نورافشانی ناسا در آسمان آمریکا

لحظه‌ی پرتاب موشک تریر مالموت از پایگاه والوپ
آمریکا. تصویر بزرگ‌تر
امسال آتش‌بازی چهارم ژوییه (سالگرد استقلال آمریکا) چند روز زودتر، و با پرتاب یک موشک ژرفاسنجِ بهینه‌سازی شده‌ی "تریر مالموت" در ساعت ۴:۲۵ بامداد ۲۹ ژوئن [به وقت محلی] از مرکز پرواز والوپ ناسا در ویرجینیا آغاز شد.

این موشک در مدت ۸ دقیقه پروازش، ۱۰ مخزن به اندازه‌ی تقریبی قوطی‌های نوشابه را در فرازای بیش از ۱۶۰ کیلومتری سطح زمین، تا فاصله‌ی بیش از ۱۹ کیلومتری پیرامون خود پرتاب کرد. این مخزن‌ها باریم، استرانسیوم، و اکسید مس آزاد کردند. این مواد پس از برهمکنش، بخارهایی آبی-سبز و سرخ پدید آوردند که از نیویورک تا کارولینای شمالی دیده می‌شد. به گفته‌ی ناسا، این مواد شیمیایی "هیچ خطری برای ساکنان ساحل میانی اقیانوس اطلس در بر نداشتند".

در زمان یک ماموریت پژوهش یونکره‌ یا شفق قطبی، این ابرها (یا در واقع گازهای ردیاب) به دانشمندان اجازه می‌دهند از روی زمین، جابجایی ذرات را در لبه‌ی فضا با چشم دنبال کنند و از این راه به بینش‌های تازه‌ای از پویایی یونکره‌ی زمین دست یابند.

ساختن یک سامانه‌ی تزریق چندمخزنی به دانشمندان امکان می‌دهد تا داده‌ها را از ناحیه‌ای بسیار گسترده‌تر از هنگامی که گازها یکراست از خود مخزن اصلی موشک در فضا پخش شوند گردآوری کنند.

این موشک که در ۳۰ روز گذشته بارها پرتابش به تاخیر افتاده بود، تا فرازای حدود ۱۹۰ کیلومتری سطح زمین بالا رفت.
عکسی که با نوردهی بلند گرفته و رد ستارگان به همراه رد این ابرها را نشان می‌دهد.

فیلمی کوتاه از این رویداد را اینجا می‌بینید:
video
اگر ویدیو اینجا اجرا نشد، می‌توانید آن را در کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان ببینید
-------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NASA - sounding rocket - Terrier-Improved Malemute - Wallops Flight Facility - Virginia - Earth - barium - strontium - cupric-oxide - New York - North Carolina - Atlantic - ionosphere - aurora

منبع: nasa

کلاهی کوچک بر سر اسب بزرگ

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
اگر تلسکوپتان را رو به صورت فلکی بلندپرواز اسب بالدار (یا اسب بزرگ) تنظیم کنید، می‌توانید این پهنه‌ی پر از ستارگان کهکشان راه شیری و بی‌شمار کهکشان‌ دوردست پس‌زمینه را ببینید.
در مرکز این میدان دید عالی و زیبا که یک قرص کامل ماه می‌تواند تقریبا سرتاسرش را بپوشاند، کهکشان ان‌جی‌سی ۷۸۱۴ را می‌بینیم که گاهی به نام "کلاه مکزیکی کوچک" (سُمبرِروی کوچک) هم خوانده می‌شود. دلیل این نامگذاری، همانندی آن با کهکشان بزرگ‌تر و پرآوازه‌ترِ ام۱۰۴ یا همان کهکشان کلاه مکزیکی است [تصویر پایین].
هم کلاه مکزیکی و هم کلاه مکزیکی کوچک کهکشان‌هایی مارپیچی هستند که از چشم انداز زمین، از لبه دیده می‌شوند، و هر دو نیز کوژی مرکزی گسترده‌ای دارند که قرص باریک‌تری از گرد و غبارِ کدر جلوی نورش را گرفته و همچون خطی تیره، آن را به دو نیم کرده است.
ان‌جی‌سی ۷۸۱۴ حدود ۴۰ میلیون سال نوری از زمین دور است و پهنایش هم چیزی نزدیک به ۶۰ هزار سال نوری برآورد شده. در واقع اندازه‌ی فیزیکی کلاه مکزیکی کوچک تقریبا برابر با همنام آشناترَش است، ولی تنها به این دلیل که از آن دورتر است، کم‌نورتر و کوچک‌تر دیده می‌شود.
عکس‌هایی که با نوردهی بلندمدت از ان‌جی‌سی ۷۸۱۴ گرفته شده کهکشان‌های کوتوله‌ی بسیار کم نوری که می‌توانند ماهواره‌ی ان‌جی‌سی ۷۸۱۴ باشند را هم آشکار کرده‌اند.
ام ۱۰۴، کهکشان کلاه مکزیکی. تصویر بسیار بزرگ‌تر
-------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NGC 7814 - constellation Pegasus - Milky Way - stars - full moon - Little Sombrero - M104 - Sombrero Galaxy - spiral galaxy - edge-on - central bulge - dwarf galaxy

منبع: apod.nasa.gov

مشاهده حرکت مداری دو ابرسیاهچاله برای نخستین بار

* اخترشناسان به کمک چشم رادیویی بی‌اندازه تیزبین آرایه‌ی خط پایه‌ی بسیار بلند (VLBA، وی‌ال‌‌بی‌ای) متعلق به بنیاد ملی دانش [آمریکا] برای نخستین بار گردش مداری در یک جفتِ ابرسیاهچاله‌ای را در کهکشانی حدود ۷۵۰ میلیون سال نوری دور از زمین مشاهده کرده‌اند.

این دو سیاهچاله، با مجموع جرم ۱۵ میلیارد برابر خورشید، به احتمال بسیار تنها به اندازه‌ی ۲۴ سال نوری از هم فاصله دارند که برای چنین سامانه‌ای بی‌اندازه نزدیک است.
برداشت هنری از دو ابرسیاهچاله در مرکز کهکشان ۳۷۹+۰۴۰۲ در فاصله‌ی ۷۵۰ میلیون سال نوری زمین. اندازه‌ی بزرگ‌تر
گرِگ تیلور از دانشگاه نیومکزیکو (یوان‌ام، UNM) می‌گوید: «این نخستین جفت سیاهچاله‌ایست که جدایی آنها و جابجاییشان نسبت به یکدیگر را می‌بینیم، و بنابراین می‌توانیم آن را نخستین "دوتایی دیداری" سیاهچاله‌ای بدانیم.»

ابرسیاهچاله‌ها (سیاهچاله‌های ابرپرجرم) که میلیون‌ها یا میلیاردها برابر خورشید جرم دارند در هسته‌ی بیشتر کهکشان‌ها یافته می‌شوند. وجود این دو هیولا در در مرکز یک تک کهکشان بدین معناست که این کهکشان در گذشته با کهکشانی دیگر یکی (ادغام) شده بوده. در چنین مواردی، امکان دارد سیاهچاله‌های هر دو هم سرانجام در رویدادی که به تولید امواج گرانشی (موج‌هایی در بافت فضازمان) می‌انجامد با هم یکی شوند.

کریشما بانسال، دانشجوی کارشناسی ارشد یوان‌ام می‌گوید: «به باور ما، این دو ابرسیاهچاله در این کهکشان با هم یکی خواهند شد.» ولی می‌افزاید این رویداد دستکم چند میلیون سال دیگر رخ خواهد داد.

کهکشان میزبانِ این دو یک کهکشان بیضیگون است که بر پایه‌ی جایگاهش در آسمان، به نام ۳۷۹+۰۴۰۲ شناخته شده و نخستین بار در سال ۱۹۹۵ یافته شده بود. وی‌ال‌بی‌ای در سال‌های ۲۰۰۳ و ۲۰۰۵ هم آن را بررسی کرده بود. تیلور و همکارانش در سال ۲۰۰۶ به دلیل یافتن دو هسته -به جای یکی- در این کهکشان، نتیجه گرفتند که در بردارنده‌ی یک جفت ابرسیاهچاله است.

در تازه‌ترین بررسی که گزارش آن از سوی تیلور و همکارانش در آستروفیزیکال جورنال منتشر شده، مشاهدات تازه‌ی وی‌ال‌بی‌ای از سال‌های ۲۰۰۹ و ۲۰۱۵، به همراه بازبینی داده‌های گذشته‌ی این آرایه به کار رفته است. این پژوهش حرکت دو هسته را نشان می‌دهد که تاییدیست بر گردش دو سیاهچاله به گرد یکدیگر. برآوردهای آغازین دانشمندان نشان می‌دهد که این دو، هر دور مدار را در مدت ۳۰ هزار سال کامل می‌کنند.

عکس وی‌ال‌بی‌ای از منطقه‌ی مرکزی کهکشان 0402+379. دو هسته‌ی
این کهکشان که به نام‌های C1 و C2 نشان داده شده‌اند در بر دارنده‌ی دو
ابرسیاهچاله هستند که در مداری به گرد یکدیگر در گردشند.
تیلور می‌گوید «ما باید برای آگاهی بیشتر درباره‌ی مدار و جرم این سیاهچاله‌ها به رصد این کهکشان ادامه دهیم. این جفت سیاهچاله نخستین شانس را برای بررسی چگونگی برهم‌کنش چنین سامانه‌هایی به ما داده است.»

این اخترشناسان همچنین امیدوارند نمونه‌های دیگری از این گونه سامانه‌ها را بیابند. ادغام‌های کهکشانی که باعث می‌شوند دو ابرسیاهچاله به هم نزدیک شوند به عنوان فرآیندهایی رایج در کیهان شناخته می‌شوند، بنابراین چشمداشت اخترشناسان اینست که دوتایی‌هایی از این دست هم فراوان باشند.

بانسال می‌گوید: «اکنون که توانسته‌ایم گردش مداری در یکی از این سامانه‌ها را اندازه بگیریم، ترغیب شده‌ایم تا جفت‌های دیگری را هم جستجو کنیم.»

وی‌ال‌بی‌ای که بخشی از رصدخانه‌ی خط پایه‌ی بلند است، یک سامانه‌ی رادیوتلسکوپی قاره‌گستر است که از ۱۰ آنتن‌ بشقابی به وزن ۲۴۰ تُن که از هاوایی تا سن کرویک در دریای کاراییب پراکنده شده‌اند بهره می‌گیرد. هر ۱۰ آنتن با هم مانند یک تلسکوپ با بالاترین توان واگشود (تفکیک‌پذیری، وضوح) که در اخترشناسی در دسترس است کار می‌کنند. این توان واگشود باورنکردنی به دانشمندان اجازه می‌دهد تا سنجش‌هایی بی‌اندازه دقیق روی اجرام و حرکت‌ها در آسمان انجام دهند، مانند همین سنجشی که برای ۳۷۹+۰۴۰۲ انجام گرفته.

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
radio - National Science Foundation - Very Long Baseline Array - VLBA - supermassive black hole - galaxy - Earth - black hole - Sun - visual binary - Greg Taylor - University of New Mexico - UNM - gravitational wave - Karishma Bansal - 0402+379 - Astrophysical Journal - core - Long Baseline Observatory - radio telescope - dish antenna - Hawaii - St. Croix - Caribbean - resolving power

منبع: sciencedaily

همزیستی انفجاری دو ستاره

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
"آر دَلو" (R Aquarii) که از دیرباز (حدود ۱۰۰۰ سال) به عنوان یک ستاره‌ی متغیر که با چشم نامسلح هم دیده می‌شود شناخته شده بود، در حقیقت یک سامانه‌ی ستاره‌ای دوتایی برهم‌کنشی است، دو ستاره که به نظر می‌رسد با هم در یک همزیستی نزدیک به سر می‌برند.
این سامانه که با فاصله‌ی حدود ۷۱۰ سال نوری از زمین، در صورت فلکی دلو جای دارد، از یک غول سرخ سرد و یک کوتوله‌ی سفید داغ و چگال تشکیل شده که به گرد مرکز جرم مشترکشان (گرانیگاه سامانه) در چرخشند.
بیشتر نوری که از این سامانه دیده می‌شود از آنِ غول سرخ است که خودش یک ستاره‌ی متغیر بلند-دوره‌ از گونه‌ی ستاره‌ی "شگفت‌اختر" (میرا) است. ولی کوتوله‌ی سفید دارد با گرانش خود مواد سردِ درون پوشش گسترده‌ی غول سرخ به سوی سطح خود می‌کشد، فرآیندی که هر از گاهی به یک انفجار گرماهسته‌ای می‌انجامد و مواد را به فضا پرتاب می‌کند [انفجاری نامتقارن به نام "نواختر"-م].
این تصویر از همگذاری داده‌های چند طیف درست شده و در آن، نور دیدنی (مریی) که به رنگ سرخ دیده می‌شود نشانگر حلقه‌ای از مواد است که همچنان دارد گسترده می‌شود. این مواد از انفجاری سرچشمه گرفته‌اند که می‌بایست در اوایل دهه‌ی ۱۷۷۰ دیده شده باشد.
دانشمندان از سال ۲۰۰۰ تاکنون، به کمک رصدخانه‌ی پرتو X چاندرای ناسا فرآیندهای پرانرژیِ کمتر شناخته‌ شده‌ای که به تابش‌های پرانرژی سامانه ی آر دلو می‌انجامد را زیر نظر گرفته‌اند. داده‌های چاندرا در تصویر به رنگ آبی دیده می‌شوند.
پهنای میدان دید این تصویر در فاصله‌ی برآوردی آر دلو به حدود یک سال نوری می‌رسد.

-------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
naked-eye - variable star - R Aquarii - binary star system - symbiotic - red giant - star - white dwarf - center of mass - Mira - thermonuclear - Chandra X-ray Observatory

منبع: apod.nasa.gov

خوشه و سه تکه

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
سحابی زیبای ام۲۰ (مسیه ۲۰) که به نام سحابی سه‌تکه نیز شناخته می‌شود، نمونه‌ای کیهانی از پادسانی (تضاد) رنگ‌هاست و حدود ۵۰۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد.
در این چارچوب که تقریبا ۱ درجه از آسمان را می‌پوشاند، سحابی سه‌تکه را به همراه خوشه‌ی ستاره‌ای باز ام۲۱ (بالا، چپ) می‌بینیم.
خود سحابی ام۲۰ که رگه‌های غبار آن را سه تکه کرده‌اند حدود ۴۰ سال نوری پهنا، و ۳۰۰ هزار سال سن دارد. از این نظر، ام۲۰ یکی از جوان‌ترین مناطق ستاره‌زایی در آسمان است که جنین‌های ستاره‌ای و ستارگان نوزاد را در دل ابرهای گاز و غبارش پرورش می‌دهد.
فاصله‌ی برآوردی ام۲۰ و خوشه‌ی ام۲۱ از زمین تقریبا یکسان است ولی با وجود همراهیشان در این چشم‌انداز باشکوه، هیچ پیوندی میانشان نیست. ستارگان ام۲۱ بسیار پیرترند و سنشان به حدود ۸ میلیون سال می‌رسد. این دو را با یک تلسکوپ کوچک نیز می‌توان در صورت فلکی پر از سحابیِ کمان (قوس) مشاهده کرد .
این تصویر خوش‌ترکیب از پیوند داده‌های دو تلسکوپ جداگانه درست شده. برای ساختن آن، با بهره از داده‌های باندباریک، نمایی باکیفیت از ام۲۰ به نمایی گسترده‌تر که ام۲۱ را هم در بر داشته افزوده شده‌.

-------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Trifid Nebula - Messier 20 - open star cluster - Messier 21 - dust lane - star forming region - star - M20 - M21 - nebula - constellation Sagittarius - narrowband

منبع: apod.nasa.gov

برخورد پرآشوب دو کهکشان

این تصویر در اندازه‌ی بسیار بزرگ‌تر (۱۲.۷ مگابایت)
اگر دو کهکشان را بگیرید و در درازنای چند میلیون سال با هم مخلوط کنید چه می‌شود؟ تصویری که با بهره از داده‌های رصدخانه‌ی پرتو ایکس چاندرای ناسا به دست آمده دستاورد چنین آمیختگی‌ای را نشان می دهد.

آرپ ۲۹۹ سامانه‌ای در فاصله‌ی ۱۴۰ میلیون سال نوری زمینست. این جرم در بر دارنده‌ی دو کهکشان است که دارند با هم یکی (ادغام) می‌شوند و در این فرآیند، ساختاری را پدید می‌آورند که تقریبا از در هم آمیختن ستارگان هر دو درست شده.

ولی تنها همین آمیزه‌ی ستارگان نیست. داده‌های تازه‌ی چاندرا ۲۵ چشمه‌ی درخشان پرتو ایکس را هم در نقطه‌ی پیوند آرپ ۲۹۹ آشکار کرده. چهارده تا از این چشمه‌ها به اندازه‌ی پرتوهای نیرومند ایکس می‌گسیلند که اخترشناسان آنها را در رده‌ی "چشمه‌های پرتو X ابر-تابناک" یا ULXها جای داده‌اند.

این یوال‌ایکس‌ها در ناحیه‌هایی دیده شده‌اند که در آنها ستاره‌زایی با نرخ بالا در جریان است، و به احتمال بسیار، سامانه‌های دوتایی هستند که در آنها یک ستاره‌ی نوترونی یا یک سیاهچاله دارد مواد ستاره‌ی همدمش که بسیار بزرگ تر از خورشید است را می‌مکد. این سامانه‌های دوتایی به نام "دوتایی‌های پرتو ایکس پرجرم" شناخته می‌شوند.

دوتایی‌های پرتو ایکس پرجرم پدیده‌هایی بسیار کمیابند، ولی آرپ ۲۹۹ یکی از نیرومندترین کهکشان‌های ستاره‌زا در کیهان نزدیک ما است. این تا اندازه‌ی پیامد ادغام دو کهکشان است که موج‌هایی از ستاره‌زایی به راه انداخته. پیدایش دوتایی‌های پرجرم پرتو ایکس یکی از پیامدهایی طبیعیِ چنین ستاره‌فشانی‌هاییست زیرا برخی از ستارگان جوان و پرجرم -که اغلب با همزاد به دنیا می آیند- در این سامانه‌ها درست می‌شوند.

این تصویرِ همنهاده‌ی تازه از آرپ ۲۹۹ از همگذاری داده‌های پرتو X چاندرا (رنگ صورتی)، داده‌های پرتو X پرانرژی‌ترِ نوستار (رنگ بنفش)، و داده‌های نور دیدنی تلسکوپ فضایی هابل (سفید و قهوه‌ای کمرنگ) درست شده. آرپ ۲۹۹ همچنین مقدار هنگفتی پرتوی فروسرخ می‌گسیلد که توسط رصدخانه‌هایی مانند تلسکوپ فضایی اسپیتزر ناسا دریافت شده ولی این داده‌ها به این تصویر افزوده نشده‌اند.

پرتوهای X و فروسرخی که از این کهکشان گسیلده می‌شود همانندی چشمگیری با پرتوهای کهکشان‌های کیهانِ بسیار دوردست دارد، و از همین رو به اخترشناسان شانسی برای بررسی یک همسانِ به نسبت نزدیکِ چنین اجرام دوردستی داده است. در روزگار جوانی کیهان ادغام‌های کهکشانی با نرخ بالاتری رخ می‌داد ولی به دلیل دوری بی‌اندازه‌، پژوهش مستقیم آنها کار دشواریست.

داده‌های چاندرا همچنین پرتوهای ایکس افشانی را هم آشکار کرده که از گازهای داغِ پراکنده در آر ۲۹۹ گسیلیده می‌شود. اخترشناسان بر این باورند که بیشتر این گازهای داغ توسط انفجارهای ابرنواختری پرشمار (یکی دیگر از ویژگی‌های کهکشان‌های ستاره‌زا) از مرکز سامانه به بیرون پخش شده‌اند.

پژوهشنامه‌ای درباره‌ی این یافته‌ها در شماره‌ی ۲۱ اوت ماهنامه‌ی سلطنتس اخترشناسی منتشر شده و نگارش برخط آن هم در دسترس است.

-------------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
galaxy - NASA - Chandra X-ray Observatory - Arp 299 - Earth - star - X-ray - ultra-luminous X-ray - ULX - neutron star - black hole - Sun - X-ray binary - NuSTAR - optical data - Hubble Space Telescope - infrared - Spitzer Space Telescop - Monthly Notices of the Royal Astronomical Society

منبع: nasa

جنگل خاک‌آلود کهکشانی

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
کهکشان‌های دوردست و سحابی‌های نزدیک در جای جای این تصویرِ ژرف از گروه کهکشانی ام۸۱ به چشم می‌خورند.
در این عکس که موزاییکی از ۸۰ نوردهی جداگانه است، نخستین و مهم‌ترین عنصر، کهکشان مارپیچی فرسازِ (خوش‌ساختارِ)
ام۸۱ است، بزرگ‌ترین کهکشان تصویر که در پایین، سمت راست چارچوب دیده می‌شود.
ام۸۱ با ام۸۲ -کهکشانی بزرگ با هاله‌ای از رشته‌های گازی سرخ‌فام- که درست بالای آن به چشم می‌خورد در برهمکنش گرانشی به سر می‌برد. در گوشه و کنار تصویر چندین عضو دیگر از گروه ام۸۱، به همراه شمار بسیاری از ستارگان کهکشان خودمان هم دیده می‌شود.
ما کل این جنگل کهکشانی را از پشت یکی از "سحابی‌‌های شار یکپارچه" (IFN) می‌بینیم، لایه‌ی گسترده و در هم پیچیده‌ای از گاز و غبار افشان که بخشی از کهکشان خودمان، و شناور بر فراز صفحه‌ی آن است.
جزییات سرخ و زرد IFN که به روش دیجیتالی بهبود یافته، به کمک یک دوربین زاویه-باز آشکار شده‌اند که به تازگی در رصدخانه‌ی تیده در جزایر قناری اسپانیا به کار گرفته شده‌.

-------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
galaxy - nebula - M81 Group - grand design - spiral galaxy - M81 - M82 - star - Integrated Flux Nebula - IFN - Milky Way Galaxy - Teide Observatory - Canary Islands - Spain

منبع: apod.nasa.gov

نوارهای ابری شگفت‌انگیز مشتری

این تصویر در دو اندازه‌ی بزرگ‌تر: ۲.۲۸ مگابایت-۴ مگابایت
این تصویر با رنگ‌های بهبودیافته از نوارهای تیره و روشن ابری مشتری، توسط دو شهروند-دانشمند به نام‌های یرالد آیشتت و شان دوران، و با بهره از داده‌های دوربین جونوکمِ فضاپیمای جونوی ناسا درست شده است.

بیضی‌های سفیدی که نزدیک بالای چارچوب دیده می‌شوند سه ساختار از هشت ساختاری هستند که با هم به نام "رشته‌ی مروارید" شناخته می‌شوند. هر یک از نوارهای جَویِ یکی در میان تیره و روشنی که می‌بینید از سیاره‌ی زمین هم پهن‌ترند و با سرعت‌ صدها کیلومتر بر ساعت مشتری را در می‌نوردند. مناطق روشن‌تر جاهایی هستند که گاز در آنها دارد بالا می‌آید، و نوارهای تیره‌تر جاهایی هستند که برخلاف آنها، گاز دارد رو به پایین می‌رود.

جونو [داده‌های] این عکس را در ۱۹ می ۲۰۱۷، ساعت ۱۱:۳۰ بامداد به وقت اقیانوس آرام، و از فاصله‌ی حدود ۳۳۴۰۰ کیلومتری قله‌ی ابرهای مشتری به دست آورد.

عکس‌های خام جونوکم در این نشانی در دسترس همگان است و هر کسی می‌تواند آنها را بپردازد (پردازش کند).

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Jupiter - citizen scientist - Gerald Eichstädt - Seán Doran - JunoCam - NASA - Juno - String of Pearls - Earth

منبع: apod.nasa.gov

شکل واقعی سردترین نقطه کیهان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این تصویر سحابی بومرنگ - یک سحابی پیش‌سیاره‌ای- را از چشم آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) می‌بینید. ساختار بنفش-رنگ پس‌زمینه، همان گونه که تلسکوپ فضایی هابل هم آن را در نور دیدنی (مریی) دیده بود، یک پیکره‌ی کلاسیک دو-لَپی با یک منطقه‌ی مرکزی بسیار باریک دارد. توانایی آلما در دیدن گازهای سرد مولکولی شکل کشیده‌ترِ این سحابی را هم آشکار کرده که به رنگ نارنجی دیده می‌شود. [پیش از این آلما تنها توانسته بود بخشی از آن را آشکار کند: * سردترین جای کیهان با نمای شبح‌گونه‌اش]

سحابی بومرنگ که با فاصله‌ی حدود ۵۰۰۰ سال نوری از زمین، در صورت فلکی قنطورس جای دارد، در سال ۲۰۰۳ رکورد سردترین نقطه‌ی کیهان را به نام خود ثبت کرد. گمان می‌رود این سحابی دستاورد پف کردن پوشش بیرونی یک ستاره در گام‌های پایانی زندگیش، و در بر گرفتن خود ستاره و همدم کوچکش توسط این پوشش است. امکان دارد عامل این برون‌ریزی‌های فرا-سرد که از نور ستاره‌ی رو به مرگِ مرکزی روشن شده هم همین باشد. [گازی که از این ستاره بیرون می‌زند به سرعت دارد در فضا گسترش می یابد و همزمان خود را نیز خنک می‌کند. اساس این فرآیند همانند روشی است که در آن، یخچال‌ها با پخش کردن گاز دما را پایین می‌آورند. پژوهشگران توانسته‌اند از روی شیوه‌ی جذب تابش زمینه‌ی ریزموج کیهانی توسط این گاز، دمای آن را اندازه بگیرند]

آلما قرص غبارِ مرکز سحابی و همچنین برون‌ریزی‌های آن که تا فاصله‌ی تقریبا چهار سال نوری در فضا پخش شده‌اند را رصد کرد. این برون‌ریزی‌ها حتی از تابش زمینه‌ی ریزموج کیهان هم سردترند و دمایشان به ۲۷۰ درجه‌ی سلسیوس زیر صفر می‌رسد. سرعت گسترش این برون‌ریزی‌ها ۵۹۰ هزار کیلومتر بر ساعت است.

-------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Boomerang Nebula - protoplanetary nebula - Atacama Large Millimeter/submillimeter Array - ALMA - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - Earth - binary - cosmic microwave background

منبع: eso

پیچ و تاب‌های حلقه‌های کیوان

بسیاری از ساختارهایی که در حلقه‌های کیوان (زحل) دیده می‌شوند توسط ماه‌های این سیاره پدید آمده‌اند. این عکس فضاپیمای کاسینی ناسا دو اثر متفاوت این ماه‌ها را نشان می‌دهد که یکی باعث پیدایش موج‌هایی در حلقه‌ی A شده و دیگری و پیچ و تاب‌هایی در حلقه‌ی F پدید آورده.

حلقه‌ی A که بیشتر سمت چپِ عکس را پوشانده، موج‌هایی را نشان می‌دهد که در اثر بازآوایی‌های (تشدیدهای) مداری ماه‌های بیرون از حلقه‌ها پدید آمده‌اند. پیچ و تاب‌ها، برآمدگی‌ها و دیگر ساختارهای درون حلقه‌ی F (حلقه‌ی کوچک و باریک سمت راست) هم می‌توانند دستاورد برهم‌کنش میان ذرات حلقه و پرومتئوس (پرومته)، ماه کیوان باشند که مدارش درست کنار لبه‌ی درونی حلقه است، و همچنین دستاورد برخورد میان اجرام کوچک درون خود حلقه.

دیدگاه این عکس رو به سمت آفتاب‌گرفته‌ی حلقه‌ها و حدود ۲۲ درجه بالای صفحه‌ی آنهاست. عکس در نور دیدنی (مریی) و به کمک دوربین زاویه-باریک فضاپیمای کاسینی در روز ۲۲ مارس ۲۰۱۷ گرفته شده.

در زمان گرفتن عکس، فاصله‌ی فضاپیما از کیوان حدود ۱۰۱۰۰۰ کیلومتر، و زاویه‌ی گام (زاویه‌ی خورشید-کیوان-فضاپیما) هم ۷ درجه بود. هر پیکسل تصویر در اندازه‌ی اصلی هم‌ارز ۶۰۳ متر است.

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Saturn - rings - planet - moon - NASA - Cassini spacecraft - A ring - F ring - orbital resonance - Prometheus - ring plane - visible light - narrow-angle camera - Sun - phase angle

منبع: nasa

حباب غول‌پیکر و اسرارآمیز

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
چه چیزی این حفره‌ی غول‌آسا را پدید آورده؟
سحابی گسیلشی (نشری) گسترده‌ی ان۴۴ در کهکشان همسایه‌مان، ابر بزرگ ماژلان، دارای حفره‌ای بزرگ به پهنای ۲۵۰ سال نوریست و اخترشناسان در تلاش برای یافتن راز پیدایش آن هستند. [خبر کشف آن را اینجا خوانده بودید: * کشف یک اَبَرحباب در کهکشان همسایه]
یک احتمال، بادهایی از ذرات است که از ستارگان بزرگ درون این حباب می‌وزد و باعث شده‌اند گازهای برافروخته‌ی سحابی کنار زده و پس رانده شوند. ولی اخترشناسان پی برده‌اند که این نظریه با سرعت‌های اندازه‌گیری شده‌ی این بادها همخوانی ندارد.
احتمال دیگر اینست که پوسته‌های رو به گسترشِ ابرنواخترهای باستانی این غار شگفت‌انگیز فضایی را پدید آورده باشد.
اکنون دانشمندان با آشکارسازی پرتوهای داغ ایکسی که از ابرحباب ان۴۴ سرچشمه گرفته، سرنخ نامنتظره‌ای به دست آورده‌ و بررسی‌های تازه‌ای را آغاز کرده‌اند.
این عکس در سه رنگ بسیار ویژه، و به کمک تلسکوپ غول‌پیکر ۸ متری جمینای جنوبی در سرو پاچون شیلی گرفته شده است.

-------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
emission nebula - N44 - galaxy - Large Magellanic Cloud - bubble - supernova - X-ray - superbubble - Gemini South Telescope - Cerro Pachon - Chile

منبع: apod.nasa.gov

سیاره ۹ کم بود، سیاره ۱۰ هم اضافه شد!

* اخترشناسان با بررسی اجرام یخی در کمربند دوردست کویپر به این نتیجه رسیده‌اند که ناهم‌ترازی آنها می‌تواند زیر سر یک سیاره‌ی تاییدنشده، هم‌جرم سیاره‌ی بهرام (مریخ) باشد.
یک سیاره‌ی ناشناخته هم‌جرم سیاره‌ی بهرام می‌تواند در دوردست‌های سامانه‌ یخورشیدی پنهان شده باشد. تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
شاید در دوردست‌های تاریک سامانه‌ی خورشیدی سیاره‌ای تازه پنهان شده باشند- سیاره‌ی نهم یا دهم، بسته به این که چه کسی بشمارد. این دنیای هنوز تاییدنشده که گمان می‌رود دارای جرمی نزدیک به بهرام (مریخ) باشد، می‌تواند دلیل مدارهای کج و آشفته‌ی گروهی از اجرام یخی در منطقه‌ای که به نام کمربند کویپر شناخته می‌شود را توضیح دهد.

این منطقه از آن سوی نپتون آغاز می‌شود و تا فاصله‌ی ۵۵ یکای اخترشناسی (AU)، یعنی ۵۵ برابر فاصله‌ی زمین و خورشید ادامه می‌یابد. تاکنون شمارِ رو به فزونی از اجرام درون منطقه شناسایی شده، همچنین کشف چندین جرم هم‌اندازه‌ی پلوتو که تاکنون به نظریه‌ی وجود سیاره‌  شماره‌ی ۹ انجامیده‌اند [شاید هم یک سیاره‌ی کوتوله‌].

ولی آیا چیزی بزرگ‌تر هم در آن سوی نپتون وجود دارد؟ کاترین وولک و رنو مالهوترا از دانشگاه آریزونا که به چنین چیزی باور دارند. آنها نشانه‌های شگفت‌انگیزی از انحراف و تاب خوردگی در مدارهای اجرام دوردست کمربند کویپر یافته‌اند.

زمبن و دیگر سیاره‌های شناخته شده همگی تقریبا در یک صفحه به گرد خورشید می‌چرخند. ولی اجرام کوچک‌ترِ درون کمربند کویپر به اندازه‌ی کافی از دسترس گرانش سیاره‌های بزرگ دور هستند که می‌توانسته‌اند در اثر برهم‌کنش‌های گرانشی در گذشته و تنه زدن به یکدیگر، وارد مدارهایی با زاویه نسبت به صفحه‌ی مداری سیاره‌های بزرگ شده باشند.

این زاویه -که به عنوان کجی یا انحراف مداری شناخته می‌شود- را می‌توانیم برای هر جرمی که رصد می‌شود پیش‌بینی کنیم. اگر این پیش‌بینی‌ها با مسیر واقعی اجرام همخوانی نداشته باشد، نشانگر وجود چیزی پنهان است که دارد بر اجرامی که می‌توانیم ببینیم نیرو وارد می‌کند.

پارسال، مایک براون و کنستانتین باتیگن از بنیاد فناوری کالیفرنیا (کلتک) با بهره از همین اندیشه، وجود یک سیاره‌ی شماره ۹ به جرم ۱۰ برابر زمین، در فاصله‌ی حدود ۷۰۰ یکای اخترشناسی از خورشید را پیش‌بینی کردند. [خواندید: * کشف نشانه‌هایی از وجود سیاره شماره ۹ در منظومه خورشیدی]

اکنون وولک و مالهوترا منطقه‌ای کمی نزدیک‌تر را جستجو کرده‌اند. آنها در پژوهشنامه‌ای که قرار است در آستروفیزیکال جورنال منتشر شود گزارش داده‌اند که در آن سوی فاصله‌ی ۵۰ یکای اخترشناسی، کجی مداری اجرام کمربند کویپر به طور میانگین به اندازه‌ی ۸ درجه با پیش‌بینی‌ها تفاوت دارد.

وولک می‌گوید: «این چیزی نیست که اگر تنها همین سیاره‌هایی که می‌شناسیم در سامانه‌ی خورشید بودند، انتظارش را داشتیم.» این یعنی به جز سیاره‌ی فرضی نهم، باید یک سیاره‌ی دهم هم وجود داشته باشد.

سیاره‌ی ۱۰ برای پدید آوردن این انحراف‌های مداری می‌بایست دارای جرمی به اندازه‌‌ی بهرام باشد. این سیاره شاید در روزگار باستان، و زمانی سر از آن نقطه در آورده که در یک بازی بیلیارد گرانشی به آنجا پرتاب شد. وولک می گوید: «اگر به اندازه‌ی بهرام باشد، جرم بسیار بزرگیست که نشان می‌دهد به احتمال بسیار در اثر جابجایی‌ها و برهمکنش‌ها با سیاره‌های درونی‌تر به آنجا رانده شده.»
برداشت هنری از سیاره‌ی ناشناخته در ورای مدار نپتون. تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
نظریه‌ی موجود
میشل بنیستر از دانشگاه کویینز بلفاست می‌گوید: «این به خوبی با چشمداشت ما از پیدایش سیاره‌ها در روزگار آغازین سامانه‌‌ی خورشیدی سازگار است.» مدل‌های گوناگون نشان می‌دهند که خانواده‌ای از سیاره‌های کوچک در آغاز شکل‌گیریشان به بیرون رانده شدند، چیزی که احتمالا در اثر کوچیدن نپتون رخ داده بود.

باتیگن می‌گوید: «این یک نظریه‌ی هیجان‌انگیز است، نظریه‌ای که شایان توجه است.». ولی می‌افزاید این سیاره با توجه به جرم و فاصله‌اش می‌بایست به اندازه‌ی کافی روشن بوده و نزدیک بوده که تاکنون دیده شده باشد، اگرچه شاید در پرتوی درخشان مرکز کهکشان پنهان شده.

دیگر دانشمندان برای افزودن سیاره‌های دیگر به سامانه‌ی خورشیدی محتاطانه برخورد می‌کنند. الساندرو موربیدلی از رصدخانه‌ی کوت دازور در نیس فرانسه می‌گوید: «من شک دارم سیاره‌ای تا این اندازه نزدیک و روشن [تاکنون] نادیده مانده باشد.» موربیدلی دستکم برخی از انحراف‌ها را به سیاره‌ی ۹ نسبت می‌دهد.

وولک و مالهوترا می‌گویند یافته شدن اجرام بیشتری در کمربند کویپر داده‌هایشان را نیرو می‌بخشد. اطلاعات بیشتر می‌تواند در "پیمایش ریشه‌ها در سامانه‌ی خورشیدی بیرونی" (OSSOS) که برنامه‌ای برای شکار و ردگیری هزاران جرم [فرانپتونی] است به دست آید. بنیستر که با این برنامه همکاری می‌کند، با بهره از داده‌های آن سرگرم جستجوی سیاره‌ی ۹ است، هرچند که تاکنون نتایجی قطعی به دست نیاورده.

این که چند سیاره‌ی تازه وجود دارد در آینده خواهیم دانست، ولی وولک به یافته‌هایش اعتماد دارد. وی می‌گوید: «این [انحراف‌ها] اگر واقعی نباشند باید پدیده‌هایی کاملا شانسی باشند. ما فکر می‌کنیم یک سیگنال واقعی وجود دارد و این نشانگر یک سیاره‌ی تازه است.»

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Kuiper belt - planet - Mars - solar system - Planet Ten - Neptune - Earth - AU - Pluto - Kathryn Volk - Renu Malhotra - University of Arizona - sun - plane - inclination - Mike Brown - Konstantin Batygin - California Institute of Technology - The Astronomical Journal - billiard - Michele Bannister - Queen’s University - Belfast - galactic centre - Alessandro Morbidelli - Côte d’Azur Observatory - Nice - France - Planet Nine - Outer Solar System Origins Survey

منبع: newscientist

از چشم‌های مارکاریان تا زیبای خفته

این تصویر در دو اندازه‌ی بزرگ، و بسیار بزرگ (۶.۹ مگابایت)
این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این نمای گسترده و موزاییکی تلسکوپی از بالا به پایین، زنجیره‌ای از کهکشان‌ها به نام "زنجیره‌ی مارکاریان" از هسته‌ی خوشه‌ی کهکشانی دوشیزه تا کهکشان مارپیچی غبارآلود ام ۶۴ را نشان می‌دهد.
این چشم‌انداز پهنه‌ای به گستردگی ۲۰ برابر قرص کامل ماه از آسمان باشکوه شبانه را در بر گرفته، پهنه‌ای که انباشته از ستارگان پیش‌زمینه در صورت‌ فلکی دوشیزه و صورت فلکی آراسته‌ی گیسو، و سحابی‌های غبارآلودیست که بر فراز صفحه‌ی کهکشان راه شیری شناور بوده و به نام "سحابی‌های شار یکپارچه" شناخته می‌شوند.
اگر دقت کنید، می‌توانید "چشم‌های مارکاریان" را در بالای چارچوب ببینید، یک جفت کهکشان برخوردی پرآوازه که نزدیک ام۸۷، کهکشان بیضیگون غول‌پیکر خوشه‌ی دوشیزه دیده می‌شوند. در پایین چارچوب هم به ام۶۴ می‌رسیم که به نام کهکشان سیه‌چشم و یا زیبای خفته نیز شناخته می‌شود.
خوشه‌ی دوشیزه نزدیک‌ترین خوشه‌ی بزرگ کهکشانی به گروه محلی ماست. کهکشان‌های این خوشه حدود ۵۰ میلیون سال نوری از زمین فاصله دارند ولی ام۶۴ تنها ۱۷ میلیون سال نوری از ما دور است.

-------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Markarian's Chain - Virgo Cluster - spiral galaxy - Messier 64 - full moon - constellations Virgo - Coma Berenices - nebula - plane - Milky Way - Integrated Flux Nebulae - Markarian's eyes - M87 - elliptical galaxy - Black Eye Galaxy - M64 - local galaxy group

منبع: apod.nasa.gov

آیا این مادر بسیاری از شهاب‌سنگ‌هاست؟

ردیف پایین عکس‌های واقعی است و ردیف بالا، شبیه‌سازی. اندازه‌ی بزرگ‌تر
فضای میان بهرام (مریخ) و مشتری انباشته از تخته سنگ‌هاییست که به نام سیارک شناخته می‌شوند. برآورد می‌شود این کمربند سیارکی میلیون‌ها جرم سنگی کوچک و ۱.۱ تا ۱.۹ میلیون جرم سنگی بزرگ‌تر، به اندازه‌ی بیش از یک کیلومتر را در بر داشته باشد. تکه‌های کوچک‌تر هر از گاهی  روی سطح زمین می‌افتند که در آن صورت نامشان نه سیارک، بلکه "شهاب‌سنگ" می‌شود. 

جالب اینجاست که ۳۴ درصد همه‌ی شهاب‌سنگ‌هایی که تاکنون روی زمین یافته شده‌ از یک گونه‌ی ویژه بوده‌اند: "کندریت اچ" (H-chondrite). گمان می‌رود مادر همه‌ی این شهاب‌سنگ‌ها یک جرم یگانه بوده- و یک احتمال برای این جرم، سیارک "هیبی ۶" است که اینجا نشان داده شده.

هیبی ۶ که حدود ۱۸۶ کیلومتر پهنا دارد و نامش را از ایزدبانوی جوانی در افسانه‌های یونان باستان گرفته، ششمین سیارکی بود که یافته شد. این عکس‌ها در جریان پژوهشی گرفته شده‌اند که با بهره از دستگاه SPHERE در تلسکوپ بسیار بزرگ (وی‌ال‌تی) در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا انجام شد. هدف این پژوهش، بررسی همین نظریه بود که آیا هیبی ۶ سرچشمه‌ی کندریت‌های اچ هست یا نه. پژوهشنامه‌ی این دانشمندان را اینجا بخوانید.

ستاره‌شناسان با بهره از این عکس‌ها، مدلی از چرخش و ساختار سه‌بعدی هیبی ۶ پدید آوردند و به کمک این شبیه‌سازی، حجم گسترده‌ترین گودال روی آن را اندازه گرفتند. این گودال به احتمال بسیار یک دهانه‌ی برخوردی، و شاید یادگار همان برخوردی باشد که به پیدایش بی‌شمار شهاب‌سنگ کندریت اچ انجامید. ولی بر پایه‌ی اندازه‌گیری‌ها، حجم این گودال پنج برابر کمتر از حجم کل سیارک‌های نزدیک است که دارای همنهش کندریت اچ هستند. این نشان می‌دهد که هیبی ۶ را دیگر نمی‌توان محتمل‌ترین خاستگاه کندریت‌های اچ‌ دانست.

--------------------------------------------
به کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان بپیوندید:

واژه نامه:
Mars - Jupiter - asteroid - Earth - meteorite - H-chondrite - 6 Hebe - Greek - goddess of youth - SPHERE - ESO - Very Large Telescope - 3D - impact crater

همنشینی انقلابی در بوداپست

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
پیش از سر زدن آفتابِ ۲۱ ژوئن -روز انقلاب تابستانی- ناهید تابناک و هلال پیرِ ماه نمایش زیبایی از همیستانی (مقارنه) در کنار هم اجرا کردند که در این چشم‌انداز سحرگاهی در آسمان بوداپست مجارستان دیده می‌شود.
در پیش‌زمینه‌، رود دانوب را از "بودا" در ساحل باختری تا "پست" در ساحل خاوری می‌بینیم که گنبد ساختمان پارلمان مجارستان نیز در آن نمایان است.
ابرهای کم‌ارتفاع بر پس‌زمینه‌ی آسمان نیم‌روشن سپیده‌دم به حالت ضدنور و تیره در آمده‌اند. ولی بالاتر از افق، خورشید با پرتوی خود یک جلوه‌ی آسمانی دیگر را نیز در آن بامداد انقلابی پدید آورده -جلوه‌ی فصلی ابرهای شب‌تاب.
ابرهای شب‌تاب در عرض‌های بالا، به هنگام طلوع و غروب‌های تابستانی پدیدار می‌شوند و فرآیند شکل‌گیری آنها بدین‌گونه است: بخار آبی که به لایه‌ی سرد میانکره‌ی جو رانده شده، به گِرد ذرات ریزِ غباری که از دود شهاب‌ها (پسمانده‌های شهاب‌های فروپاشیده) یا خاکستر آتشفشان‌ها در آنجا به جا مانده چگالیده می‌شود و این ابرها را می‌سازد. [در این زمینه بیشتر بخوانید: * راز «ابرهای شب تاب» گشوده شد]
این ابرهای یخی از فرازای ۸۰ کیلومتری سطح زمین، جایی که بنا به تعریف "لبه‌ی فضا" خوانده می‌شود، در عمل نور خورشید را که خودش زیر افق است باز می‌تابانند.

-------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
conjunction - solstice - Sun - Venus - crescent - Moon - Budapest - Hungary - Danube - Buda - Pest - Hungarian Parliament - noctilucent cloud - latitude - water vapor - meteoric dust - volcanic ash - edge of space

منبع: apod.nasa.gov

ستاره‌ای که با تولدش، آغازگر تولد ستاره‌ای دیگر شده

* اخترشناسان با بهره از آرایه‌ی بسیار بزرگ کارل جی جانسکی (وی‌ال‌ای) در بنیاد ملی علوم به شواهد تازه‌ای دست یافته‌اند که نشان می‌دهد فواره‌ی پرسرعت موادی که از یک ستاره‌ی جوان بیرون زده‌ باعث آغاز روند پیدایش یک پیش‌ستاره‌ی جوانِ دیگر شده‌ است.

پیش‌ستاره‌‌ی فیر ۳ (اچ‌اوپی‌اس ۳۷۰) احتمالا با برون‌ریزی‌اش
آغازگر روند پیدایش یک پیش‌ستاره‌‌ی جوان‌تر به نام  فیر ۴ یا
اچ‌اوپی‌اس ۱۰۸  (نقطه‌‌ سرخ)، در منطقه‌‌ی ستاره‌زای شکارچی
شده. مقیاس تصویر بر پایه‌ au (یکای اخترشناسی) است، برابر
با فاصله‌ی زمین تا خورشید، حدود ۱۵۰ میلیون کیلومتر.
مایرا اوزاریو، از بنیاد اخترفیزیکی اندلس (IAA-CSIC) در اسپانیا می‌گوید: «جهت این فواره‌، سرعت موادش، وفاصله‌اش، همگی برای این نظریه مناسبند.» اوزاریو نویسنده‌ی اصلی پژوهشنامه‌ای در این باره است که در آستروفیزیکال جورنال منتشر شده.

این دانشمندان یک ابر گازی غول‌پیکر در فاصله‌ی ۱۴۰۰ سال نوری زمین در صورت فلکی شکارچی، که چندین ستاره در آن در حال شکل‌گیری است را بررسی کردند. این منطقه در گذشته هم بررسی شده بود، ولی اوزاریو و همکارانش به کمک وی‌ال‌ای یک رشته پژوهش تازه را در بسامدهای رادیویی متفاوتی که جزییات تازه‌ای را آشکار می‌کرد انجام دادند.

عکس‌های گرفته شده از این دو نشان می‌دهد که پیش‌ستاره‌ی جوان‌تر، به نام اچ‌اوپی‌اس ۱۰۸، در مسیر برون‌ریزی‌ِ پیش‌ستاره‌ی پیرتر، به نام اچ او‌پی‌اس ۳۷۰ جای دارد. این هم‌ترازی باعث شده بود یوشیتو شیماجیری و همکارانش در سال ۲۰۰۸ به این گمان برسند که برخورد مواد پرسرعت به توده‌ای از گاز، آغازگر فشرده شدن و رُمبش این توده و ساخته شدن یک پیش‌ستاره شده است.

آنا کی. دیاز-رودریگز، او هم از IAA-CSIC می‌گوید: «ما گره‌هایی از مواد را در این برون‌ریزی یافتیم و توانستیم سرعت آنها را اندازه بگیریم.»

این اندازه‌گیری‌های تازه تایید نیرومندی برای این نظریه بودند که برون‌ریزی ستاره‌ی پیرتر فرآیند پیدایش ستاره‌ی جوان‌تر را به راه انداخته.

دانشمندان بر این باورند که فواره‌ی اچ‌اوپی‌اس ۳۷۰ (که به نام اف‌آی‌آر ۳ هم شناخته می‌شود)، حدود ۱۰۰ هزار سال پیش به این توده‌ی گاز رسید و با برخورد به آن، روند رمبشی را آغاز کرد که به پیدایش اچ‌اوپی‌اس ۱۰۸ (که به نام اف‌آی‌آر ۴ هم شناخته می‌شود) انجامید. چهار ستاره‌ی جوان دیگر نیز در این منطقه هستند که می‌توانند دستاورد چنین برهم‌کنش‌هایی باشند، ولی پژوهشگران تنها در اچ‌اوپی‌اس ۱۰۸ شواهد این برخوردها یافتند.

اگرچه این سناریو شواهد نیرومندی دارد، ولی گویا یک واقعیت با آن در تضاد است. به نظر می‌رسد ستاره‌ی جوان دارد به سرعت در مسیری پیش می‌رود که [اگر رَدَش را بگیریم] نتیجه می‌گیریم جایی دیگر، بیرون از منطقه‌ای که برون‌ریزی ستاره‌ی پیرتر به آن برخورد کرده پدید آمده بوده.

اوزاریو توضیح می‌دهد: «ولی این حرکت می‌تواند یک خطای دید باشد که چه بسا توسط بیرون‌ریزی خود ستاره‌ی جوان‌تر پدید آمده. ما می‌خواهیم به رصد آن در یک بازه‌ی زمانی ادامه دهیم تا پاسخی برای این پرسش بیابیم.»

--------------------------------------------
* HOPS سرواژه‌ی پیمایش پیش‌ستاره‌های هرشل در شکارچی (Herschel Orion Protostar Survey) است.

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
star - National Science Foundation - Karl G. Jansky Very Large Array - VLA - jet - protostar - Mayra Osorio - Astrophysical Institute of Andalucia - IAA-CSIC - Spain - Astrophysical Journal - Earth - constellation Orion - radio - frequency - HOPS 108 - Herschel Orion Protostar Survey - HOPS 370 - Yoshito Shimajiri - Ana K. Diaz-Rodriguez - IAA-CSIC - star's formation - FIR 3 - FIR 4 - au - astronomical unit - Sun

منبع: sciencedaily

مارپیچی ولی به هم ریخته

این تصویر در اندازه‌ی بسیار بزرگ‌تر (۳.۱ مگابایت)
آنچه در میانه‌ی این تصویر، به تنهایی در پهنه‌‌ی پرستاره‌ی آسمان می‌بینید کهکشانی به نام ESO 486-21 است. اسو ۴۸۶-۲۱ یک کهکشان مارپیچی -البته تا اندازه‌ای بی‌نظم و آشفته- در فاصله‌ی ۳۰ میلیون سال نوری زمین است که در صورت فلکی خرگوش دیده می‌شود.

تلسکوپ فضایی هابل این عکس را به هنگام انجام یک پیمایش گرفته -پیمایش میراث فراکهکشانی فرابنفش (لیگوس، LEGUS) که روی ۵۰ کهکشان ستاره‌ساز نزدیک انجام شد. کهکشانی‌های لیگوس به گونه‌ای برگزیده شده بودند که طیف گسترده‌ای از ریخت‌های کهکشانی، نرخ‌های ستاره‌زایی، جرم‌های کهکشانی، و چیزهای دیگر را در بر می‌گرفتند. اخترشناسان از چنین داده‌هایی برای بررسی چگونگی زایش و فرگشت ستارگان در خوشه‌های ستاره‌ای، و تاثیر این فرآیندها هم روی کهکشان میزبان و هم در فضای گسترده‌تر کیهان بهره می‌گیرند.

اسو ۴۸۶-۲۱ یک نامزد آرمانی برای گنجانده شدن در چنین پیمایشی است زیرا در آن فرآیند ستاره‌زایی‌های تازه دارد رخ می‌دهد، فرآیندهایی که زمانی انجام می‌شوند که ابرهای گسترده‌ی گاز و غبار درون کهکشان (رنگ صورتی) در خودشان می‌رُمبند و فشرده می‌شوند.

--------------------------------------------
به کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان بپیوندید:

واژه نامه:
star - galaxy - ESO 486-21 - spiral galaxy - Earth - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - Legacy ExtraGalactic UV Survey - LEGUS - morphology - cluster

منبع: spacetelescope

دنباله‌داری که دیگر هرگز دیده نخواهد شد

دنباله‌دار جانسون (سی/۲۰۱۵ وی۲) را یادتان هست؟ [اینجا درباره‌اش خوانده بودید: * دنباله‌داری که خورشید آن را به ژرفای فضا پرتاب خواهد کرد]

این دنباله‌دار اکنون تازه وارد صورت فلکیِ پر از کهکشانِ دوشیزه شده و دارد از کنار آرایه‌ی زیبایی از سامانه‌های ستاره‌ای می‌گذرد. ستاره‌شناس آماتور، رونالدو لیگوستری به کمک یک تلسکوپ کنترل از راه دور در نیومکزیکو در روز ۱۸ ژوئن این عکس را از این دنباله‌دار گرفت.

وی می‌گوید: «دنباله‌دار جانسون نزدیک کهکشان‌های بسیاری دیده می‌شود. و شاید در هفته‌های آینده با ادامه‌ی سفرش و گذشتن از کنار خوشه‌ی دوشیزه با کهکشان‌های بیشتری هم دیدار کنذد.»

این دنباله‌دار زیبا همین چند روز پیش از نزدیک‌ترین نقطه‌ی مدارش به خورشید گذشت (۱.۶ یکای اخترشناسی یا AU)، دیداری که آغازگر سفری بی‌بازگشت برای او شد. دنباله‌دار جانسون یک مدار هذلولی دارد، یعنی گرانش خورشید دارد آن را به ژرفای فضا پرتاب می‌کند. این واپسین دیدار دنباله‌دار جانسون از بخش درونی سامانه‌ی خورشیدی است و به احتمال بسیار برای همیشه در دل فضا ناپدید خواهد شد.

این شب‌ها زمان مناسب برای تماشای دنباله‌دار جانسون از روز زمین است. روشنایی این دنباله‌دار اکنون هم‌ارز یک ستاره از قدر ۸+ است، یعنی با چشم نامسلح دیده نمی‌شود ولی هدفی خوب و آسان برای تلسکوپ‌های خانگی است.

در روز ۲۲ ژوئن، دنباله‌دار جانسون از استوای آسمانی می‌گذرد و به سوی جنوب می‌رود، که به ستاره‌شناسان استرالیا، نیوزیلند، جنوب آفریقا و آمریکای جنوبی شانسی برای تماشای آن و پیشروی‌اش به سوی فضای میان‌ستاره‌ای می‌دهد.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Comet Johnson - C/2015 V2 - galaxy - constellation Virgo - star - Rolando Ligustri - New Mexico - Virgo Cluster - sun - hyperbolic - solar system - naked eye - celestial equator - Australia - New Zealand - South Africa - South America

منبع: spaceweather

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه