ناهید و ماه و چند سوزن‌!

اگر تصویر اینجا دیده نشد روی خود آن بکلیکید
نقطه‌ای که در این تصویر کنار ماه دیده می‌شود ناهید است، روشن‌ترین شبچراغ آسمان زمین پس از ماه.
دو شب پیش، هلال ماه در مسیرش در آسمان زمین، با فاصله‌ی دیداری تنها ۱ درجه از کنار ناهید گذشت.
ولی این همیستانی (مقارنه) تنها یکی از چند رویداد تماشایی بود که این ماهواره‌ی سیاره‌ی زمین در این ماه پدید آورده. یکی از آنها خورشیدگرفتگی پاره‌ای (جزیی) بود که همین چند روز پیش، در ۱۲ ژوییه رخ داد.
ماه اکنون در روند فزاینده است، یعنی از دیدگاه روی زمین، بخش روشن آن شب به شب پهن‌تر می‌شود تا به گام چارک (تربیع) برسد، یعنی نصف قرصش روشن شود، و پس از آن، وارد گام گوژ (محدب) خواهد شد.
هفته‌ی آینده، چهره‌ای که ما زمینیان همیشه از ماه می‌بینیم کاملا غرق در نور خورشید خواهد شد (گام پُر یا کامل). خود این گام کامل هم یک رویداد تماشایی پدید خواهد آورد: یک ماه‌گرفتگی کامل در شب ۵ امرداد (۲۷ ژوییه).
ولی ایزدبانوی ماه از نمایش دادن خسته نمی‌شود، زیرا چند هفته‌ی دیگر، دقیق بگوییم ۲۰ امرداد (۱۱ اوت) یک خورشیدگرفتگی پاره‌ایِ دیگر پدید خواهد آورد.
این عکس از کنن بیچ در ایالت اورگن آمریکا، و از روی یک سازند سنگی به نام سوزن‌ها (نیدلز) گرفته شده. حدود یک ساعت پس از گرفته شدن این عکس، چرخش زمین باعث شد ماه و ناهید با هم پشت افق پنهان شوند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Moon - Venus - crescent - conjunction - partial solar eclipse - Earth - Sun - gibbous phase - total eclipse - Thunder Moon - Luna - Cannon Beach - rock formation - Oregon - USA - Needles

منبع: apod.nasa

رنگین‌کمان شبانه در آسمان صاف

اگر تصویر را اینجا ندیدید، روی خود آن بکلیکید
خلبان و عکاس، برایان ویتاکر، تاکنون چشم‌اندازهای شگفت‌انگیز بسیاری را در سفرهایش میان اروپا و آمریکا به تصویر کشیده. یکی از تازه‌ترین این چشم‌اندازها "رنگین‌کمانی" بوده که در شب ۳ ژوییه در پسدَمه‌ی پشت یک هواپیما پدید آمده بود. وی می‌گوید: «اگرچه سرتاسر شب در مسیرم در فراز ۳۸ هزار پایی، ابرهای شب‌تاب را در آسمان می‌دیدم، ولی تماشایی‌ترین چیزی که دیدم پسدمه‌های رنگین‌کمانی یک هواپیمای ای۳۸۰ بود.»

ویتاکر می‌افزاید: «ما بر فراز خاور نیوفاندلند کانادا بودیم. ماه که داشت بالا می‌آمد این پسدمه (ابر-خطی) را روشن کرد و یک رد رنگین‌کمانی زیر پای ستارگان پدید آورد.» [پس در حقیقت باید آن را "ماه‌کمان" بنامیم.]

اگرچه این پسدمه رنگ‌های رنگین‌کمان را داشت، ولی از نظر فنی یک رنگین‌کمان، یعنی چیزی که برای ساخته شدن نیاز به قطره‌های باران (قطره‌های آب) دارد نبود. این پسدمه پر از یخ بود.

تاوه‌هایی (پیچابه‌هایی) که پشت نوک بال‌ها درست می‌شوند یک منطقه‌ی کم‌فشار پدید می‌آورند که ریزقطره‌های آب‌ درون هوای نمناک (مرطوب) می‌توانند در آن چگالیده شوند. دماهای زیر نقطه‌ی یخ زدن بلورهایی از یخ می‌سازند که -در این مورد- نور مهتاب را شکسته و تجزیه کرده و یک چنین رنگین‌کمانی از آن پدید آورده‌اند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Brian Whittaker - USA - Europe - rainbow - contrail - noctilucent cloud - iridescent - Newfoundland - Canada - Air France - A380 - Vortice

منبع: spaceweather

تفنگی که پرتوهای کیهانی را به سرتاسر کهکشان شلیک می‌کند

اگر تصویر اینجا دیده نشد بر روی خود آن بکلیکید.
سحابی آدمک که از بادهای دو ستاره‌ی بزرگ در سامانه‌ی اتا شاه‌تخته درست شده. دو ستاره در مرکز آن هستند و این سحابی در اثر فوران ناگهانی و اسرارآمیز آنها در ۱۷۰ سال پیش پدید آمده.
اتا شاه‌تخته (اتا کارینا) یکی از درخشان‌ترین سامانه‌های بزرگ ستاره‌ایست که تاکنون شناخته شده: دو ستاره به جرم‌های ۹۰ و ۳۰ برابر خورشید که هر ۵.۵ سال یک بار به گرد هم می‌چرخند. زمانی که این دو در مدار بیضی‌شان به نزدیک‌ترین فاصله‌ی هم می‌رسند -۲۲۵ میلیون کیلومتر، تقریبا به اندازه‌ی فاصله‌ی میانگین خورشید و بهرام- بادهای نیرومندشان به یکدیگر برخورد می‌کند. به گزارش کنجی هاماگوچی، اخترفیزیکدان مرکز پروازهای فضایی گادرد ناساد و همکارانش در شماره‌ی ۲ ژوئن ۲۰۱۸ نشریه‌ی نیچر آسترونومی، این بادها در برخورد با یکدیگر رفتاری مانند یک تفنگ پرتوهای کیهانی پیدا کرده و ذراتی پرانرژی را به سرتاسر کهکشان شلیک می‌کنند.

رصدها و سنجش‌های رصدخانه‌ی پرتو X چاندرا نشان داده که در برخورد این دو باد، امواج X کم‌انرژی تولید می‌شود، ولی این که چنین پرتوهایی از کجا می‌آیند ۱۰۰ درصد روشن نبود. رصدخانه‌ی پرتو گامای فرمی نیز نشانه‌هایی از پرتو گامای پرانرژی را که از این سامانه سرچشمه می‌گیرد یافت، که این نشان می‌دهد این پرتوها باید زیر سر ذراتی پرانرژی باشند، ولی تصاویر بسیار مات‌تر از آن بودند که بشود از این بابت مطمئن بود.

اکنون، ماهواره‌ی نوستار نیز وارد بازی شده و با عکس‌هایی که در طیف پرتو X پرانرژی گرفته جای خالی میان داده‌های واضح کم‌انرژی و داده‌های مات‌ترِ پرانرژی را پر کرده است. همه‌ی این سنجش‌ها به طور قطعی نشان می‌دهد که بادهای این دو ستاره در برخورد با هم رفتاری مانند یک شتاب‌دهنده‌ی ذرات کیهانی داشته، و ذراتی نسبیتی تولید می‌کنند که به سرتاسر کهکشان، از جمله زمین ما گسیلیده می‌شوند.
اتا شاه تخته در این تصویر رصدخانه‌ی چاندرا در طیف پرتو X می‌درخشد. رنگ‌ها نشانگر انرژی های گوناگونند. رنگ سرخ، بازه‌ی انرژی ۳۰۰ تا ۱۰۰ الکترون‌ولت (eV)، رنگ سبز از ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ eV، و رنگ آبی هم از ۳۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ eV. برای همسنجی (مقایسه)، در نظر بگیرید که انرژی نور دیدنی (مریی) تنها حدود ۲ تا ۳ eV است. داده های‌نوستار (خط‌های سبز) یک چشمه‌ی پرتو X با انرژی تقریبا سه برابر داده‌های چاندرا را نشان می‌دهند.
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Eta Carinae - stellar system - star - Sun - Mars - stellar wind - Nature Astronomy - Kenji Hamaguchi - University of Maryland - cosmic ray - galaxy - Chandra X-ray Observatory - X-ray - Fermi observatory - gamma-rays - NuSTAR - relativistic particle - Earth - NASA - electron volt - eV

منبع: skyandtelescope (پایین صفحه)

حلقه‌هایی به گرد یک حلقه

اگر تصویر اینجا دیده نشد، روی خود آن بکلیکید- تصویر بزرگ‌تر
این یک نمای آشنا برای آسمان‌دوستان است، حتی آنهایی که با تلسکوپ‌های کوچک آسمان را می‌کاوند. ولی این جرم، یعنی سحابی حلقه یا ام۵۷، دیدنی‌هایش بسیار بیش از چیزیست که از پشت تلسکوپ‌های کوچک بتوان دید.
حلقه‌ی مرکزی که به آسانی دیده می‌شود حدود یک سال نوری قطر دارد، ولی در این تصویر چشمگیر که با نوردهی بسیار بلند ثبت شده و یک همگذاری از داده‌های سه تلسکوپ بزرگ است، رشته‌های گاز تاب خورده و برافروخته‌ای هم نمایان شده که تا فاصله‌های بسیار دورتری از ستاره‌ی مرکزی کشیده شده‌اند.
در این تصویر همنهاده‌ی زیبا و تماشایی، داده‌های تصویری باریک-باند هیدروژن را می‌بینیم، به همرا تابش نور دیدنی (مریی)، و تابش نور فروسرخ.
این جرم برافروخته و درخشان یک نمونه‌ی کاملا شناخته شده از سحابی‌های سیاره‌نما است، ولی گفتن ندارد که هیچ ارتباطی میان آن و سیاره‌ها وجود ندارد، بلکه این مواد برافروخته، لایه‌های گازی هستند که از یک ستاره‌ی خورشیدسانِ رو به مرگ پس زده شده‌اند.
سحابی حلقه با فاصله‌ی نزدیک به ۲۰۰۰ سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی آهنگین چنگ رومی (شلیاق) دیده می‌شود. این صورت فلکی یک نام پارسی دیگر هم دارد که ابوریحان به کار برده: "کَشَف" به معنای لاک پشت.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Ring Nebula - M57 - filament - star - narrowband - hydrogen - infrared - planetary nebula - planet - sun-like - constellation Lyra

منبع: apod.nasa

تلسکوپ فرمی رد یک نوترینو را گرفت و به یک ابرسیاهچاله رسید

دانشمندان به کمک تلسکوپ فضایی پرتو گامای فرمی، توانسته‌اند برای نخستین بار سرچشمه‌ی یک نوترینوی پرانرژی در بیرون از کهکشان راه شیری را شناسایی کنند. این نوترینو برای رسیدن و آشکار شدنش روی زمین، ۳.۷ میلیارد سال نوری را با سرعتی نزدیک به سرعت نور پیموده بود. این بیشترین فاصله برای یک نوترینو است که سرچشمه‌اش شناسایی شده.

اگر تصویر را اینجا ندیدید روی خود آن بکلیکید
تلسکوپ فرمی ناسا (بالا، چپ) یک "نخستین" دیگر به نام
خود ثبت کرد:  شناسایی یک سیاهچاله‌ی هیولا در کهکشانی
دوردست به عنوان سرچشمه‌ی یک نوترینوی پرانرژی که
توسط رصدخانه‌ی نوترینوی آیس‌کیوب (رشته‌های حسگر
پایین چارچوب) آشکار شده بود.
تصویر بزرگ‌تر (۴.۳ مگ)
نوترینوهای پرانرژی ذراتی‌اند که به سختی به دام می‌افتند. به باور دانشمندان، این ذرات در رویدادهای نیرومند کیهان پدید می‌آیند، مانند یکی شدن کهکشان‌ها و فروکشیده شدن مواد به درون ابرسیاهچاله‌ها. سرعت آنها کمی کمتر از سرعت نور است و به ندرت با مواد دیگر برهم‌کنش می‌کنند، و از همین رو می‌توانند بدون محدودیت تا میلیاردها سال نوری در فضا پیش بروند.

این نوترینو توسط یک گروه بین‌المللی از دانشمندان در رصدخانه‌ی نوترینوی آیس‌کیوب (IceCube) در پایگاه آموندسن-اسکاتِ قطب جنوب دریافت شد، و سپس تلسکوپ فرمی هم با گرفتن رد آن، به یک فوران پرتو گاما از ابرسیاهچاله‌ای دوردست در صورت فلکی شکارچی رسید.

پل هرتز، از بخش اخترفیزیکِ مرکز فرماندهی ناسا می‌گوید: «فرمی همچنین [در این رویداد] دانش ما در یک زمینه‌ی رو به رشد به نام اخترشناسی "چند-پیام‌رسان" (multi-messenger) را بسیار افزایش داد. نوترینوها و امواج گرانشی گونه‌ی تازه‌ای از اطلاعات درباره‌ی خشن‌ترین محیط‌های کیهان به ما داده‌اند. ولی برای به دست آوردن بهترین شناخت از آنها، باید آنها را به "پیام‌رسانی" پیوند دهیم که اخترشناسان بهتر آشنایی را با آن دارند: نور.»*

دانشمندان نوترینوها، پرتوهای کیهانی، و پرتوهای گاما را برای شناخت آنچه در پرآشوب‌ترین محیط‌های کیهان رخ می‌دهد بررسی می‌کنند، محیط‌هایی مانند ابرنواخترها، سیاهچاله‌ها و ستارگان. نوترینوها فرآیندهای پیچیده‌ای که در این محیط‌ها انجام می‌شود را نشان می‌دهند، و پرتوهای کیهانی هم نیرو و سرعت رویدادهای خشن را آشکار می‌سازند. ولی دانشمندان برای یافتن دقیقِ سرچشمه‌ی کیهانی زاینده‌ی این پرتوهای کیهانی و نوترینوها، بر پرتوی گاما، پرانرژی ترین گونه‌ی نور است تکیه می‌کنند.

رجینا کاپوتو از مرکز پروازهای فضایی گادرد ناسا می‌گوید: «خشن‌ترین انفجارهای کیهان امواج گرانشی تولید می‌کنند، و خشن‌ترین شتاب‌دهنده‌های کیهانی هم نوترینوهای پرانرژی و پرتوهای کیهانی می‌آفرینند. فرمی با پرتوهای گاما پلی میان این سیگنال‌های کیهانیِ تازه‌ برای ما فراهم می‌سازد.»

گزارش این کشف در دو مقاله در شماره‌ی روز پنجشنبه‌ی نشریه‌ی ساینس منتشر شده (اینجا و اینجا).

این نوترینو در روز ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۷ به یخ‌های جنوبگان برخورد کرد. انرژی آن چیزی حدود ۳۰۰ تریلیون الکترون ولت بود، یعنی ۴۵ برابر انرژی‌ای که در نیرومندترین شتاب‌دهنده‌های زمینی به دست می‌آید. این انرژیِ بسیار بالا نشانه‌ی نیرومندی از این بود که نوترینو از بیرون از سامانه‌ی خورشیدی آمده. پس از انتشار خبر آن و تعیین مسیرش، جستجویی برای یافتن منطقه‌ای که برون‌ریزی یا انفجاری مرتبط با این نوترینو می‌توانسته در آن رخ داده باشد در سرتاسر جهان آغاز شد.
اگر تصویر را اینجا ندیدید روی خود آن بکلیکید
اخترشناسان با گرفتنِ رد یک نوترینوی پرانرژی که روز ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۷ دریافت شده بود، سرچشمه‌ی آن را شناسایی کردند- یک ابرسیاهچاله در کهکشانی دوردست. تصویر بزرگ‌تر
داده‌های فرمی نشان داد که همزمان با رسیدن نوترینو به زمین، گسیلش‌های پرتو گاما در یک کهکشان فعالِ شناخته شده افزایش یافته بوده. این کهکشان گونه‌ای از کهکشان‌های فعال به نام "بلازار" بود، با ابرسیاهچاله‌ای به جرم میلیون‌ها تا میلیاردها برابر خورشید که فواره‌هایی از ذرات را با سرعت نزدیک به سرعت نور (فواره‌ی نسبیتی) را در دو جهت مخالف به بیرون می‌افشانند. بلازارها بسیار درخشان و فعالند زیرا همیشه یکی از فواره‌هایشان به طور شانسی، تقریبا درست رو به زمین است.

این بلازار "تی‌ایکس‌اس ۰۵۰۶+۰۵۶" یا تنها تی‌ایکس‌اس ۰۵۰۶ نام دارد. نخستین کسی که این نوترینو را به این بلازار ربط داد یاسویوکی تاناکا، دانشمند فرمی از دانشگاه هیروشیمای ژاپن بود.

سارا بیوسن از ناسا می‌گوید: «فرمی با تلسکوپ میدان گسترده‌ی خود سرتاسر آسمان را در طیف پرتو گاما می‌کاود و فعالیت حدود ۲۰۰۰ بلازار را زیر نظر دارد، ولی تی‌ایکس‌اس ۰۵۰۶ بسیار آشکار بود. این بلازار نزدیک مرکز جایی از آسمان بود که آیس کیوب شناسایی کرده بود، و در زمان آشکارسازی آن نوترینو، این بلازار هم فعال‌ترین چشمه‌ای بود که فرمی در یک دهه‌ی گذشته می‌دید.»
اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در یوتیوب ناسا ببینید
پرتوهای گامایی که تلسکوپ فرمی از بلازار تی‌ایکس‌اس ۰۵۰۶ دریافت کرد در این تصویر مانند دایره‌هایی گسترنده دیده می‌شود. اندازه، رنگ (از سفید تا بنفش) و لحن صدای هر پرتو نشانگر انرژی آن است. رشته پرتوهای نخست گسیلش‌های معمول را نشان می‌دهند و رشته‌ی دوم، گسیلش سال ۲۰۱۷ که به آشکار شدن نوترینو انجامید
--------------------------------------------
* اخترشناسی چندپیام‌رسانی: بررسی و تفسیر هماهنگ یک رویداد کیهانی به کمک دستکم دو گونه سیگنال متفاوت- برای نمونه، امواج گرانشی و امواج الکترومغناطیسی.
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - Fermi Gamma-ray Space Telescope - neutrino - galaxy - Earth - supermassive black hole - National Science Foundation - IceCube Neutrino Observatory - Amundsen–Scott South Pole Station - gamma-ray - constellation Orion - multimessenger - Paul Hertz - Astrophysics Division - NASA Headquarters - Washington - gravitational wave - messenger - cosmic rays - supernova - black hole - star - Regina Caputo - Goddard Space Flight Center - Greenbelt - Maryland - Fermi Large Area Telescope Collaboration - Science - Major Atmospheric Gamma Imaging Cherenkov Telescopes - Neil Gehrels Swift Observatory - Antarctic - accelerator - solar system - active galaxy - blaza - Yasuyuki Tanaka - Hiroshima University - Japan - TXS 0506+056 - TXS 0506 - LAT - Sara Buson - Postdoctoral Fellow - Goddard - Anna Franckowiak - Deutsches Elektronen-Synchrotron - Zeuthen - Germany

منبع: nasa

کوچکترین خورشیدگرفتگی امسال

اگر تصویر را اینجا ندیدید، روی آن بکلیکید
می‌دانستید دیروز جمعه، ۱۳ ژوییه‌ (۲۲ تیر)، یک خورشید گرفتگی رخ داده بود؟ بله! آن هم کوچک‌ترین خورشیدگرفتگی از ۳ خورشیدگرفتگی پاره‌ای (جزیی) سال ۲۰۱۸.
این رویداد در بخشی از اقیانوس میان استرالیا و جنوبگان دیده می‌شد و این عکس که نمایی ثابت از یک ویدیوی آنست، یک گاززدگی کوچک را در لبه‌ی خورشید نشان می‌دهد. این ویدیو در طیف هیدروژن آلفا، در پورت الیوت جنوب استرالیا و به هنگام بیشینه‌ی گرفتگی از چشم‌انداز همان منطقه ثبت شده. در آن زمان، از دید بینندگان آنجا قرص ماه نو حدود ۰.۱۶ درصد از قرص خورشید را پوشاند.
بیشترین گرفتگی در خاور جنوبگان، نزدیک ساحل پیترسون رخ داد و بنابراین می‌توان گفت "پنگوئن‌های امپراتور" بهترین دیدگاه را از این خورشیدگرفتگی داشتند.
در این فصل پربار برای گرفتگی‌ها، بیننده‌ی یک ماه‌گرفتگی کامل در ۲۷ ژوییه (۵ امرداد) خواهیم بود، و پس از آن هم در ماه اوت یک خورشیدگرفتگی پاره‌ای دیگر رخ می‌دهد، روز ۱۱ اوت (۲۰ امرداد) که ماه نو بخشی از چهره‌ی خورشید را خواهد پوشاند.


--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
partial solar eclipse - Australia - Antarctica - Sun - hydrogen-alpha - Port Elliott - South Australia - New Moon - New Moon - East Antarctica - Peterson Bank - emperor penguin - total lunar eclipse

منبع: apod.nasa

یک "ساعت آفتابی" که شب‌ها هم کار می‌کند

اگر تصویر را اینجا مدیدید، روی ان بکلیکید
ساعت‌های آفتابی به کمک سایه‌های که روی زمین می‌اندازند و در اثر گردش زمین جابجا می‌شوند زمان‌های روز را می‌سنجند.
این ساعت آفتابی که در رصدخانه‌ی آرایه‌ی رادیوتلسکوپی بسیار بزرگ در نیومکزیکو بر پا شده، برای بزرگداشت تاریخ اخترشناسی رادیویی و پیشگام این شاخه از دانش، رونالد برِیسوِل، نام وی را بر خود دارد.
این یک ساعت آفتابی رادیویی است که با تکه‌هایی از یک آرایه‌ی رادیوتلسکوپیِ از رده خارج شده‌ی پیمایش خورشیدی که خود بریسول زمانی در دانشگاه استنفورد ساخته بود درست شده.
آرایه‌ی بریسول در گردآوری داده‌های مورد نیاز برای نقشه‌ریزی نخستین فرود بر ماه به دانشمندان کمک کرده بود، و ستون‌های آن امضای دانشمندان و رادیواخترشناسان بسیاری، از جمله دو برنده‌ی نوبل را بر خود دارند.
در بیشتر ساعت‌های آفتابی، سایه‌ی میله‌ی مرکزی بر روی زمین نشانگرهایی را دنبال می‌کند که زمان بر پایه‌ی جابجایی خورشید در آسمان (زمان خورشیدی)، و همچنین برابران‌ها (اعتدال‌ها) و انقلاب‌های فصلی را نشان می‌دهد.
ولی نشانگرهای این ساعت آفتابی رادیویی افزون بر همه‌ی اینها، برای سنجش زمان بر پایه‌ی ستارگان (زمان نجومی) هم تنظیم شده‌اند.
آنها همچنین جایگاه سایه‌های نادیدنی‌ای که از پرتوهای سه چشمه‌ی رادیویی درخشان در آسمان سیاره‌ی زمین درست می‌شود را هم نشان می‌دهند: پسماند ابرنواختر ذات‌الکرسی ای، کهکشان فعال ماکیان ای، و کهکشان فعال قنطورس ای.
برای اندازه گرفتن ساعت‌های نجومی، چرخش زمین بر پایه‌ی جابجایی ستارگان و کهکشان‌های دوردست سنجیده می‌شود. این جابجایی را می‌توانید در این تصویر که با نوردهی یک ساعته گرفته شده به خوبی ببینید.
چنان چه دیده می‌شود، رد ستارگان بر فراز ساعت آفتابی رادیویی بریسول کمان‌هایی هم‌مرکز به گرد قطب شمال آسمانی پدید آورده‌اند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Earth - sundia - Very Large Array Radio Telescope Observatory - New Mexico - Ronald Bracewell - radio sundial - Stanford University - Moon - Nobel prize winner - gnomon - solar time - solstice - equinox - sidereal time - radio - supernova remnant Cassiopeia A - active galaxy - Cygnus A - Centaurus A - star - galaxy - Bracewell Radio Sundial, - celestial pole

منبع: apod.nasa

غرق شدن ماه سرخ در افق

اگر تصویر را اینجا ندیدید می‌توانید بر روی خود آن بکلیکید- اندازه‌ی بزرگ‌تر (۱.۹ مگ)
در این تصویرِ چندتکه، یکی از آشناترین اجرام آسمان را با چهره‌ای بسیار ناآشنا می‌بینید!

این تصویر از کنار رصدخانه‌ی پارانال اسو (ESO) در شیلی گرفته شده، جایی بسیار بالاتر از سطح دریا که آسمانش به گونه‌ی خیره‌کننده‌ای زلال و پاکیزه است. بازه‌ی زمانی هر چارچوب با چارچوب کناری‌اش ۵ ثانیه است و ماه سرخ‌فام را در واپسین ثانیه‌های پیش از پنهان شدن پشت افق نشان می‌دهد. ترتیب چارچوب‌ها از چپ به راست در ردیف‌های بالا به پایین است.

رنگ آشکارا سرخ ماه در این عکس‌ها دستاورد پدیده‌ی شکست نور در هوا است. هر چه ماه پایین‌تر آمده و به افق نزدیک‌تر می‌شود، نورش برای رسیدن به چشم ما ناچارست مسیر کج‌تری را بپیماید و در نتیجه از درون لایه‌های بیشتری از هوا بگذرد، از همین رو پراکندگی آن در هوا بیشتر خواهد شد. از میان نورهای دیدنی (مریی)، رنگ سرخ به دلیلِ داشتن بلندترین طول موج، کمترین پراکندگی و شکست را در هوای زمین دارد و همین باعث می‌شود ماه و خورشید در افق به رنگ نارنجی-سرخ در آیند.

روی قرص ماه موج افتاده و انگار دارد آب می‌شود! این هم دستاورد یک پدیده‌ی جَوی‌ست: لایه‌های پرشماری از هوا بر سر راه نور ماه هستند که چگالی‌، دما، فشار، نمناکی (رطوبت) و ... آنها با یکدیگر تفاوت دارد و هر یک از آنها نور را به شیوه‌های متفاوتی می‌شکنند. ظاهر ماه هم کمی پهن (لهیده) شده که این به دلیل رفتار عدسی‌وار هوا (لنزِش) است: نورِ بخش‌های پایین‌ترِ ماه را رو به بالا برمی‌گرداند و پیکره‌ای بیضی (تخم‌مرغی) می‌سازد.

این پدیده‌ها همگی به دلیل تفاوت‌ها در شکست نور رخ می‌دهند- اساسا، رفتار هر یک از لایه‌‌های جو زمین با نور ماه و خورشید متفاوت با رفتار لایه‌های دیگر است، و همین به پدید آمدن اثر کجنمایی و از ریخت انداختن ماه و خورشید در افق می‌انجامد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Moon - ESO - Paranal Observatory - Chile - moonset - refraction - scattering - Earth - wavelength - lensing

منبع: eso

آشفته بازاری از آوارهای برخوردی دو کهکشان

اگر تصویر اینجا دیده نشد می‌توانید روی آن بکلیکید- تصویر بزرگ‌تر (۳.۴ مگ)
قنطورس اِی (Centaurus A) با فاصله‌ی تنها ۱۱ میلیون سال نوری، نزدیک‌ترین کهکشان فعال به سیاره‌ی زمینست.
این کهکشان بیضیگون شگفت‌انگیز که پهنایی بیش از ۶۰ هزار سال نوری دارد در این تصویر واضح تلسکوپی به روشنی دیده می‌شود.
قنطورس ای یا ان‌جی‌سی ۵۱۲۸ به نظر می‌رسد دستاورد برخورد دو کهکشان معمولی در گذشته بوده، برخوردی که به پیدایش آشفته بازاری تماشایی از خوشه‌های ستاره‌ای و انبوه رگه‌های تیره‌ی غبار انجامیده است.
نزدیک مرکز این کهکشان ابرسیاهچاله‌ای به جرم میلیاردها برابر خورشید جای دارد که به طور پیوسته آوارهای دو کهکشانِ برخوردی را به کام خود فرو می‌کشد؛ و به احتمال بسیار، در قنطورس ای هم مانند دیگر کهکشان‌های فعال، این فرآیند به گسیلش پرتوهای پرانرژی X، رادیویی، و گاما می‌انجامد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Centaurus A - active galaxy - planet - Earth - elliptical galaxy - NGC 5128 - star cluster - black hole - Sun - radio - X-ray - gamma-ray

منبع: apod.nasa

همزیستی انفجاری دو ستاره

اگر تصویر اینجا دیده نشد می‌توانید روی خود آن بکلیکید- تصویر بزرگ‌تر
تغییرات نور این ستاره را می‌توانید با یک دوربین دوچشمی در مدت یک سال ببینید.
ستاره‌ی متغیر "آر دَلو" (R Aquarii) در حقیقت یک سامانه‌ی ستاره‌ای دوتایی برهم‌کنشی است، دو ستاره که به نظر می‌رسد با هم در یک همزیستی نزدیک به سر می‌برند.
این سامانه که با فاصله‌ی حدود ۷۱۰ سال نوری از زمین، در صورت فلکی دلو جای دارد، از یک غول سرخ سرد و یک کوتوله‌ی سفید داغ و چگال تشکیل شده که به گرد مرکز جرم مشترکشان در چرخشند.
بیشتر نور دیدنی (مریی) که از این سامانه دیده می‌شود از آنِ غول سرخ است که خودش یک ستاره‌ی متغیر بلند-دوره‌ از گونه‌ی ستاره‌ی "شگفت‌اختر" (میرا) است. ولی کوتوله‌ی سفید دارد با گرانش خود مواد سردِ درون پوشش گسترده‌ی غول سرخ را به سوی سطح خود می‌کشد، فرآیندی که هر از گاهی [با انباشته شدن بیش از حد مواد-م] به یک انفجار گرماهسته‌ای می‌انجامد و مواد را به فضا پرتاب می‌کند [انفجاری نامتقارن به نام "نواختر"-م].
این تصویر که از تلسکوپ فضایی هابل دریافت شده حلقه‌ای از مواد را نشان می‌دهد که همچنان دارد گسترده می‌شود و اکنون به حدود ۱ سال نوری رسیده. این مواد از انفجاری سرچشمه گرفته‌اند که می‌بایست در اوایل دهه‌ی ۱۷۷۰ دیده شده باشد.
دانشمندان از سال ۲۰۰۰ تاکنون، به کمک رصدخانه‌ی پرتو X چاندرای ناسا فرآیندهای پرانرژیِ کمتر شناخته‌ شده‌ای که به تابش‌های پرانرژی سامانه‌ی آر دلو می‌انجامد را زیر نظر گرفته‌اند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
binoculars - variable star - R Aquarii - binary star system - star - symbiotic - red giant - white dwarf - common center of mass - Mira - thermonuclear explosion - Hubble Space Telescope - Chandra X-ray Observatory

منبع: apod.nasa

گفتگوی الکترومغناطیسی کیوان و ماهش را گوش دهید

اگر تصویر را اینجا ندیدید می‌توانید بر روی خود آن بکلیکید
فضاپیمای کاسینی ناسا در مدارهای "پایان بزرگ" خود، برهم‌کنشی نیرومند را میان کیوان با حلقه‌ها و ماهش، انسلادوس را آشکار کرد
بررسی داده‌های به دست آمده در مدارهای "پایان بزرگ" فضاپیمای کاسینی نشانگر یک برهم‌کنش بسیار نیرومند و پویا از امواج پلاسما میان کیوان (زحل) و حلقه‌ها و ماهش، انسلادوس است. این داده‌ها برای نخستین بار نشان می‌دهند که این امواج در راستای خطوط میدان مغناطیسی که کیوان را یکراست به انسلادوس پیوند داده‌اند حرکت می‌کنند. این خطوط میدان مانند یک مدار الکتریکی میان این دو جرم رفتار کرده و انرژی را میان آنها دادوستد می‌کند.

پژوهشگران امواج پلاسمایی که کاسینی دریافت کرده بود را به صدایی در بسامدهای دامنه‌ی شنوایی انسان تبدیل کردند- همان گونه که دستگاه رادیو، امواج الکترومغناطیسی را به موسیقی تبدیل می‌کند. مدت زمان دریافت این امواج توسط کاسینی ۱۶ دقیقه بود ولی اینجا فشرده شده و به ۲۸.۵ ثانیه رسیده.

پلاسما (حالت چهارم ماده) بسیار همانند آب، امواجی برای حمل انرژی تولید می‌کند. فضاپیمای کاسینی در یکی از نزدیک‌ترین گذرهایش از کنار کیوان، با دستگاه امواج رادیو و پلاسمای خود (آرپی‌دبلیواس، RPWS) امواج شدیدی از پلاسما را ثبت کرد.

علی سلیمان، یکی از اعضای گروه پی‌آردبلیواس از دانشگاه آیووا، آیوواسیتی می‌گوید: «انسلادوس ژنراتور کوچکی‌ست که به گرد کیوان می‌چرخد، و ما می‌دانستیم که یک چشمه‌ی پایدار و پیوسته‌ی انرژی است. اکنون پی برده‌ایم که خود کیوان هم با گسیل سیگنال‌های پلاسما در راستای مداری از خطوط میدان مغناطیسی به درازای صدها هزار کیلومتر که آن را به انسلادوس پیوند داده، به آن پاسخ می‌دهد.»
اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در فیسبوک، تویتر، و یا تلگرام یک ستاره در هفت آسمان ببینید
برهمکنش کیوان و انسلادوس متفاوت با رابطه‌ی زمین و ماه است. انسلادوس در میدان مغناطیسی کیوان غرق شده و از نظر زمین‌شناختی نیز فعال است- افشانه‌هایی از بخار آب به فضا می‌افشاند که یونیده شده و محیط پیرامون کیوان را پر می‌کنند. ولی ماه ما چنین برهم‌کنشی با زمین ندارد. برهم‌کنش‌هایی از این دست میان کیوان و حلقه‌هایش، که آنها نیز بسیار پویا هستند انجام می‌شود.

ضبط این امواج روز ۲ سپتامبر ۲۰۱۷ انجام شده بود، دو هفته پیش از فرورفتن کاسینی در جو کیوان و پایان دادن به ماموریت بسیار پیروزمند ۱۳ ساله‌اش. گزارش یافته‌های این پژوهش در دو مقاله، در نشریه‌ی جئوفیزیکال ریویو لترز منتشر شده. (۱ و ۲)


--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - Cassini spacecraft - Grand Finale - plasma - Saturn - rings - moon - Enceladus - magnetic field lines - electrical circuit - radio - electromagnetic wave - frequency - Radio Plasma Wave Science - RPWS - Ali Sulaiman - University of Iowa - Iowa City - Geophysical Research Letters - Earth - Moon - ionized

منبع: nasa

آتشبازی پاریس زیر آسمان شب‌تاب

 اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در فیسبوک، تلگرام، و یا توییتر یک ستاره در هفت آسمان ببینید
فصل، فصل ابرهای شب‌تاب در نیمکره‌ی شمالی است- شاید هم زمانی برای جشن گرفتن!
ابرهای شب‌تاب از بلورهای ریز یخ در بلندای جو زمین -جایی که به نام "لبه‌ی فضا" خوانده می‌شود- و در شرایطی ویژه درست می‌شوند. آنها پس از غروب آفتاب پدیدار می‌شوند و از نور خورشیدی که (از دید مردم روی زمین) زیر افق پنهان شده روشن می‌شوند.
این ابرها بلندترین ابرهای شناخته شده هستند و به نام ابرهای میان‌سپهری قطبی (ابرهای مزوسفری قطبی) نیز شناخته می‌شوند.
اگرچه این ابرها از سال ۲۰۰۷ توسط ماهواره‌ی AIM ناسا دیده شده‌اند، ولی هنوز رازهای بسیاری درباره‌ی آنها ناگشوده مانده و همچنان موضوع بررسی و پژوهش‌های سخت هستند.
در این ویدیوی زمان‌گریز (دورتند) که در سال ۲۰۰۹، به هنگام جشن "روز باستیل" در فرانسه گرفته شده، ابرهای گسترده و موجدار شب‌تاب را در آسمان شهر پاریس می‌بینیم.
امسال از جاهای بسیاری گزارش دیده شدن این پدیده دریافت شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
noctilucent cloud - polar mesospheric cloud - NASA - AIM - time-lapse - Paris - France - Bastille Day

منبع: apod.nasa

جاده‌ای از زمین به سیاره سرخ

اگر تصویر را اینجا ندیدید می‌توانید بر روی خود آن بکلیکید- اندازه‌ی بزرگ‌تر (۲.۴ مگ)
نور سرخی که در پایان این جاده دیده می شود بهرام است، سیاره‌ی سرخ.
این شب‌ها زمان خوبی برای تماشای بهرام و نشان دادن آن به دوستان و خانواده است زیرا این همسایه‌ی سیاره‌ای ما نه تنها اکنون در درخشان‌ترین شرایطش در ۱۵ سال گذشته است، بلکه تقریبا سرتاسر شب در آسمان دیده می‌شود.
در این ماه، فاصله‌ی بهرام از خورشید در آسمان به حدود ۱۸۰ درجه رسیده، و تقریبا در نزدیک‌ترین فاصله از سیاره‌ی زمین خواهد بود.
از دید مداری، بهرام دارد به نزدیک‌ترین نقطه‌ی مدار بیضی‌اش به خورشید می‌رسد، و همزمان، سیاره‌ی ما نیز تقریبا میان این دو جای خواهد گرفت- هر سه روی یک خط، همترازی‌ای که به نام "پادیستان پیراهوری" (مقابله‌ی پیراهوری) شناخته می‌شود.
از دید رصدی، درست همزمان با غروب خورشید در افق باختری، سیاره‌ی بهرام هم از افق خاوری طلوع می‌کند، یعنی درست نقطه‌ی مخالف خورشید در آسمان.
پس از طلوع، این سیاره در آسمان بالا و بالاتر می‌آید تا در زمان نیمه‌شب به بالاترین نقطه‌ی آسمان می‌رسد، و چند ساعت بعد هم درست همزمان با طلوع خورشید در افق خاوری، در افق باختری غروب می‌کند.
این عکس در اواخر اردیبهشت از جاده‌ای در پارک ملی آرچز، نزدیک مواب، ایالت یوتای آمریکا گرفته شده و سیاره‌ی سرخ را به هنگام پایین رفتن آن در آسمان نشان می‌دهد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Mars - Sun, - planet - Earth - elliptical orbit - perihelic opposition - red planet - Arches National Park - Moab - Utah - USA

منبع: apod.nasa

برخورد سهمگینی که اورانوس را برای همیشه دگرگون کرد

اگر تصویر را اینجا ندیدید می‌توانید بر روی خود آن بکلیکید
این دو عکس در سال ۲۰۰۴ توسط تلسکوپ  کک و با بهره از اپتیک سازگار گرفته شده و هر دو نیمکره‌ی اورانوس را نشان می‌دهد
دانشمندان از مدت‌ها پیش می‌دانستند که تنها توضیح برای کجیِ بی‌اندازه‌ی محور سیاره‌ی اورانوس می‌تواند یک برخورد سهمگین در گذشته‌ی آن باشد. اورانوس در حقیقت به پهلو افتاده و از این نظر با همه‌ی سیاره‌های سامانه‌ی خورشیدی تفاوت دارد. زاویه‌ی محور چرخش این غول یخی با صفحه‌ی مدارش تقریبا یک زاویه‌ی راست (قائمه) است و بنابراین به جای استوا، قطب‌هایش رو به آفتابند. [غول یخی سیاره‌ی غول‌پیکریست که به طور عمده از عنصرهای سنگین‌تر از هیدروژن و هلیوم درست شده باشد-م]

اکنون جیکوب کگریس از دانشگاه دورام بریتانیا و همکارانش، به کمک شبیه‌سازی‌‌های رایانه‌ای با کیفیت بالا، بیش از ۵۰ سناریوی گوناگون از آنچه می‌توانسته رخ داده باشد را بررسی کرده‌اند.

این دانشمندان نتیجه گرفتند که اورانوس در حدود ۴ میلیارد سال پیش با یک پیش‌سیاره‌ی سنگی-یخی به جرم دستکم دو برابر زمین برخورد کرده بوده. این برخورد بسیار شدید بوده ولی رودررو نبوده و دو جرم به پهلوی هم خورده بودند [به هم تنه زده بودند]، بنابراین برخورد به اندازه‌ی کافی نیرومند بوده که محور اورانوس را کج کند ولی آنقدر سخت نبوده که اورانوس بیشترِ جو گازی‌اش را از دست بدهد. آن مقداری هم که از آن جدا شده احتمالا حلقه‌های نازکی که امروزه به گرد آن می‌بینیم را پدید آورد.

اگر تصویر را اینجا ندیدید می‌توانید بر روی خود آن بکلیکید
نمایی از شبیه‌سازی رایانه‌ایِ برخورد جرمی به جرم دو برابر
زمین به اورانوس
این برخورد تاریخی شمار دیگری از ویژگی‌های شگفت‌انگیزِ اورانوس را هم توضیح می‌دهد:

جو اورانوس به گونه‌ای باورنکردنی سرد است، حتی سردتر از چیزی که باید با توجه به فاصله‌اش از خورشید باشد: ۲۱۶- درجه‌ی سانتیگراد (۱۳۵ درجه‌ی کلوین). شبیه‌سازی‌ها نشان داده که پسماندهای جرم برخوردگر می‌توانسته لایه‌ی نازکی از یخ درون اورانوس، نزدیک لایه‌ی یخی خود آن درست کند که باعث شده گرمای هسته‌ی سیاره در آن به دام بیفتد.

همچنین میدان مغناطیسی کج و برون‌مرکز اورانوس را هم می‌توان با این نظریه توضیح داد. به نظر می‌رسد برخورد باعث پیدایش یخ‌های آب شده و توده‌های سنگی در دل سیاره شده و همین به کجی میدان مغناطیسی آن انجامیده.

بخشی از سنگ و یخ‌های پرتابی می‌توانسته در مدار سیاره ماندگار شده و آنجا توده شده و ماه‌های درونی آن را بسازد و چه بسا چرخش ماه‌هایی که پیش‌تر آنجا بودند را هم دگرگون کند.

گزارش کامل این پژوهش در شماره‌ی ۲ ژوییه‌ی نشریه‌ی آستروفیزیکال جورنال منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Uranus - solar system - planet - ice giant - Jacob Kegerreis - Durham University - UK - computer simulation - protoplanet - Earth - Sun - magnetic field - moon - Astrophysical Journal

منبع: skyandtelescope

اثر هنری یک ستاره پیر

اگر تصویر را اینجا ندیدید می‌توانید بر روی خود آن بکلیکید
چه چیزی ساختار مارپیچی شگفت‌انگیزی که در بالای این عکس دیده می‌شود را پدید آورده؟
هیچ کس درست نمی داند، ولی به احتمال بسیار مربوط به یک ستاره در یک سامانه‌ی دوتایی است که دارد وارد گام تبدیل شدن به "سحابی سیاره‌نما" و پس زدن لایه‌های بیرونی‌اش به فضا می‌شود.
این مارپیچ غول‌آسا که حدود یک سوم سال نوری پهنا دارد، ۴ یا ۵ دور کامل زده و نظمش به اندازه‌ایست که تاکنون مانندش دیده نشده.
با توجه به نرخ گسترش این گازهای مارپیچی، می‌بایست هر هشتصد سال یک لایه‌ی تازه در آن پدید آید، زمانی تقریبا هم‌ارز یک دور چرخش دو ستاره به گرد یکدیگر.
دو ستاره‌ای که این ساختار را آفریده‌اند با هم "ال‌ال اسب بالدار" (LL Pegasi) نام دارند ولی به عنوان ای‌اف‌جی‌ال ۳۰۶۸ نیز شناخته می‌شوند. خود این ساختار شگفت‌انگیز به نام آیراس ۲۳۱۶۶+۱۶۵۵ رده‌بندی شده.
این تصویر توسط تلسکوپ فضایی هابل و در طیف فروسرخ-نزدیک گرفته شده. دلیل برافروخته بودن این مارپیچ هم خودش یک رازست، ولی بر پایه‌ی نظریه‌ی پیشرو، روشنی آن از بازتاب نور ستارگان نزدیکش است.
این سامانه با فاصله‌ی ۱۳۰۰ پارسک (۴۲۴۰ سال نوری)، در راستای صورت فلکی اسب بالدار دیده می‌شود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - binary star - planetary nebula - huge - LL Pegasi - AFGL 3068 - IRAS 23166+1655 - infrared - Hubble Space Telescope - reflect

منبع: apod.nasa

زادگاه سیاره‌هایی پنهان

اگر تصویر را اینجا ندیدید می‌توانید بر روی خود آن بکلیکید
در این عکس که با بهره از آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) گرفته شده "ام‌دبلیوسی ۷۵۸" را می‌بینیم، یک ستاره‌ی جوان که دارد به بزرگسالی نزدیک می‌شود [ستاره‌ی پیشا-رشته‌ی اصلی] و با حلقه‌هایی پیچیده و نامنظم از غبار کیهانی، که سه تا از آنها اینجا دیده می‌شود در بر گرفته شده. این حلقه‌ها برخلاف معمول، دایره‌ی کامل نبوده و بیشتر پیکره‌ای بیضی دارند- و بنابراین آنها نخستین نمونه‌ی یافته شده از یک قرص پیش‌سیاره‌ای ذاتا بیضوی به کمک آلما است.

حلقه‌های بیرونی و درونی هر کدام یک توده‌ی روشن دارند که مانند کمان‌هایی زردفام دیده می‌شود. همچنین بازوهایی مارپیچی در دل غبارها، و نیز یک حفره‌ی درونی تهی و بدون غبار که اندکی برون‌مرکز است هم در آن به چشم می‌خورد. همه‌ی اینها ویژگی‌هایی هستند که خبر از سیاره‌هایی نادیده می‌دهند. سیاره‌ها در فرآیند پیدایش خود با قرص غبار پیرامون ستاره برهم‌کنش گرانشی انجام داده و ساختارهایی ویژه‌ و گویا در آن پدید می‌آورند. بنابراین اخترشناسان با دیدن سامانه‌ای مانند ام‌دبلیوسی ۷۵۸ نه تنها می‌توانند به وجود احتمالیِ سیاره‌هایی پنهان پی ببرند، بلکه جرم آنها، جایگاهشان، و مدارشان را نیز برآورد کنند.

این یک نمونه‌ی شگفت‌انگیز از توانایی آلما در یافتن فراسیاره‌هاست. بهره گرفتن از این رصدخانه برای پژوهش چنین قرص‌های غباری به دانشمندان امکان می‌دهد تا نخستین گام‌های ساخته شدن سیاره‌ها را به هدف شناخت چگونگی پیدایش و دگرگونی این سامانه‌های جوان بررسی کنند. آگاهی بیشتر درباره‌ی سامانه‌های سیاره‌ای در کیهان می‌تواند به ما در شناخت چگونگی پیدایش سامانه‌ی خورشیدی، و روندی که در درازنای چند میلیارد سال پیموده تا خانه‌ی کیهانی امروز ما شود یاری رساند.

سامانه‌ی ام‌دبلیوسی ۷۵۸ با فاصله‌ی ۵۰۰ سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی گاو دیده می‌شود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array - ALMA - MWC 758 - cosmic dust - protoplanetary disc - plane - planetary system - Solar System

منبع: eso

رویای نیمه شب تابستان

اگر تصویر را اینجا ندیدید، روی خود آن بکلیکید
در این چشم‌انداز رویاگونه که در نیمه شب تابستانی ۳ ژوییه، از شمال دانمارک گرفته شده، مهی را می‌بینیم که سطح زمین و کناره‌های رودی کوچک را پوشانده.
ابرهای فراز پایینِ آسمان از نور سرخ خورشیدی که اندکی زیر افق است به رنگ‌هایی زیبا و رازگونه در آمده‌اند.
ولی ابرهای فراز بسیار بالاتر، در جایی از آسمان که به نام لبه‌ی فضا خوانده می‌شود، جلوه‌هایی سیمگون را در آسمان پدید آورده‌اند که به نام ابرهای شب‌تاب شناخته می‌شوند.
این ابرها که در بخشی بسیار بالا از جو، به نام میان‌سپهر (مزوسفر) جای دارند، از چگالش یخ به گرد ذرات غبارِ به جامانده از انفجار شهاب‌ها یا ذرات خاکستر آتشفشانی پدید می‌آیند و به اندازه‌ای بالا هستند که هنوز غرق در نور خورشیدند.
این ابرها به نام ابرهای میان‌سپهری قطبی نیز شناخته می‌شوند و به طور معمول در شب‌های تابستانیِ عرض‌های بالا پدید می‌آیند، و همین اکنون زمان پدیدار شدن گسترده‌ی آنها است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Denmark - Sun - noctilucent - meteoric dust - volcanic ash - mesophere - latitude

منبع: apod.nasa

دو تصویر از شارون، با اختلاف چهار دهه

اگر تصویر را اینجا ندیدید، روی خود آن بکلیکید- اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این تصویر پَروضوح یک ناحیه‌ی قطبی تیره و رازگونه که برخی آن را لکه‌تاریک موردور (Mordor Macula) می‌خوانند قطب شمال شارون، بزرگ‌ترین ماه پلوتو را پوشانده. این عکس را فضاپیمای نیوهورایزنز در روز ۱۴ ژوییه‌ی ۲۰۱۵، هنگامی که داشت به نزدیک‌ترین فاصله از آن نزدیک می‌شد گرفت.
عکس از پیوند داده‌های فروسرخ، سرخ، و آبی، و سپس پردازش و بهبود رنگ‌ها درست شده و ویژگی‌های سطح شارون را با واگشودی (وضوحی) در اندازه‌ی ۲.۹ کیلومتر بر پیکسل نشان می‌دهد.
شارون در قفل گرانشی کشندی با پلوتو است و از همین رو همیشه تنها یک نیمکره‌اش رو به آنست، همین نیمکره‌ای که اینجا دیده می‌شود. در این تصویر نواری از دره‌ها و شکستگی‌ها را می‌بینیم که به نظر می‌رسد گرداگرد این ماه را در برگرفته و دشت‌های هموار نیمه‌ی جنوبی آن را از سطح گونه‌گون و متنوع شمال جدا کرده است.
قطر شارون به ۱۲۱۴ کیلومتر می‌رسد. این تقریبا به اندازه‌ی ۱/۱۰ (یک دهم) زمین، ولی ۱/۲ (یک دوم) خود پلوتو است، و بنابراین آن را می‌توان بزرگ‌ترین ماه در سامانه‌ی خورشیدی نسبت به جرم مادرش دانست.
ولی در تصویر تلسکوپی نگاتیو دانه دانه‌ای که گوشه‌ی بالا، سمت چپ می‌بینید و پلوتو را نشان می‌دهد، شارون تنها مانند یک برآمدگی در بخش بالایی قرص پلوتو، در جایگاه ساعت ۱ آن دیده می‌شود. این همان عکسی‌ست که ۴۰ سال پیش، در ژوئن ۱۹۷۸، جیمز کریستی و رابرت هرینگتون در رصدخانه‌ی نیروی دریایی آمریکا در فلگستف به کمک آن شارون را کشف کردند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Charon - Pluto - Mordor Macula - moon - New Horizons - infrared - planet - Earth - Solar System - negative - James Christy - Robert Harrington - U.S. Naval Observatory - Flagstaff

منبع: apod.nasa

نسبیت عام از سخت‌ترین آزمون هم سربلند بیرون آمد

* نظریه‌ی نسبیت عام اینشتین سخت‌ترین آزمایش خود را نیز با پیروزی پشت سر گذاشت.

نسبیت عام، که فیزیکدان بزرگ، آلبرت اینشتین در سال ۱۹۱۶ آن را ارایه کرد می‌گوید گرانش دستاوردِ انعطاف‌پذیریِ ذاتیِ بافتِ فضازمان است: این بافت توسط اجرام بزرگ خم می‌شود و گونه‌ای چاه پدید می‌آورد که اجرام دیگر به گرد آن می‌چرخند.

مانند همه‌ی نظریه‌های علمی، نسبیت عام هم پیش‌بینی‌هایی دارد که آنها را می‌توان آزمایش کرد. یکی از مهم‌ترین آنها "اصل هم‌ارزی" است که بر پایه‌ی آن، همه‌ی اجسام در مسیری یکسان فرو می‌افتند (سقوط می‌کنند)، جرمشان هر اندازه که باشد و از هر چیزی ساخته شده باشند تفاوتی ندارد.
اگر تصویر را اینجا ندیدید می‌توانید بر روی خود آن بکلیکید- بر پایه‌ی نسبیت عام، اجرام بزرگ و پرجرم، مانند کهکشان‌ها، فضازمان پیرامون خود را تاب می‌دهند و گونه‌ای چاه پدید می‌آورند که اجرام دیگر به گرد آن می‌چرخند
پژوهشگران بارها اصل هم‌ارزی را روی زمین، و از همه پرآوازه‌تر، روی ماه آزمایش کرده‌اند. در سال ۱۹۷۱، دیوید اسکات فضانورد آپولو ۱۵ همزمان یک پَر و یک چکش را روی ماه رها کرد- هر دو با هم بر خاک خاکستری ماه افتادند- البته روی زمین، پر بسیار دیرتر از چکش روی زمین می‌افتد که دلیلش فشار هواست. [ویدیوی آزمایش در ماه را اینجا دیدید: * پر و چکش روی ماه، اثبات اصل هم‌ارزی]

ولی آزمایش اصل هم‌ارزی در همه‌ی شرایط آسان نیست- برای نمونه هنگامی که اجرامِ مورد کاربرد بی‌اندازه چگال یا سنگینند. این موضوع روزنه‌ی امیدی برای اندک هواداران نظریه‌های جایگزین گرانش گشوده است.

این پژوهش تازه می‌تواند بخشی از امیدهای آنها را به باد دهد. یک گروه بین‌المللی از اخترشناسان اصل هم‌ارزی را روی یک سامانه‌ که از دو کوتوله‌ی سفید چگال و یک ستاره‌ی نوترونی فراچگال تشکیل شده بود آزمودند.

ستاره‌ی نوترونی از یک گونه‌ی ‌سریع-چرخان است، جرمی که به نام تپ‌اختر شناخته می‌شود. این اجرام شگفت‌انگیز ازین رو به این نام شناخته می‌شوند که به نظر می‌رسد تپ‌هایی منظم از پرتوها می‌گسیلند. ولی این تنها اثر چشم‌انداز است. تپ‌اخترها به طور پیوسته باریکه‌هایی از پرتو می‌افشانند. این باریکه‌ها در راستای محور مغناطیسی تپ‌اختر گسیلیده می‌شود و چون این محور با محور چرخش آنها یکی نیست، به هنگام چرخش تپ‌اختر، راستای باریکه‌ی پرتویش یک مخروط در فضا می‌سازد. بنابراین اخترشناسان نمی‌توانند آن را به طور پیوسته ببینند، تنها هنگامی می‌بینند که این باریکه با چرخش تپ‌اختر، مسیرش رو به زمین شود و در بازه‌های زمانی منظم به چشم آنها برسد.

سامانه‌ی درون این پژوهش با نام پی‌اس‌آر جی۰۳۳۷+۱۷۱۵، ۴۲۰۰ سال نوری از زمین دور است و در صورت فلکی گاو دیده می‌شود. تپ‌اختر که در هر ثانیه ۳۶۶ بار به گرد خود می‌چرخد [و بنابراین باریکه‌اش در هر ثانیه ۳۶۶ بار از روی زمین دریافت می‌شود-م] یک همدم کوتوله‌ی سفید دارد که هر دو در هر ۱.۶ روز زمین یک بار به گرد یک مرکز جرم مشترک می‌گردند. هر دوی اینها مداری ۳۲۷ روزه با یک کوتوله‌ی سفید دارند که بسیار دورتر از آنهاست (این را کوتوله‌ی سفید بیرونی، و کوتوله‌ی همدم را کوتوله‌ی سفید درونی می‌نامیم).

تپ‌اختر ۱.۴ برابر خورشید جرم دارد که آن را در کره‌ای به پهنای شهر آمستردام جای داده، ولی جرم کوتوله‌ی سفید درونی ۰.۲ خورشید، و بزرگی‌اش تقریبا برابر با زمین است. بنابراین آنها بسیار با هم متفاوتند- ولی اگر اصل هم‌ارزی درست باشد، هر دو باید به یک شیوه به سوی کوتوله‌ی سفید بیرونی کشیده شوند.
پر و چکش روی ماه، اثبات اصل هم‌ارزی- اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان ببینید

پژوهشگران حرکت تپ‌اختر را به کمک پرتوهای رادیوییِ گسیلیده از آن دنبال کردند. آنها این کار را شش سال ادامه دادند و برای آن از کمک تلسکوپ آمایش رادیویی وستربورک در هلند، تلسکوپ گرین بنک در ویرجینیای باختری، و رصدخانه‌ی آرسیبو در پورتوریکو بهره جستند.

رهبر پژوهشگران، آنه آرچیبالد از دانشگاه آمستردام و بنیاد رادیواخترشناسی هلند می‌گوید: «ما می‌توانیم تک تک تپ‌های تپ‌اختر را از زمان آغاز رصدهایمان دنبال کرده و جایگاه آن را با خطای چند صد متر تعیین کنیم. این دقتی بسیار بالا برای ردگیری ستاره‌ی نوترونی از جایی که بوده و جایی که دارد می‌رود است.»

اگر اصل هم‌ارزی درست نباشد، می‌بایست اعوجاجی در مدار تپ‌اختر دیده شود- تفاوتی میان مسیر آن با مسیر همدمِ کوتوله‌ی سفیدش. این کجروی باید باعث شود پرتوهای تپ‌اختر در زمانی متفاوت با چشمداشت‌ها به زمین برسد.

ولی پژوهشگران چنین انحرافی ندیدند.

نینا گازینسکایا، یکی از نویسندگاه پژوهش از دانشگاه آمستردام می‌گوید: «اگر تفاوتی باشد، میزان آن بیش از ۳ در میلیون نیست.»

گازینسکایا می‌افزاید: «اکنون دیگر مدعیان هر یک از نظریه‌های جایگزین گرانش محدوده‌ی احتمالشان تنگ‌تر شده زیرا باید نظریه‌شان با چیزی که ما دیدیم هم سازگار شود. همچنین، ما دقت بهترین آزمایش‌های گذشته برای گرانش را تا ۱۰ برابر افزایش دادیم، هم آزمایش‌های درون سامانه‌ی خورشیدی و هم آزمایش‌هایی که با تپ‌اخترهای دیگر انجام شده بود.»

گزارش این دانشمندان در روز ۴ ژوییه، در نگارش برخط نشریه‌ی نیچر منتشر شده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Einstein - general relativity - space-time - equivalence principle - alternative gravity theory - white dwarf - neutron star - pulsar - PSR J0337+1715 - constellation Taurus - center of mass - sun - Amsterdam - radio-wave - Westerbork Synthesis Radio Telescope - Netherlands - Green Bank Telescope - West Virginia - Arecibo Observatory - Puerto Rico - Anne Archibald - University of Amsterdam - Institute for Radio Astronomy - Nina Gusinskaia - solar system - Nature

منبع: Space.com

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه