یک شباهت دیگر میان زمین و تیتان: توفان شن

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
تیتان، بزرگ‌ترین ماه سیاره‌ی کیوان، از جهاتی بسیار، به گونه‌ی شگفت‌آوری همانند زمین ماست. دریاچه دارد، دریا و دریاکنار دارد، جَوی چگال دارد، بر آن باران می‌بارد، و فصل‌هایش هم تغییر می‌کنند. در روز ۲۴ سپتامبر، گزارشی از پژوهشگران در نشریه‌ی نیچر جئوساینس منتشر شد که یک همانندی دیگر نیز به این فهرست افزود: توفان غبار.

این گروه پژوهشگران به رهبری سباستین رودریگز، اخترشناس دانشگاه دیدرو پاریس، این توفان را در عکس‌های فروسرخی که فضاپیمای کاسینی ناسا حدود ۱۰ سال پیش گرفته بود شناسایی کردند. این غبارها در نگاه نخست مانند ابر دیده می‌شدند، ولی بررسی‌های دقیق‌تر سرشت آنها را آشکار کرد. رودریگز می‌گوید: «این شن و غباری بود که از میدان‌های بزرگ تلماسه‌ای در استوای تیتان برخاسته بود.»

شن‌های تیتان چیزهای عجیب و بیگانه‌ای هستند. پژوهشگران بر این باورند که این شن‌ها از ماسه‌ی ریزدانه، مانند چیزی که روی زمین می‌بینیم درست نشده‌اند، بلکه مواد آلی هستند و زمانی پدید آمده‌اند که مولکول‌های آلی در جوِ پر از متانِ این ماه به اندازه‌ی کافی رشد کردند که توانستند بر سطح فرود بیایند. بادهای تند این دانه‌های آلی را بلند می‌کنند و آن‌ها وارد ابرهای دور استوا می‌کنند.

عکس‌هایی که فضاپیمای کاسینی در ۹ دیدارش با تیتان در سال‌های ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ گرفته. در این عکسها سه نمونه از این توده‌ها که پدیدار شده و سپس ناپدید شدند به عنوان توده‌های توفان شن شناسایی شد
برخی از توفان‌های شنی که کاسینی دیده بود بسیار بزرگ بودند و تنها می‌توانستند توسط بادهای بسیار نیرومند پدید آمده باشند. این نشان می‌دهد که شن‌های زمینه هم می‌توانند جابجا شوند و همچنین تلماسه‌های غول‌پیکری که مناطق استوایی تیتان را پوشانده هنوز فعالند و دگرگون می‌شوند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
Saturn - Moon - Titan - Earth - Nature Geoscience - dust storm - French - Sebastien Rodriguez - Université Paris Diderot - infrared - NASA - Cassini - equator - Earth - organic molecule - methane - dune

منبع: spaceweather

آسمان در پاییز امسال

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
پاییز امسال در آسمان شب چه خبرهاییست؟
اینجا نمایی از برخی چیزهایی که در نیمکره‌ی شمالی دیده می‌شود نشان داده شده.
تصویر را صفحه‌ی یک ساعت پنداشته و با عقربه‌های آن (ساعتگرد) پیش می‌رویم: رویدادهای آغاز پاییز در سمت چپ نشان داده شده‌اند و هر چه به سمت راست برویم، زمان بیشتری می‌گذرد، تا در سمت راست به رویدادهای پایان پاییز می‌رسیم.
اجرام نزدیک‌تر به زمین، به نقاشی پایین صفحه نزدیک‌تر نشان داده شده‌اند- البته آدم درون این نقاشی یک تلسکوپ دارد ولی تقریبا همه‌ی اجرامی که از آنها نام می‌بریم بدون تلسکوپ هم دیده می‌شوند.
مانند همه‌ی فصل‌های سال، صورت‌های فلکی با نظمی سالانه پدیدار می‌شوند، و باز هم مانند هر سال، بارش شهابی شیری (اسدی) در نیمه‌های نوامبر (اواخر آبان) به اوج می‌رسد.
مانند همیشه، در زمان‌هایی پس از غروب آفتاب می‌توان ایستگاه فضایی بین‌المللی که دارد از آسمان می‌گذرد را مانند نقطه‌ای روشن و متحرک ببینیم.
سیاره‌های مشتری و بهرام (مریخ) هم در این فصل پس از غروب آفتاب دیده می‌شوند، و در اواخر پاییز، کیوان (زحل) هم پا به صحنه‌ی آسمان شب خواهد گذاشت.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Earth - constellation - Leonids meteor shower - International Space Station - ISS - Planet - Jupiter - Mars - Saturn

منبع: apod.nasa

مشاهده پدیده‌ای تازه پس از مرگ یک ستاره

انفجارهای ابرنواختری به اندازه‌ای درخشانند که نورشان از کل کهکشان میزبانشان بیشتر می‌شود. ماه‌ها یا سال‌ها زمان می‌برد تا نور یک ابرنواختر خاموش شود، و گاهی، گازهای پسمانده از انفجار به گازهای هیدروژن محیط پیرامون برخورد کرده و دوباره به طور موقت روشن می‌شود- ولی آیا این اجرام بدون دخالت بیرونی هم می‌توانند درخشان بمانند؟
برخلاف بیشتر انفجارهای ستاره‌ای که با گذشت زمان کم‌نور می‌شوند، ابرنواختر اس‌ان ۲۰۱۲ای‌یو از ۲۰۱۲ تا امروز همچنان می‌درخشد که دلیل آن سحابی باد تپ‌اختر است. تصویر بزرگ‌تر
این چیزیست که دن میلیساوجویک، استادیار فیزیک و اخترشناس دانشگاه پردو می‌گوید شش سال پس از انفجار ابرنواختر اس‌ان ۲۰۱۲ای‌یو دیده.

او می گوید: «ما [تاکنون] چنین انفجاری ندیده‌ایم که تا این اندازه روشن بماند مگر این که برهمکنشی با گازهای هیدروژنی که ستاره پیش از انفجارش پس داده بوده انجام داده باشد. ولی اینجا درخششی در طیف هیدروژن دیده نشد- [پس] چیزی دیگر باعث این برافروختگی شده.»

در انفجار ستارگان بزرگ، بخش درونی‌شان می‌رمبد، تا جایی که همه‌ی ذرات درونش تبدیل به نوترون شوند. اگر این ستاره‌ی نوترونی یک میدان مغناطیسی داشته باشد و به اندازه‌ی کافی سریع بچرخد، می‌تواند یک "سحابی باد تپ‌اختر" پدید آورد.

در گزارش این پژوهشگران که در آستروفیزیکال لترز منتشر شده آمده که به احتمال بسیار این همان چیزی بوده که برای اس‌ان ۲۰۱۲ای‌یو رخ داده.

میلیساوجویک می‌گوید: «ما می‌دانیم که انفجارهای ابرنواختری چنین ستارگان نوترونی سریع-چرخانی تولید می‌کنند، ولی هرگز شواهد سرراست و مستقیمی از آن در چنین بازه‌ی زمانی‌ای ندیده بودیم.این یک لحظه‌ی کلیدی بود که در آن، سحابی باد تپ‌اختر به اندازه‌ی کافی روشن شد تا مانند یک چراغ، پرتابه‌های بیرونی انفجار را روشن کند.»

اس‌ان ۲۰۱۲ای‌یو پیش از این هم به چند دلیل خارق‌العاده -و شگفت‌انگیز- بود. اگرچه انفجارش آنقدر روشن نبود که به عنوان یک ابرنواختر فراتابناک یا فرانواختر شناخته شود، ولی بی اندازه پرانرژی و دیرپا بود، و کاهش نورش هم به همین اندازه آهسته بود.

میلیساوجویک پیش‌بینی می‌کند که اگر پژوهشگران به رصد جاهایی که ابرنواخترهای بی‌اندازه درخشان در آنها رخ داده ادامه دهند، شاید ترادیسی‌هایی از این دست را ببینند.

وی می‌گوید: «اگر به راستی یک سحابی باد تپ‌اختر یا مگنتار در مرکز ستاره‌ی منفجر شده باشد، می‌تواند از درون به بیرون فشار آورده و حتی گازهای بیرونی را شتاب دهد. اگر چند سال بعد به سراغ برخی از این رویدادها برویم و به دقت آن را بررسی کنیم و بسنجیم، شاید گازهای پر-اکسیژنی را ببینیم که دارد با سرعتی از این هم بیشتر از نقطه‌ی انفجار دور می‌شود.»

فرانواخترها موضوع‌هایی داغ در اخترشناسیِ اجرام گذرا هستند. آنها می‌توانند سرچشمه‌های امواج گرانشی و سیاهچاله‌ها باشند، و به نظر اخترشناسان آنها می‌توانند با گونه‌های دیگری از انفجار مرتبط باشند، مانند انفجار پرتو گاما و فوران‌های رادیویی زودگذر. پژوهشگران در پی یافتن فیزیک بنیادیِ پشت این پدیده‌ها هستند، ولی دیدن آنها دشوار است زیرا به نسبت کمیابند و بسیار دور از زمین رخ می‌دهند.

تنها نسل بعدی تلسکوپ‌ها که نامشان را "تلسکوپ‌های بی‌اندازه بزرگ" گذاشته‌اند توانایی دیدن این رویدادها با چنین جزییاتی را خواهند داشت.

میلیساوجویک می‌گوید: «این فرآیندی بنیادین در طبیعت است. اگر آنها نبودند ما هم وجود نمی‌داشتیم. بسیاری از عنصرهای پایه‌ی زندگی از انفجارهای ابرنواختری می‌آیند -کلسیم درون استخوان‌هایمان، اکسیژن که تنفس می‌کنیم، آهن که در خونمان است- من فکر می‌کنم شناخت این فرآیندها برای ما به عنوان شهروندان کیهان اهمیتی کلیدی دارد.»

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - supernova - galaxy - hydrogen - Dan Milisavljevic - Purdue University - SN 2012au - spectral spike - neutron - neutron star - magnetic field - pulsar wind nebula - Astrophysical Journal Letters - superluminous supernova - pulsar - magnetar - gravitational wave - black hole - gamma ray burst - fast radio burst - Earth - Extremely Large Telescope - calcium - oxygen - iron

منبع: sciencedaily

عکاسی یک خودرو به هنگام جست و خیز روی یک سیارک

دو روبات کوچک جست و خیز روی سطح سیاره ریوگو را آغاز کرده‌اند.
این دو خودرو هر یک به اندازه‌ی یک ماهیتابه هستند و جابجایی آنها روی سطح سیارکِ تقریبا یک کیلومتریِ ۱۶۲۱۷۳ ریوگو به روش جست و خیز است. با گرانش اندکی که این سیارک دارد، این کاوشگرها بالا می‌پرند و پس از حدود ۱۵ دقیقه، به فاصله‌ی چند متر دورتر دوباره روی سطح فرود می‌آیند.
در روز جمعه، فرودگر مینروا-آی‌آی-۱ از فضاپیمای هایابوسا۲ جدا شد، خودروهای ۱ای و ۱بی را روی سطح انداخت و خود نیز روی آن فرود آمد.
در روز شنبه، خودروی ۱ای به هنگام یکی از نخستین جهش‌ها بر روی سطح سیارک، عکسی از این خانه‌ی تازه‌اش (سمت چپ) گرفت.
بررسی ریوگو نه تنها می‌توانند به شناخت ما از سطح و درون سیارک ریوگو کمک کند، بلکه درباره‌ی مواد زندگی‌سازی که در آغاز پیدایش سامانه‌ی خورشیدی در دسترس بود نیز به ما آگاهی‌هایی دهد.
بر پایه‌ی برنامه، هایابوسا۲ دو خودروی جهنده‌ی دیگر را هم در آینده روی سیارک می‌اندازد و خودش هم پس از گردآوری نمونه‌های خاک و سنگ ریوگو، در سال ۲۰۲۱ به زمین باز خواهد گشت و این نمونه ها را برای بررسی بیشتر به زمین خواهد آورد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Hayabusa2 - 162173 Ryugu - Rover 1A - lander - MINERVA-II-1 - Rover 1B - Solar System - Earth

منبع: apod.nasa

پاستای هسته‌ای- سخت‌ترین ماده کیهان

دستور پخت "پاستای هسته‌ای" در سه مرحله:
۱) یک ستاره‌ی بزرگ و رو به مرگ را آنقدر بجوشانید تا تبدیل به ابرنواختر شده و منفجر شود (این شاید یک میلیارد سالی زمان ببرد، پس حوصله داشته باشید).

۲) هر چه پروتون‌ و الکترون‌ درون هسته‌ی چروکیده‌ی ستاره مانده را آنقدر به شدت به هم بزنید تا با هم ادغام شده و سوپی فراچگال از نوترون‌ بسازند. تا جایی که نیاز است گرانش هم به آن بیافزایید.

۳) این خمیر نوترونی را به هم فشار دهید تا به کُره‌ای هوابندی شده به اندازه‌ی شهر تورنتو تبدیل شود. آن را با یک پوسته‌ی بلوری بپوشانید و تا ۶۰۰ هزار درجه‌ی سانتیگراد به آن گرما بدهید.

و تمام! شما یکی از شگرف‌ترین معجون‌های کیهان را درست کرده‌اید- پاستای هسته‌ای.
اخترفیزیکدانان چندین سالست که احتمال وجود یک چنین آمیزه‌ی پاستا-مانندی از مواد درون ستارگان نوترونی می‌دهند- ستارگانی به نسبت کوچک و بی‌اندازه چگال که در پی رمبش ستارگان بزرگ زیر فشار گرانش خودشان پدید می‌آیند.

نیروهای رقیب میان پروتون‌ها و نوترون‌ها در ستارگان نوترونی باعث می‌شود تا این ماده شکل‌های شگفت‌انگیزی پیدا کند، پیکره‌هایی مانند استوانه‌های دراز یا ورقه‌های تخت که به طور معمول "ماکارونی" و "لازانیا" خوانده می‌شوند- دلیل نام "پاستای هسته‌ای" هم همین است.

درست مانند پاستایی که ما درست کرده‌ایم، پاستای هسته‌ای هم ته‌مانده‌های بسیاری به جا می‌گذارند (شاید واقعا تنها ماده‌ای که بتواند از یک انفجار ابرنواختری جان به در ببرد). ولی بر خلاف نودل‌های زمینی، پاستای هسته‌ای می‌تواند سخت‌ترین و محکم‌ترین ماده در کیهان باشد.

در پژوهش تازه‌ای که گزارش آن در نشریه‌ی فیزیکال ریویو لترز منتشر شده، گروهی از پژوهشگران آمریکایی و کانادایی برای آزمایش سختی پاستای هسته‌ای، یک رشته شبیه‌سازی رایانه‌ای انجام دادند. این شبیه‌سازی‌ها بر پایه‌ی همه‌ی آن چیزی بود که درباره‌ی شرایطی که ستارگان نوترونی در آن پدید می‌آیند می‌دانیم. این دانشمندان تعیین کردند که نیروی موردنیاز برای شکستن یک ورق از پاستای هسته‌ای تقریبا ۱۰ میلیارد برابر نیروییست که برای شکستن فولاد نیازست.

در پژوهشنامه‌ی این گروه آمده: «از این نظر پاستای هسته‌ای می‌تواند سخت‌ترین ماده در کیهانی که می‌شناسیم باشد.»

بیشتر سختی و سفتی پاستای هسته‌ای به احتمال بسیار زیر سر چگالی آنست. گمان می‌رود پاستای نوترونی تنها درون ستارگان نوترونی وجود دارد که از رمبش ستارگان بزرگ (دستکم هشت برابر جرم خورشید) زیر فشار گرانش خودشان پدید می‌آیند. بنابراین ستارگان نوترونی جرمی‌ هم‌ارز خورشید (یا بیشتر) را در کره‌ای به قطر حدود ۲۰ کیلومتر جا داده‌اند. برای به ذهن آوردن چگالی باورنکردنی آن، جرمی هم‌ارز ۱.۳ میلیون زمین را در کره‌ای تنها به پهنای یکی از شهرهای آمریکا تصور کنید.
برداشت هنری از پاستای هسته‌ای درون ستارگان نوترونی
در چنین شرایطی، همه‌ی چیزهای درون ستاره‌ی نوترونی بسیار بسیار سنگین‌تر از هر جای دیگری از کیهان خواهند بود. بر پایه‌ی یکی از گزارش‌های ناسا در سال ۲۰۰۷، مکعبی به اندازه‌ی یک حبه قند از ماده‌ی ستاره‌ی نوترونی وزنی بیش از ۱ میلیارد تن خواهد داشت- تقریبا به اندازه‌ی وزن کوه اورست.

و بر پایه‌ی این پژوهش تازه، پاستای هسته‌ای می‌تواند به اندازه‌ای سخت و محکم و به اندازه‌ای چگال و فشرده شود که حتی بتواند با لایه‌هایش "کوه‌هایی" کوچک بسازد که در برخی از ستارگان نوترونی، پوسته‌ی ستاره را در جاهایی از آن بالا ببرند. با چرخش این ستارگان (که می‌تواند بی‌اندازه سریع باشد)، این برجستگی‌ها از دید نظری می‌توانند در بافت فضازمان پیرامون ستاره موج بیندازند- چیزی که به نام موج گرانشی شناخته می‌شود.

سال پیش امواج گرانشی ناشی از برخورد دو ستاره‌ی نوترونی به یکدیگر دیده شد، ولی این که پاستای هسته‌ای هم ارتباطی به آن دارد یا نه نیازمند بررسی‌های بسیار بیشتر است. دستکم بیایید امیدوار باشیم که این پژوهش تازه بسیاری از دوستداران فضا را تشنه‌ی پاسخ کرده باشد.

--------------------------------------------
درهمین زمینه خوانده بودید:

-------------------------------------------- 
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
nuclear pasta - star - supernova - proton - electron - core - neutron - Toronto - lasagna - spaghetti - Physical Review Letters - United States - Canada - steel - Earth - sun - NASA - Mount Everest - gravitational wave -

منبع: Space.com

آنالمای خورشید در آسمان اسکاتلند

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
آیا خورشید همیشه در یک زمان از هر روز به یک نقطه‌ی آسمان بر می‌گردد؟
نه. یک راه خوبِ دیداری برای پاسخ به این پرسش، پدید آوردن یک آنالما است، ساختن تصویری از پیوند عکسهایی که همگی از یک نقطه و در یک زمان از روز، در درازنای یک سال گرفته می‌شوند.
آنالمای درون این تصویر از همگذاری عکس‌هایی درست شده که هر چند روز یک بار، سر ساعت ۴ بعد از ظهر، از جایی نزدیک روستای کالانیش در هبردیز بیرونی در اسکاتلند بریتانیا گرفته شده بودند.
در پیش‌زمینه‌ی تصویر "سنگ‌های کالانیش" را می‌بینیم، دایره‌ای از سنگ‌ها که حدود ۲۷۰۰ سال پیش از میلاد، در عصر مفرغ (عصر برنز) ساخته شده بودند. این که چیدمان سنگ‌های کالانیش از دیدگاه ستاره‌شناسی اهمیتی داشته یا نه روشن نیست.
 دلیل شکل هشتی (8) آنالماها کجی (انحراف) محور چرخش زمین و بیضی بودن مدار زمین به گرد خورشید است.
بالاترین و پایین‌ترین نقطه‌های آنالما مربوط به روزهای انقلاب‌ تابستانی و زمستانی هستند. ولی هموگان‌ها (اعتدال‌ها) نقطه‌های میانی آنالما هستند (پایین‌تر از نقطه‌ی برخورد).
امروز ساعت ۱:۵۴ بامداد به وقت جهانی (۵:۱۵ بامداد به وقت ایران)، زمان هموگان پاییزی بود، هنگامی که مدت روز و شب در سرتاسر سیاره‌ی زمین با هم برابر می‌شد. در بسیاری از فرهنگ‌ها، تغییر فصل که در این هموگان‌ها رخ می‌دهد بزرگ داشته و جشن گرفته می‌شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
Sun - analemma - Callanish - Outer Hebrides - Scotland - UK - Callanish Stones - Bronze Age - Earth - axis - ellipticity - solstice - equinox - planet

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

پنجره‌ای به آسمان رنگین خلیج هادسن

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این عکس در شب ۱۸ اوت، از پشت پنجره‌ی هواپیمای پرواز سان فرانسیسکو به زوریخ گرفته شده و نمایی فریبنده از پرده‌های رنگین و لرزان شفق قطبی را در آسمان خلیج هادسن نشان می‌دهد.
عکس از همگذاری دیجیتالی شش نوردهی کوتاه جداگانه و با یک دوربین دستی در زمانی نزدیک به طلوع آفتاب درست شده و این شفق‌های قطبی را در افق شمال خاوری که داشت کم کم روشن می‌شد نمایان کرده است.
رد درخشان یک شهاب هم زیر دسته‌ی ملاقه‌ی خرس بزرگ (هفت برادران) دیده می‌شود که راستایش به صورت فلکی برساووش می‌رسد. این یک شهاب برساووشی بود، با آن که چند شب از بیشینه‌ی این بارش می‌گذشت.
این شفق‌های زیبا و این شهاب درخشان همگی در جو بالایی زمین، فرازای حدود ۱۰۰ کیلومتری پدید می‌آیند، بسیار بالاتر از هواپیماهای مسافربری.
شفق‌های قطبی دستاورد برخورد ذرات باردار پرانرژی به مغناطکره‌ی زمینند ولی شهاب‌ها ردهایی هستند که از سوختن ذرات سنگ و غبار دنباله‌دارها در جو زمین به جا می‌ماند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
San Francisco - Zurich - Hudson Bay - aurora borealis - Perseid meteor - Big Dipper - Perseus - Eart - magnetosphere - comet

منبع: apod.nasa

موادی که دارند با ۳۰ درصد سرعت نور به درون یک سیاهچاله کشیده می‌شوند

یک گروه از اخترشناسان بریتانیایی توانسته‌اند سرعت موادی که به سوی ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشانی به نام پی‌جی۲۱۱+۱۴۳ در فاصله‌ی حدود یک میلیارد سال نوری زمین فرو کشیده می‌شود را اندازه بگیرند که برابر با ۳۰ درصد سرعت نور بود. این دانشمندان که رهبری آنها را پرفسور کن پاوندز از دانشگاه لستر بر عهده دارد، از داده‌های پرتو X رصدخانه‌ی ایکس‌ام‌ام-نیوتن برای بررسی این سیاهچاله بهره گرفتند.
ساختار ویژه‌ی قرص در شبیه‌سازی برای یک قرص ناهم‌تراز پیرامون یک سیاهچاله‌ی چرخان
تقریبا در مرکز همه‌ی کهکشان‌ها، از جمله راه شیری خودمان، ابرسیاهچاله‌ای به جرم میلیون‌ها تا میلیاردها برابر خورشید جای دارد. اگر مواد کافی برای بلعیدن در دسترس این ابرسیاهچاله‌ها باشد، مرکز کهکشانشان را بی‌اندازه درخشان کرده و یک هسته‌ی کهکشانی فعال (ای‌جی‌ان) یا اختروش پدید می‌‌آورند.

ولی سیاهچاله‌ها به اندازه‌ای چگال و فشرده‌اند که چرخش گاز و مواد به گرد آنها تقریبا همیشه بیش از آنست که بتوانند به طور مستقیم به سوی آن فرو کشیده شوند. به جای آن، در مسیری مارپیچی درون یک قرص برافزایشی، و به آهستگی به آن نزدیک و نزدیک‌تر می‌شوند. سرعت مواد در این مسیر بیشتر و بیشتر می‌شود و داغ و درخشان شده، و انرژی گرانشی را به تابشی که اخترشناسان می‌بینند تبدیل می‌کنند.

مدار گازها پیرامون یک سیاهچاله اغلب هم‌تراز با چرخش خود سیاهچاله در نظر گرفته می‌شود، ولی دلیل قانع‌کننده‌ای برای درست بودن این پنداشت وجود ندارد. در حقیقت تغییر فصل‌ها روی زمین هم به این دلیلست که چرخش روزانه‌ی زمین هم‌تراز با مدار سالانه‌اش به گرد خورشید نیست.

دانشمندان تاکنون شناخت درستی درباره‌ی تاثیر این چرخش ناهم‌تراز بر فروکشیده شدن مواد به درون سیاهچاله پیدا نکرده‌اند. این به ویژه درباره‌ی تغذیه‌ی ابرسیاهچاله‌ها اهمیت دارد که مواد (گازها و ابرهای میان‌ستاره‌ای و حتی ستارگانِ تنها) می‌توانند از هر سو به درونشان کشیده شوند.

دانشمندان به کمک تلسکوپ ایکس‌ام‌ام-نیوتن کل دامنه‌ی طیف پرتو ایکسی که از کهکشان پی‌جی۲۱۱+۱۴۳ می‌آمد را بررسی کردند. این کهکشان با فاصله‌ی بیش از یک میلیارد سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی گیسو جای دارد و یک کهکشان سیفرت است، با یک هسته‌ی کهکشانی بسیار درخشان که دستاورد حضور یک ابرسیاهچاله در آنست.

پژوهشگران پی بردند که این طیف به شدت دچار سرخگرایی شده، که نشان می‌داد مواد از چشم ما دارند با سرعت سرسام‌آور ۳۰ درصد سرعت نور، چیزی حدود ۱۰۰ هزار کیلومتر بر ثانیه، به درون سیاهچاله می‌ریزند. این مواد تقریبا چرخشی به گرد سیاهچاله نداشتند و بی‌اندازه به آن نزدیک بودند (نزدیک در استاندارد اخترشناسی)، با فاصله‌ی تنها ۲۰ برابر افق رویداد سیاهچاله.

این مشاهدات سازگاری نزدیکی با پژوهش نظری تازه‌ای دارد که آن هم در دانشگاه لستر انجام شده و در آن، یک شبیه‌سازی ابررایانه‌ای برای "از هم گسیختن" قرص‌های برافزایشی ناهم‌تراز انجام گرفته بود. این شبیه‌سازی نشان می‌داد که حلقه‌های گاز می‌توانند از هم گسیخته شوند، چرخش یکدیگر را خنثا کنند و باعث شوند گاز به جای مسیر چرخشی، یکراست به درون سیاهچاله کشیده شود.

پرفسور پاوندز می‌گوید: «کهکشانی که ما با ایکس‌ام‌ام-نیوتن رصد کردیم سیاهچاله‌ای به جرم ۴۰ میلیون برابر خورشید دارد که بسیار درخشان است و ظاهرا خوب تغذیه می‌شود. در حقیقت ما حدود ۱۵ سال پیش باد نیرومندی در آن دیدیم که نشان می‌داد این سیاهچاله مقدار هنگفتی گاز و ماده را بلعیده بوده. با این که چنین بادهایی اکنون در بسیاری از کهکشان‌های فعال دیده می‌شود، ولی با دیدن ریزش مستقیم مواد به درون ابرسیاهچاله‌ی پی‌جی۲۱۱+۱۴۳، یک "نخستین" دیگر نیز به نام این کهکشان ثبت می‌شود.»

وی می‌افزاید: «ما توانستیم به مدت نزدیک به یک روز توده‌ای از مواد به جرم زمین را که داشت به سوی سیاهچاله کشیده می‌شد دنبال کنیم و دیدیم که تا پیش از بلعیده شدن توسط سیاهچاله، به سرعت یک سوم سرعت نور رسید.»

نتیجه‌ی دیگری که از این پژوهش می‌گیریم اینست که به احتمال بسیار، "برافزایش آشفته" برای قرص‌های ناهم تراز پدیده‌ای رایج در ابرسیاهچاله‌هاست. چنین سیاهچاله‌هایی پس از آن بسیار آهسته می‌چرخند و می‌توانند نسبت به آنچه به طور معمول پنداشته می‌شود، مواد بسیار بیشتری را ببلعند و سریع‌تر رشد کنند؛ که این می‌تواند توضیحی برای این پرسش باشد که چرا سیاهچاله‌های آغاز کیهان به سرعت به چنان جرمی رسیده بودند.

گزارش این دانشمندان در ماهنامه‌ی انجمن سلطنتی اخترشناسی منتشر شده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
UK - black hole - speed of light - galaxy - PG211+143 - Professor Ken Pounds - University of Leicester - European Space Agency - X-ray - XMM-Newton - Milky Way - supermassive black hole - Sun - quasar - active galactic nucleus - AGN - accretion disc - Earth - spectra - wavelength - constellation Coma Berenices - Seyfert galaxy - nucleus - event horizon - Dirac supercomputer - Monthly Notices of the Royal Astronomical Society

منبع: sciencedaily

همسان با ماهواره خودمان

کهکشان نامنظم ان‌جی‌سی ۵۵ گمان می‌رود کهکشانی همسان با ابر ماژلانی بزرگ (ال‌ام‌سی) باشد.
ال‌ام‌سی حدود ۱۸۰ هزار سال نوری با ما فاصله دارد و ماهواره‌ی کهکشان خودمانست، ولی ان‌جی‌سی ۵۵ با فاصله‌ی بیش از ۶ میلیون سال نوری از زمین، یکی از اعضای گروه کهکشانی سنگتراش است.
ان‌جی‌سی ۵۵ به عنوان یک کهکشان نامنظم رده‌بندی شده ولی در عکس‌هایی که با نوردهی بلند از آن گرفته می‌شود، چیزی مانند یک کهکشان قرصگون میله‌ای از آن دیده می‌شود.
ان‌جی‌سی ۵۵ با پهنای ۵۰ هزار سال نوری، از چشم ما تقریبا از لبه دیده می‌شود و ما نمایی باریک و تخت را از آن می‌بینیم، بر خلاف ال‌ام‌سی که از دیدگاه زمین، از رو به رو دیده می‌شود.
درست همان گونه که مناطق بزرگ ستاره‌زایی در ال‌ام‌سی، سحابی‌های گسیلشی را پدید آورده‌اند، ان‌جی‌سی ۵۵ هم چنین فعالیت‌هایی را نشان می‌هد.
در این تصویر بسیار پرجزییات یک هسته‌ی درخشان هم دیده می‌شود که غبارهای تیره، مناطق صورتی رنگ ستاره‌زایی، و خوشه‌های ستاره‌ای جوان و آبی بر آن نقش انداخته‌اند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Irregular galaxy - NGC 55 - Large Magellanic Cloud - LMC - Milky Way Galaxy - Sculptor Galaxy Group - barred disk galaxy - edge-on - emission nebula - star - star forming region - star cluster

منبع: apod.nasa

غبارهای روشن در تاج جنوبی

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
ابرهای غبار کیهانی و ستارگان پرانرژی جوانی که در این نمای تلسکوپی دیده می‌شوند با فاصله‌ی ۵۰۰ سال نوری از زمین، نزدیک مرز شمالی صورت فلکی تاج جنوبی جای دارند.
ابرهای غبار جلوی نور ستارگان پس‌زمینه‌ی کهکشان را گرفته‌اند ولی مجموعه سحابی‌های بازتابی خیره‌کننده‌ای که دیده می‌شود، به نام‌های ان‌جی‌سی ۶۷۲۶، ان‌جی‌سی ۶۷۲۷ و آی‌سی ۴۸۱۲ در اثر بازتاب نور ستارگان داغ و جوان از روی همین ابرهای غبار، به رنگ آبی ویژه‌ی این گونه سحابی‌ها می‌درخشند.
این غبارها همچنین در برخی نقاط ستارگانی نوزاد و رو به رشد را نیز در دل خود پنهان کرده‌اند.
بالا، سمت راست چارچوب سحابی زردفام ان‌جی‌سی ۶۷۲۹ را می‌بینیم که به گرد ستاره‌ی متغیر جوان "آر تاج جنوبی" کمانه زده.
نزدیک آن، کمان‌های درخشان و حلقه‌هایی را می‌بینیم که برخورد جریان‌های برون‌ریزِ ستارگان نوزادِ درونشان آنها را برانگیخته کرده. این اجرام به نام اجرام هربیگ-هارو شناخته می‌شوند.
گستردگی این چشم‌انداز در آسمان سیاره‌ی زمین حدود ۱ درجه است که بر پایه‌ی فاصله‌ی برآوردی این منطقه‌ی ستاره‌زایی، تقریبا هم‌ارز ۹ سال نوری می‌شود.
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - Corona Australis - Southern Crown - Milky Way - reflection nebula - NGC 6726 - NGC 6727 - IC 4812 - reflect - NGC 6729 - R Coronae Australis - Herbig-Haro objects

منبع: apod.nasa

ابرهای ماژلانی در گذشته سه تا بوده‌اند

* به باور اخترشناسان، دو تا از نزدیک‌ترین همسایه‌های کهکشان راه شیری راه شیری (ابرهای کوچک و بزرگ ماژلانی) احتمالا زمانی یک همدم سومی هم داشته‌اند.

بر پایه‌ی پژوهشی تازه، ابر ماژلانی بزرگ ۳ تا ۵ میلیارد سال پیش یک کهکشان "درخشان" را بلعیده بوده.
ابر ماژلانی بزرگ- تصویر بزرگ‌تر
بنجامین آرمسترانگ از مرکز بین المللی پژوهش‌های رادیواخترشناسی (ICRAR) و دانشگاه استرالیای باختری می‌گوید بیشتر ستارگان در ابر ماژلانی بزرگ چرخشی ساعتگرد دور مرکز کهکشان دارند. ولی برخی از ستارگانش به گونه‌ای نامعمول در جهت پادساعتگرد می‌چرخند.

آرمسترانگ که نویسنده‌ی اصلی این پژوهش است می‌گوید: «در آغاز گمان می‌رفت این ستارگان از همدمش، ابر ماژلانی کوچک آمده‌اند [۱].»«[ولی] پنداشت ما این بود که احتمالا این ستارگان دستاورد ادغام با کهکشانی دیگر در گذشته‌اند.»

آرمسترانگ برای بررسی این موضوع یک شبیه‌سازی رایانه‌ای برای ادغام کهکشان‌ها انجام داد. وی می‌گوید: «چیزی که پی بردیم اینست که در چنین رویداد ادغامی، چرخش‌های وارونه پس از ادغام بسیار رخ می‌دهد.»«این با چیزی که در ادغام‌های کهکشانی واقعی می‌بینیم سازگاری دارد.»

ابرهای ماژلانی با چشم نامسلح در آسمان نیمکره‌ی جنوبی دیده می‌شوند. ابر ماژلانی بزرگ حدود ۱۶۰ هزار سال نوری و ابر ماژلانی کوچک حدود ۲۰۰ هزار سال نوری از ما فاصله دارند.

به گفته‌ی آرمسترانگ، این کشف می‌تواند به یافتن پاسخ یک پرسش دیگر که سال‌هاست ذهن اخترشناسان را درگیر کرده هم کمک کند- این که چرا ستارگان ابر ماژلانی بزرگ به طور کلی یا بسیار جوانند یا بسیار پیر؟

وی می‌گوید: «در کهکشان‌ها اجرام بزرگی به نام خوشه‌های ستاره‌ای هست. این خوشه‌ها دربردارنده‌ی شمار بسیار بسیار زیادی ستاره‌اند که همگی همسن‌اند در محیطی یکسان به دنیا آمده‌اند.»«... در ابر ماژلانی بزرگ هم خوشه‌های بسیار پیر دیده می‌شود و هم خوشه‌های بسیار جوان- حد میانگین نمی‌بینیم.»

به گفته‌ی آرمسترانگ این چیزیست که به نام مساله‌ی "شکاف سنی" شناخته می‌شود: «چنانچه می‌بینیم در ابر ماژلانی بزرگ، ستاره‌زایی دوباره آغاز شده بوده، که می‌تواند نشانگر یک ادغام کهکشانی بوده باشد.» 

آرمسترانگ می‌گوید این یافته می‌تواند به توضیح این هم کمک کند که چرا به نظر می‌رسد ابر ماژلانی بزرگ قرص ضخیمی دارد. او می‌گوید: «پژوهش ما هنوز بسیار مقدماتی است ولی نشان می‌دهد که این گونه فرآیندها می‌توانند دلیل کلفت‌تر شدن قرص کهکشان در گذشته باشند.»

پژوهشنامه‌ی این دانشمندان در شماره‌ی ۱۸ سپتامبر ماهنامه‌ی انجمن سلطنتی اخترشناسی انتشار یافته است.

--------------------------------------------
یادداشت:
۱] درباره‌ی این نظریه خوانده بودید: * ابر بزرگ ماژلان یک دزد ستاره است! 

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
galaxy - Large Magellanic Cloud - ICRAR - Masters student - Benjamin Armstrong - clockwise - star - anti-clockwise - Small Magellanic Cloud - University of Western Australia - computer modelling - Small Magellanic Cloud - Milky Way - star cluster - age-gap - star formation -

منبع: sciencedaily

ویژگی ناشناخته پیرامون یک ستاره نوترونی

تصویر فروسرخ تلسکوپ هابل از ستاره‌ی نوترونی RX J0806.4-4123 با تابش گسترده‌ی فروسرخ. ستاره‌ی نوترونی همان لکه‌ی سیاه در چارچوب کوچک سمت راست است که در چارچوب پیوست بزرگ‌تر نمایانده شده. دایره‌ی آبی جایگاه تپ‌اختر در طیف پرتو X از چشم تلسکوپ چاندرا را نشان می‌دهد، و بعلاوه‌ی سفید هم جای آن را در طیف دیدنی-فرابنفش باز هم از چشم هابل
تلسکوپ فضایی هابل ناسا پرتوی فروسرخ نامعمولی پیرامون یک ستاره‌ی نوترونی به نام RX J0806.4-4123 دیده که می‌تواند نشانگر ویژگی‌هایی ناشناخته باشد. یک احتمال اینست که قرصی از غبار این ستاره را در بر گرفته؛ بر پایه‌ی احتمال دیگر، از برخورد بادهایی پرانرژی که از این جرم می‌وزند به گازهای میان‌ستاره‌ایِ پیرامون ستاره که دارد در آن حرکت می‌کند چنین تابشی پدید آمده.

ستارگان نوترونی بیشتر در طیف‌ رادیویی و طیف‌های پرانرژی، مانند پرتوهای X بررسی می‌شوند، ولی این پژوهش نشان می‌دهد که اگر آنها را در طیف فروسرخ هم بررسی کنیم به آگاهی‌های تازه و شگفت‌انگیزی درباره‌ی آنها دست پیدا می‌کنیم.

بتینا پاسلت از دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا و نویسنده‌ی این پژوهش می‌گوید: «این ستاره‌ی نوترونی عضو یک گروه هفت‌تایی از تپ‌اخترهای پرتو ایکس به نام "هفت باشکوه" (Magnificent Seven)** است که داغ‌تر از چیزی‌اند که با توجه به سنشان و ذخیره‌ی انرژیِ در دسترسی که از دسترفت انرژی چرخشی فراهم می‌شود باید باشند. ما یک منطقه‌ی گسترده ازگسیلش‌های فروسرخ را پیرامون این ستاره‌ی نوترونی یدیم که در فاصله‌ی برآورد شده‌ی آن، بزرگی‌اش به حدود ۲۰۰ یکای کیهانی (تقریبا ۳۰ میلیارد کیلومتر) می‌رسد.»
پویانمایی هنری از قرص غبار گرم و چرخان پیرامون تپ‌اختر- این یک تصویر پویا به بزرگی ۵ مگ است، برای کامل شدنش شکیبا باشید
این نخستین ستاره‌ی نوترونی است که سیگنالی گسترده تنها در طیف فروسرخ از آن دیده می‌شود. پژوهشگران دو احتمال را برای توضیح این سیگنال گسترده پیشنهاد داده‌اند. احتمال نخست، وجود قرصی از مواد -احتمالا به طور عمده غبار- است که این تپ‌اختر را در میان گرفته. ستاترگان نوترونی به دلیل چرخش سریعشان که باعث می‌شود پرتویشان در بازه‌های زمانی کوتاه به چشم ما برسد، تپ‌اختر نیز خوانده می‌شوند.

پاسلت می‌گوید: «بر پایه‌ی یک نظریه، این قرص چیزی به نام یک "قرص اندوخته" (fallback disk) از مواد است که انفجار ابرنواختر آن را به گرد ستاره‌ی نوترونی فشرده کرده. چنین قرصی می‌تواند از مواد خود ستاره‌ی منفجر شده، و "پیش از" انفجار پدید آمده باشد. برهم‌کنش آن با ستاره‌ی نوترونی می‌توانسته به آن گرما داده و چرخشش را کُند کرده باشد. اگر تایید شود که این یک قرص اندوخته است، شناخت کلی ما درباره‌ی فرگشت و روند دگرگونی ستارگان نوترونی تغییر خواهد کرد.»

وی می افزاید: «توضیح احتمالی دوم برای این تابش فروسرخ گسترده از ستاره‌ی نوترونی یک "سحابی باد تپ‌اختر" است.»
فبرداشت هنری از سحابی باد یک تپ‌اختر- تصویر بزرگ‌تر
پاسلت می‌گوید: «یک سحابی باد تپ‌اختر مستلزم اینست که ستاره‌ی نوترونی یک "باد تپ‌اختر" داشته باشد. باد تپ‌اختر می‌تواند هنگامی پدید بیاید که ذرات در میدان الکتریکی‌ای که در اثر چرخش سریع ستاره‌ی نوترونی با میدان مغناطیسی نیرومند ایجاد شده، شتاب بگیرند. با حرکت ستاره‌ی نوترونی در محیط میان‌ستاره‌ای با سرعت سریع‌تر از صوت، در اثر برخورد باد تپ‌اختر با مواد ستاره‌ای یک شوک می‌تواند پدید بیاید. ذرات برخوردی در این شوک می‌توانند پرتوهای سنکروترون بگسیلند و سیگنال فروسرخ گسترده‌ای که می‌بینیم را پدید بیاورند. سحابی‌های باد تپ‌اختر به طور معمول در طیف پرتو X دیده می‌شوند و سحابی باد تپ‌اختری که تنها در طیف فروسرخ دیده می‌شود یک مورد بسیار نامعمول و هیجان‌انگیز است.»

در آینده اخترشناسان به کمک تلسکوپ فضایی جیمز وب ناسا می‌توانند این زمینه‌ی نویافته را در طیف فروسرخ بررسی بیشتری کرده و شناخت بهتری درباره‌ی فرگشت ستارگان نوترونی پیدا کنند.

پژوهشنامه‌ی دانشمندان درباره‌ی این کشف شگفت‌آور و دو احتمالِ پیشنهادشده در شماره‌ی ۱۷ سپتامبر نشریه‌ی آستروفیزیکال جورنال منتشر شده است.

--------------------------------------------
** پیش از این درباره‌ی یکی دیگر از تپ‌اخترهای این گروه هم مطلبی خوانده بودید: 
* تایید احتمالی یک نظریه کوانتومی پس از ۸۰ سال

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
infrared - neutron star - NASA - Hubble Space Telescope - radio - X-rays - Astrophysical Journal - Magnificent Seven - Bettina Posselt - Pennsylvania State - RX J0806.4-4123 - pulsar - fallback disk - progenitor - supernova - pulsar wind nebula - pulsar wind - electrical field - magnetic field - speed of sound - shock - synchrotron radiation - James Webb Space Telescope

منبع: nasa

پیله سرخ ماکیان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۷.۴ مگ)
سحابی پیله در دل خود خوشه‌ای از ستارگان نوزاد و رو به رشد را پنهان کرده. این پیله‌ی کیهانی که بالا، سمت راست دیده می‌شود همچنین دنباله‌ی بلندی از ابرهای غبار تیره‌ی میان‌ستاره‌ای در سمت چپ خود دارد.
سحابی گسیلشی زیبای پیله که به نام آی‌سی ۵۱۴۶ نیز شناخته می‌شود، حدود ۱۵ سال نوری گستردگی دارد و به فاصله‌ی حدود ۳۳۰۰ سال نوری از زمین در راستای صورت فلکی شمالی ماکیان دیده می‌شود.
سحابی پیله هم مانند دیگر مناطق ستاره‌زایی، ابرهای گاز هیدروژنی دارد که از تابش پرانرژی ستارگان داغ و جوان برانگیخته شده و پرتوی سرخ‌فام ویژه‌ای از خود می‌گسیلند، و همچنین مناطقی از غبار در لبه‌ی یک ابر مولکولی تقریبا نادیدنی، که نور ستارگان را به رنگ آبی بازمی‌تابانند.
در حقیقت، ستاره‌ی درخشان نزدیک مرکز این سحابی به احتمال بسیار تنها چند صد هزار سال سن دارد و نه تنها باعث برافروختگی سحابی شده بلکه با پس زدن و پراکندن گاز و غبار ستاره‌زاییِ ابر مولکولی، در آن یک حفره هم پدید آورده است.
این نمای رنگی بسیار ژرف (با نوردهی بلند) از سحابی پیله ویژگی‌های فریبنده‌ای را درون و پیرامون این پرورشگاه غبارآلود ستاره‌ای نشان می‌دهد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Cocoon Nebula - star - interstellar dust - IC 5146 - constellation of the Swan - Cygnus - hydrogen - molecular cloud.

منبع: apod.nasa

نمک، فلفل، و یخ در آسمان!

اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام، فیسبوک، و یا توییتر یک ستاره در هفت اسمان تماشا کنید
این شب‌ها آسمان سیاره‌ی زمین میزبان یک دنباله‌دار خوش‌عکس است.
دنباله‌دار ۲۱پی/ژاکوبینی-زینر که روشنایی‌اش اندکی زیر آستانه‌ی دید چشم نامسلح است، اکنون دُمی بلند برای خودش درست کرده که نمایی زیبا و مناسب برای دوربین‌های دوچشمی و دوربین‌های حسمند از آن پدید آورده است.
در این ویدیوی زمان‌گریز که ۹۰ دقیقه را در ۲.۵ ثانیه فشرده کرده، حرکت دنباله‌دار ۲۱پی در هفته‌ی گذشته را بر پهنه‌ی بخشی از آسمان می‌بینیم.
چیزی که اینجا شاید عجیب به نظر برسد اینست که دم ۲۱پی همراستا با مسیر آن نیست. دلیلش اینست که دم دنباله‌دارها همیشه در راستای خورشید است، ولی خود این دنباله‌دار در زمان گرفتن این عکس‌ها رو به خورشید حرکت نمی‌کرد.
در پس‌زمینه‌ی دوردست آسمان، بالا سمت چپ، ام۳۷ را می‌بینیم که به نام خوشه‌ی ستاره‌ای نمک و فلفل نیز شناخته می‌شود. در میانه‌ی تصویر هم ستاره‌ی درخشان و سرخ‌فام وی۴۴۰ ارابه‌ران به چشم می‌خورد.
این گلوله برفی گلی ۲ کیلومتری که دارد خاک و غبارش را در اثر گرمای خورشید به فضا پس می‌زند، همین یک هفته پیش از نزدیک‌ترین نقطه‌ی مسیرش به خورشید و زمین گذشت و اکنون با پیشروی به سوی آسمان جنوب، از نورش هم کم و کمتر می‌شود، ولی تا حدود یک ماه دیگر نیز می‌توان آن را با دوربین‌های ثابت پیدا کرد و نماهای خوبی از آن ثبت کرد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
unaided eye - Comet 21P / Giacobini-Zinner - tail - binoculars - time-lapse - Sun - Salt & Pepper - star cluster - M37 - star - V440 Auriga - Sun - Earth

منبع: apod.nasa

گره‌های سرخ یک کهکشان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
صورت فلکی شمالی گیسو میزبان خوشه‌ی غول‌پیکری به نام خوشه‌ی گیسو است- ساختاری از بیش از یک هزار کهکشان که نیروی گرانش آنها را کنار هم نگه داشته. بسیاری از کهکشان‌های این خوشه از رده‌ی کهکشان‌های بیضیگون هستند، از جمله کهکشان درخشان‌تر در میانه‌ی این تصویر که ان‌جی‌سی ۴۸۶۰ نام دارد.

ولی در حومه‌های این خوشه کهکشان‌های جوان‌ترِ مارپیچی جای دارند که با افتخار بازوان مارپیچی خود را به رخ می‌کشند. در این تصویر نمونه‌ی شگفت‌انگیزی از این مارپیچی‌ها دیده می‌شود- کهکشان زیبای ان‌جی‌سی ۴۸۵۸ که با ظاهر نامعمول و آشفته و آتشین، در سمت چپ همسایه‌ی درخشانش خودنمایی می‌کند.

ان‌جی‌سی ۴۸۵۸ کهکشان ویژه‌ایست. به جای این که یک مارپیچی ساده باشد، چیزیست به نام یک "توده کهکشان" است، یعنی چنان چه از نامش برمی‌آید، کهکشانیست که با چند گره درخشان از مواد در بر گرفته شده که به نظر می‌رسد از خود آن ریشه گرفته‌اند و با دور شدن از کهکشان، خود را از آن جدا کرده و ساختار ویژه‌ی خود را پدید آورده‌اند.

ویژگی دیگر ان‌جی‌سی ۴۸۵۸ نرخ ستاره‌زایی بی‌اندازه آتشین آنست که می‌توان پیامد برهمکنش آن با کهکشانی دیگر در گذشته‌ی نزدیک باشد. فاصله‌ی این کهکشان از زمین ۳۰۰ میلیون سال نوریست و ما داریم آن را در ۳۰۰ میلیون سال پیش می‌بینیم. این کهکشان با چنان آهنگی دارد گازهایش را مصرف می‌کند که تاکنون باید همه‌ی آن را مصرف کرده باشد.

رنگ گره‌های درخشان آن نشان می‌دهد از هیدروژن تشکیل شده‌اند که در اثر پرتوهای ستارگان جوان بسیارِ درونشان برانگیخته شده و به فام‌های گوناگون سرخ می‌درخشند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
constellation of Coma Berenices - Berenice's Hair - Coma Cluster - elliptical - NGC 4860 - spiral galaxy - NGC 4858 - galaxy aggregate - star formation - hydrogen

منبع: spacetelescope

زیباروی کیهانی با گیسوان آشفته

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
تلسکوپ بسیار بزرگ (وی‌ال‌تی) در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا به کمک دستگاه‌ طیف‌نگار فورس۲ی خود، کهکشان مارپیچی زیبایی به نام ان‌جی‌سی ۳۹۸۱ در صورت فلکی پیاله را با همه‌ی شکوه و جلالش بر زمینه‌ی قیرگون فضا به تصویر کشیده.

چشمان تیزبین وی‌ال‌تی در این تصویر بازوهای مارپیچی ان‌جی‌سی ۳۹۸۱ را با پهنه‌های گسترده‌ی غبار و مناطق ستاره‌زایی، و همچنین قرصی درخشان از ستارگان داغ و جوان ثبت کرده. قرص این کهکشان نسبت به راستای دید ما کج است و این به اخترشناسان امکان داده تا به خوبیدرون قلب آن و مرکز درخشانش را ببینند. این مرکز ناحیه‌ای بسیار پرانرژی‌ است که یک ابرسیاهچاله در آن لانه کرده.

چشم‌انداز بسیار گسترده‌ی ان‌جی‌سی ۳۹۸۱ در
صورت فلکی پیاله. اندازه‌ی بزرگ‌تر. دو اندازه‌ی
بسیار بزرگ‌تر: ۴.۷ و ۲۲.۸ مگ
همچنین در لبه‌ی ساختار مارپیچی ان‌جی‌سی ۳۹۸۱ رگه‌هایی دیده می‌شود که از آن بیرون زده‌اند. به نظر می‌رسد این رشته‌ها دستاورد رویارویی ان‌جی‌سی ۳۹۸۱ با کهکشانی در گذشته‌اند و در اثر کشش گرانشی آن کهکشان از قرص ان‌جی‌سی ۳۹۸۱ به بیرون کشیده شده‌ و نمایی مانند گیسوان آشفته به آن داده‌اند.

ان‌جی‌سی ۳۹۸۱ هم بی‌شک مانند تقریبا همه‌ی کهکشان‌های دیگر همسایگانی دارد. این کهکشان با فاصله‌ی حدود ۶۵ میلیون سال نوری از زمین، عضو گروه کهکشانی ان‌جی‌سی ۴۰۳۸ است، گروهی که کهکشان‌های برخوردی پرآوازه‌ی دوشاخک را نیز در بر دارد. این گروه بخشی از ابر بزرگ پیاله است که آن هم به نوبه‌ی خود یکی از اعضای کوچک ابرخوشه‌ی دوشیزه است، مجموعه‌ی هیولاپیکری از کهکشان‌ها که میزبان راه شیری خودمان نیز هست.

ولی ان‌جی‌سی ۳۹۸۱ تنها چهره‌ی ویژه‌ی درون این عکس نیست. از چند ستاره‌ی پیش‌زمینه‌ی کهکشان خودمان که بگذریم، طیف‌نگار فورس۲ رد یک سیارک را هم بر زمینه‌ی آسمان ثبت کرده که مانند خط کم‌نوری بالای چارچوب دیده می‌شود و ناخواسته همان فرآیندهایی که برای پردازش تصویر کهکشان به کار رفته روی آن نیز انجام شده، با سه نوردهی گوناگون که مسیر آن را به سه تکه با رنگ‌های آبی، سبز و سرخ بخش کرده.

در این ویدیو با بزرگنمایی آسمان در صورت فلکی پیاله، به کهکشان ان‌جی‌سی ۳۹۸۱ می‌رسیم.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
ESO - FORS2 - spiral galaxy - NGC 3981 - Very Large Telescope - Cosmic Gems Programme - constellation of Crater - Cup - Spectrograph - VLT - star - supermassive black hole -  NGC 4038 - Antennae Galaxies - Crater Cloud - Virgo Supercluster - Milky Way galaxy - asteroid

منبع: eso

فصل شکافتن سپر مغناطیسی زمین از راه رسیده

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۲.۸ مگ)
یک هفته بیشتر به هموگان یا اعتدال پاییزی در نیمکره‌ی شمالی نمانده. این یک معنی دارد: میدان مغناطیسی زمین دارد شکاف بر می‌دارد. پژوهشگران مدت‌هاست که می‌دانند در چند هفته‌ی پیرامون اعتدال‌های فصلی شکاف‌هایی در مغناطکره‌ی زمین پدید می‌آید. باد خورشیدی از درون این شکاف‌ها وارد جو زمین می‌شود و نمایشی از شفق‌های قطبی پدید می‌آورد. [توجه کنید که حتی در زمان آرامش خورشید هم چنین چیزی می‌تواند در آغاز پاییز و بهار رخ می‌دهد-م].

یک چنین نمایشی از شفق‌ها دو شب پیش در رووانیمی فنلاند اجرا شد که اینجا عکسی از آن را می‌بینیم. الکساندر کوزنسوف، عکاس این تصویر می‌گوید این بهترین نمایش فصل تازه بود.

این پدیده به نام "اثر راسل-مک‌فرون" شناخته می‌شود، برگرفته از نام دو پژوهشگری که نخستین بار آن را توضیح دادند. پژوهشنامه‌ی دانشگاه کالیفرنیا، لس آنجلس در این باره را اینجا بخوانید.

شکاف‌ها توسط خود باد خورشیدی پدید می‌آیند. میدان‌های مغناطیسیِ رو به جنوب درون باد خورشیدی در خلاف میدان مغناطیسی زمینند که رو به شمال است. این دو همدیگر را تا اندازه‌ای خنثا می‌کنند و یک شکاف پدید می‌آورند. این خنثا کردن در هر زمانی از سال می‌تواند رخ دهد، ولی در زمان اعتدال‌ها با شدت بیشتری انجام می‌شود. در حقیقت یک پژوهش ۷۵ ساله نشان می‌دهد که سپتامبر (شهریور/مهر) [و همچنین مارس (اسفند/فروردین)] از فعال‌ترین ماه‌ها از نظر فعالیت زمین‌مغناطیسی (ژئومغناطیسی) در سال هستند- نتیجه‌ی سرراست "شکاف‌های اعتدالی".

ماهواره‌های ناسا و اسا سال‌هاست که این شکاف‌ها را شناسایی می‌کنند. شکاف‌های کوچک به اندازه‌ی ایالت کالیفرنیا هستند ولی بسیاری از آنها از کل سیاره‌مان گسترده‌ترند. در این هنگام خطری برای مردم رخ نمی‌دهد. جو سیاره‌ی ما جلوی ورود ذرات باد خورشیدی را گرفته و پس‌فروزهای زیبای شفقی را پدید می‌آورد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
autumnal equinox - Earth - magnetic field - magnetosphere - Solar wind - Northern Lights - Rovaniemi - Finland - aurora - Alexander Kuznetsov - Russell-McPherron effect - geomagnetic - equinox crack - NASA - European - California - planet

منبع: spaceweather

انفجار باشکوه روی سطح خورشید

چه بلایی سر خورشید آمده؟
هیچ بلایی! این تنها یک افروزه (رشته) است که از سطح آن بیرون زده.
این رشته که در میانه‌های سال ۲۰۱۲ پدید آمده و تا چندین روز به کمک میدان مغناطیسیِ پیوسته در تغییرِ خورشید بر روی سطح شناور مانده بود، ناگهان و به گونه‌ی نامنتظره‌ای در ۳۱ اوت منفجر شد و یک فوران تاجی پرانرژی (سی‌ام‌بی) را پدید آورد [به همراه یک شراره‌ رده‌ی سی۸ یا C8-class. نوشته‌ای درباره‌ی این رویداد در سال ۲۰۱۲: * انفجار باشکوه روی سطح خورشید]
رصدخانه‌ی پویایی‌شناسی خورشیدی ناسا (اس‌دی‌او) که این رویداد را به دقت زیر نظر داشت، انفجار پایانی را هم ثبت کرد که یکی از زیباترین فیلم‌های ثبت شده توسط این رصدخانه بود. [برای دریافت ویدیوی m4v این انفجار به بزرگی ۲.۸۷ مگابایت اینجا را بکلیکید]
این انفجار ابری از یون‌ها و الکترون‌ها را به درون فضای سامانه‌ی خورشیدی فرستاد که بخشی از آن سه روز بعد به زمین رسید و با برخورد به مغناطکره‌ی سیاره‌مان، شفق‌هایی زیبا در بخش‌های قطبی پدید آورد.
این تصویر در طیف فرابنفش گرفته شده. بالای رشته‌ی انفجاری، حلقه‌هایی از پلاسما دیده می‌شود که یک منطقه‌ی فعال را در بر گرفته‌اند.
اگرچه خورشید اکنون در وضعیتی به نسبت آرام در چرخه‌ی ۱۱ ساله‌ی فعالیتش به سر می‌برد، ولی حفره‌های نامنتظره‌ای در تاجش پدید آمده که به ذرات باردار اجازه‌ی گریز به فضا را می‌دهند.
این ذرات هم مانند همیشه شفق‌هایی زیبا پدید آورده‌اند.
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Sun - solar filament - Coronal Mass Ejection - CME - magnetic field - Solar Dynamics Observatory - electron - ion - Solar System - Earth - magnetosphere - aurora - plasma - active region - ultraviolet - cycle - hole - corona

منبع: apod.nasa

نیزه سبزی که بر کوه مون بلان فرود می‌آید

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۶ مگ)
در مرکز این چشم‌انداز شبانه‌ی آسمان و زمین، مون‌بلان پربرف، بلندترین ستیغ رشته‌کوه آلپ در جنوب سوییس خودنمایی می‌کند.
ابرهایی تنُک و نازک در بلندای جو، زمینه‌ی آسمان را مه‌آلود کرده‌اند ولی نوردهی ۱۳ ثانیه‌ایِ تصویر کمک کرده تا ستارگان دوردست و شکاف‌های تیره‌ی غباری کهکشان از پشت این ابرهای نازک و بر فراز این کوه پرآوازه نمایان شوند.
سیاره‌ی کیوان که از پشت مه، پف‌کرده به نظر می‌رسد، و همچنین ستاره‌ی کژدم‌دل (قلب عقرب)، ستاره‌ی آلفای صورت فلکی کژدم، در دو سوی کوژ مرکزی کهکشان می‌درخشند.
این عکس در شب ۱۲/۱۳ اوت، در زمان بارش شهابی برساوشی گرفته شده و رد سبز یک شهاب برساوشی را هم بر صفحه‌ی کهکشان ثبت کرده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Mont Blanc - Europe - Swiss - Alps - Milky Way - planet - Saturn - Antares - alpha star - Scorpius - galaxy - bulge - Perseid - meteor - galactic plane

منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه