پذیر باشد.

این یافته‌ها در نشست خبری روز دوشنبه در مرکز پژوهشی ایمز ناسا در دره‌ی سیلیکون (سیلیکون ولی) کالیفرنیا ارایه شدند.

ماریو پرز، دانشمند ماموریت کپلر از بخش اخترفیزیک مرکز فرماندهی ماموریت‌های علمی ناسا می‌گوید: «این دسته داده‌های کپلر بی‌مانند است، زیرا تنها فهرستی است که چنین جمعیتی از سیاره‌های تقریبا زمین‌سان دارد- سیاره‌هایی با جرم و مدارِ مانند زمین. شناخت فراوانی آنها در کهکشان به ما در طراحی ماموریت‌های آینده‌ی ناسا برای عکس‌برداری مستقیم از یک زمینِ دیگر کمک می‌کند.»

تلسکوپ فضایی کپلر سیاره‌های فراخورشیدی را با بهره از پدیده‌ی گذر شکار می‌کند: با جستجوی اُفت اندکی که در اثر گذشتن یک سیاره از برابر ستاره‌اش در نور ستاره رخ می‌دهد.

این هشتمین نگارش از فهرست نامزدهای سیاره‌ای کپلر است که با بازپردازش کل مجموعه داده‌هایی که این فضاپیما در چهار سال نخست ماموریتش گرد آورده بود یافته شده‌اند. دانشمندان به کمک این داده‌ها می‌توانند برآورد کنند کدام جمعیت‌های سیاره‌ای -از سیاره‌های سنگی هم‌اندازه‌ی زمین تا غول‌های گازی هم‌اندازه‌ی مشتری- جمعیت‌شناسیِ (دموگرافی) سیاره‌ایِ کهکشان را تشکیل داده‌اند.
در این تصویر یک تبارنامه از سیاره‌های فراخورشیدی را می‌بینیم. سیاره‌ها در دل قرص‌های چرخان گاز و غبار به نام قرص‌های پیش‌سیاره‌ای ساخته می‌شوند. این قرص‌ها هم سیاره‌های غول‌پیکر مانند مشتری می‌سازند و هم سیاره‌های کوچک‌تر که به طور عمده اندازه‌هایی میان زمین و نپتون دارند. پژوهشگران به کمک رصدخانه ی دبلیو.ام. کک و تلسکوپ کپلر ناسا دریافته‌اند که سیاره‌های کوچک‌تر را می‌توان از نظر بزرگی در دو گروه کاملا جداگانه جای داد: گروه سیاره‌های سنگی زمین‌سان و ابرزمین‌ها، و گروه سیاره‌های گازی ریز-نپتون.
این دانشمندان برای اطمینان از این که سیاره‌های بسیاری نادیده نمانده‌اند، شبیه‌سازی خودشان از سیگنال‌های گذرهای سیاره‌ای را در مجموعه داده‌ها به کار بردند و شمار درست اجرامی که به عنوان سیاره شناسایی شدند را تعیین کردند. سپس داده‌هایی که به نظر می‌رسید مربوط به یک سیاره هستند ولی در واقع سیگنال‌های نادرست بودند را به آن افزودند و بررسی کردند که چند بار این پژوهش در شناسایی نامزدهای سیاره‌ای اشتباه کرده. این بررسی به آنها گفت که در شیوه‌های پردازش داده‌ی کپلر، کدام گونه‌ از سیاره‌ها بیشتر، و کدام گونه از سیاره‌ها کمتر از اندازه‌ی واقعی تعیین شده بودند.

سوزان تامپسون، دانشمند پژوهشگر کپلر در بنیاد جستجوی هوش فرازمینی (SETI) در مانتین ویوی کالیفرنیا، و نویسنده‌ی اصلی گزارش این کاتالوگ می‌گوید: «این فهرستِ به دقت سنجیده شده پایه و بنیانی برای پاسخگویی به یکی از الزام‌آورترین پرسش‌های اخترشناسی است: فراوانیِ سیاره‌هایی مانند زمین در کهکشان چقدر است؟»

رده‌بندی سیاره‌ها
یک گروه [دیگر] از پژوهشگران با بهره از داده‌های کپلر دقیق‌ترین سنجش‌ها از هزاران سیاره را انجام داده و دو گروه جداگانه از سیاره‌های کوچک را شناسایی کردند. این دانشمندان یک جدایی آشکار در بزرگی سیاره‌های سنگی هم‌اندازه‌ی زمین‌ و سیاره‌های گازی کوچک‌تر از نپتون یافتند. تنها شمار اندکی از سیاره‌ها در میان این دو گروه جای می‌گرفت.

آنها با کمک رصدخانه‌ی دبلیو.ام. کک در هاوایی، بزرگی ۱۳۰۰ ستاره در میدان دید کپلر را سنجیدند و شعاع ۲۰۰۰ سیاره‌ی کپلر را با دقتی خوب اندازه گرفتند.

بنجامین فالتن، دانشجوی دکترا در دانشگاه هاوایی در مانوا، و نویسنده‌ی پژوهش دوم می‌گوید: «ما دوست داریم این پژوهش را به عنوان رده‌بندی سیاره‌ها به همان شیوه‌ای که زیست‌شناسان گونه‌های جانداری تازه را رده‌بندی می‌کنند بدانیم. یافتن دو گروه جداگانه از فراسیاره‌ها مانند یافتن پستانداران و مارمولک‌هایی است که شاخه‌های جداگانه‌ای از یک تبارنامه (شجره‌نامه) را تشکیل می‌دهند.»

به نظر می‌رسد به طور معمول، سیاره‌های سنگی در طبیعت می‌توانند تا ۷۵ درصد بزرگ‌تر از زمین باشند. به دلایلی که هنوز به خوبی شناخته نشده‌، حدود نیمی از این سیاره‌ها مقدار کمی هیدروژن و هلیوم می‌گیرند که به گونه‌ی چشمگیری بر حجمشان می‌افزاید و به آنها اجازه می‌دهد "از شکاف میان دو گروه گذشته" و وارد جمعیت سیاره‌های هم‌اندازه‌ی نپتون شوند.

فضاپیمای کپلر ناسا درادامه‌ی ماموریتش به رصدهای خود در بخش‌های دیگری از آسمان ادامه داده و به جستجوی سیاره‌ها و بررسی انواع اجرام اخترشناختی جالب خواهد پرداخت- از خوشه‌های ستاره‌ای دوردست گرفته تا اجرامی مانند تراپیست-۱ که سامانه‌ای از هفت سیاره‌ی زمین‌سان در فاصله‌ی نزدیک به زمین است.

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
protoplanetary disk - NASA - Kepler space telescope - planet - Earth - habitable zone - solar system - Cygnus constellation - Exoplanet Archive - exoplanet - galaxy - Ames Research Center - California's Silicon Valley - Mario Perez - Astrophysics Division of NASA’s Science Mission Directorate - transit - gas giant - Jupiter - demographic - Susan Thompson - SETI Institute - Mountain View - California - Neptune - W. M. Keck Observatory - Hawaii - biologist - Benjamin Fulton - University of Hawaii - Manoa - mammal - lizards - family tree - hydrogen - helium - TRAPPIST-1

منبع: nasa

انبوهی از ستارگان غول‌پیکر

این تصویر در اندازه‌‌ی بزرگ‌تر
خوشه‌ی ستاره‌ای وسترلاند ۱ (یا وسترلوند ۱) جایگاه برخی از بزرگ‌ترین و پرجرم‌ترین ستارگانِ شناخته شده است. این خوشه را بیش از همه با ستاره‌ی وسترلاند ۱-۲۶ می‌شناسیم، یک ابرغول سرخِ به اندازه‌ای بزرگ که اگر در جایگاه خورشید ما قرار داده شود، تا آن سوی مدار مشتری را هم در بر خواهد گرفت.
این خوشه‌ی جوان در بر دارنده‌ی ۳ ابرغول سرخ دیگر، ۶ فراغول زرد و ۲۴ ستاره‌ی ولف رایه نیز هست، به همراه چندین ستاره‌ی باز هم نامعمول‌تر که هنوز در دست بررسی هستند.
وسترلاند ۱ با داشتن فاصله‌ی ۱۵۰۰۰ سال نوری از زمین، یک خوشه‌ی به نسبت نزدیک بوده و آزمایشگاهی خوب برای بررسی رشد و دگرگونی ستارگان بزرگ در اختیار اخترشناسان نهاده است.
این تصویر را تلسکوپ فضایی هابل از وسترلاند ۱ که در صورت فلکی جنوبی آتشدان جای دارد گرفته. این خوشه اگرچه اکنون به عنوان یک "ابر"خوشه‌ی باز رده‌بندی شده، ولی شاید تا چند میلیارد سال دیگر به یک خوشه‌ی کروی کم‌جرم تبدیل شود.

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Westerlund 1 - star - Westerlund 1-26 - red supergiant - Solar System - Jupiter - hypergiant - Wolf-Rayet - star cluster - Hubble Space Telescope - constellation of the Altar - Ara - globular cluster

منبع: apod.nasa.gov

گریه یک ستاره نوزاد راز ستارگان بزرگ را فاش کرد

برداشت هنری از این پیش‌ستاره‌ی بزرگ "چشمه‌ی ۱ شکارچی کی‌ال" که با قرصی از گاز و غبار در بر گرفته شده. برون‌ریزی از سطح قرص بیرونی آغاز می‌شود.
ستارگان از ابرهای گاز و غباری که در فضای میان‌ستاره ای شناور است ساخته می‌شوند. ولی اخترشناسان تا امروز نتوانسته‌اند به خوبی این فرآیند را برای ستارگان بزرگی که در فضا می‌بینیم توضیح دهند. یک مساله‌ی کلیدی چرخش گاز است. در نخستین گام، ابر زاینده به آرامی می‌چرخد و با چگالش بیشتر ابر زیر گرانش خودش، این چرخش هم سریع‌تر می‌شود. ستارگانی که در چنین فرآیندی پدید می آیند می‌بایست چرخشی بسیار سریع داشته‌ باشند، ولی آنچه دیده شده این گونه نبوده. ستارگانی که در کیهان دیده می‌شوند چرخشی کندتر دارند.

این تکانه‌ی چرخشی چگونه از دست می‌رود؟ بر پایه‌ی یک احتمال، از راه برون‌ریزی گاز از ستاره‌ی نوزاد. اگر این برون‌ریزی گازی بچرخد، می‌تواند تکانه‌ی چرخشی را با خود از سامانه بیرون ببرد. اخترشناسان در تلاش بوده‌اند چرخش این برون‌ریزی را ببینند تا این نظریه را بیازمایند و سازوکار به راه افتادن آن را بشناسند. در چند مورد، نشانه‌های چرخش یافته شد ولی دیدن آشکار و پُروضوح آن دشوار بود، به ویژه پیرامون ستارگان نوزاد بزرگ.

گروهی از اخترشناسان به رهبری تومویا هیروتا، استادیار رصدخانه‌ی ملی اخترشناختی ژاپن (NAOJ) و دانشگاه تحصیلات تکمیلی برای پژوهش‌های پیشرفته (SOKENDAI)، یک ستاره‌ی نوزاد بزرگ به نام "چشمه‌ی ۱ شکارچی کی‌ال" (Orion KL Source I) در سحابی پرآوازه‌ی شکارچی در فاصله‌ی ۱۴۰۰ سال نوری زمین را رصد کردند. سحابی شکارچی نزدیک‌ترین منطقه‌ی ستاره‌زایی بزرگ به زمین است. به لطف نزدیک بودن آن، و توانمندی‌های پیشرفته‌ی آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما)، این گروه توانستند سرشت برون‌ریزی‌ "چشمه‌ی ۱" را آشکار کنند.
تصویر آلما از پیش‌ستاره‌ی "چشمه‌ی ۱ شکارچی کی‌ال". پیش‌ستاره در مرکز است و با قرصی از گاز در بر گرفته شده (سرخ). گازهای دیگری از دو قطب بیرون زده می‌شود که از ستاره‌ی نوزاد سرچشمه می‌گیرد (آبی).
هیروتا می‌گوید: «ما چرخش این برون‌ریزی را به روشنی نمایان کردیم.همچنین، نتایج آن به ما بینش‌های مهمی درباره‌ی سازوکارِ به راه افتادن برون‌ریزی داد.» هیروتا نویسنده‌ی اصلی گزارش این پژوهش بود که در نشریه‌ی نیچر آسترونومی منتشر شده.

مشاهدات تازه‌ی آلما چرخش این برون‌ریزی را به زیبایی نشان می‌دهد. برون‌ریزی هم‌جهت با قرص گازی پیرامون ستاره می‌چرخد. این تایید نیرومندی برای این نظریه است که برون‌ریزی نقش مهمی در دسترفت انرژی چرخشی بازی می‌کند.

افزون بر آن، آلما به روشنی نشان می‌دهد که این برون‌ریزی نه از کنار خود ستاره ی نوزاد، بلکه از لبه‌ی بیرونی قرص آغاز می‌شود. این ریخت‌شناسی به خوبی با "مدل باد قرص مغناط‌-مرکزگریز" [۱] همخوانی دارد. در این مدل، گاز درون قرص چرخان در اثر نیروی مرکزگریز (گریز از مرکز) رو به بیرون حرکت می‌کند و سپس در راستای خطوط میدان مغناطیسی به بالا رفته و برون‌ریزی‌ها را پدید می‌آورد. اگرچه مشاهدات پیشین آلما نشانگر شواهدی پیرامون یک پیش‌ستاره‌ی کم‌جرم بود که از همین نظریه پشتیبانی می‌کرد، ولی شواهد قانع‌کننده‌ی کمی پیرامون پیش‌ستاره‌های بزرگ دیده شده بود زیرا بیشتر مناطق زاینده‌ی ستارگان بزرگ از زمین دور هستند و بررسی جزییاتشان دشوار است.
این تصویر آلما چرخش گازی که از پیش‌ستاره‌ی "چشمه‌ی ۱ شکاچی کی‌ال" بیرون می‌زند را نشان می‌دهد. رنگ سرخ نمایانگر گازیست که از ما دور می‌شود و رنگ آبی گازیست که به سوی ما می‌آید. قرصی که پیش‌ستاره را در بر گرفته با رنگ سبز نمایانده شده.
هیروتا می‌گوید: «به جز حسمندی و درستی، پژوهش ما نیاز به رصد پُروضوح امواج زیرمیلیمتری هم داشت، که آلما برای نخستین بار آن را برایمان امکان‌پذیر ساخت. امواج زیرمیلیمتری ابزار برشناختی (تشخیصی) بیمانندی برای منطقه‌ی چگال درونی این برون‌ریزی است، و ما این چرخش را درست در همانجا دیدیم. تفکیک‌پذیری آلما در آینده از این هم بهتر خواهد شد. ما می‌خواهیم برای بهبود شناختمان از سازوکار آغاز این برون‌ریزی‌ها و چگونگی پیدایش ستارگان بزرگ، در کنار پژوهش‌های نظری، اجرام دیگر را هم رصد کنیم.»

--------------------------------------------
یادداشت:
۱] magnetocentrifugal disk wind mode

--------------------------------------------
به کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان بپیوندید:

واژه نامه:
rotational momentum - star - Tomoya Hirota - National Astronomical Observatory of Japan - NAOJ - SOKENDAI - Graduate University for Advanced Studies - Orion KL Source I - Orion Nebula - Earth - Nature Astronomy - outflow - ALMA - rotational energy - morphology - magnetocentrifugal disk wind model - centrifugal force - magnetic field - protostar - submillimeter wave

منبع: sciencedaily

ابرهای روشن و دریاچه‌های تیره تیتان

فضاپیمای کاسینی ناسا ابرهای متانی روشنی که در آسمان تابستانی تیتان، ماه سیاره‌ی کیوان (زحل) شناورند، و همچنین دریاها و دریاچه‌های هیدروکربنی تیره‌رنگ پیرامون قطب شمال آن را به تصویر کشیده است.

برخلاف سال‌های گذشته، اکنون بیشتر عرض‌های شمالی بالای تیتان روشن از نور خورشید است [عکسی که سال ۲۰۰۷ گرفته شده را ببینید]. انقلاب تابستانی کیوان در روز ۲۴ می ۲۰۱۷ رخ داد.

این عکس در روز ۹ ژوئن ۲۰۱۷، به کمک دوربین زاویه-باریک فضاپیمای کاسینی و با بهره از یک فیلتر طیفی که ترجیحا طول موج‌های فروسرخ-نزدیک در دو سوی ۹۳۸ نانومتر را از خود می‌گذراند ثبت شده. در زمان گرفتن عکس، فاصله‌ی کاسینی از تیتان حدود ۵۰۷۰۰۰ کیلومتر بود.

---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NASA - Cassini spacecraft - methane - Saturn - moon - Titan - hydrocarbon - north pole - latitude - sun - solstice - spectral filter - wavelength - infrared

منبع: nasa

پیش‌بینی مسیر خورشیدگرفتگی ۲۱ اوت در آمریکا

video
 اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در فیسبوک یا کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان ببینید
در زمان خورشیدگرفتگی ۲۱ اوت آمریکا کجا هستید؟
در این روز، سایه‌ی کره‌ی ماه برای نخستین بار از سال ۱۹۷۹، پهنای خاک کشور آمریکا را خواهد پیمود. در این ویدیوی ناسا مسیر پیش‌بینی‌شده‌ی آن را می‌بینیم که به کمک دانش اخترشناسی نوین با اطمینان شناسایی شده.
بیشتر مردم آمریکا می‌توانند در کمتر از یک روز خود را به مسیر گرفتگی کامل برسانند، و بقیه‌ی مردم آمریکای شمالی هم دستکم بیننده‌ی یک خورشیدگرفتگی پاره‌ای (جزیی) خواهند بود.
در مسیر گرفتگی کامل، اگر آسمان به اندازه‌ی کافی صاف و بی‌ابر باشد، قرص ماه جلوی خورشید را می‌گیرد و آن را به مدت ۲ دقیقه و ۴۰ ثانیه در تاریکی فرو خواهد برد. [پیش‌بینی وضع آب و هوا در آن روز را اینجا بخوانید: * مسیر تاریک آمریکا]
اگر علاقمند به حضور در یک مهمانی خورشیدگرفتگی هستید می‌توانید با انجمن‌ ستاره‌شناسی، مرکز علمی، دفتر گردشگری، یا دانشگاه در منطقه‌تان تماس بگیرید تا اگر برنامه‌ای برای آن دارند با آنها همراه شوید.
برخی از دوستداران خورشیدگرفتگی به اندازه‌ای پیگیر آن هستند که برای دیدنش تا ته دنیا هم رفته‌اند [ببینید: * خورشید سیاه در ته دنیا] و در راهشان ماجراهای سرگرم‌کننده‌ای را هم ثبت کرده‌اند.

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
America - Moon - USA - NASA - total solar eclipse - North America - partial solar eclips - totality - Sun

منبع: apod.nasa.gov

دگرگونی صورت فلکی شکارچی در ۴۵۰ هزار سال آینده

* انسان‌ها هزاران سال پیش که از آفریقا بیرون آمدند، آسمان شب‌هایشان متفاوت با چیزی بود که مردمان امروزی می‌بینند. و انسان‌های هزاران سال دیگر نیز بیننده‌ی چشم‌انداز دیگری از آسمان خواهند بود.
video
به کمک داده‌های ماهواره‌های گایا و هیپارکوس سازمان فضایی اروپا، جابجایی ستارگان صورت فلکی شکارچی در ۴۵۰ هزار سال آینده شبیه‌سازی شده است.

در ویدیویی که از سوی سازمان فضایی اروپا و بر پایه‌ی داده‌های فضاپیماهای گایا و ماهواره‌ی هیپارکوس منتشر شده، دگرگونی‌های صورت فلکی شکارچی (به عربی: جبار) را در درازنای ۴۵۰ هزار سال آینده می‌بینیم. این ویدیو خود بخشی از یک ویدیوی بزرگ‌تر است که جابجایی بیش از ۲ میلیون ستاره را در ۵ میلیون سال آینده نشان می‌دهد. [آن را اینجا دیدید: * فیلمی از جابجایی‌های ستارگان آسمان در چند میلیون سال آینده]

شاید به نظر برسد ستارگان در گنبد آسمان جایگاه ثابتی دارند و نسبت به یکدیگر جابجا نمی‌شوند، ولی آنها بی‌حرکت نیستند، حتی با این که هر شب آنها را نسبت به هم یک جا می‌بینیم. جابجایی ستارگان به اندازه‌ای کُند انجام می‌شود که دهه‌ها -و اغلب سده‌ها- زمان می‌برد تا حتی اندکی از دیدگاه زمینیان جایشان تغییر کند.

جایگاه آنها از چشم ما به کمک یک سامانه‌ی مختصات در کره‌ی آسمان سنجیده می‌شود که در آن، فاصله‌ی یک افق تا افق دیگر ۱۸۰ درجه است. جابجایی ستارگان در آسمان به نام حرکت خاص (جنبش سره) خوانده شده و با "ثانیه‌ی قوس" در سال، یا گاهی در سده اندازه گرفته می‌شود (هر ثانیه‌ی قوس برابر با ۱/۳۶۰۰م یک درجه‌ی قوس است). یک ثانیه‌ی قوس هم‌ارز ۱/۱۸۰۰م قطر ماه از دید زمین است.

برای نمونه، بر پایه‌ی داده‌های هیپارکوس در سال ۲۰۰۷، سریع‌ترین حرکت خاص یک ستاره از آنِ ستاره‌ی بارنارد در فاصله‌ی ۶ سال نوری است که به ۱۰.۳ ثانیه‌ی قوس در سال می‌رسد. ستاره‌ی بارنارد تا حدود ۱۸۰ سال دیگر، مسافتی هم‌ارز پهنای قرص کامل ماه را در آسمان زمین خواهد پیمود.

در صورت فلکی شکارچی، درخشان‌ترین ستارگان بسیار کندتر از ستاره‌ی بارنارد حرکت می‌کنند، زیرا فاصله‌ی میانگینشان از زمین صدها سال نوریست؛ بر پایه‌ی داده‌های هیپارکوس، ستاره‌ی سرخ‌فام شبان‌شانه (به عربی: ابط‌الجوزا) تنها ۰.۰۲۶ ثانیه‌ی قوس در سال جابجا می‌شود. این در ۱۰ هزار سال می‌شود ۰.۰۷ درجه (انگشت کوچک انسان که در فاصله‌ی بازو نگه داشته شود، حدود ۱ درجه است).

در این ویدیو، جابجایی‌های ستارگان در گذشته بازسازی شده و برای آینده به کار رفته است. ابط‌الجوزا که اکنون از دیدگاه زمین، شانه‌ی چپ شکارچی را نشان می‌دهد، در زمانی به نسبت کوتاه -تا ۱۰۰ هزار سال دیگر- از چارچوب ویدیو که ۲۰ در ۴۰ درجه را می‌پوشاند بیرون می‌رود.

در این میان، شکل کلاسیک کمربند شکارچی به نسبت پایدار می‌ماند، جایگاه ستارگان پای شکارچی، کاپا شکارچی، و گاما شکارچی -ستارگانی که به ترتیب، شانه‌ی راست، پای چپ، و پای راست شکارچی را نشان می‌دهند- نیز همینطور.

خوشه‌ی اشتران ماده (به عربی: قلائص) که اکنون در صورت فلکی گاو است، از سمت راست چارچوب به بالا، سمت چپ می‌رود و همچنان که درخشان‌ترین ستاره‌ی گاو، ستاره‌ی پس‌رونده (دبران) کمی به سمت جنوب می‌رود، این خوشه هم به شکارچی نزدیک‌تر می‌شود. شکارچی و بسیاری از صورت‌های فلکی آشنا که برای هزاران سال راهنمای کشتی‌ها و سرچشمه‌ی داستان‌ها و افسانه‌ها بوده‌اند در آینده به کلی دگرگون خواهند شد، همان گونه که در گذشته پیکره‌ی دیگری داشتند.

در همین زمینه: * اگر ستاره دیگری جای ستاره قطبی باشد، آسمان چگونه خواهد بود؟ 

--------------------------------------------
به کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان بپیوندید:

واژه نامه:
Africa - European Space Agency - Gaia - Hipparcos satellite - Orion constellation - star - Earthling - Earth - coordinate system - proper motion - Barnard's Star - ESA - Betelgeuse - arc second - Orion's belt - Rigel - Saiph - Bellatrix - Hyades cluster - constellation Taurus - Aldebaran

منبع: Space.com

نماهایی از آنچه کاسینی در کنار کیوان می‌دید

video
فضاپیمای مدارگرد کاسینی چه چیزهایی در کنار کیوان می‌دید؟
در این نماهنگ زمان‌گریز، برخی از چشم‌اندازهایی که این فضاپیما در بخش پیشین ماموریتش دید را می‌بینیم.
در نخستین بخش (ثانیه‌ی ۷)، یک خط عمودی پدیدار می‌شود؛ این خط در حقیقت سامانه‌ی بسیار باریک حلقه‌های کیوان است که تقریبا از لبه دیده می‌شود.
سپس شماری از ماه‌های کیوان به سرعت از میدان دید می‌گذرند. در بخش بعدی (ثانیه‌ی ۱۱) حلقه‌ی شگفت‌انگیز و موجدار F را می‌بینیم که دو ماه چوپان به گونه‌ای پیوسته با گرانش خود آن را می‌آشوبند و موج‌هایی در آن پدید می‌آورند.
اندکی بعد، بیشتر سامانه‌ی گسترده‌ی حلقه‌های کیوان از میدان دید می‌گذرد که هر از گاهی پیکره‌ی باشکوه خود سیاره نیز در کنارشان دیده می‌شود.
الگوهای ابری تیتان در ثانیه‌ی ۳۹ و خود کیوان در ثانیه‌ی۴۱ پدیدار می‌شوند. نماهایی از گذر چندین ماه کیوان هم در ویدیو دیده می‌شود از جمله فوبه، میماس، اپیمتئوس، و یاپتوس. در بخش‌های دیگری از ویدیو به نظر می‌رسد ماه‌های کیوان در مسیرشان به گرد سیاره، از کنار هم می‌گذرند. هر از گاهی نیز یکی از این ماه‌های درخشان از درون میدان‌های پرستاره‌ی پس‌زمینه می‌گذرد.
فضاپیمای روباتیک کاسینی از زمان رسیدنش به کیوان در سال ۲۰۰۴، تاکنون انقلابی در دانش بشر از کیوان و ماه‌هایش به پا کرده. در ماه سپتامبر، کاسینی با شیرجه‌ای یکراست به درون این غول حلقه‌دار، پایانی چشمگیر برای ماموریت خود رقم خواهد زد.

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Saturn - time-lapse - rings - moon - F-ring - shepherd moon - planet - Titan - Phoebe - Mimas - Epimetheus - Iapetus - star - Cassini spacecraft

منبع: apod.nasa.gov

ما در یک برهوت کیهانی زندگی می‌کنیم

* اگر بخواهیم به زبان کیهانی بگوییم، کهکشان راه شیری و همسایگانش درون یک برهوت جای دارند.

در پژوهش‌های رصدی سال ۲۰۱۳، اخترشناس دانشگاه ویسکانسین-مدیسون، ایمی بارگر به همراه دانشجوی آن زمانش، رایان کینان نشان دادند که کهکشان ما در زمینه‌ی ساختار بزرگ-مقیاس کیهانی، درون یک ناحیه‌ی غول‌آسای "پوچ" جای دارد- منطقه‌ای از فضا که شمار کهکشان‌ها، ستارگان و سیاره‌هایش بسیار کمتر از چشمداشت‌هاست.
این تصویر دستاورد پروژه‌ی "شبیه‌سازی هزاره" است و نشان می‌دهد که ساختار بزرگ-مقیاس کیهان مانند یک پنیر سوییسی با افروزه‌ها (رشته‌ها) و پوچی‌ها (حفره‌ها) است. بر پایه‌ی پژوهشی تازه، کهکشان راه شیری درون یکی از همین پوچی‌ها جای گرفته. تصویر بزرگ‌تر

اکنون پژوهش تازه‌ای که توسط یکی یگر از دانشجویان بارگر در دانشگاه ویسکانسین-مدیسن انجام شده، نه تنها این که ما در یکی از حفره‌های درون ساختار پنیر سوییسی-شکل کیهان به سر می‌بریم را تایید می‌کند، بلکه کمک می کند تا تنش‌‌ها یا اختلاف نظرهای آشکاری که میان اندازه‌گیری‌های متفاوت ثابت هابل وجود دارد را نیز کاهش دهیم. ثابت هابل یکایی است که کیهان‌شناسان برای توصیف نرخ کنونی گسترش کیهان به کار می‌برند.

یافته‌های این پژوهش در روز ۶ ژوئن ۲۰۱۷، در نشست انجمن اخترشناسی آمریکا ارایه شد.

این تنش‌ها زمانی آغاز شد که دانشمندان دریافتند شیوه‌های گوناگون اندازه‌گیری نرخ گسترش کیهان به پاسخ‌هایی متفاوت می‌انجامد. بن هوشیت، دانشجوی ویسکانسین که بررسی‌هایش از پوچی‌ای که کهکشان ما را در بر گرفته و به ظاهر، بسیار گسترده‌تر از اندازه‌ی میانگین است را ارایه می‌کرد توضیح داد: «هر روشی را برای اندازه‌گیری گسترش کیهان به کار ببریم باید به پاسخ‌هایی یکسان برسیم [ولی تانون به پاسخ‌هایی متفاوت رسیده‌ایم]. خوشبختانه، وجود ما در یک پوچی به حل این تنش کمک می‌کند.»

دلیلش اینست که یک پوچی-که بیرونش مواد بسیار بیشتری وجود دارد و این مواد کشش گرانشی کمی بیشتری وارد می‌کنند- بر مقدار ثابت هابلی که با بهره از یک ابرنواخترِ به نسبت نزدیک به دست می‌آید اثر می‌گذارد، ولی اثری بر مقداری که با بهره از زمینه‌ی ریزموج کیهانی (سی‌ام‌بی) به دست می‌آید ندارد. سی‌ام‌بی تابشی است که از مهبانگ به جا مانده و فوتون‌هایش از همه جای فضا می‌آید.

گزارش تازه‌ی ویسکانسین بخشی از یک تلاش بسیار گسترده‌تر برای شناخت ساختار بزرگ-مقیاس کیهان است. کیهان ما ساختاری مانند پنیر سوییسی دارد چرا که در آن، پیکره‌بندی "ماده‌ی معمولی" به شکل حفره‌ها (فضاهای پوچ) و رشته‌ها است. رشته‌ها از خوشه‌ها و ابرخوشه‌های کیهانی تشکیل شده‌اند که آنها هم به نوبه‌ی خود از ستارگان، گازها، و سیاره‌ها ساخته شده‌اند. باور بر اینست که حدود ۹۵ درصد محتوای کیهان از ماده‌ی تاریک و انرژی تاریک، که هنوز به طور مستقیم دیده نشده‌اند ساخته شده.

پوچی‌ای که راه شیری را در بر دارد، به نام پوچی کی‌بی‌سی (KBC) شناخته می‌شود که سرواژه‌ی "کینان، بارگر و لنوکس کووی (از دانشگاه هاوایی)" است. این پوچی با شعاعی حدود ۱ میلیارد سال نوری، دستکم هفت برابر بزرگ‌تر از اندازه‌ی میانگین، و تا به امروز بزرگ‌ترین پوچی شناخته شده در جهان دانش است. به گفته‌ی بارگر، بررسی تازه‌ی هوشیت نشان می‌دهد که برآوردهای نخست کینان از پوچی کی‌بی‌سی -که پیکره‌ای مانند یک کره، با یک پوسته‌ با کلفتی فزاینده که از کهکشان، ستاره، و مواد دیگر درست شده دارد- با قیدهای رصدی دیگر رد نمی‌شود.

بارگر، کیهان‌شناس رصدی در بخش فیزیک و اخترشناسی دانشگاه هاوایی می‌گوید: «اغلب بسیار سخت است که راه حل‌های سازگار میان رصدهای گوناگون پیدا کرد. چیزی که بن نشان داده اینست که نمایه‌ی چگالی‌ای که کینان اندازه گرفته بود با مشاهدات کیهان‌شناختی همخوانی دارد. ما اغلب در پی یافتن همخوانی و سازگاری‌ هستیم که اگر پیدا نشود، [به نظرمان] کار در جایی می‌لنگد و باید بازبینی شود.»

نور شدید یک ابرنواختر -که فاصله‌ی کهکشان میزبانش به خوبی اندازه گرفته شده- مانند یک شمع استاندارد برای اندازه‌گیری نرخ شتابنده‌ی گسترش کیهان به کار می‌رود. از آنجایی که این اجرام به نسبت به کهکشان ما نزدیکند و از آنجایی که در هر جایی از کیهانِ دیدارپذیر که منفجر شوند مقدار انرژی یکسانی می‌گسیلند، انفجارشان راهی برای اندازه‌گیری ثابت هابل برای ما فراهم می‌کند.

از سوی دیگر، زمینه‌ی ریزموج کیهان نیز روشی برای کاوش کیهان آغازین (بسیار دور) به ما می‌دهد. هوشیت می‌گوید: «فوتون‌های سی‌ام‌بی تصویر روزگار نوزادی کیهان را برای ما نمایان می‌کنند. آنها به ما نشان می دهد که کیهان در آن گام از زندگی‌اش به گونه‌ی شگفت‌انگیزی همگن بوده، سوپی داغ و چگال از فوتون‌ها، الکترون‌ها و پروتون‌ها که دمایش در جاهای گوناگون آسمان تنها اندکی تفاوت می‌کند. ولی در حقیقت، این اختلاف‌های اندک دما درست همان چیزی هستند که به ما اجازه می‌دهند ثابت هابل را به کمک این ترفند کیهانی اندازه بگیریم.»

به گفته‌ی هوشیت، از این راه می‌توان یک همسنجی سرراست میان اندازه‌گیریِ "کیهانیِ" ثابت هابل و اندازه‌گیری "محلی" آن (که با بررسی نور ابرنواخترهای به نسبت نزدیک انجام می‌شود) انجام داد.

بارگر می‌گوید این بررسی تازه‌ی هوشیت نشان می‌دهد که اکنون هیچ مانع دیداری برای این که نتیجه بگیریم راه شیری درون یک پوچی بسیار گسترده جای گرفته وجود ندارد. خوبی این پوچی اینست که می‌تواند برخی از ناسازگاری‌ها میان روش‌هایی که برای اندازه‌گیری شتاب گسترش کیهان به کار می‌رود را برطرف کند.

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Milky Way - University of Wisconsin-Madison - Amy Barger - Ryan Keenan - galaxy - void - star - planet - UW-Madison - Swiss cheese - Hubble Constant - American Astronomical Society - Ben Hoscheit - supernova - cosmic microwave background - CMB - Big Bang - filament - supercluster - clusters of galaxies - Dark matter - dark energy - KBC - University of Hawaii - Lennox Cowie - Department of Physics and Astronomy - candle - Photon - electron - proton - Millennium Simulation

منبع: sciencedaily

کیوان روشن‌تر از همیشه

دیروز ۱۶ ژوئن، سیاره‌ی کیوان (زحل) به نقطه‌ی پادیستانِ (مقابله‌ی) سال ۲۰۱۷ در آسمان زمین رسید، یعنی در نقطه‌ی مخالف خورشید -فاصله‌ی ۱۸۰ درجه‌ با آن، زمانی که سیاره از همه‌ی شب‌های سال به زمین نزدیک‌تر است و از همیشه درخشان‌تر دیده می‌شود. در شب‌های نزدیک به پادیستان، کیوان را می‌توان در سرتاسر شب در آسمان دید.
این تصویر بسیار پُروضوح در روز ۱۱ ژوئن، تنها چند روز پیش از این تاریخ، و به کمک یک تلسکوپ ۱ متری در رصدخانه‌ی "پیک دومیدی" در فرانسه گرفته شده. شمال در بالا است و توفان قطبی شمال سیاره و شش‌گوش پرراز و رمز آن، غرق در نور خورشید به خوبی دیده می‌شوند.
ولی سامانه‌ی حلقه‌های زیبای آن هم با جزییاتی خیره‌کننده نمایان شده. شکاف باریک اِنکه گرداگرد حلقه‌ی بیرونی A و تک‌حلقه‌های کوچک درون حلقه‌ی درونی و کم‌نورترِ C در تصویر آشکارند و نیمکره‌ی جنوبی سیاره را هم به خوبی می‌توان از درون شکاف گسترده‌ترِ کاسینی مشاهده کرد.
حلقه‌های کیوان در زمان نزدیک پادیستان بسیار درخشان‌تر دیده می‌شوند، پدیده‌ای که به نام "برون‌تاز پادیستان" یا اثر زیلیگر شناخته می‌شود. ذرات یخی حلقه که یکراست از نور خورشید روشن شده‌اند، هیچ سایه‌ای نیانداخته‌اند و با پس‌پراکنش شدیدِ نوری که از خورشید بر آن‌ها تابیده رو به زمین، به گونه‌ی چشمگیری بر روشنی‌شان از چشم ما افزوده شده.
گفتن ندارد که اکنون بهترین دیدگاه از کیوان را فضاپیمای کاسینی دارد که به گرد این سیاره در گردش است. کاسینی اکنون دارد مدار شماره‌ی ۹ از گام "پایان بزرگ" ماموریتش که در آن، از نزدیک سیاره می‌گذرد را می‌پیماید.
منبع عکس: اسکای اند تلسکوپ
--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Saturn - opposition - Sun - Earth - Pic du Midi - polar storm - hexagon - ring system - Encke division - A ring - ringlet - C ring - Cassini division - opposition surge - Seeliger Effect - backscatter - Cassini spacecraf - Grand Finale

منبع: apod.nasa.gov

طلوع ماه سرخ در منهتن

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
بر پایه‌ی برخی سنت و باورهای باخترزمین، قرص کامل ماه در ماه ژوئن به نام ماه توت فرنگی یا ماه گل سرخ شناخته می‌شود. هفته‌ی پیش، همزمان با غروب خورشید روز ۹ ژوئن، قرص کامل همین ماه نیز از افق خاوری طلوع کرد.
در این عکس که با عدسی تله‌فوتو گرفته شده، قرص روشن ماه را نزدیک افق، و با چهره‌ای سرخ از بازتاب رنگ گرم خورشید که از لایه‌ی فشرده‌ و غبارآلود هوا گذشته، در میان آسمانخراش‌های منهتن نیویورک می‌بینیم.
عکس از جایی در Eagle Rock Reservation، پارکی در اورنج باختری نیوجرسی گرفته شده. فاصله‌ی عکاس از منهتن جنوبی حدود ۲۱ کیلومتر و از ماه حدود ۳۸۶۰۰۰ کیلومتر بود.
نمای فولاد و شیشه‌ای برج‌های پس‌زمینه با بازتاباندن واپسین پرتوهای خورشیدِ در حال غروب، همرنگ با ماه شده‌اند. بلندترین آنها برج مرکز تجارت جهای یک (1 WTC) نیویورک سیتی است که رویه‌ی سه گوش آن همرنگ با نور سرخ ماه می‌درخشد.

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Manhattan - Full Moon - Sun - Strawberry Moon - skyscraper - telephoto - Eagle Rock Reservation - West Orange - New Jersey - planet - Earth - Moon - New York City - One World Trade center

منبع: apod.nasa.gov

جرمی که به اشتباه یک ستاره دانسته می‌شد، در واقع یک جفت سیاره بود!

* این روزها یافتن سیاره‌های بزرگ چیز نامعمولی نیست. ولی این که سیاره‌هایی را بیابیم که به جای چرخیدن به گرد یک ستاره، به گرد خودشان می‌چرخند چیز بی‌سابقه‌ای است.

جرمی که در آغاز پنداشته می‌شد یک کوتوله‌ی قهوه‌ای تنهاست در حقیقت یک جفت سیاره‌ی غول‌پیکر است. هنوز روشن نیست که چنین سامانه‌ای چگونه پدید آمده، ولی کشف آن می‌تواند به تعریف دوباره‌ی مرز میان سیاره‌ها و کوتوله‌های قهوه‌ای کمک کند. کوتوله‌های قهوه‌ای ستارگانی ناکام با جرمی چند ده برابر مشتری هستند.
این جفتِ سیاره‌ای دو گوی گازی به اندازه‌ی مشتری، ولی چند برابر سنگین‌تر هستند که ۶۰۰ میلیون کیلومتر از یکدیگر فاصله داشته و به آرامی -تقریبا هر سده یک بار- به گرد همدیگر می‌چرخند. این زوج جوان تنها در طول موج‌های فروسرخ پرتو می‌گسیلند، با گرمایی که از فرآیند پیدایششان در حدود ۱۰ میلیون سال پیش به جا مانده.

رصدهایی که با تلسکوپ ۱۰ متری کک ۲ توسط گروهی از دانشمندان به رهبری ویلیام بست از دانشگاه هاوایی انجام شد از وجود این سامانه‌ی دوتایی پرده برداشت. این رصدها به کمک اپتیک سازگار (adaptive optics) انجام شد که اثرهای مات‌کننده‌ی هوای زمین را تصحیح می‌کند.

دیوید لاتام از مرکز اخترفیزیک هاروارد-اسمیتسونیان این را یک کار دقیق و یک کشف بسیار خوب می‌داند.

دو سیاره بدون خورشید
به گفته‌ی گیبور بسری از دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، هیچ کس واقعا از چگونگی پیدایش سیاره‌های سرگردانی که به گرد هیچ ستاره‌ای نمی‌چرخند سر در نمی‌آورد، چه برسد به این که دوتایی هم باشند.

برهم‌کنش‌های گرانشی شاید بتوانند یک سیاره‌ را به بیرون از سامانه‌ی ستاره‌ایش پرتاب کنند، ولی این زوج سیاره‌ایِ نویافته به احتمال بسیار از تکه تکه شدن یک پیش‌ستاره‌ی چگالنده (داشته چگالیده می‌شده) پدید آمده‌اند.

به گفته‌ی الکس دِکوتر از دانشگاه آمستردام، این کشف نشان می‌دهد که روندهای گوناگونی برای پیدایش اجرام آزاد با جرم سیاره‌ای در کیهان وجود دارد. از آنجایی که این اجرام کوچک و کم‌نورند، تنها می‌توانیم در فضای نزدیک خودمان آنها را بیابیم. این سامانه‌ی نویافته -با نام "۲مس جی۱۱۱۹-۱۱۳۷" (2MASS J1119−1137)-، تنها ۸۵ سال نوری از زمین فاصله دارد؛ و به نظر این دانشمندان، سامانه‌های دوتایی جرم-سیاره‌ای بسیار بیشتری هم می‌تواند وجود داشته باشد.

ولی آیا آنها به راستی سیاره‌اند؟ شاید نه. در گذشته، مرز میان سیاره‌ها و کوتوله‌های قهوه‌ای به طور معمول ۱۴ برابر مشتری بود [از این اندازه کمتر می‌شد سیاره]، هنگامی که همجوشی هسته‌ای دوتریوم در هسته‌ی جرم آغاز می‌شود.

به باور لاتام بهترین راه برای بازشناختن سیاره‌ها از کوتوله‌‌های قهوه‌ای اندازه‌گیری جرمشان نیست بلکه چگونگی شکل‌گیری آنهاست: کوتوله‌های قهوه‌ای دستاورد رُمبش ابرهای گاز و غبارند ولی سیاره‌ها در یک قرص پیش‌سیاره‌ای پدید می‌آیند.

وی می‌گوید: «پرجرم‌ترین سیاره‌ها می‌توانند از کم‌جرم‌ترین کوتوله‌های قهوه‌ای هم سنگین‌تر باشند. این دو جرم نویافته بهترین نمونه‌ای است که من برای همپوشانی جرم سیاره‌ای و کوتوله‌ی قهوه‌ای می‌شناسم.»

و اگر کوتوله‌های قهوه‌ای دیگر هم همین گونه باشند (یعنی هیچ کدام کوتوله‌ی قهوه‌ای نباشند بلکه اجرام دوتاییِ آب زیر کاه باشند)، پس شاید تاکنون فراوانی سیاره‌های آزاد و سرگردان در کیهان را دستکم گرفته باشیم.

گزارش برخط این پژوهش‌نامه را می‌توانید اینجا در نگارش‌های گوناگون بخوانید.

در همین زمینه:
* سیاره‌هایی که خودبخود و بدون ستاره مادر ساخته می‌شوند
* سیاره‌ها چگونه آواره می‌شوند؟
* کشف یک سیاره «یتیم» در نزدیکی منظومه خورشیدی

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
planet - star - brown dwarf - binary system - Jupiter - infrared - wavelength - Keck II telescope - William Best - University of Hawaii - adaptive optics - Earth - David Latham - Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics - Gibor Basri - University of California - Berkeley - solar system - protostar - Alex de Koter - University of Amsterdam - 2MASS J1119−1137 - nuclear fusion - deuterium - core - stellar disk - arxiv

منبع: newscientist

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه