کشف یک "ستاره زامبی" که تاکنون چندین بار مرده و زنده شده!

* اخترشناسان یک "ستاره‌ی زامبی" یافته‌اند که با انفجارهای سهمگینی که به طور معمول هر ستاره‌ای را از پا در می‌آورد نیز جان نداده.

این ستاره که با فاصله‌ی نیم میلیارد سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی خرس بزرگ دیده می‌شود، از سال ۱۹۵۴ تاکنون چندین بار منفجر شده و باز زنده شده، ولی گویا سرانجام دارد راهی گورستان کیهانی‌اش می‌شود.
نمودار زرد: ابرنواختر iPTF14hls - نمودار آبی: یک ابرنواختر معمولی.
نور iPTF14hls  دستکم پنج بار در مدت دو سال کاهش و افزایش یافت
این نخستین بارست که اخترشناسان می‌بینند یک ستاره چندین بار منفجر می‌شود. تا امروز هر چه ابرنواختر دیده شده رویدادهای یکباره بوده‌اند. ابرنواخترها مرگ درخشان و خیره‌کننده‌ی ستارگانی‌اند که همه‌ی سوخت خود را سوزانده‌اند.

ایار ارکاوی، اخترشناس رصدخانه‌ی لاس کامبرز می‌گوید: «این شگفت‌آورترین ابرنواختریست که تاکنون دیده‌ایم. نخستین بارست که چند انفجار در یک نقطه می‌بینیم.» هیچ نظریه‌ای برای توضیح چیزی که دیده شده وجود ندارد.

این رویداد عجیب زمانی آشکار شد که اخترشناسان ابرنواختری را در سپتامبر ۲۰۱۴ با تلسکوپ iPTF نزدیک سن دیگو مشاهده کردند. ستاره‌ای که منفجر شده بود در نگاه نخست چیز چشمگیری به نظر نمی‌رسید، ولی رصدهای چهار ماه بعد نشان داد که برخلاف انتظار، این ابرنواختر به جای آن که رو به خاموشی بگذارد در حقیقت پرنورتر شده.

ارکاوی نخست فکر کرد یکی از ستارگان کهکشان خودمان که در همان راستا بوده، جلوی این ابرنواختر آمده. وی می‌گوید: «حاضر بودم خودرویم را سر آن شرط ببندم. ولی خوشحالم که این کار را نکردم. ما شگفت‌زده شدیم از این که دیدیم این همان ابرنواختر است.»

هنگامی که ستارگان در پایان زندگیشان منفجر می‌شوند، می‌توانند ۱۰۰ میلیون برابر از خورشید درخشان‌تر شوند و پس از سه ماه و اندی هم در خاموشی فرو می‌روند. ابرنواختر سال ۲۰۱۴ که به نام iPTF14hls نامیده شده، تا بیش از دو سال درخشان ماند و در این مدت نورش دستکم پنج بار کاهش و افزایش یافت. به نظر می‌رسد نوری که در سال ۱۹۵۴ دیده شده بود هم از همین نقطه بود. محاسبه‌های اخترشناسان نشان می دهد که به احتمال ۹۵ تا ۹۹ درصد آن انفجار هم از همین ستاره بوده.

این دانشمندان بیشتر نظریه‌های رایج ابرنواخترها را کنار گذاشتند، ولی یکی را یافتند که بخشی از رفتار نامعمول این ستاره را توضیح می‌داد. بر پایه‌ی "مدل اَبَرنو‌اختر ناپایداری تپشی جفت"، ستارگانی با جرم دستکم ۱۰۰ برابر خورشید می‌توانند تا پیش از مرگ، چندین بار منفجر شوند و در هر انفجار انبوه غول‌آسایی از مواد را به فضا بفرستند. هر از گاهی مواد بیرون زده از ستاره می‌توانند به مواد دفعه‌ی پیش برسند و با برخورد به آنها برق درخشانی پدید بیاورند. ارکاوی می‌گوید: «این نظریه همه چیز را توضیح نمی‌دهد، ولی تنها چیزیست که به آن نزدیکست.»
انفجاری که در سال ۱۹۵۳ در جای iPTF14hls دیده شده بود. چنان چه در تصویر سال ۱۹۹۳ می‌بینید، اثری از آن نیست
وی می‌افزاید: «چیزی که می‌توانیم درباره‌ی یک ابرنواختر بگوییم اینست که چه مدت پیش منفجر شده بوده. شگفت این که این یکی حتی با گذشت دو سال، نمایی مانند یک ابرنواختر دو ماهه دارد.» انگار که انفجار این ستاره با حرکت آهسته رخ داده است.

فهمیدن این که رواج ستارگانی با انفجارهای چندگانه چقدر است کار ناممکنیست. ارکاوی می‌گوید: «درست است که این نخستین موردیست که یافته‌ایم، و به اندازه‌ی درخشان است که به سختی می‌تواند نادیده‌اش گرفت، ولی مانند معمولی‌ترین ارنواخترها دیده می‌شود... ما نمی‌دانیم چند تا از آنها را تاکنون دیده‌ایم و [چون مانند دیگر ابرنواخترها بوده‌اند] دیگر هیچگاه نگاهشان نکرده‌ایم [تا ببینیم باز هم منفجر می‌شود یا نه]. شاید آنها را از دست داده باشیم.»

بر پایه‌ی مقاله‌‌ای که در نیچر منتشر شده، رصدهای تازه‌ترِ این ستاره نشان می‌دهد که انفجار ۲۰۱۴ احتمالا آخرین انفجارش بوده. اخترشناسان برای رصد کم‌نور شدنش به سراغ تلسکوپ‌های دیگر رفته‌اند و به زودی تلسکوپ فضایی هابل را نیز به کار خواهند گرفت. به زودی، مرکز ابرنواختر -جایی که اکنون یک سیاهچاله پنهان شده- را باید بشود دید. ار کاوی می‌گوید: «ما تصمیم قاطع داریم که از این یکی چشم بر نداریم.»

استن ووزلی، مدیر مرکز پژوهش ابرنواخترها در دانشگاه کالیفرنیا، سانتا کروز می‌گوید شناخت این ابرنواختر می‌تواند به شناخت ما از فرگشت پرجرم‌ترین ستارگان کیهان، و پیدایش گونه‌های ویژه‌ای از سیاهچاله‌ها کمک کند. وی می‌گوید: «در این زمان، این ابرنواختر بزرگ‌ترین دلهره‌ی اخترشناسان شده: چیزیست که نمی‌دانند چیست.»

-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
supernova - zombie star - star - constellation of the Great Bear - Iair Arcavi - Las Cumbres Observatory - California - Intermediate Palomar Transient Factory - iPTF - San Diego - Milky Way - sun - iPTF14hls - pulsational pair-instability model - Nature - Hubble space telescope - Stan Woosley - Center for Supernova Research - University of California - Santa Cruz - black hole

منبع: guardian

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه