داغی اسرارآمیز محیط پیرامون یک کوتوله سفید

یک گروه بین‌المللی از اخترشناسان با گشودن یک راز ده‌ها ساله، مغناطکره‌ای بی‌اندازه داغ را پیرامون یک کوتوله‌ی سفید یافته‌اند. این پژوهش به رهبری نیکول رایندل از دانشگاه لستر انجام گرفته. پژوهشنامه‌ی این گروه در شماره‌ی ۷ نوامبر ماهنامه‌ی انجمن سلطنتی اخترشناسی منتشر شده است.
برداشت هنری از کوتوله‌ی سفید GALEXJ014636.8+323615 (سفید) و مغناطکره‌ی فرا-داغ پیرامونش (بنفش) که توسط میدان مغناطیسی به دام افتاده
کوتوله‌های سفید در واپسین گام از زندگی خورشیدسانان پدید می‌آید. این ستارگان در پایان زندگی لایه‌های بیرونی خود را به فضا پس می‌زنند و هسته‌ای داغ و فشرده از خود به جا می‌گذارند که میلیاردها سال زمان می‌برد تا خنک شود. دمای سطح یک کوتوله‌ی سفید معمولی حدود ۱۰۰ هزار درجه‌ی سلسیوس است (آن را با خورشید بسنجید که دمای سطحش تنها ۵۵۰۰ درجه است).

ولی برخی از کوتوله‌های سفید دانشمندان را دچار سردرگمی کرده‌اند زیرا نشانه‌هایی از فلزهای بسیار یونیده در آنها دیده می‌شود. در اخترشناسی به هر عنصری به جز هیدروژن و هلیوم، "فلز" می‌گویند. پونشِ بسیار بالا هم در اینجا بدین معناست که همه‌ به جز یکی از الکترون‌های بیرونیِ اتم‌های این عنصرها از آنها جدا شده. چنین فرآیندی نیاز به دمای ۱ میلیون درجه‌ی سلسیوس دارد که بسیار بالاتر از دمای سطح داغ‌ترین کوتوله‌های سفید است.

رایندل و گروهش به کمک تلسکوپ ۳.۵ متری کالار آلتوی اسپانیا کوتوله‌ی سفیدی با عنوان GALEXJ014636.8+323615 را در صورت فلکی سه‌سو، و به فاصله‌ی ۱۲۰۰ سال نوری زمین یافته‌اند. بررسی نور این کوتوله‌ی سفید به روش طیفی نشانگر وجود فلزهای به شدت یونیده بود. شگفت این که این یونیدگی‌ها در یک بازه‌ی شش ساعته تغییر می‌کند- همان دوره‌ی چرخش محوری ستاره.

رایندل و گروهش نتیجه گرفته‌اند که محیط مغناطیسی پیرامون این ستاره (در حقیقت مغناطکره‌ی آن) موادی که از سطحش می‌آیند را به دام می‌اندازد. شوک‌های درون مغناطکره دمای این مواد را به طور چشمگیری بالا می‌برد و تقریبا همه‌ی الکترون‌های اتم‌های فلزها را از آنها جدا می‌کند.

رایندل می‌گوید: «مانند چنبره‌ای از مواد فرا-داغ پیرامون این ستاره است که خودش هم بسیار داغ است.»

«محور میدان مغناطیسی این ستاره نسبت به محور چرخش آن کج است (مانند زمین). این بدین معناست که میزان موادی که در اثر شوک، گرم شده‌اند و ما می‌بینیم، با چرخش ستاره تغییر می‌کند.»
تصویر رنگی کوتوله‌ی سفید GALEXJ014636.8+323615 از چشم "پیمایش دیجیتال آیمان اسلون"

رایندل در ادامه می‌افزاید: «پس از چند دهه که شمار بیشتر و بیشتری از این ستارگان رازآلود را می‌یافتیم بدون آن که سرنخی برای ریشه‌ی فلزهای بسیار یونیده‌ی آنها پیدا کنیم، اکنون مدل مغناطکره با گرمای ناشی از شوک که ما ارایه کردیم توانسته سرچشمه‌ی آنها را توضیح دهد.»

مغناطکره‌ها پیرامون دیگر ستارگان نیز یافته شده‌اند ولی این نخستین موردیست که پیرامون یک کوتوله‌ی سفید دیده می‌شود. این کشف می‌تواند پیامدهایی بسیار گسترده داشته باشد. رایندل می‌گوید: «ما این را اصلا به حساب نمی‌آوردیم. نادیده گرفتن مغناطکره‌ی آنها می‌تواند بدین معنا باشد که سنجش‌های ما برای دیگر ویژگی‌های کوتوله‌های سفید (مانند دما و جرم) هم نادرست است.»

احتمال می‌رود یک چهارم کوتوله‌های سفید در بخشی از زندگی‌شان وارد گامِ به دام انداختن و به شدت داغ کردن مواد می‌شوند. رایندل و گروهش اکنون می‌خواهند مدل‌سازی دقیق‌تر انجام داده و با بررسی شمار بیشتری از این اجرام شگفت‌انگیز، دامنه‌ی پژوهش خود را گسترش دهند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
magnetosphere - white dwarf - Sun - Dr Nicole Reindl - Royal Commission 1851 - University of Leicester - Monthly Notices of the Royal Astronomical Society - star - ionised - metal - element - helium - ionisation - electron - atom - Calar Alto telescope - Spain - constellation of Triangulum - GALEXJ014636.8+323615 - spectroscopy - magnetic field - rotational axis - shock

منبع: sciencedaily

چرخش سیارک بن‌نو از چشم فضاپیمای اوسیریس-رکس

اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در فیسبوک، توییتر، و یا تلگرام یک ستاره در هفت آسمان ببینید
آیا این سیارک می‌تواند روزی با زمین برخورد کند؟
بله! ولی نه به این زودی، حتی با این که در سده‌ی آینده در بخشی از مسیرش از درون مدار ماه هم خواهد گذشت، یعنی از ماه هم به زمین نزدیک‌تر خواهد شد.
با این وجود، ناسا برای شناخت بیشتر درباره‌ی سیارک‌های نزدیک-زمین، کاوشگری به نام اوسیریس-رکس را راهی یکی از آنها کرده: سیارک ۵۰۰ متری "۱۰۱۹۵۵ بن‌نو".
اوسیریس-رکس که سال ۲۰۱۶ سفر خود را آغاز کرده بود، اکنون دارد به بن‌نو نزدیک می‌شود و بر پایه‌ی برنامه، نخست می‌خواهد از سطح ناهموار این ریزسیاره نقشه بردارد.
این ویدیوی زمان‌گریز که اوایل همین ماه گرفته شده، ۴.۲۵ ساعت از چرخش بن‌نو را در ۷ ثانیه نشان می‌دهد. پیکره‌ی الماسی-شکل بن‌نو بسیار همانند سیارک ریوگو است که اکنون میزبان فضاپیمای ژاپنی هایابوسا۲ است.
شناسایی دقیق مسیر بن‌نو در مدارهای بعدی‌اش کمی دشوارست. یکی به دلیل نزدیک بودن مسیرش به زمین و دیگر به دلیل پدیده‌ای به نام اثر یارکوفسکی: پس از گرما گرفتن یک بخش سیارک توسط نور خورشید، پرتوی گرمایی (فروسرخ) نامتقارنی از آن می‌تابد که می‌تواند مانند فواره‌ای، بر سیارک فشار ملایمی آورد و بر گردش آن اثر بگذارد.
اگر همه چیز بر پایه‌ی برنامه پیش برود، اوسیریس-رکس در سال ۲۰۲۰ عملا از خاک سطح آن نمونه برداشته و در سال ۲۰۲۳ این نمونه‌ها را برای بررسی دقیق به زمین خواهد برگرداند.
این یک پویانمایی (gif) به بزرگی ۳.۶۶ مگ است، برای کامل شدنش شکیبا باشید. اندازه‌ی بزرگ‌تر (۵.۶ مگ)
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Moon - Earth - asteroid - NASA - Origins, Spectral Interpretation, Resource Identification, Security, Regolith Explorer - OSIRIS-REx - 101955 Bennu - minor planet - time-lapse - Ryugu - Japanese spacecraft - Hayabusa2 - Yarkovsky effect - infrared

منبع: apod.nasa

آواز خورشید به هنگام طلوع در مریخ را بشنوید

* دانشمندان از تصویر طلوع آفتاب در سیاره‌ی بهرام یک قطعه‌ی موسیقی ساخته‌اند. این عکس ۵ هزارمین طلوع آفتاب بهرام را از چشم خودروی آپورچونیتی (فرصت) نشان می‌دهد و دانشمندان با ترفندهای صداسازی، یک آهنگ گوشنواز دو دقیقه‌ای از آن پدید آورده‌اند.
آنها با پویش (اسکن کردن) تصویر، پیکسل به پیکسل و از چپ به راست، داده‌های نور و رنگ هر پیکسل را سنجیدند و آنها را با داده‌های مربوط به فرازای (ارتفاع) سطح ترکیب کردند. سپس با بهره از الگوریتم‌هایی، برای هر یک از این عنصرها یک گام و ملودی ویژه‌ تعریف کردند.

هارمونی‌های آهسته و ملایم مربوط به زمینه‌ی تاریک است و صداهای بلندتر و آشکارتر در میانه‌های آهنگ هم از داده‌های مربوط به قرص درخشان خورشید پدید آمده.

دکتر دومینیکو ویچینانتزا از دانشگاه انگلیا راسکین، و دکتر ژانویه ویلیامز از دانشگاه اکستر این آهنگ را با عنوان "Mars Soundscapes" در غرفه‌ی ناسا در در کنفرانس ابررایانش SC18 که ۱۳ نوامبر در دالاس برگزار می‌شود ارایه خواهند کرد.

این آهنگ با بلندگوهای معمولی و همچنین ترارسان‌های (مبدل‌های) لرزشی ضبط شده تا شنوندگان بتوانند با دست خود لرزش را حس کنند و تجربه‌ای شخصی و لذت‌بخش از طلوع آفتاب در بهرام داشته باشند.

خودروی آپورچونیتی ناسا که از سال ۲۰۰۴ تاکنون در سیاره‌ی سرخ بوده، چندیست که به دنبال توفان شن سراسری این سیاره ارتباطش با زمین قطع شده است. دانشمندان امیدوارند بتوانند تا پایان سال ۲۰۱۸ آن را بیدار کنند و بتواند کارش را از سر بگیرد.
اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در فیسبوک، تلگرام، و یا توییتر یک ستاره در هفت آسمان ببینید

دکتر ویچینانتزا که مدیر گروه پژوهشی مهندسی صدا و بازی یا SAGE در انگلیا راسکین است می‌گوید: «ما برای ارایه‌ی این کار درباره‌ی یک چنین سیاره‌ی فریبنده‌ای بسیار هیجان‌زده‌ایم» وی می‌افزاید صداسازی یا آواییدن (به کار بردن آواهای بی‌کلام برای رساندن یا درک داده‌ها) از روی تصویر یک روش بسیار انعطاف‌پذیر برای پژوهش‌های علمی است و می‌تواند در زمینه‌های گوناگون، از بررسی ویژگی‌های جَوی و سطحی سیاره‌ها گرفته تا آشکارسازی فوران‌های آتشفشانی به کار رود. صداسازی تصویری در دانش پزشکی هم می‌تواند روش‌هایی تازه برای بررسی تغییر شکل‌ها و رنگ‌ها داشته باشد که به ویژه برای تشخیص‌های تصویری کارایی دارد.

در همین زمینه:
* نخستین دونوازی موسیقی کیهانی: یک پیانو روی زمین و یک ستاره در ژرفای فضا 
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
soundtrack - Mars - Opportunity - sonification - elevatio - algorithm - pitch - melody - Dr Domenico Vicinanza - Anglia Ruskin University - Dr Genevieve Williams - University of Exeter - Mars Soundscapes - NASA - Supercomputing SC18 Conference - Dallas - vibrational transducer - dust storm - Sound and Game Engineering - SAGE - Image sonification - planet

منبع: sciencedaily

مرداب سرخ هیدروژنی

سحابی بزرگ و باشکوه مرداب انباشته از گازهای داغ و میزبان ستارگان جوان بسیارست.
این مرداب کیهانی که پهنایش به ۱۰۰ سال نوری می رسد و تنها ۵۰۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد، به اندازه‌ای بزرگ و درخشان است که بدون تلسکوپ هم می‌شود آن را در صورت فلکی کمان (قوس) مشاهده کرد.
چندین ستاره‌ی درخشانی که در آن دیده می‌شوند، ستارگان خوشه‌ی ان‌جی‌سی ۶۵۳۰ هستند، یک خوشه‌ی باز که همین چند میلیون سال پیش در دل این سحابی پدید آمده.
این سحابی گسیلشی بزرگ که به عنوان ام۸ و ان‌جی‌سی ۶۵۲۳ نیز شناخته می‌شود، به دلیل وجود نوار گرد و غباری که در سمت چپ مرکز خوشه دیده می‌شود، به نام "مرداب" نامیده شده.
این تصویر از پیوند سه رنگ از نورهای گسیلیده از هیدروژن درست شده.
وجود گویچه‌های پرغبار بسیار در سحابی مرداب نشانه‌ایست از این که فرآیند ستاره‌زایی در آن همچنان ادامه خوهد داشت.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Lagoon Nebula - star - constellation of the Archer - Sagittarius - NGC 6530 - open cluster - M8 - NGC 6523 - Hydrogen - Star formation - globule

منبع: apod.nasa

پانورامایی از سطح ماه و فضانوردان آپولو ۱۵

کاوش روی ماه چه حسی دارد؟ ماموریت‌های آپولوی ناسا در اواخر دهه‌ی ۱۹۶۰ و اوایل ۱۹۷۰ شانس این کار و تجربه‌ی چنین حسی را به انسان‌ها داد.
یکی از این ماموریت‌ها آپولو ۱۵ بود که به ویژه برای آشنایی بیشتر با سطح ماه انجام شد و فضانوردان در آن به بررسی کوه‌ها، دره‌ها، دریاوارها، و بلندی‌های ماه پرداختند.
فضانوردان این ماموریت، دیوید اسکات و جیمز اروین حدود سه روز را روی ماه گذراندند و همزمان، آلفرد وردن نیز در گردونه‌ی فرماندهی در مدار ماه می‌چرخید.
این ماموریت که با پرتاب آپولو ۱۵ در ۲۶ ژوییه‌ی ۱۹۷۱ آغاز شد، نخستین ماموریتی بود که یک خودروی ماه نورد در آن به کار رفت.
این تصویر سراسرنما (پانوراما) که از پیوند دیجیتالی نماهای جداگانه درست شده، اسکات را نشان می‌دهد که دارد تخته سنگی روی دامنه‌ی کوه ۳.۵ کیلومتری هدلیِ دلتا (δ)، در سمت چپ خودروی خورشیدی چهارچرخه را بررسی می‌کند. ایروین هم داشت از چشم‌انداز عکس می‌گرفت و سایه‌اش بر سمت راست خودرو افتاده. سمت راست او هم یک سطح روشن از آفتاب دیده می‌شود.
این دو با خودرویشان روی هم رفته ۲۸ کیلومتر بر سطح ماه راندند و حدود ۷۶ کیلوگرم از سنگ‌های ماه را برای بررسی دقیق به زمین آوردند.
برنامه‌ی ناسا و دیگر سازمان‌های فضایی ادامه‌ی این گونه کاوش‌ها با فرستادن فضاپیماهای سرنشین‌دار به ماه، بهرام، و دورتر است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - Apollo - Apollo 15 - Moon - maria - David Scott - James Irwin - Alfred Worden - Command Module - Earth - Lunar Roving Vehicle - Mt. Hadley Delta - Mars

منبع: apod.nasa

سیاهچاله‌ای با رفتار یک آبنمای غول‌پیکر کهکشانی

داده‌های آلما با رنگ زرد،گازهای سرد را نشان می‌دهد. داده های طیف‌نگاه میوز در وی‌ال‌تی هم  با رنگ سرخ، گاز هیدروژن داغ در همین منطقه را نشان می‌دهد. رنگ آبی هم از داده‌های تلسکوپ پرتو ایکس چاندرا به تصویر افزوده شده و گازهای یونیده‌ی داغ گسترده را نمایان کرده است
اخترشناسان جریانِ آبنما-مانندِ غول‌آسایی از گاز مولکولی را در درخشان‌ترین کهکشانِ خوشه‌ی کهکشانی آبل ۲۵۹۷ در فاصله‌ی یک میلیارد سال نوری زمین یافته‌اند که توسط چرخه‌ی کهکشانی کاملی از برون‌ریزی‌ها و درون‌ریزی‌های نیرومند پدید آمده. آنچه دانشمندان دیده‌اند نشان می‌دهد که ابرسیاهچاله‌ای در قلب این کهکشان دارد با فواره‌ای بزرگ، گاز مولکولی سرد را به فضای میان‌کهکشانی می‌افشاند، و سپس این گاز -که نمی‌تواند از چنگ گرانش کهکشان بگریزد- دوباره مانند یک سیلِ میان‌کهکشانی بر روی سیاهچاله می‌ریزد. یک برون‌ریزی و درون‌ریزی هماهنگ از چنین آبنمای غول‌پیکری تا به امروز دیده نشده بود.

گرنت ترمبلی از مرکز اخترفیزیک هاروارد-اسمیتسونیان که رهبر این پژوهش بود می‌گوید: «این شاید نخستین سامانه‌ای باشد که در آن شواهدی آشکار از هر دو پدیده‌ی برون‌ریزی و درون‌ریزی گاز مولکولی سرد برای یک سیاهچاله می‌بینیم. ابرسیاهچاله‌ی این کهکشان بزرگ رفتاری مانند تلمبه‌ی مکانیکی در یک آبنما را دارد.»

ترمیلی و گروهش به کمک آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) رد مولکول‌های مونوکسید کربن در این آبنمای کیهانی را دنبال کردند و پی بردند که این مولکول‌های سرد، با دماهای منفی ۲۵۰-۲۶۰ درجه‌ی سلسیوس دارند رو به درون، بر سر سیاهچاله سرازیر می‌شوند. آنها همچنین به کمک طیف‌نگار "میوز" در تلسکوپ بسیار بزرگ (وی‌ال‌تی) گازهای گرم‌تری را ردیابی کردند که دارد با فواره‌هایی از سیاهچاله بیرون می‌ریزد.

ترمبلی می‌گوید: «ویژگی این پژوهش، بررسی بسیار دقیقی‌ست که با همکاری آلما و وی‌ال‌تی روی این سامانه انجام شده. این دو دستگاه با هم ترکیبی با توانمندی باورنکردنی را می‌سازند.»

آمیزه‌ی داده‌های این دو دستگاه تصویری کامل از این فرآیند ساخت- گاز سرد به سوی سیاهچاله کشیده می‌شود، آن را فعال می‌کند و باعث می‌شود سیاهچاله فواره‌هایی پرسرعت و درخشان از پلاسما را به فضای درون خوشه بیفشاند. گازهای این فواره‌ها نمی‌توانند از چنگ گرانش کهکشان نجات یابند و سرد شده و دوباره به پایین کشیده می‌شوند، تا سرانجام بر سر سیاهچاله می‌ریزند، و این چرخه دوباره آغاز می‌شود.

این مشاهدات پرجزییات می‌تواند در آشنایی بیشتر با چرخه‌ی زندگی کهکشان‌ها به اخترشناسان کمک کند. این پژوهشگران گمان دارند که این فرآیند نه تنها می‌تواند رایج باشد، بلکه برای شناخت پیدایش کهکشان‌ها نیازی بنیادین است. در گذشته هم برون‌ریزی و هم درون‌ریزی گازهای سرد دیده شده بود، ولی این نخستین بارست که هر دو با هم در یک سامانه دیده می‌شوند، و این نخستین گواه بر اینست که هر دوی آنها بخشی از یک فرآیندند.

خوشه‌ی کهکشانی آبل ۲۵۹۷ در صورت فلکی دلو جای دارد و عضو کاتلوگ آبل برای خوشه‌های پرجمعیت است. خوشه‌هایی مانند خوشه‌ی کوره، خوشه‌ی هرکول، و خوشه‌ی پاندورا نیز در این فهرستند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
ALMA - MUSE - spectrograph - ESO - VLT - molecular gas - galaxy - Abell 2597 - galaxy cluster - black hole - Grant Tremblay - Harvard-Smithsonian Center for Astrophysic - supermassive black hole - mechanical pump - fountain - carbon monoxide - molecule - Very Large Telescope - plasma - constellation Aquarius - Abell catalogue - Fornax cluster - Hercules cluster - Pandora’s cluster

منبع: eso

کشف یکی از پیرترین ستارگان کیهان

* یکی از پیرترین ستارگان کیهان دارد بی سر و صدا در همین کهکشان خودمان، به فاصله‌ی ۲۰۰۰ سال نوری از زمین زندگی می کند- کوتوله‌ای سرخ با سن ۱۳.۵ میلیارد سال!

بر پایه‌ی پژوهشی که گزارش آن در نشریه‌ی آستروفیزیکال جورنال منتشر شده، این کوتوله‌ی سرخ ۱۳.۵ میلیارد ساله تقریبا هیچ عنصر سنگینی ندارد؛ که نشان می‌دهد ابر موادِ سازنده‌ی آن ابری تقریبا دست نخورده بوده که از نخستین روزهای پس از مهبانگ به جا مانده بود. افزون بر این، از آنجایی که این ستاره‌ای کوچک به جرم تنها یک هفتم خورشید است و از مواد بسیار کهن درست شده، اخترشناسان را به بازنگری در جمعیت‌شناسی نخستین ستارگان کیهان واداشته است.
از سوی دیگر، از آنجایی که این ستاره بسیار به ما نزدیکست و در واقع هم‌محله‌ای ما در کهکشانست، بنابراین به احتمال بسیار این منطقه از کهکشان باید ۳ میلیارد سال پیرتر از چیزی باشد که در گذشته پنداشته می‌شد.

نیاکان باستانی
نخستین ستارگان کیهان به احتمال بسیار حدود ۲۰۰ میلیون سال پس از مهبانگ به دنیا آمدند. این ستارگانِ آغازین از موادی که در آن روزگار در دسترس بود ساخته شدند- به طور عمده هیدروژن، کمی هلیوم، و درصد ناچیزی هم لیتیوم.

این ستارگان در روند زندگی‌شان عنصرهای آغازین را همجوشاندند و عنصرهای سنگین‌تر، که اخترشناسان به همه‌ی آنها "فلز" می‌گویند را ساختند. سرانجام برخی از این ستارگانِ نخستین دچار انفجار ابرنواختری شدند و "فلزهایی" که ساخته بودند و در دلشان به دام افتاده بود را به درون فضا پرتاب کرده و ابرهای پیرامون را اندکی پرفلز کردند. سپس، همین ابرها نسل بعدی ستارگان را ساختند. این روند پیاپی همچنان ادامه یافت و باعث شد هر نسل ستارگان پرفلزتر از نسل پیشین شود.

کوین اشلافمان، نویسنده‌ی اصلی پژوهش از دانشگاه جانز هاپکینز می‌گوید: «خورشید ما به احتمال بسیار وارث هزاران نسل از ستارگان بزرگ جوانمرگیست که پیش از او زندگی کرده و مرده بودند. ولی چیزی که این ستاره‌ی نویافته را ویژه و شگفت‌انگیز کرده اینست که احتمال می‌رود تنها یک نسل میان او و آغاز کیهان بوده.»

کوچک است. خوب که چه؟
پیدا کردن ستاره‌ای که اندکی پس از مهبانگ پدید آمده بی‌شک چیز فریبنده‌ایست، ولی کوچک بودن این ستاره‌ی پیر و کم‌فلز هم به همان اندازه فریبنده و شگفت‌انگیزست. گفتنی‌ست که این ستاره 2MASS J18082002-5104378 B نام دارد و عضو یک سامانه‌ی دوتاییست.

به طور کلی، اخترشناسان فکر می‌کنند نخستین ستارگان کیهان بی‌اندازه بزرگ و پرجرم بوده و زندگی‌های بسیار کوتاهی داشتند. در حقیقت تا اواخر دهه‌ی ۱۹۹۰، بسیاری از پژوهشگران بر این باور بودند که کیهان آغازین تنها می‌توانست ستارگان غول‌پیکر بسازد.

ولی در سال‌های بعد، با پیشرفته‌تر و پیچیده‌تر شدن شبیه‌سازی‌ها ، این دیدگاه کم کم دگرگون شد. برای نمونه، دانشمندان ژاپنی در سال ۲۰۱۲ با انجام یک شبیه‌سازی نشان دادند که در کیهان آغازین، انفجار ابرنواخترها می‌توانسته [با تکه تکه کردن ابرهای پیرامون] به پیدایش ستارگان کم‌جرم در ابرهای پیرامونشان بیانجامد.

اگرچه دانشمندان دقیقا مطمئن نیستند که ستاره‌ی کوچک 2MASS J18082002-5104378 B چگونه پدید آمده، ولی اخترفیزیکدان دانشگاه موناش، آندره کیسی می‌گوید: «این کشف گویای اینست که نخستین ستارگان کیهان همگی بزرگ نبوده و مدت‌ها پیش نمرده بوده‌اند. این ستاره‌ی باستانی می‌توانسته از مقدار بسیار کمی از مواد پدید آمده باشد، که این بدان معناست که برخی از یادگارهای نخستین روزگار پس از مهبانگ می‌توانند هنوز هم زنده باشند. این دیدگاه ما درباره ی ستاره‌زایی در آغاز کیهان را تغییر می‌دهد.»

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
red dwarf - Milky Way - star - Earth - The Astrophysical Journal - element - Big Bang - Sun - hydrogen - helium - lithium - metal - supernova - Kevin Schlaufman - Johns Hopkins University - 2MASS J18082002-5104378 B - Japan - Andrew Casey - Monash University

منبع: astronomy.com

"ماه پیر" در آغوش "ماه جوان"

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این عکس خیره‌کننده درست پس از غروب آفتاب ۱۰ اکتبر (۱۸ مهر) گرفته شده و ماه جوان را در آسمان، نزدیک افق باختری نشان می‌دهد. امشب هم ماه یک بار دیگر نو خواهد شد.
هلال باریک ماه دو روزه، سمت شب ماه را که از پرتوی زمین‌تاب، نورِ آفتابِ بازتابیده از زمین، روشن شده در آغوش گرفته است.
در افق، آنتن‌های رادیویی آرایه‌ی بسیار بزرگ در نیومکزیکو را می‌بینیم که بر زمینه‌ی نور محو آسمان غروب به حالت ضدنور (سایه‌نما) در آمده‌اند.
در چنین زمان‌هایی، چشم‌انداز روی خود ماه هم تماشایی خواهد بود: هنگامی که ماه در آسمان سیاره‌ی زمین نو می‌شود و به شکل یک هلال باریک در می‌آید، از روی ماه هم زمین به شکل یک قرص تقریبا کامل بسیار روشن دیده می‌شود.
لئوناردو داوینچی هم ۵۰۰ سال پیش شرحی درباره‌ی زمین‌تاب نوشته و دلیل آن را بازتاب نور آفتاب از روی اقیانوس‌های زمین دانسته بود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Moon - Earthshine - earthlight - sun - radio telescop - Very Large Array - New Mexico - planet crescent - Leonardo da Vinci

منبع: apod.nasa

کوتوله جوان و پرانرژی

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این تصویر فریبنده‌‌ی تلسکوپ فضایی هابل یک کهکشان کوتوله‌ی تنها در فاصله‌ی ۱۰۰ میلیون سال نوری زمین را می‌بینیم. این یک کهکشان از رده‌ی کهکشان‌های "کوتوله‌ی فشرده‌ی آبی" به نام اِسو ۳۳۸-۴ در صورت فلکی تاج جنوبی است.

کوتوله‌های فشرده‌ی آبی یا BCDها به دلیلِ داشتن مناطق ستاره‌زایی به شدت آبی‌فام در هسته‌هایشان چنین نامی گرفته‌اند. هسته‌ی اسو ۳۳۸-۴ هم چنین ویژگی‌ای دارد و انباشته از ستارگان درخشان جوانیست که حریصانه هیدروژن می‌سوزاند. این ستارگان با وجود داشتن سوخت فراوان هیدروژن، عمری کوتاه دارند زیرا این همه هیدروژن را تنها در چند میلیون سال، که چشم بر هم زدنی در استاندارد کیهانیست، می‌سوزانند و به پایان زندگی می‌رسند.

ستارگان آبی جوانی که در مرکز این تصویر، غرق در ابرهای گاز و غبار دیده می‌شوند دستاورد برخوردی تازه میان اسو ۳۳۸-۴ و یک کهکشان سرگردان است. این رویارویی کهکشانی ابرهای گاز و غبار پیرامون اسو ۳۳۸-۴ را آشفته کرده و همین به آغاز ستاره‌فشانی‌های آتشین در آن انجامیده.

یک نمونه‌ی دیگر از این کهکشان‌ها را اینجا دیده بودید: * کهکشان کوتوله با ظاهر جوان 

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - ESA - Hubble Space Telescope - Wide Field Camera 3 - dwarf galaxy - Earth - blue compact dwarf galaxy - ESO 338-4 - constellation of Corona Australis - Southern Crown - star - hydrogen - nuclear reaction - core - galaxy merger - star formation

منبع: spacetelescope

رفت و برگشت مریخ در آسمان زمین

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این تصویر از همگذاری نماهایی درست شده که در بازه‌های ۵ تا ۹ روزه، از اواخر آوریل (پایین، راست) تا ۵ نوامبر (بالا، چپ) گرفته شده بودند و با هم حرکت بازگشتی (رجعی) سیاره‌ی سرخ‌فام بهرام در آسمان شبانه‌ی سیاره‌ی زمین را نشان می‌دهد.
برای پیوند دادن این نقطه‌ها و تاریخشان در این حرکت بازگشتی سال ۲۰۱۸ بهرام، تصویر دوم، و یا این پویانمایی را ببینید.
ولی واقعیت اینست که بهرام هیچ جابجایی رفت و برگشتی در مدارش انجام نمی‌دهد. بلکه جابجایی مداری خود زمین باعث می‌شود یک حرکت بازگشتی "ظاهری" در مسیر بهرام نسبت به ستارگان پس‌زمینه دیده شود.
در زمان‌هایی که سیاره‌ی ما از سیاره‌هایی که دورتر از آن به گرد خورشید می‌چرخند جلو می‌افتد، به نظر می‌رسد آن سیاره در آسمان رو به عقب حرکت می‌کند. زمین در مدارش که نسبت به مدار آنها به خورشید نزدیک‌تر است، با سرعت بیشتری می‌چرخد.
در ۲۷ ژوییه (۵ امرداد)، سیاره‌ی بهرام به نزدیک‌ترین نقطه‌ی مدارش به خورشید (نقطه‌ی پیراهور) رسید و فاصله‌اش از آن در آسمان زمین ۱۸۰ درجه شد، یعنی در آسمان زمین، بهرام و خورشید در نقطه‌ی مخالف هم جای گرفتند (پادیستان یا مقابله). عکسی که از بهرام در آن شب گرفته شد هم در این تصویر دیده می‌شود. گفتنی‌ست در آن هنگام، ماه‌گرفتگی کلی آسمان را تاریک کرده بود.
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
retrograde motion - Mars - planet - Earth - star - Sun - opposite - total lunar eclipse

منبع: apod.nasa

تاکنون پدیده‌ای به نام "SAR" را دیده‌اید؟

"کمان سرخ شفقی پایدار یا "سار" در آسمان فنلاند. "این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
همه‌ی ما درباره‌ی شفق‌های قطبی شنیده‌ایم- نورهای سبز و بنفش رقصانی که به هنگام توفان‌های زمین‌مغناطیسی (ژئومغناطیسی) در آسمان پدید می‌آیند. ولی آیا تاکنون چیزی درباره‌ی "سار" هم شنیده‌اید؟

کمان‌های "سرخ شفقی پایدار" (SARها) در سال ۱۹۵۶، در آغاز عصر فضا یافته شده و تاکنون صدها بار توسط دوربین‌های ماهواره‌ها به تصویر کشیده شده‌اند. ولی بیشتر شکارچیان شفق‌ها تاکنون هرگز یک سار ندیده‌اند زیرا این پدیده‌ها به طور معمول کم‌نورتر از آنند که با چشم نامسلح دیده شوند.

چند شب پیش، متی هلین در جنوب فنلاند یکی از آنها را دید. وی می‌گوید: «این سار تا حدود ۳۰ دقیقه با چشم دیده می‌شد، ولی سپس کم‌نور شد و تا یک ساعت و نیم بعد، تنها دوربینم می‌توانست آن را ببیند. ما به طور معمول شفق‌ها را در سمت شمال می‌بینیم، ولی ولی این کمان سرخ پایدار در جنوب دیده می‌شد که جای شگفتی داشت.»

سارها از خانواده‌ی شفق‌ها هستند ولی با آنها تفاوت دارند. شفق‌ها هنگامی پدید می‌آیند که بارانی از ذرات پرانرژی در راستای خطوط میدان مغناطیسی به سوی قطب‌ها رفته و با برخورد به جو زمین در فرازای ۱۰۰-۲۰۰ کیلومتر، آن را مانند لامپ تصویر تلویزون‌های رنگی قدیمی روشن می‌کنند.

سارها به شیوه‌ی دیگری پدید می‌آیند. آنها نشانه‌ای از این هستند که انرژی گرمایی دارد از سامانه‌ی حلقه‌ی جریان الکتریکی زمین [۱] به درون جو بالایی، در فرازای ۴۰۰ کیلومتر به بالا نشت می‌کند. آنها به طور معمول تنها در زمان توفان‌های زمین‌مغناطیسی شدید با چشم نامسلح دیده می‌شوند. توفانی که شبِ پیش از دیده شدن این سار رخ داده بود توفانی از رده‌ی جی۱ بود، یعنی ضعیف، ولی با این وجود سار پدید آمد- و این اثبات دیگریست بر این که شفق‌ها پدیده‌هایی سرشار از شگفتی‌اند.

--------------------------------------------
یادداشت:
۱] حلقه‌ی جریان زمین به عنوان سپری در برابر میدان‌های الکتریکیِ مغناطکره‌ای برای عرض‌های پایین رفتار می‌کند و از همین رو اثر گسترده‌ای روی الکترودینامیک توفان‌های زمین‌مغناطیسی دارد.

این سامانه‌ نواری در فاصله‌ی ۳ تا ۸ برابر شعاع زمین، درصفحه‌ی استوایی است و از شمال که نگاه کنیم، چرخشی ساعتگرد به دور زمین دارد. ذرات درون این منطقه یک میدان مغناطیسی بر خلاف میدان مغناطیسی سیاره پدید می‌آورند و از همین رو یک بیننده از روی زمین، کاهشی در میدان مغناطیسی این منطقه می‌بیند.

انرژی این حلقه‌ی جریان به طور عمده توسط یون‌ها، بیشتر پروتون‌ها، جابجا می‌شود. ولی ذرات آلفا، گونه‌ای یون که در باد خورشیدی فراوان است نیز در آن دیده می‌شود. همچنین یون‌های O+ اکسیژن، مانند آنهایی که در یون‌سپهر زمینند (ولی با انرژی بسیار بیشتر) نیز در آنست. این آمیزه‌ی یون‌های گوناگون نشان می‌دهد که ذرات این حلقه سرچشمه‌های متفاوتی دارند.

به هنگام توفان‌های زمین‌مغناطیسی، شمار این ذرات افزایش یافته و در نتیجه کاهشی در اثرهای میدان مغناطیسی زمین رخ می‌دهد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
aurora - geomagnetic storm - SAR - Stable Auroral Red - Space Age - Finland - Matti Helin - picture tube - color TV - Earth - naked eye - G1-storm - latitude - magnetospheric electric field - electrodynamics - magnetic field - RE - equatorial plane - clockwise - ion - proton - alpha particle - solar wind - O+ - oxygen - ionosphere

اژدهایان در آتشدان کیهانی

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
پیکره‌هایی تیره با لبه‌های روشن، به بلندی ده‌ها سال نوری، در ابر غبار ان‌جی‌سی ۶۱۸۸ در پروازند.
این سحابی گسیلشی با فاصله‌ی حدود ۴۰۰۰ سال نوری از زمین، نزدیک لبه‌ی یک ابر مولکولی بزرگ و تیره در صورت فلکی جنوبی آتشدان جای دارد.
ستارگان جوان و پرجرم انجمن ستاره‌ای او.بی.۱ در آتشدان، که بیش از چند میلیون سال از عمرشان نمی‌گذرد، با پس زدن ابر توسط بادها و پرتوهای فرابنفش نیرومند خود چنین پیکره‌های شگفت‌انگیزی را در آن تراشیده‌اند و نیز باعث برافروختگی و تابش سحابی شده‌اند. 
خود این ستارگان هم در روند ستاره‌زایی تازه‌ای ساخته شده‌اند که به احتمال بسیار در اثر بادها و انفجارهای ابرنواختری نسل پیشین ستارگان سنگین به راه افتاده بوده، بادها و انفجارهایی که با ضربه‌ی خود، گاز مولکولی را پس زده و فشرده ساختند.
این چشم‌انداز گسترده و فریبنده با بهره از داده‌های رصدخانه‌ی چیلوسکوپ، و به کار بردن نقشه‌ی رنگ هابل درست شده و در آن، تابش اتم‌های گوگرد، هیدروژن، واکسیژن به ترتیب به رنگ‌های سرخ، سبز، و آبی نمایانده شده است.
میدان این چشم‌انداز پهنه‌ای به اندازه‌ی ۴ قرص کامل ماه را در آسمان زمین می‌پوشاند که بر پایه‌ی فاصله‌ی برآورد شده‌ی ان‌جی‌سی ۶۱۸۸، هم‌ارز ۱۵۰ سال نوریست.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NGC 6188 - emission nebula - molecular cloud - constellation Ara - star - Ara OB1 association - stellar wind - ultraviolet - star formation - supernova - Chilescope Observatory - alse-color - Hubble - sulfur - hydrogen - oxygen - atom - full Moon

منبع: apod.nasa

آیا واقعا یک فضاپیمای بیگانه با منظومه ما دیدار کرده بوده؟

* شاید شبیه تیتر نشریه‌های زرد باشد ولی این بار می‌تواند حقیقت داشته باشد. پژوهشگران مرکز اخترفیزیک هاروارد پرونده‌ای تازه برای یک جرم میان‌ستاره‌ای به نام اومواموا گشوده‌اند و ادعا کرده‌اند این جرم می‌توانسته یک بادبان نوری بیگانه باشد!
داستان اومواموا از اکتبر ۲۰۱۷ آغاز شد، زمانی که به کمک تلسکوپ پان-استارز۱ در هاوایی کشف شد. اخترشناسان به سرعت دریافتند که با چیزی ویژه سروکار دارند: این جرم داشت در مداری هذلولی و آزاد در فضای سامانه‌ی خورشیدی به پیش می‌رفت. این جرم از ستاره‌ای دیگر آمده بود. تغییرهای چشمگیری که در نور آن رخ می‌داد نشانگر این بود که دارد می‌غلتد و نازک و نامتقارن و پهن است، مانند سیگار برگ و یا شاید هم پنکیک. [اینجا خواندید: * "اومواموا"، مهمانی که از سوی ستارگان آمد]

اومواموا هنگامی که داشت از سامانه‌ی خورشید بیرون می‌رفت رفتاری نامنتظره از خود نشان داد. این جرم ناگهان شتاب گرفت، انگار که فواره‌هایی از گاز از آن بیرون زده و آن را به جلو هل داده باشند. اخترشناسانی که در آغاز آن را یک سیارک دانسته بودند، اکنون نظرشان به یک دنباله‌دار تغییر کرد. دنباله‌دارها به طور معمول با نزدیک شدن به خورشید فواره‌هایی از آنها بیرون می‌زند، و یک چنین فواره‌هایی هم می‌توانستند رفتار اومواموا را توجیه کنند. [اینجا خواندید: * تغییری نامنتظره در مسیر و سرعت "اومواموا" رخ داده]

تنها یک مساله بود- پژوهشگران هاروارد، شموئیل بیلی و اَوی لوب می گویند: «امواموا در مسیرش از نزدیک خورشید، با فاصله‌ی ۰.۲۵ یکای نجومی از آن، یعنی از درون مدار سیاره‌ی تیر گذشته بود، ولی در آن هنگام هیچ رفتار دنباله‌دارگونه‌ای نشان نداد، نه دُمی و نه خطوط گسیلشی/درآشامی (نشری/جذبی) از گازی.» افزون بر این، «اگر برون‌ریزی گاز دلیل شتاب گرفتن آن بود، گشتاورهای مربوط به آن می‌بایست تغییری سریع در چرخش آن پدید می‌آوردند، و مشاهدات چنین چیزی را نشان نمی‌داد.»

پس اگر نه سیارک بود و نه دنباله‌دار، چه چیزی می‌توانست باشد؟ لوب که رییس بخش اخترشناسی دانشگاه هاروارد و همچنین از مشاوران پروژه‌ی بادبان نوری "Breakthrough Starshot" است، پی برده که کلید ماجرا در نمایه‌ی شتابگیری این جرم است. نسبت شتابگیریِ غیر-گرانشیِ اومواموا با فاصله از خورشید، r به توان منفی ۲ بود (اینجا r فاصله از خورشید است)- درست رفتاری که یک بادبان نوری باید داشته باشد.
اینجا حرکت غلتان اومواموا با فواره‌های احتمالی که از آن بیرون زده و باعث تغییر سرعت و مسیرش شده نیز نشان داده شده. اندازه‌ی بزرگ‌تر: اندازه‌ی بزرگ‌تر
بیلی و لوب با شبیه‌سازی اومواموا به عنوان یک جرم نازک که توسط فشار پرتوی خورشید هل داده می‌شود دریافتند که اگر آن را ورقه‌ای از مواد به کلفتی ۰.۳ تا ۰.۹ میلیمتر، با چگالی جرم سطحیِ حدود ۰.۱ گرم بر سانتیمتر مربع بدانیم، ماجرا با آنچه دیده شده همخوانی پیدا خواهد کرد. آنها می گویند: «یک چنین جرمی اگرچه بی‌اندازه نازک است، ولی می تواند تا فاصله‌ی حدود ۵ مگاپارسک در پهنه‌ی کهکشان پیش برود، و در برابر برخورد با ذرات گاز و غبار و همچنین فشارهای ناشی از چرخش و نیروهای کشندی هم تاب بیاورد.»

این پژوهشگران اکنون خواهان رصدهای بیشتر برای یافتن بازدیدکنندگانی مانند اومواموا در سامانه‌ی خورشیدی هستند: «انجام یک پیمایش برای بادبان‌های نوری به عنوان نشانگرهای فنی در سامانه‌ی خورشیدی ضروری است، چه امواموا یکی از آنها باشد چه نباشد.»

نگارش پیش‌چاپ پژوهشنامه‌ی این دانشمندان روز ۳۱ اکتبر در نشریه‌ی arXiv منتشر شده. این پژوهشنامه اگرچه فنی است، ولی خوب نوشته شده و بر خلاف همیشه، خواندنش برای کسانی که متخصص نیستند هم آسان است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Harvard Center for Astrophysics - asteroid - 'Oumuamua - light sail - arXiv - Robert Weryk - Pan-STARRS - Hawaii - Haleakalā - volcano - Solar System - hyperbolic - star - cigar - pancake - comet - sun - AU - Mercury - cometary tail - emission/absorption line - Shmuel Baily - Abraham Loeb - Harvard University - Breakthrough Starshot - tidal force - technosignature

منبع: spaceweather

فضا هم کالیفرنیا دارد!

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
کالیفرنیا در فضا چه می کند؟
این تکه ابر کیهانی که در بازوی شکارچی کهکشان مارپیچی راه شیری شناورست، به گونه‌ای شانسی نقشه‌ی ایالت کالیفرنیا در ساحل باختری کشور آمریکا را باز می‌نماید. خورشید ما نیز تنها ۱۵۰۰ سال نوری دورتر از این ابر، درون همین بازوی کهکشان جای دارد.
این سحابی که با نام سحابی  کالیفرنیا و همچنین ان‌جی‌سی ۱۴۹۹ شناخته می‌شود، نمونه‌ی خوبی از یک سحابی گسیلشی (نشری) است، با درازای نزدیک به ۱۰۰ سال نوری.
در این عکس، رنگ اصلی سحابی کالیفرنیا سرخ است. این رنگ نشان ویژه‌ی اتم‌های هیدروژنی است که در اثر پرتوی پرانرژی ستارگان، یونیده (الکترون از دست داده) و دوباره الکترون گرفته‌اند و تابشی سرخ فام در طول موج بلندتر می‌تابانند.
ستاره‌ای که بیش از همه با نور خود باعث یونش و برافروختگی بیشتر گازهای این سحابی شده، به احتمال بسیار ستاره‌ی داغ، درخشان و آبی‌فام "کیسی برساووش" (ξ Per) است که درست سمت راست سحابی دیده می‌شود.
سحابی کالیفرنیا که یکی از هدف‌های معمول برای عکاسان نجومی است را می‌توان با یک تلسکوپ میدان گسترده، در آسمانی تاریک و در محدوده‌ی صورت فلکی برساووش، به فاصله‌ی نه چندان دور از خوشه‌ی پروین تماشا کرد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
California - Orion Arm - spiral Milky Way Galaxy - Sun - California Nebula - NGC 1499 - emission nebula - hydrogen - atom - electron - ionized - Xi Perse - astrophotographer - constellation of Perseus - Pleiades

منبع: apod.nasa

مرگ اسرارآمیز ابرغول‌های آبی

بزرگترین ستارگان کیهان در زمان مرگ می‌توانند حالت‌هایی شگفت‌انگیز از ماده را پدید بیاورند که از نخستین جزء ثانیه‌ی پس از مهبانگ به بعد، دیگر به طور معمول در کیهان دیده نشده. رویداد مرگ این ستارگان می‌تواند انرژی کافی برای انفجارهای سهمگین را تولید کند.
دانشمندان پی برده‌اند که در انفجار ابرنواختری ستارگان ابرغول آبی، حالت‌های شگفت‌آوری از ماده، مانند پلاسمای کوارک-گلوئون پدید می‌آید. ابرغول‌های آبی ستارگانی هیولاپیکردند که تا ۱۰۰۰ برابر خورشید رشد می‌کنند و قطرشان مدار مشتری را می‌پوشاند، همان‌گونه که در این طرح ناسا دیده می‌شود.
یک ابرنواختر انفجاریست که می‌تواند یک ستاره را برای زمان کوتاهی از کل ستارگان کهکشانش پرنورتر کند. این برون‌ریزی‌ها زمانی رخ می‌دهند که یک ستاره‌ی غول پیکر با جرم ۱۰ برابر خورشید یا بیشتر، سوخت هسته‌ایش به پایان می‌رسد. در این هنگام هسته‌ی آنها زیر گرانش باورنکردنی خودش می‌رُمبد، و سرانجام به یک سیاهچاله یا یک ستاره‌ی نوترونی تبدیل می‌شود.

پژوهشی در گذشته نشان داده بود که در زمان رُمبش هسته‌ی یک ستاره، فورانی از نوترینوها پدید می‌آید که بیشتر انرژی ناشی از این رمبش را به بیرون پس می‌زند. با برخورد این نوترینوها به پوسته‌ی مواد پیرامون هسته، این پوسته داغ می‌شود و به گونه‌ای انفجاری به بیرون پرتاب شده و یک ابرنواختر رخ می‌دهد.

ولی این پژوهش نمی‌توانست رخ دادن ابرنواختر در ستارگان بسیار بزرگِ "ابرغول آبی" که جرمی بیش از ۵۰ برابر خورشید دارند را توضیح بدهد، هر چند که انفجار ابرنواختری این گونه ستارگان در گذشته دیده شده. بر پایه‌ی شبیه‌سازی‌های بسیار پیشرفته‌ی کنونی، رمبش هسته‌ی این ستارگان می‌تواند به "ابرنواخترهای ناکام" بیانجامد. در این ابرنواخترها یک سیاهچاله پدید می‌آید ولی این که نوترینوها پوسته‌ی بیرونی را به اندازه‌ی کافی داغ کنند که در انفجاری ابرنواختری به بیرون پرتاب شود رخ نمی‌دهد.

اکنون، پژوهشگران می‌گویند ابرغول‌های آبی هم می‌تواند دستخوش انفجار ابرنواختری شوند، زیرا آنها می‌توانند با از هم پاشاندن نوترون‌ها و پروتون‌ها، حالت‌های بیگانه‌ای از ماده را تولید کنند. سوپی از ذرات که در این فرآیند پدید می‌آید چیزیست که از پس از نخستین دم مهبانگ، دیگر به طور معمول در جهان هستی دیده نشده.

انفجار ستاره‌ی کوارکی
هسته‌ی اتم از ذراتی به نام نوکلئون تشکیل شده که شامل نوترون‌ها و پروتون‌ها می‌شوند. نوکلئون‌ها هم به نوبه‌ی خود، هر یک از سه ذره به نام کوارک تشکیل شده‌اند. این سه کوارک با ذراتی به نام گلوئون، درون پروتون‌ها و نوترون‌ها به هم چسبیده‌اند.

نوکلئون‌ها در فشار و دمای بی‌اندازه بالا می‌توانند از هم بپاشند و حالت شگفت‌انگیزی از ماده به نام "پلاسمای کوارک-گلوئون" را پدید بیاورند. به گفته‌ی نویسنده‌ی اصلی این پژوهش، توبیاس فیشر از دانشگاه برسلاو لهستان، این فرآیند واپاشی که به نام "وا-پربَست کوارک" (quark deconfinement) شناخته می‌شود، می‌تواند "مقدار فراوانی گرما" تولید کند که به یک ابرنواختر بیانجامد.

این دانشمندان یک شبیه‌سازی رایانه‌ای برای رویداد ابرنواختر در یک ابرغول آبی به جرم ۵۰ برابر خورشید انجام دادند. آنها پی بردند که واپربست کوارک‌ها می‌تواند طیف گسترده‌ای از ابرنواخترهای گوناگون را توضیح دهد. آنها همچنین دریافتند که پس از انفجار ابرنواختری در ابرغول‌های آبی، پسماند آنها می‌تواند یک "ستاره‌ی دورگه" پدید بیاورد- ستارگان نوترونی‌ای به جرم حدود دو برابر خورشید، با هسته‌های ساخته شده از سوپ کوارک‌های آزاد.

یک سرنخ تازه؟
یک راه برای پی بردن به این که آیا واقعا وا-پربست کوارک‌ها واقعا در دل ابرغول‌های آبیِ رو به مرگ رخ می‌‌دهد یا نه، کمک گرفتن از نوترینوهاست.

رمبش هسته‌ی یک ستاره به فورانی از نوترینوها می‌انجامد، ولی بر پایه‌ی محاسبه‌های این دانشمندان، فروپاشی نوکلئون‌ها در یک سوپ کوارکی، یک موج شوک تولید می‌کند که آن هم به نوبه‌ی خود فوران دومی از نوترینوها را پدید می‌آورد. این دانشمندان می‌گویند پژوهش آینده می‌تواند ابرنواخترهای ابرغول‌های آبی را برای هر دوی این فوران‌های نوترینو بررسی کرده، و به تایید این مدل و روشن کردن جزییاتی درباره‌ی پیدایش پلاسمای کوارک-گلوئون که همچنان یک راز است کمک کند.

راه دیگر برای پی بردن به این که این وا-پربست کوارکی رخ می‌دهد یا نه، جستجوی ستارگان دورگه است [که باید در ابرنواختر ابرغول‌های آبی پدید بیاید]. به گفته‌ی یکی از این پژوهشگران، توماس کلین از دانشگاه ایالتی کالیفرنیا، اگرچه این ستارگان باید بسیار همانند ستارگان نوترونی باشند، ولی فرآیند چرخش و خنک شدن آنها تفاوت چشمگیری با ستارگان نوترونی دارد.

جزییات پژوهش در شماره‌ی ۲۲ اکتبر نشریه‌ی نیچر آسترونومی منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - Big Bang - supernova - galaxy - sun - black hole - neutron star - core - neutrino - blue supergiant - core collapse - failed supernova - proton - neutron - nuclei - atom - nucleon - quark - gluon - quark-gluon plasm - quark deconfinement - Tobias Fischer - University of Wrocław - Poland - hybrid star - shock wave - Thomas Klähn - California State University - Long Beach - Nature Astronomy - NASA

منبع: Space.com

یک اسب دیگر در ژرفای آسمان

متوجه سر یک اسب در این تصویر می‌شوید؟
چیزی که اینجا می‌بینید، سحابی پرآوازه‌ی کله‌اسبی در صورت فلکی شکارچی نیست، بلکه یک سحابی کم‌نورتر است که تنها در عکاسی‌های با نوردهی‌های به این پیکره‌ی شنا دیده می‌شود.
این تصویر یک ابر مولکولی را نشان می‌دهد که بخش اصلی آن یک سحابی بازتابی با نام آی‌سی ۴۵۹۲ است.
سحابی‌های بازتابی در واقع توده‌هایی از غبار ریز و نرمند که به طور معمول تیره دیده می‌شوند، ولی اگر نور ستارگان پرانرژی نزدیکشان را بازبتابانند، می‌توانند کاملا به رنگ آبی در آیند.
اینجا، سرچشمه‌ی بیشتر نوری که از روی این توده‌ی غبار بازتابیده، ستاره‌ایست که در جای چشم این اسب جای دارد. این ستاره بخشی از سامانه‌ی ستاره‌ای نو-کژدم، یکی از درخشان‌ترین سامانه‌های ستاره‌ای در صورت فلکی کژدم است.
یک سحابی بازتابی دیگر به نام آی‌سی ۴۶۰۱ هم در سمت راست مرکز این چشم‌انداز دیده می‌شود که دو ستاره درونش می‌درخشد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
IC 4592 - Reflection Nebula - horse - Horsehead nebula - Orion - molecular cloud - Nu Scorpii - star system - constellation of the Scorpion - Scorpius - IC 4601

منبع: apod.nasa

یادگار محو یک ستاره مرده

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۳ مگ)
پسماند ابرنواختر دبلیو۶۳، روح ستاره‌ای که دیرزمانیست مرده، در راستای صفحه‌ی کهکشان راه شیری در صورت فلکی ماکیان مانند یک حلقه‌ی دود محو و کم نور کیهانی خودنمایی می‌کند و با نمای شبحگونش بر زمینه‌ای از ابرهای در هم پیچیده‌ی کیهانی به رنگ آبی می‌درخشد.
این تصویر موزاییکی زیبا از پیوند ۱۲ نما درست شده که بر روی هم با نوردهی ۱۰۰ ساعته، و به کمک فیلترهای باریک-باند گرفته شده‌اند. چارچوب کلی تصویر گستره‌ای بیش از چهار قرص ماه کامل را در آسمان سیاره‌ی زمین می‌پوشاند.
اینجا نور ویژه‌ی گسیلیده از اتم‌های یونیده‌ی گوگرد، هیدروژن، و اکسیژن به ترتیب به رنگ‌های سرخ، سبز، و آبی نمایانده شده‌.
این پسماندِ پوسته‌ای که همچنان رو به گسترش است، تاکنون قطری حدود ۱۵۰ سال نوری پیدا کرده. فاصله‌ی آن نیز از ما نزدیک به ۵۰۰۰ سال نوریست.
هنوز هیچ چشمه‌ای به عنوان بازمانده‌ی ستاره‌ی مادری دبلیو۶۳ (ستاره‌ی منفجر شده) شناسایی نشده. به گفته‌ی دانشمندان، نور انفجار این ستاره احتمالا حدود ۱۵۰۰۰ سال پیش به زمین رسیده بوده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - W63 - supernova remnant - plane - Milky Way galaxy - constellation Cygnus - swan - full moon - narrow band - filter - ionized - atom - sulfur - hydrogen - oxygen - supernova - Earth

منبع: apod.nasa

سقوط بشقاب پرنده در بیابان یوتا!؟

در سال ۲۰۰۴ یک بشقاب پرنده که با رادار ردگیری شده و بالگردها به دنبالش بودند، در بیابان‌های یوتای آمریکا بر زمین افتاد.
نه! این یک فضاپیمای بیگانه نبود. این بشقاب پرنده که اینجا عکسش را می‌بینید، کپسول "جنسیس" بود، بخشی از فضاپیمای جنسیس ناسا که سال ۲۰۰۱ برای بررسی خورشید راهی فضا شده بود.
کپسول جنسیس نمونه‌های گردآوری شده‌ی این فضاپیما را با خود به زمین برگردانده بود، ولی به دلیل باز نشدن چترهایش، فرودی سخت داشت و با سرعت ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت به زمین کوبیده شد.
فضاپیمای جنسیس که به گرد خورشید می‌چرخید، ذرات باد خورشیدی را که به طور معمول توسط میدان مغناطیسی زمین پس زده می‌شوند گردآوری می‌کرد.
با وجود فرود سختِ کپسول جنسیس، بسیاری از نمونه‌هایی که با آن به زمین برگردانده شد در شرایطی به اندازه‌ی کافی مناسب برای بررسی بودند.
از جمله یافته‌هایی که با بهره از جنسیس انجام شده، جزییاتی تازه درباره‌ی همنهش خورشید بوده و نیز این که چگونه برخی از عنصرها در جاهای گوناگون سامانه‌ی خورشیدی، فراوانی‌های متفاوتی دارند.
این یافته‌ها سرنخ‌هایی فریبنده درباره‌ی فرآیند پیدایش خورشید و سیاره‌ها در میلیاردها سال پیش برای دانشمندان فراهم کرده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
flying saucer - Utah - radar - alien - Genesis - NASA - Sun - parachute - solar wind - Earth - magnetic field - element - Solar System

منبع: apod.nasa

واژه LOVE روی ماه

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در جستجویی نوآورانه‌تر، گروهی از ستاره‌شناسان آماتور ژاپنی استان اهیمه‌ در جزیره‌ی شیکوکوی ژاپن یک L-O-V-E کامل را روی ماه پیدا کرده‌اند!
آنها جستجویشان را روی این عکس با کیفیت انجام دادند که از ماه در گام چارک نخست (تربیع نخست) گرفته شده.
خود شما هم اگر بخواهید این حرف‌ها را پیدا کنید باید با دقت به جزییات سایه و روشن در راستای خط سایه‌مرز (خط میان شب و روز) ماه نگاه کنید.
پیدا کردن حرف V چندان سخت نیست. این حرف در میانه‌ی تصویر، از پادسانی (تضاد) دهانه‌‌هایی که کفشان در آن هنگام هنوز در سایه است، با لبه‌ها و پشته‌های آفتاب‌گرفته‌ درست شده.
یافتن حرف‌های L و E کمی دشوارتر است. برای یافتنشان پایین ماه، راستای سایه‌مرز را نگاه کنید. پیدا کردن حرف O هم که دیگر روی سطح پر از دهانه‌ی ماه کاری ندارد.
گفتنیست یک حرف دیگر هم اینجاست که پیش از این درباره‌اش گفته بودیم- حرف X که اگر نتوانستید پیدایش کنید این پست را ببینید.
همه‌ی این حرف‌ها برای ما جلوه‌هایی زودگذرند و تنها در زمان نزدیک به رسیدن ماه به گام چارک نخست، بر روی خط سایه‌مرز پدید می‌آیند. پس خود را برای دیدن L-O-V-E در چارک نخست بعدی (۱۵ نوامبر، ۲۴ آبان) آماده کنید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
 Lunar LOVE - Ehime Prefecture - Shikoku Island - Japan - First Quarter - Moon - terminator - crater - ridge - planet - Earth

منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه