نقش الکتریسیته در ساخته شدن سیاره‌ها

*آیا الکتریسیته نقشی مهم‌تر از آنچه می‌پنداشتیم در ساخته شدن سیاره‌ها دارد؟ 

ما هنوز به درستی نمی‌دانیم ذرات ریز چگونه به هم می‌پیوندند تا نوزاد سیاره‌ها را بسازند، ولی آزمایشِ انداختنِ مهره‌های شیشه‌ای از بالای یک برج بلند نشان داد که این کار ممکن است با کمک الکتریسیته‌ی ساکن انجام شود.
این ابر گاز و غبار پر از حباب‌هایی‌ست که در اثر بادها و پرتوهای ستارگان بزرگ و جوان باد شده‌اند. در هر حباب صدها تا هزاران ستاره است که از ابرهای چگال و انبوه گاز و غبار پدید آمده‌اند. تصویر بزرگ‌تر
نخستین تخم‌های (بذرهای) سیاره‌ها از دانه‌های غباری در اندازه‌ی میکرومتری درست می‌شود که همزمان با چرخش به گرد یک ستاره به هم می‌خورند و با چسبیدن به یکدیگر توده‌های سُستی می‌سازند. همچنان که دانه‌های ریزِ بیشتر و بیشتری به هم می‌چسبند، این توده‌ها هم آغاز به فشرده شدن می‌کنند تا جایی که دیگر سست نباشند و به جای این که با برخورد به هم، به یکدیگر بچسبند، مانند توپ‌های بیلیارد به هم تنه زده و از روی هم بجهند. این هنگامی رخ می‌دهد که توده‌ها به اندازه‌های میلیمتری رسیده‌اند و به نام "سد جهش" (bouncing barrier) شناخته می‌شود.

این دانه‌های غبار میلیمتری برای این که بتوانند یک سیاره بسازند باید بر سد جهش چیره شده و بزرگ‌تر شوند. در گذشته نشان داده شده بود که این کار ممکن است با الکتریسیته‌ی ساکن عملی شود: همچنان که دانه‌های غبار به یکدیگر برخورد و مالش پیدا می‌کنند، بار الکریکی می‌گیرند و این می‌تواند آنها را ترغیب کند تا به هم بچسبند.

توبیاس اشتاین‌پیلتز از دانشگاه دویسبورگ-اسن آلمان به همراه همکارانش این موضوع را به کمک برج سقوط دانشگاه برمن بررسی کردند. برج سقوط برمن یک برج توخالی به بلندی حدود ۱۲۰ متر است که مانند یک اتاقک خلا کار می‌کند. اجسام سقوط‌کننده در این برج رفتاری مانند این که در شرایط ریزگرانشِ فضا باشند پیدا می کنند.

آنها از پرتابگر درون برج بهره گرفتند تا یک محفظه را که درونش مهره‌های شیشه‌ایِ ۰.۴ میلیمتری بود به بالای برج پرتاب کنند، سپس به آن اجازه دادند تا رو به پایین بیفتد و همزمان با یک دوربین پرسرعت که درون محفظه بود به آن نگاه کردند. آنها پی بردند که مهره‌ها در اثر الکتریسیته‌ی ساکن بار الکتریکی گرفتند و با چسبیدن به هم توده‌هایی به پهنای چند سانتیمتر پدید آوردند.

اشتاین‌پیلتز می‌گوید: «هنگامی که دانه‌ها را باردار می‌کنید و آنها توده‌هایی چند سانتمیتری مانند چیزی که ما در آزمایش‌ها و شبیه‌سازی‌هایمان دیدیم می‌سازند، دیگر می‌توانیم شکافی که در اثر "سد جهش" در اندازه‌ی دانه‌ها پدید آمده را پر کنیم.» پس از این، ذرات آزادانه با هم توده می‌سازند و اینجا دیگر گرانش هم به کمکشان می‌آید و تا جایی توده می‌شوند که سیاره‌ای ساخته شود.

گزارش این دانشمندان در نشریه‌ی نیچر فیزیکز منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
static electricity - planet - star - billiard - bouncing barrier - Tobias Steinpilz - University of Duisburg-Essen - Germany - Bremen - drop tower - vacuum chamber - microgravity - electrical charge - Nature Physics

تازه‌ترین دیدارهای تلسکوپ هابل با مهمان میان‌ستاره‌ای ما، دنباله‌دار بوریسف

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
دنباله‌دار ۲آی/بوریسف  تنها دومین جرم میان‌ستاره‌ایِ شناخته شده‌ایست که از درون سامانه‌ی خورشیدی ما گذشته است. در اینجا نماهایی را می‌بینیم که تلسکوپ فضایی هابل ناسا از این مهمان بیگانه ثبت کرده است.

سمت چپ: عکسی که تلسکوپ هابل در ۱۶ نوامبر ۲۰۱۹ گرفت و دنباله‌دار بوریسف را جلوی یک کهکشان مارپیچی دوردستِ نه چندان آشا با نام دورودراز 2MASX J10500165-0152029 نشان می‌دهد. هسته‌ی مرکزی درخشان کهکشان در این تصویر مات شده زیرا هابل در آن هنگام داشت دنباله‌دار را که با سرعتی باورنکردنی حدود ۱۵۰ هزار کیلومتر بر ساعت پیش می‌رفت دنبال می‌کرد. بوریسف در زمان گرفت عکس حدود ۳۲۶ میلیون کیلومتر از زمین فاصله داشت و دُم غباری که از آن بیرون زده بود از گوشه‌ی بالا، سمت راست تا بیرون از چارچوب کشیده شده بود.

سمت راست: دیدار دوباره‌ی تلسکوپ هابل با دنباله‌دار بوریسف که در ۹ دسامبر ۲۰۱۹، و اندکی پس ازگذشتن آن از نزدیک‌ترین نقطه‌ی مسیرش به خورشید انجام شد. بوریسف در زمان گرفته شدن این عکس ۲۹۸ میلیون کیلومتر از زمین فاصله داشت و نزدیک لبه‌ی درونی کمربند سیارک‌ها بود. هسته‌ی آن که توده‌ای از خاک و یخ است کوچک‌تر از آن بود که در این عکس نمایان شود. گیسوی درخشان آن از غبارهایی تشکیل شده که در اثر نور و گرمای خورشید دارند از سطح آن جدا می‌شوند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Comet 2I/Borisov - Solar System - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - 2MASX J10500165-0152029 - comet - spiral galaxy - Earth - Sun - asteroid belt - com

منبع: spacetelescope

آذین‌بندی آسمان با نورهای کیهانی

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۶.۲ مگ)
ستارگان درخشان، ابرهای غبار و سحابی‌های برافروخته با هم این چشم‌انداز کیهانی درست در شمال کمربند شکارچی را آراسته‌اند.
این نمای میدان‌گسترده حدود ۵.۵ درجه از آسمان نزدیک صفحه‌ی کهکشان راه شیری را می‌پوشاند.
در سمت راست، سحابی بازتابی خیره‌کننده‌ی ام۷۸ را می‌بینیم که از بازتاب نور آبی ستارگان دغ و جوان از روی ذرات غبارش، به رنگ آبی در آمده است.
نوار سرخ‌فامی از گاز هیدروژن برافروخته که در مرکز چشم‌انداز دیده می‌شود و یک پادسانی (تضاد) رنگی با ابرهای آبی‌فام بازتابی پدید آورده بخشی از یک سحابی گسیلشی کم‌نور ولی گسترده در این منطقه است که به نام حلقه‌ی بارنارد شناخته می‌شود.
پایین، سمت راست چارچوب یک ابر تیر‌ه‌ی غبار را می‌بینیم که سایه‌نمای (ضدنورِ) آشکاری بر زمینه‌ی روشن پشت سرش پدید آورده و سحابی تاریک ال‌دی‌ان ۱۶۲۲ نام دارد.
فاصله‌ی ام۷۸ و ساختار حلقه‌ی بارنارد از زمین چیزی حدود ۱۵۰۰ سال نوری است ولی ال‌دی‌ان ۱۶۲۲ بسیار به ما نزدیک‌تر است و تنها حدود ۵۰۰ سال نوری از سیاره‌مان فاصله دارد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - Orion's belt - Milky Way galaxy - M78 - reflection nebula - hydrogen - emission nebula - Barnard's Loop - silhouette - LDN 1622 - planet - Earth

منبع: apod.nasa

فایرفاکس در فضا

این ابرنواختر چه چیزی بر جای گذاشته؟
حدود ۲۰۰۰ سال پیش، نور انفجار مرگبار یک ستاره در ابر ماژلانی بزرگ (ال‌ام‌سی) به زمین رسید.
ال‌ام‌سی یکی از همسایه‌های کهکشانی نزدیک راه شیری است و چیزی که ما اکنون از این رویداد می‌بینیم موج شوکی است که دارد رو به بیرون گسترده می‌شود و با خودش ابرهای گازی محیط را جابجا کرده یا نابود می‌کند و پشت سرش گره‌های به نسبت چگالی از گاز و غبار به جا می‌گذارد.
چیزی که از این هیاهو پدید آمده یکی از بزرگ‌ترین پسماندهای ابرنواختر در ابر ماژلانی بزرگ است با نام "ان۶۳ای" (N63A).
بسیاری از این گره‌های چگال خودشان دارند فشرده‌تر می‌شوند و چه بسا در آینده ستارگانی تازه پدید بیاورند. برخی از این ستارگان هم می‌توانند دچار انفجار ابرنواختری شوند، و بدین گونه این چرخه را ادامه دهند.
تصویری که اینجا از ان۶۳ای می‌بینید از پیوند داده‌های پرتو ایکس تلسکوپ فضایی چاندرا و داده‌های نور دیدنی (مریی) تلسکوپ فضایی هابل به دست آمده است.
توده‌ی بزرگ و برجسته‌ای از گاز و غبار که بالا، سمت راست می‌بینید و به نام غیررسمی فایرفاکس خوانده می‌شود، در طیف نور دیدنی به شدت می‌درخشد ولی خود پسماند ابرنواختر که گسترده‌تر نیز هست بیشتر در طیف پرتو ایکس نورافشانی می‌کند.
ان۶۳ای بیش از ۲۵ سال نوری پهنا دارد و با فاصله‌ی حدود ۱۵۰ هزار سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی جنوبی زرین‌ماهی دیده می‌شود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
supernova - Large Magellanic Cloud - LMC - planet - Earth - Milky Way Galaxy - supernova remnant - N63A - star - X-ray - Chandra Space Telescope - visible light - Hubble - Firefox - constellation of Dorado

منبع: apod.nasa

چه چیزی شکل سایه یک سیاهچاله را تعیین می‌کند؟

نمایی از شبیه‌سازی گازهای برافزایشی که به گرد یک ابرسیاهچاله در چرخشند. جزییات این گاز چه تاثیری بر نمایی که از سایه‌ی سیاهچاله می‌بینیم می‌گذارد؟
نخستین تصویر دقیق از یک سیاهچاله (در مرکز
کهکشان ام۸۷) که به کمک تلسکوپ ایونت
هورایزن گرفته شده
در ماه آوریل امسال، تلسکوپ "ایونت هورایزن" یا افق رویداد نخستین تصویر پرجزییات از سایه‌ی یک سیاهچاله را ثبت کرد. اکنون در پژوهشی تازه، یک گروه از دانشمندان به بررسی چیزی که اندازه و شکل سایه‌ی سیاهچاله‌هایی مانند این نمونه را تعیین می‌کند پرداختند. 

تصویربرداری از یک سایه
این تصاویر رادیویی خیره‌کننده‌ی تازه که از ابرسیاهچاله‌ی مرکزی کهکشان نزدیکِ ام۸۷ گرفته شده و در بهار امسال از سوی گروه دانشمندان تلسکوپ ایونت هورایزن منتشر شدند یک حلقه‌ی درخشانِ تابشی را گرداگرد یک منطقه‌ی دایره‌ای تیره نشان می‌دهند.

این ساختار روشن از نتایج خمش و تابیده شدن فضازمان به گرد اجسام پرجرمی مانند سیاهچاله‌هاست. این حلقه‌ی نور از فوتون‌هایی تکیل شده که از گازهای داغ و درخشان گرداگرد سیاهچاله گسیلیده شده و مسیرشان پیش از رسیدن به تلسکوپ‌های ما دورِ سیاهچاله خم شده است. منطقه‌ی تیره در مرکز به نام "سایه"ی سیاهچاله خوانده شده؛ این سیاهی مجموعه‌ی مسیرهای فوتون‌هایی‌ست که نتوانسته‌اند بگریزند، بلکه به دام سیاهچاله افتاده‌اند.

تصویر سایه‌ی سیاهچاله در ۳ مدلِ این پژوهش:
فضازمان غیرنسبیتی (بالا)، فضازمان نسبیتی با
گازهای ایستای پیرامون (مرکز)، و فضازمان
نسبیتی با قرص گازی برافزایشی که مارپیچ‌وار
به درون سیاهچاله فرومی‌ریزد
با آن که در برخی از پژوهش‌های گذشته به بررسی شکل سایه‌ی سیاهچاله‌ای که با قرص بسیار نازکی از گازهای برافزوده (قرص برافزایشی) در بر گرفته شده پرداخته شده بود (یک سیاهچاله‌ با قرص فیلم اینترستلار را در نظر بگیرید)، ولی بیشتر ابرسیاهچاله‌ها -مانند ابرسیاهچاله‌ی مرکز ام۸۷ و همچنین ابرسیاهچاله‌ی کهکشان خودمان- به احتمال بسیار با قرص‌هایی از گاز برافزوده‌ی داغ در بر گرفته شده‌اند که بسیار گسترده‌ترند و یک قرص ضخیم انبوه و یا شبه-کروی را ساخته‌اند.

آیا هندسه و حرکت گازهای برافزایشی بر اندازه و شکل سایه‌ی یک سیاهچاله تاثیر می‌گذارد؟

مدل‌های هیولاها
در یک پژوهش تازه، سه دانشمند به نام‌های رامش نارایان و مایکل جانسون از بنیاد اخترفیزیک هاروارد-اسمیتسونین و چارلز گَمی از دانشگاه ایلینوی در اربانا-شمپین به بررسی چگونگی تغییرات سایه‌ی سیاهچاله بر پایه‌ی رفتار گاز داغ پیرامون آن پرداخته‌اند.

نارایان، جانسون، و گمی مدل‌های تحلیلی از یک سیاهچاله که با گاز داغ و نورگذر (نور از گاز می‌گذرد و دیده می‌شود) در بر گرفته شده پدید آورند. سپس آنها نما و ظاهر سایه را به کمک فضازمان‌های گوناگون، حرکت‌های گازیِ گوناگون، و رفتارهای گوناگونِ گازِ نزدیک به سیاهچاله بررسی کردند

کاهش پیچیدگی‌ها
این دانشمندان با شگفتی دریافتند که نمای سایه‌ی سیاهچاله به جزییاتِ برافزایشِ گازِ نزدیک سیاهچاله بستگی ندارد. اندازه‌ی سایه به طور عمده توسط خود فضازمان (که تحت تاثیر جرم سیاهچاله است) تعیین می‌شود. ولی این که پراکندگی (توزیع) گازها پیرامون سیاهچاله چگونه است، و این که گاز ایستا است یا دارد برافزایش یافته و به درون سیاهچاله کشیده می‌شود، اثر آنچنانی روی نمای سایه نمی‌گذارند.

ولی سیاهچاله‌های واقعی کمی آشفته‌تر و پیچیده‌تر از این مدل ساده‌ی با تقارن کروی هستند؛ چرخش سیاهچاله و وجود فواره‌ها یا برون‌ریزی‌ها باعث بی‌تقارنی سایه می‌شوند. ولی نتایج این پژوهشگران به طور کلی به ما می‌گوید که جزییات نزدیک به جریان‌های برافزایشی آنچه ما می‌بینیم را پیچیده نمی‌کنند. و این آگاهی ارزشمندی است که می‌توانیم از آن برای تفسیر و برداشت تصویرهای آینده‌ی سیاهچاله‌ها بهره ببریم!
مقایسه‌ی پنداشت‌ها از سیاهچاله‌ای با قرص برافزایشی نازک و سیاهچاله‌ای با قرص برافزایشی انبوه
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Event Horizon Telescope - black hole - radio - supermassive black hole - galaxy - Messier 87 - spacetime - photon - Interstellar - M87 - Sagittarius A* - Ramesh Narayan - Michael Johnson - Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics - Charles Gammie - University of Illinois - Urbana–Champaign - accretion

رد زمان در آسمان و زمین

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در تصویربرداری با نوردهی بلند از آسمان شب، ستارگان ردهایی روشن از خود به جا می‌کذارند که دستاورد چرخش زمین به گرد محورش است.
این تصویر که در یک بازه‌ی دو ساعت و اندی، از پیوند دیجیتالی نوردهی‌های پی در پی درست شده، به کمک دوربینی با عدسی میدان‌گسترده گرفته شده که روی یک سه‌پایه در جایی نزدیک کشتزار اورل، سرزمین پریمورسکی روسیه جای داده شده بود.
ردهای ستارگان همگی با هم کمان‌هایی هم‌مرکز گرداگرد قطب جنوب آسمانی زیر افق سمت چپ و بیرون از چارچوب، و قطب شمال آسمانی بالا سمت راست، بیرون از چارچوب درست کرده‌اند.
همچنین، رنگ‌های گوناگون و زیبای ستارگان هم از پیوند چندین نوردهی کوتاه در این تصویر ثبت شده. ردهای آبی‌فام از ستارگان داغ‌تر از خورشید است و ردهای زردفام از ستارگانی کم‌دماتر از خورشید.
درخت پیش‌زمینه دیرزمانی پیش از این غرق در شکوفه می‌شده ولی گذشت زمان تنها چین و چروک‌هایی در پوست آن و ردهایی از فرسودگی بر بدنه‌اش به یادگار گذاشته است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Orel - Primorsky Krai - Russia - planet - Earth - star - celestial pole - Sun

منبع: apod.nasa

رژه ماهواره‌های استارلینک در آسمان برزیل

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این خط‌ها در آسمان افق ردهای روشن ماهواره‌های تازه‌ی استارلینک هستند که نور آفتاب را بازتابانیده‌اند. 
شرکت اسپیس‌ایکس در ماه می ۶۰ ماهواره‌ی مخابراتی استارلینک، و در ماه نوامبر هم ۶۰ تای دیگر را را به فضا فرستاد. این ماهواره‌ها و هزاران نمونه‌ی دیگر توسط شرکت‌های مخابراتی برای سال‌های آینده برنامه‌ریزی شده‌اند که همگی می‌توانند چنین ردهایی در آسمان پدید بیاورند.
این روند و تاثیری که این بازتاب‌های ماهواره‌ها می‌توانند بر رصدهای آینده داشته باشد مایه‌ی نگرانی بسیاری در جامعه‌ی اخترشناسی شده است. [خوانده بودید: * دردسری که شرکت اسپیسX برای جامعه اخترشناسی درست کرده!]
در این تصویر که از پیوند ۳۳ نوردهی درست شده، ردهای همراستای ماهواره‌های استارلینک را در آسمان جنوب برزیل می‌بینیم.
پیش‌زمینه‌ی تصویر با گل‌های آفتابگردان آراسته شده و یک شهاب درخشان هم به گونه‌ای شانسی در گوشه‌ی بالا، سمت چپ تصویر افتاده است.
بازتاب‌های ماهواره‌ای پدیده‌های تازه‌ای نیستند- ناوگان ۶۶ ماهواره‌ای از نخستین نسل ماهواره‌های ایریدیوم که ۲۰ سال پیش به فضا رفتند گاهی آنچنان درخشش‌هایی پدید می‌آوردند که حتی در روز هم می‌توانستند دیده شوند. ولی بیشتر این ماهواره‌های کهنه‌ی ایریدیومی در چند سال گذشته از مدار خارج شده‌اند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
SpaceX - Starlink - communication satellite - Brazil - meteor - Iridium

منبع: apod.nasa

نگاه کاوشگر پارکر از پهلو به خورشید

اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام و یا توییتر یک ستاره در هفت آسمان ببینید
همه خورشید را می‌بینند ولی هیچ کس آنجا نبوده.
در سال ۲۰۱۸، ناسا کاوشگر خورشیدی پارکر (پی‌اس‌پی) را روانه کرد تا برای نخستین بار بشر بتواند مناطق نزدیک خورشید را ببیند و بررسی کند.
پارکر مداری حلقه‌ای و مارپیچ دارد که آن را در هر دور -چند ماه- به خورشید نزدیک و نزدیک‌تر می‌کند. [در این باره خواندید: * پارکر برای رسیدن به خورشید راه بی‌اندازه دشواری در پیش دارد، ولی چرا؟]
این ویدیوی زمان‌گریز یک سال پیش، هنگامی که پارکر داشت برای نخستین بار به خورشید نزدیک می‌شد -در فاصله‌ی حدود نصف مدار ییاره‌ی تیر- از پهلو و از پشت سپر خورشیدی پارکر گرفته شده بود.
عکس‌هایی که این ویدیو را ساخته‌اند به کمک دوربین "تصویرگر میدان گسترده برای کاوش خورشید" پارکر (WISPR) در درازنای ۹ روز گرفته شده‌اند ولی اینجا به روش دیجیتالی فشرده شده و به حدود ۱۴ ثانیه رسانده شده‌اند.
تاج موج‌دار خورشید کنار لبه‌ی سمت چپ دیده می‌شود، با ستارگان، سیاره‌ها، و حتی نوار مرکزی کهکشان راه شیری که همزمان با پیشروی پارکر در مدار خورشید در پس‌زمینه جابجا می‌شوند.
یکی از یافته‌های پارکر این بوده که محیط نزدیک خورشید به گونه‌ی شگفت‌آوری پیچیده است و پیچ و تاب‌های رفت و برگشتی در خود دارد- دستاورد زمان‌هایی که میدان مغناطیسی خورشید برای مدت کوتاهی خود را وارونه می‌کند.
خورشید نه تنها اصلی‌ترین سرچشمه‌ی انرژی زمین است، بلکه با بادهای تغییرپذیرش هم جو زمین را می‌فشارد، شفق‌های قطبی پدید می‌آورد، بر شبکه‌های برق اثر می‌گذارد، و حتی می‌تواند به ماهواره‌های مخابراتی مدارگرد آسیب برساند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - Parker Solar Probe - PSP - Sun - time-lapse - Mercury - Wide Field Imager for Solar Probe - WISPR - solar corona - star - planet - Milky Way Galaxy - Earth - solar wind

منبع: apod.nasa

شبح یک کهکشان مرده که دور قاتلش حلقه زده!

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
به نظر می‌رسد جریان‌های کشندی ستاره‌ایِ غول‌پیکری گرداگرد کهکشان ان‌جی‌سی ۵۹۰۷ حلقه زده‌اند.
این ساختارهای کمانی حلقه‌های کم‌پشتی هستند که تا بیش از ۱۵۰ هزار سال نوری از این کهکشان باریک و لبه‌نما که کهکشان "خرده‌چوب" یا "لبه‌ی چاقو" هم نامیده می‌شود بیرون کشیده شده‌اند.
این جریان‌ها که تنها در تصویربرداری با نوردهی بلند آشکار می‌شوند به احتمال بسیار نمایانگر رد شبحگون یک کهکشان کوتوله هستند- پسمانده‌های به جا مانده در مدار یک کهکشان ماهواره‌ایِ کوچک‌تر که زمانی به گرد ان‌جی‌سی ۵۹۰۷ می چرخیده و آرام آرام از هم پاشیده و بیش از ۴ میلیارد سال پیش با آن ادغام شده بوده.
این تصویر چشمگیر که در یک رصدخانه‌ی روباتیک کوچک در نیومکزیکو گرفته شده تاییدکننده‌ی یک سناریوی کیهان‌شناختی است که بر پایه‌ی آن، کهکشان‌های مارپیچی بزرگ -از جمله راه شیری خودمان- از برافزایش کهکشان‌های کوچک‌تر و بلعیدن آنها شکل گرفته‌اند.
ان‌جی‌سی ۵۹۰۷ حدود ۴۰ میلیون سال نوری از زمین فاصله دارد و در راستای صورت فلکی شمالی اژدها دیده می‌شود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NGC 5907 - edge-on - Splinter - Knife Edge Galaxy - dwarf galaxy - New Mexico - spiral galaxy - Milky Way - constellation Draco

منبع: apod.nasa

بارش سنگ‌های سوزان بر سر شیلی

آیا این شهاب‌ها همه دارند از یک نقطه‌ی آسمان بیرون می‌زنند؟ بله، می‌شود گفت.
هنگامی که زمین از درون جریانی از شهاب‌هایی که خود در مدار خورشیدند می‌گذرد، این شهاب‌ها به نظر می‌رسد همگی از سمت آن جریان به سوی زمین می‌آیند، از جایی که به نام کانون شناخته می‌شود.
یک نمونه‌ی چنین رویدادی بارش شهابی دو-پِیکری (جوزایی) است که در نیمه‌های دسامبر (اواخر آذر) رخ می‌دهد و نمایشی از آن در این تصویر دیده می‌شود.
این تصویر در زمانی نزدیک به اوج این بارش در سال ۲۰۱۳ گرفته شده و تیرهای شهاب دوپیکری را در یک بازه‌ی چهار ساعته در آسمان تاریک رصدخانه‌ی لاس کامپاناس شیلی نشان می‌دهد.
در پیش‌زمینه تلسکوپ ۲.۵ متری دو پونت را به همراه تلسکوپ ۱ متری SWOPE می‌بینیم.
در پس‌زمینه‌ی آسمان، دورتر از شهاب‌ها، سیاره‌ی مشتری را می‌بینیم که مانند نقطه‌ی روشنی نزدیک مرکز تصویر می‌درخشد؛ دورتر از آن سحابی صورتی‌رنگ شکارچی نزدیک لبه‌ی سمت چپ و از آن هم دورتر، نوار مرکزی کهکشان راه شیری در راستای عمودی در سمت چپ تصویر دیده می‌شود.
شهاب‌های دوپیکری که همگی ذرات و خرده‌سنگ‌های بیرون زده از سیارک فعال ۳۲۰۰ فیتون هستند با سرعتی نزدیک به ۲۲ کیلومتر بر ثانیه وارد جو زمین می‌شوند.
کانون بارش دوپیکری با دایره‌ای در مرکز تصویر نشان داده شده
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Earth - Sun - meteor - radiant - Geminids meteor shower - shooting star - Las Campanas Observatory - Chile - du Pont Telescope - SWOPE - Jupiter - Milky Way Galaxy - Orion Nebula - active asteroid - 3200 Phaethon - Gemini

منبع: apod.nasa

نخستین داده‌های کاوشگر پارکر گره از برخی رازهای باد خورشیدی می‌گشاید

* کاوشگر خورشیدی پارکر ناسا که در سال ۲۰۱۸ راهی خورشید شده بود، نخستین داده‌های پرجزییاتش را از نزدیک‌ترین فاصله‌ای به سطح این ستاره که تاکنون یک فضاپیما رفته بوده به زمین فرستاده است.
ما از پیش می‌دانستیم که باد خورشیدی، شاری از ذرات پرانرژی که پیوسته از خورشید به بیرون جریان دارد، به هنگام جدا شدن از بیرونی‌ترین لایه‌های این ستاره سرعت می‌گیرد. سنجش‌های تازه‌ی پارکر نشان داده که این باد حتی از آنچه انتظار داشتیم هم سریع‌تر است، و ویژگی‌های شگفت‌آوری که خود پارکر در میدان مغناطیسی خورشید دیده شاید بتواند در توضیح چراییِ آن به ما کمک کند.

جاسپر هلکاس، دانشمند گروه پارکر از دانشگاه آیووا می‌گوید: «ویژگی‌های تابیده و پرپیچ و خم بسیاری از خورشید به بیرون پخش می‌شوند که بسیار شگفت‌انگیز و نامنتظره‌اند. از فاصله‌ی دور نمی‌توانیم آنها را ببینیم، ولی نزدیک که می‌ویم کرور کرور از این ویژگی‌ها می‌بینیم.»

این تابیدگی‌های S-مانند، و پلاسمای داغی که همراهشان روان است، بسیار سریع‌تر از همه‌ی چیزهای پیرامونشان حرکت می‌کنند. هلکاس می‌گوید آنها انرژی چشمگیری دارند و بنابراین می‌توانند ربطی به رازهای بزرگ‌تر داشته باشند، رازهایی مانند چگونگی شتاب گرفتن باد خورشیدی و رسیدنش به سرعت‌هایی بالا و دلیل داغ بودن نامعمول تاج خورشید (لایه‌ی تنُک بیرونی آن).

اگرچه این موضوع می‌تواند ارتباطی با تُندباد (باد پرسرعت) خورشیدی که با سرعتی تا ۷۵۰ کیلومتر بر ثانیه از خورشید بیرون می‌زند داشته باشد، ولی خورشید یک کُندباد (باد کم‌سرعت) هم دارد که سرعتش کمتر از ۵۰۰ کیلومتر بر ثانیه است. پیش از این می‌دانستیم که تندباد از راه "حفره‌های" درون تاج که میدان مغناطیسی خورشید در آنها یکراست رو به بیرون است بیرون می‌زند، ولی هرگز نتوانسته بودیم بفهمیم کندباد خورشید دقیقا از کجا بیرون می‌زند.

اکنون سنجش‌های تازه‌ی پارکر نشان داده که این کندبادها هم مانند تندبادها از درون حفره‌های تاجی بیرون می‌زنند. گریگوری هاوز، عضو دیگر پروه‌ی پارکر از دانشگاه آیووا می‌گوید: «حفره‌های تاجی معمولا بیشتر نزدیک قطب‌ها پدید می‌آیند، ولی شماری از آنها هم نزدیک استوا پدید می‌آیند و کندباد خورشید به نظر می‌رسد از آنها بیرون می‌زند.»

پارکر تا این زمان حدود دو برابر به خورشید نزدیک‌تر از هر فضاپیمای دیگری شده، که به او امکان داده تا به روش‌هایی که از فاصله‌ی دورتر شدنی نبود به این ستاره نگاه کند. و می‌خواهد جلو برود تا از این هم بهتر ببیند. هلکاس می‌گوید: «اگر دو برابر دیگر نزدیک‌تر شویم که خواهیم شد، و باز هم جلوتر برویم، آیا چیزهایی از این هم شگرف‌تر و نامنتظره‌تر خواهیم دید؟ هیچ کس هنوز نمی‌داند.» ولی این باید به ما در حل برخی از بزرگ‌ترین رازهای خورشید کمک کند.
کاوشگر خورشیدی پارکر ناسا در روز ۲۷ اکتبر ۲۰۱۸ یک باد کم‌سرعت (کندباد) خورشیدی را دید که از یک حفره‌ی تاجی کوچک -همان لکه‌ی سیاه باریک و دراز در سمت چپ خورشید در این تصویر- بیرون زد. انشمندان از مدت‌ها پیش می‌دانستند که تندباد خورشیدی از حفره‌های تاجی نزدیک قطب‌ها بیرون می‌زند، ولی تاکنون نتوانسته بودند به طور قطعی سرچشمه‌ی کندباد خورشیدی را هم پیدا کنند. اکنون به نظر می‌رسد کندبادها از حفره‌های تاجی استوایی بیرون می‌زنند. این تصویر را رصدخانه‌ی پویایی‌شناسی خورشیدی ناسا گرفته بود.
گزارش این دانشمندان در نشریه‌ی نیچر منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NASA - Parker Solar Probe - sun - star - solar wind - magnetic field - Jasper Halekas - University of Iowa - plasma - corona - hole - Gregory Howes - Nature - Solar Dynamics Observatory

از پروین تا شتران ماده

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این چشم‌انداز کیهانی گستره‌ای به پهنای ۲۰ درجه را در صورت فلکی غبارآلود گاو (ثور) می‌پوشاند.
نما با خوشه‌ی پروین آغاز شده و به خوشه‌ی قلائص (اشتران ماده) پایان می‌یابد، دو خوشه‌ای که از روزگار باستان در آسمان سیاره‌ی زمین شناخته شده بوده‌اند.
بالای چارچوب خوشه‌ی کوچک و فشرده‌ی پروین را می‌بینیم که حدود ۴۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد.
ابرهای غبار پیرامون ستارگان جوانِ این گروه دوست‌داشتنی نور آبی آنها را پراکنده و از خود یک حابی بازتابی ساخته است.
پایین چاچوب، خوشه‌ی V شکل قلائص را می‌بینیم که نسبت به خوشه‌ی پروین کمی بازتر و پراکنده‌تر است و فاصله‌اش از ما نیز کمتر از آنست- ۱۵۰سال نوری.
اگرچه به نظر می‌رسد ستاره‌ی تابناک دبران (پس‌رونده)، یک غول سرخ با نمایی زردفام در این خوشه جای دارد ولی در واقع دبران تنها ۶۵ سال نوری از ما فاصله داشته و به گونه‌ای شانسی در همان خط دید خوشه جای گرفته و عضو آن دیده می‌شود.
ابرهای کم‌نور و تیره‌ی غبار نزدیک لبه‌ی ابر مولکولی گاو هم در این چشم‌انداز کیهانی دیده می‌شوند. 
این میدان گسترده سحابی تاریک بارنارد ۲۲ را نیز در بر دارد (سمت چپ)؛ همچنین ستاره‌ی جوان و زردفام تی گاو و سحابی متغیر هایند که درست بالای دبران دیده می‌شود.


--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
constellation Taurus - Pleiades - Hyades - star cluster - Aldebaran - red giant - Taurus - Molecular Cloud - T Tauri - Hind - variable nebula - dark nebula - Barnard 22

منبع: apod.nasa

کشف نخستین سیاره غول‌پیکر پیرامون یک کوتوله سفید

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
پژوهشگران به کمک تلسکوپ بسیار بزرگ (وی‌ال‌تی) در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا توانسته‌اند برای نخستین بار شواهدی از یک سیاره‌ی غول‌پیکر در مدار یک کوتوله‌ی سفید -بازمانده‌ی یک ستاره‌ی خورشیدسان- بیابند. این سیاره به اندازه‌ای به این کوتوله‌ی سفیدِ داغ نزدیک است که در اثر تابش‌های کوتوله، جَوَش دارد از آن جدا می‌شود و از هم‌اکنون یک قرص گازی به گرد ستاره پدید آورده است. این سامانه‌ی کم‌مانند که با فاصله‌ی ۱۵۰۰ سال نوری از زمین، در صورت فلکی خرچنگ جای دارد، می‌تواند نمایی از آنچه سامانه‌ی خورشیدی در آینده‌ی دور خواهد بود را به ما نشان بدهد.

بوریس یانسیکه، رهبر این پژوهش از دانشگاه وارویک بریتانیا می‌گوید: «یکی از آن یافته‌های اتفاقی بود.» این پژوهشگران حدود ۷۰۰۰ کوتوله‌ی سفیدی که در "پیمایش دیجیتالی آسمان اسلون" دیده شده بود را واکاوی کردند و یکی را دیدند که مانند دیگران نبود. آنها با بررسی تغییرات کوچکی که در نور این ستاره دیده می‌شد رد عنصرهایی شیمیایی را پیرامون آن و در مقادیری که هرگز در کوتوله‌های سفید دیده نشده بود یافتند. «ما دانستیم که باید چیزی استثنایی در این سامانه رخ داده باشد، و حدس زدیم که شاید مربوط به گونه‌ای پسماند سیاره‌ای باشد.»

این دانشمندان برای آشناتر شدن با ویژگی‌های این ستاره‌ی شگفت‌انگیز که "دبلیودی‌جی۰۹۱۴+۱۹۱۴" نام دارد، آن را با کمک طیف‌نگار X-افکنِِ تلسکوپ بسیار بزرگ بررسی کردند. رصدهای بیشتر وجود هیدروژن، اکسیژن و گوگرد را کنار کوتوله‌ی سفید تایید کرد. آنها با بررسی جزییات طیفی پی بردند که این عنصرها در قرصی از گاز پیرامون کوتوله‌ی سفید است نه در خود آن.

ماتیاس شرایبر از دانشگاه والپاریزوی شیلی که دگرگونی‌های گذشته و آینده‌ی این سامانه را برآورد کرده می‌گوید: «چند هفته به سختی فکر کردیم تا فهمیدم که تنها راه برای ساختن چنین قرصی، تبخیر یک سیاره‌ی غول‌پیکر است.»

فراوانیِ (مقدارِ) هیدروژن، اکسیژن و گوگردی که دیده شده همانند فراوانی‌هایی‌ست که در ژرفای لایه‌های جو سیاره‌های غول یخی‌ای مانند نپتون و اورانوس دیده شده است. اگر یک چنین سیاره‌ای در مداری نزدیک به یک کوتوله‌ی سفید داغ باشد، تابش‌های شدید فرابنفشِ این ستاره باعث جدا شدن لایه‌های بیرونی سیاره شده و بخشی از آن با ساختن قرصی برافزایشی به درون کوتوله کشیده خواهد شد. این چیزیست که دانشمندان گمان می‌کنند دارند پیرامون دبلیودی‌جی۰۹۱۴+۱۹۱۴ می‌بینند: نخستین سیاره‌ی تبخیرشونده‌ای که دارد به گرد یک کوتوله‌ی سفید می‌چرخد.

اخترشناسان از بریتانیا، شیلی و آلمان با ترکیب داده‌های رصدی و مدل‌های نظری توانستند تصویری روشن‌تر از این سامانه‌ی بی‌نظیر پدید آورند. این کوتوله‌ی سفید جرمی کوچک است و با دمای سوزان ۲۸۰۰۰ درجه‌ی سلسیوس (پنج برابر دمای خورشید)، بی‌اندازه داغ. برخلاف آن، سیاره یخی است و بزرگ- دستکم دو برابر خود کوتوله‌ی سفید. چون مدارش بسیار به ستاره نزدیک است و تنها در ۱۰ روز آن را دور می‌زند، فوتون‌های پرانرژی ستاره کم کم دارند جَوَش را از آن جدا می‌کنند. بیشتر این گازهای جدا شده از سیاره به فضا می‌گریزند ولی بخشی از آن با آهنگ ۳۰۰۰ تُن در ثانیه به درون قرصی چرخان پیرامون ستاره کشیده می‌شود. همین قرص بود که وجود این سیاره‌ی پنهان را آشکار کرد.

اودت تولوزا از دانشگاه وارویک که مدلی برای قرص گازی پیرامون این کوتوله‌ی سفید پدید آورده می‌گوید: «این نخستین بارست که می‌توانیم میزان گازهایی مانند اکسیژن و گوگرد را در قرص اندازه بگیریم، که سرنخ‌هایی از همنهش‌های جو فراسیاره‌ها (سیاره‌های فراخورشیدی) به ما می‌دهد.»

یانسیکه می‌افزاید: «این کشف همچنین پنجره‌ای تازه رو به سرنوشت پایانی سامانه‌های سیاره‌ای می‌گشاید.»

ستارگانی مانند خورشید در بیشتر زندگی خود در هسته‌شان هیدروژن می‌سوزانند. با ته کشیدن این سوخت، ستاره پف می‌کند و با تبدیل به غول سرخ، صدها بار بزرگ‌تر شده و سیاره‌های نزدیکش را می‌بلعد. در سامانه‌ی خورشیدی، در ۵ میلیارد سال دیگر سیاره‌های تیر، ناهید و زمین در خورشید فرو رفته و بلعیده خواهند شد. در پایان، ستارگان خورشیدسان لایه‌های بیرونی خود را از دست داده و تنها یک هسته‌ی سوخته به نام کوتوله‌ی سفید به جا می‌گذارند. این جنازه‌های ستاره‌ای هنوز هم می‌توانند میزبان سیاره باشند و گمان می‌رود سامانه‌های ستاره‌ای بسیاری از این دست باید در کهکشان باشند. ولی دانشمندان تا به امروز هیچ نشانه‌ای از یک سیاره‌ی غول که پیرامون یک کوتوله‌ی سفید به جامانده باشد نیافته بودند. یافتن یک چنین فراسیاره‌ای پیرامون دبلیودی‌جی۰۹۱۴+۱۹۱۴ شاید نخستین نمونه از بسیار باشد.

به گفته‌ی پژوهشگران، فاصله‌ی کنونی این فراسیاره از این کوتوله‌ی سفید تنها۱۰ میلیون کیلومتر است، یعنی ۱۵ برابر شعاع خورشید. پس اگر از آغاز همان جا بوده، می‌بایست زمانی که ستاره به غول سرخ تبدیل شده بود در آن فرو رفته باشد [که در آن صورت جان به در نمی‌برد-م]. پس جایگاه شگفت‌انگیز کنونی آن نشان می‌دهد که زمانی پس از آن که ستاره به کوتوله‌ی سفید تبدیل شده بوده به آن نزدیک شده است. اخترشناسان بر این باورند که این مدار تازه می‌توانسته دستاورد برهم‌کنش‌های گرانشیِ سیاره‌های دیگری در این سامانه باشد، و این بدین معناست که شاید بیش از یک سیاره از دوران خشن گذار این ستاره جان به در برده باشد [که آنها را ندیده‌ایم-م].

یانسیکه در پایان می‌گوید: «تا این اواخر، شمار بسیار کمی از اخترشناسان به اندشیدن درباره‌ سرنوشت سیاره‌ها پیرامون ستارگان مرده می‌پرداختند. کشف کنونیِ سیاره‌ای که در مداری نزدیک (تنگ) به گرد هسته‌ی یک یک ستاره‌ی مُرده می‌چرخد نشان می‌دهد که کیهان همواره به ذهن ما تلنگر می‌زند تا پایمان را از پنداشت‌های قرارداری فراتر بگذاریم.»

در همین زمینه: * اخترشناسان ۱۰۰ سال پیش ناخواسته یک منظومه سیاره‌ای فراخورشیدی را یافته بودند!

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
ESO - Very Large Telescop - planet - white dwarf - star - Sun - Solar System - Boris Gänsicke - University of Warwick - UK - Nature - Sloan Digital Sky Survey - element - WDJ0914+1914 - X-shooter - Chilean Atacama Desert - hydrogen - oxygen - sulphur - Matthias Schreiber - University of Valparaiso - Chile - Neptune - Uranus - ultraviolet - UK - Germany - Odette Toloza - planetary system - red giant - Mercury - Venus - Earth - star system - galaxy - exoplanet - constellation of Cancer - solar radius

منبع: eso

برادر بزرگ کهکشان راه شیری

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
کهکشان مارپیچی بزرگ و زیبای ان‌جی‌سی ۶۷۴۴ با داشتن پهنایی نزدیک به ۱۷۵۰۰۰ سال نوری، از کهکشان راه شیری خودمان هم بزرگ‌تر است. این کهکشان یکی از همسان‌ترین کهکشان‌ها به راه شیری در کیهانِ نزدیک است و چشم‌اندازش به خوبی نشان می‌دهد که کهکشان ما از دید مسافران گذرنده‌ی فضایی چگونه ممکن است دیده شود.
ان‌جی‌سی ۶۷۴۴ با فاصله‌ی حدود ۳۰ میلیون سال نوری از زمین، در صورت فلکی جنوبی طاووس جای دارد و از پشت تلسکوپ‌های کوچک، مانند جسمی کم‌نور و پهن دیده می‌شود.
قرص بزرگ این جزیره‌ی کیهانی از دید ما نمایی از روبرو، ولی کمی کج دارد. تصویر بسیار پرجزییاتی که اینجا از این کهکشان می‌بینید پهنه‌ای به اندازه‌ی زاویه‌ایِ یک قرص کامل ماه را می‌پوشاند.
بازوان مارپیچی این کهکشان با انبوه خوشه‌های ستاره‌ای آبی‌فام و جوان و مناطق ستاره‌زایی صورتی‌رنگشان، هسته‌ی زردفام و کشیده‌ی این کهکشان غول پیکر را که از نور ستارگان پیر و سرد می‌درخشد در میان گرفته‌اند.
در گوشه‌ی پایین، سمت راست، پشت بازوان کهکشان هم یک کهکشان کوچک‌تر دیده می‌شود که ماهواره‌ی ان‌جی‌سی ۶۷۴۴ است و هر دو با هم ما را به یاد راه شیری خودمان و ماهواره‌اش، ابر ماژلانی بزرگ می‌اندازند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
spiral galaxy - NGC 6744 - Milky Way galaxy - constellation Pavo - island universe - full moon - core - star - spiral arm - star cluster - star forming region - satellite galaxy - Large Magellanic Cloud

منبع: apod.nasa

نمایی از یک توفان چرخشی مشتری

فضاپیمای جونوی ناسا در ۲۳مین گذر نزدیکش از کنار مشتری (عملیات پیرامشتریِ ۲۳) این عکس خیره‌کننده‌ی پرجزییات را از یک توفان چرخندی در جو این سیاره گرفت.

جونو این تاوه (گونه‌ای توفان چرخندی) را در منطقه‌ای از مشتری به نام "کمربند معتدل شمال شمالی شمالی شمال" (ان‌ان‌ان‌ان‌تی‌بی، NNNNTB) که یکی از چندین نوار ابری پایدار این غول گازی است مشاهده کرده. این نوارها دستاورد بادهای فراگیر در عرض‌های گوناگون سیاره‌اند. قطر تاوه‌ای که اینجا می‌بینیم به حدود ۲۰۰۰ کیلومتر می‌رسد.

مشتری به طور عمده از هیدروژن و هلیوم تشکیل شده، ولی برخی از رنگ‌هایی که در ابر‌هایش دیده می‌شود می‌توانند از توده‌های گازیِ گوگرد و فسفر-داری باشند که از ژرفای گرم‌ترِ سیاره بالا آمده‌اند.

شهروند-دانشمند، کوین مک‌گیل این تصویر را با بهره از داده‌های تصویرگرِ جونوکم فضاپیما پدید آورده. این داده‌ها در روز ۳ نوامبر ۲۰۱۹ گردآوری شده بودند، زمانی که فضاپیما حدود ۸۵۰۰ کیلومتر از قله‌ی ابرهای سیاره در عرض جغرافیایی ۴۹ درجه فاصله داشت.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - Juno spacecraft - cyclonic storm - Jupiter - planet - perijove - vortex - north north north north temperate belt - NNNNTB - gas giant - latitude - hydrogen - helium - sulfur - phosphorus - Kevin M. Gill - JunoCam

منبع: nasa

کهکشان و آذرخش

اینجا در نگاه نخست به نظر می‌رسد آذرخش دارد از کهکشان بیرون می‌جهد، ولی نه، این آذرخش از خود زمینست.
این چشم‌انداز شبانه در اوایل ماه ژوئن از نوک جنوبی جزیره‌ی ساردینیای ایتالیا گرفته شده. دیدگاه دوربین رو به جنوب، به سوی الجزایر در آفریقاست و در پیش‌زمینه هم تخته‌سنگ‌ها و درختچه‌های نزدیک فانوس دریایی پرآوازه‌ی کاپو اسپارتیوِنتو دیده می‌شوند.
در دوردست، بر فراز آب‌های دریای مدیترانه یک توفان تندری در خروش است، با چندین برق آذرخش که همگی یکجا در نوردهی ۲۵ ثانیه‌ایِ این تصویرِ میدان‌گسترده ثبت شده‌اند.
بسیار دورتر، صدها ستاره در سراسر آسمان پراکنده‌اند که همگی از همسایگان خورشید در کهکشان راه شیری هستند. و سرانجام دورتر از همه‌ی آنها نوار مرکزی روشن و افشان کهکشان را می‌بینیم که از انبوه میلیاردها ستاره ساخته شده و از بالا، سمت چپ به پایین آسمان کشیده شده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Earth - Italia - Island of Sardinia - Capo Spartivento Lighthouse - Algeria - Africa - Mediterranean Sea - thunderstorm - lightning - Sun - Milky Way Galaxy - star

منبع: apod.nasa

کشف سیاهچاله کوچکی که زیادی بزرگ است!

بسیاری از ستارگان بزرگ پس از مرگ به سیاهچاله تبدیل می‌شوند. ولی با وجود میلیاردها ستاره در کهکشان راه شیری، اخترشناسان تاکنون تنها تعداد انگشت‌شماری از [این] سیاهچاله‌ها [سیاهچاله‌های ستاره‌ای یا ستاره‌وار] در کهکشان یافته‌اند. دلیلش اینست که در روش‌های کنونی، تنها می‌توان سیاهچاله‌هایی در جایگاه‌ها و شرایط ویژه را شناسایی کرد.
برداشت هنری از یک سامانه‌ی دوتایی ستاره-سیاهچاله
چند سیاهچاله‌ی نزدیکی که تاکنون یافته شده همگی به این دلیل یافته شده‌اند که یک همددم ستاره‌ای نزدیک داشته‌اند، و اخترشناسان آنها را با ردیابی پرتوهای ایکسی که در اثر فروکشیدن مواد پیکره‌ی ستاره‌ی همدمشان از خود می‌گسیلند یافته‌اند.

اکنون یک گروه از اخترشناسان چینی فکر می‌کنند یک جفتِ ستاره-سیاهچاله را به روشی تازه یافته‌اند. روش آنها می‌تواند به اخترشناسان در یافتن سیاهچاله‌های بسیار بیشتری کمک کند، به ویژه سیاهچاله‌هایی که از همدمشان بسیار دورتر از آنند که بتوان آنها را به روش ردیابی پرتوهای X شناسایی کرد.

و این تنها نکته‌ی شگفت‌انگیز در کشف آنها نیست. این سیاهچاله‌ی تازه‌ای که آنها یافته‌اند بسیار پرجرم‌تر از آنست که از رُمبش یک تک ستاره در این سامانه پدید آمده باشد. و بنابراین، صِرف پیدایش و وجود چنین سیاهچاله‌ای از آغاز هم پرسشی‌ست که اخترشناسان هنوز پاسخ درستی برایش ندارند.

این دانشمندان یافته‌های خود را در نشریه‌ی نیچر منتشر کرده‌اند.

یک سیاهچاله با بزرگی نامعمول
تلسکوپ لاموست (LAMOST) در چین از سال ۲۰۱۶ کار پیمایش آسمان و جستجو برای یافتن سامانه‌های دوتایی را آغاز کرده. در این میان، اخترشناسان به کمک آن یک ستاره‌ی به نسبت درخشان با نام ال‌بی-۱، به جرم حدود ۸ برابر خورشید را در فاصله‌ی ۱۳۸۰۰ سال نوری زمین یافته‌اند که در مداری ۷۹ روزه به گرد یک ستاره‌ی به ظاهر نادیدنی می‌چرخد.

آنها از حرکت‌های این ستاره نتیجه گرفتند که همدمش می‌بایست یک سیاهچاله باشد. آنها همچنین نوری که از یک قرص مواد پیرامون سیاهچاله می‌آمد را هم دیدند، که به آنها کمک کرد بزرگی آن را اندازه بگیرند.

این دانشمندان با شگفتی تمام دریافتند که این سیاهچاله باید جرمی حدود ۷۰ برابر خورشید داشته باشد. بر پایه‌ی شناخت کنونی ما از روند دگرگونی ستارگان در گذر زمان، سیاهچاله‌ای به این بزرگی نمی‌بایست آن گونه که گمان می‌رود، از یک تک ستاره پدید آمده باشد.

یک سامانه‌ی سه‌تایی؟
چند توضیح احتمالی برای چگونگی پیدایش این سامانه ارایه شده. یک احتمال اینست که این سامانه در واقع یک سامانه‌ی سه-ستاره‌ای بوده؛ دوتای آنها که به هم نزدیک‌تر بوده‌اند با هم یک سیاهچاله‌ی پرجرم ساختند و ستاره‌ی سوم که دورتر بود هنوز بر جا مانده. توضیح دیگر اینست که سیاهچاله‌ی درون این سامانه که ۷۰ برابر خورشید جرم دارد در حقیقت دو سیاهچاله‌ی کوچک‌تر است که در مداری تنگ به گرد همدیگر در چرخشند، و ستاره‌ی دیده شده هم دارد در مدارِ بازترِ ۷۹ روزه به گرد آن دو می‌چرخد.

جی‌فنگ لیو، اخترشناس آکادمی علوم چین و یکی از نویسندگان این پژوهش می‌گوید هر دوی این سناریوها نظری هستند. این دانشمندان اکنون دارند روی بررسی‌های بیشتر کار می‌کنند تا نظریه‌ی سیاهچاله‌ی دوتایی را بیازمایند.

آنها هنوز درست نمی‌دانند این سامانه‌ی شگفت‌انگیز چگونه پدید آمده. ولی لیو می‌گوید از این هیجان‌زده است که اکنون دیگر می‌توانند سیاهچاله‌ها را به این روش با نگاه کردن به حرکت ستارگان پیدا کنند، نه این که به پرتوهای ایکسی تکیه کنند که تنها از شمار اندکی از سامانه‌های ستاره-سیاهچاله‌ای گسیلیده می‌شود.

این روش تازه باید به ارایه‌ی دیدگاهی کمتر جانبدارانه از سیاهچاله‌ها در راه شیری کمک کند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
black hole - star - Milky Way - galaxy - X-ray - sun - Chinese - Nature - Large Sky Area Multi-Object Fiber Spectroscopic Telescope - LAMOST - LB-1 - China - binary system - triple star system - Jifeng Liu - Chinese Academy of Sciences

منبع: astronomy.com

دمبلی در فهرست مسیه

آیا خورشید ما هم چنین چیزی خواهد شد؟ کاملا احتمالش هست.
نخستین نشانه‌ی راهنما درباره‌ی سرنوشتی که انتظار خورشیدمان را می‌کشد، به گونه‌ای ناخواسته در سال ۱۷۶۴ یافته شد. در آن زمان، شارل مسیه سرگرم گردآوری فهرستی از اجرام با روشنایی افشان و نامتمرکز بود که با دنباله‌دار تفاوت داشته و با آنها اشتباه گرفته نشوند.
۲۷مین جرمی که وی وارد فهرستش کرد و اکنون به نام ام۲۷ یا سحابی دمبل شناخته می‌شود، یک سحابی سیاره‌‌ای (سیاره‌نما) بود، از گونه‌ی سحابی‌هایی که خورشید ما در پایان عمرش، هنگامی که فرآیند همجوشی هسته‌ای در مرکزش به پایان می‌رسد پدید خواهد آورد.
ام۲۷ یکی از درخشان‌ترین سحابی‌های سیاره‌نما در آسمان است، و آن را می توان با یک دوربین دوچشمی در محدوده‌ی صورت فلکی روباهک تماشا کرد. نور ام۲۷ برای رسیدن به ما، حدود ۱۰۰۰ سال زمان نیاز دارد. در این تصویر، نور این سحابی را در رنگ‌های تابش هیدروژن و اکسیژن می‌بینید.
درک و شناخت فیزیک و اهمیت ام۲۷ بسیار سنگین‌تر از دانش سده‌ی ۱۸ میلادی بود. حتی امروز هم رازهای بسیاری درباره‌ی سحابی‌های سیاره‌نمای دوقطبی همچون ام۲۷ ناگشوده مانده، از جمله سازوکار فیزیکی‌ای که باعث پس زدن پوسته‌ی گازی بیرونی یک ستاره‌ی کم‌جرم، و بر جای ماندن یک کوتوله‌ی سفید داغ و تابان در محدوده‌ی پرتو X می‌شود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Sun - Charles Messier - comet - Messier's list - M27 - Dumbbell Nebula - planetary nebula - nebula - nuclear fusion - constellation of the Fox - Vulpecula - binocular - hydrogen - oxygen - bipolar planetary nebula - X-ray - white dwarf

منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه