سرها بالا، رو به آسمانی خون‌رنگ

این تصویر در دو اندازه‌ی بزرگ، بزرگ‌تر
در این تصویر هلال روشن ماه را در آسمانی خون‌رنگ بر فراز رشته‌کوه آند شیلی را می‌بینیم. اینجا همچنین دو آنتن از آنتن‌های آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا (اسو) را هم می‌بینیم، رصدخانه‌ای پشرفته که نور برخی از سردترین اجرام کیهان را بررسی می‌کند.

این دو آنتن که در برابر پرتوی آسمان به حالت ضدنور (سایه‌نما) دیده می‌شوند، سرشان را مشتاقانه بالا گرفته‌اند تا کار شبانه‌ی خود را آغاز کنند و با بی‌تابی منتظر کنار رفتنِ این موج ابرهای چشم‌نوازند. این منطقه که بخشی از بیابان آتاکاما است ۵۰۰۰ متر بالاتر از سطح دریاست. در این فرازا (ارتفاع) دیدن ابر در آسمان پدیده‌ای به نسبت نامعمولست. جو این بخش از شمال شیلی به گونه‌ی باورنکردنی خشک است که باعث شده سالانه حدود ۳۰۰ شب را بی‌ابر بگذراند.

آلما از ۶۶ آنتن جدا از هم تشکیل شده که هر یک می‌توانند با دقت در پهنه‌ی فلات چاخناتور جابجا شوند و آرایه‌هایی با پیکربندی گوناگون بسازند. هنگامی که همگی با هم کار می‌کنند می‌توانند نسبت به زمانِ کارِ تکی، رصدهایی با واگشود (وضوح) بسیار بالاتر انجام دهند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
ESO - crescent - Moon - Andes - Atacama Large Millimeter/submillimeter Array - ALMA - Atacama Desert - Chile - antenna - Chajnantor plateau

منبع: eso

مرداب سرخ

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۳.۴ مگ)
توده‌های برافروخته‌ی گاز میان‌ستاره‌ای و ابرهای تیره‌ی غبار در ژرفای پرآشوب سحابی مرداب در هم آمیخته‌اند. این سحابی که به نام ام۸ نیز شناخته می‌شود، یک منطقه‌ی ستاره‌زایی درخشان با فاصله‌ی حدود ۵۰۰۰ سال نوری از زمین، و یکی از هدف‌های پرطرفدار تورهای تلسکوپی در صورت فلکی کمان (قوس) در راستای مرکز کهکشان راه شیری است.
نور سرخ‌‌فام این سحابی دستاورد اتم‌های یونیده‌ی هیدروژن است که با پیوند دوباره با الکترون‌های از دست رفته‌شان، این تابش ویژه را پدید آورده‌اند.
پهنای این چشم‌انداز خیره‌کننده و ژرف از سحابی مرداب به حدود ۱۰۰ سال نوری می‌رسد. سمت راست مرکز آن یک پیکره‌ی کوچک و درخشان سایت شنی-مانند می‌بینیم که از گاز یونیده تشکیل شده و پرتوهای پرانرژی و بادهای شدید یک ستاره‌ی بزرگ و جوان چنین شکلی را به آن داده‌اند.
یک خوشه‌ی باز پرستاره به نام ان‌جی‌سی ۶۵۳۰ هم در این مرداب کیهانی وجود دارد که همه‌ی ستارگانش همین چند میلیون پیش در آن به دنیا آمده‌اند.
این تصویر ژرف و گسترده‌ی سحابی مرداب از پیوند داده‌های پهن‌باندِ تلسکوپ پان‌استارز (تلسکوپ پیمایشی سراسرنما و سامانه‌ی واکنش سریع) و داده‌های باریک‌باندِ تلسکوپ‌های آماتور به دست آمده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
interstellar gas - dark dust - Lagoon Nebula - M8 - star - telescopic tour - constellation Sagittarius - Milky Way Galaxy - ionized - hydrogen - atom - electron - hourglass - stellar wind - open cluster - NGC 6530 - Broadband - Pan-STARRS - Panoramic Survey Telescope & Rapid Response System - narrowband

منبع: apod.nasa

اینسایت ناسا نخستین لرزه را زیر پایش حس کرد

 صداهای درون این ویدیو یک رویداد لرزه‌ای را که کاوشگر اینسایت ناسا در ۶ آوریل ۲۰۱۹، در ۱۲۸مین روز کارش در سیاره‌ی بهرام (مریخ) حس کرده نمایش می‌دهند. سه گونه صدای متفاوت اینجا شنیده می‌شود. اینسایت همه‌ی آنها را به شکل لرز‌ه‌هایی در سطح حس کرده و با دستگاه لرزه‌سنج خود (SEIS) دریافت کرده است. به ترتیب، صدای لرزه‌های ناشی از باد، خود رویداد زمین‌لرزه، و بازوی فضاپیما که برای تصویربرداری جابجا می‌شده در این ویدیو شنیده می‌شود.
اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در توییتر و یا تلگرام یک تاره در هفت آسمان ببینید

سیاره‌ی بهرام (مریخ) می‌لرزد. سطح‌نشین اینسایت ناسا نخستین زمین‌لرزه [در حقیقت بهرام‌لرزه] را آشکار کرده، غرشی از درون سیاره، و شاید اینسایت سه بار دیگر هم چنین چیزی را حس کرده باشد. این لرزه‌ها می‌توانند درباره‌ی میزان آب‌های پنهان در دل این سیاره به ما آگاهی‌هایی بدهند.

اینسایت در نوامبر ۲۰۱۸ بر خاک بهرام نشست و در ماه دسامبر هم برای ردیابی لرزه‌ها، یک دستگاه لرزه‌سنج به نام SEIS روی سطح آن گذاشت. در روز ۶ آوریل ۲۰۱۹، این دستگاه لرزه‌سنج برای نخستین بار لرزش سطح زیر پایش را حس کرد.

این سازه‌ی گنبدی سپر باد و گرمای دستگاهلرزه‌سنج اینسایت (SEIS) است
تضویر بزرگ‌تر
زمین‌لرزه‌های سیاره‌ی سرخ می‌توانند چیزهای بسیاری درباره‌ی ژرفای درون آن به ما بگویند، از جمله این که گوشته، پوسته، و هسته‌ی آن از چه ساخته شده‌اند و کلفتی (ضخامت) هر لایه چقدر است. حسمندی این لرزه‌سنج با بهترین دستگاه‌های روی زمین برابری می‌کند و می‌تواند جابجایی‌های کوچک‌تر از قطر یک اتم را در سطح سیاره حس کند.

لرزه‌ی ۶ آوریل بسیار کوچک بود، به همین دلیل برای شناخت درون سیاره کمک چندانی نکرد. فیلیپ لونیونه، یکی از اعضای گروه اینسایت در دانشگاه دیدروی پاریس می‌گوید: «چنین لرزشی را در بهترین ایستگاه روی زمین، ایستگاهی که در یک غارِ لرزه‌ای در ژرفای زیر سطحست شاید بتوانیم آشکار کنیم.»

سنجش سیگنال ۶ آوریل آگاهی‌های بسیار خوبی برای مقایسه‌ی لرزه‌های بهرام و زمین به ما داد. لونیونه می‌گوید: «نخستین نکته‌ی شگفت‌انگیز درباره‌ی لرزه‌های بهرام اینست که بیشتر مانند لرزه‌های ماهند تا زمین. از دید زمانی، دوره‌ی سیگنال لرزه روی زمین چند دقیقه است، روی ما حدود یک ساعت، و روی بهرام حدود ده دقیقه.»

دلیلش اینست که سنگ‌های زمین پر از آبند و شوک فعالیت‌های لرزه‌ای را بهتر از سطح خشک جذب کرده و سیگنال آن را کوتاه‌تر می‌کنند. این نخستین لرزه‌ی بهرام نشان می‌دهد که سطح بهرام تا ژرفای نه چندان پایین، آب چندانی ندارد -بسیار کمتر از زمین- ولی به اندازه‌ی ماه هم خشک نیست.

اینسایت در ماه‌های مارس و آوریل هم سه لرزه‌ی از این کوچک‌تر را حس کرده بود، به اندازه‌ای کوچک که حتی بهترین آشکارسازهای زمینی هم نمی‌توانستند آنها را آشکار کنند. به گفته‌ی لنیونه، یکی از این سیگنال ها احتمالا از لرزش دستگاه لرزه‌سنج روی سطح در اثر وزش باد بود، ولی آن یکی دیگر به نظر می‌رسید یا از بهرام‌لرزه بود یا از لرزش کوچکی که در اثر برخورد شهاب‌سنگ‌ها به سطح پدید می‌آید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Mars - NASA - InSight - SEIS - marsquake - plane - quake - Red Planet - Earth - atom - Philippe Lognonné - Paris Diderot University - moonquake - earthquake - moon - meteorite

منبع: newscientist

باران سنگ و گیسوی سبز و یک ملاقه!

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
بارش‌های شهابی دستاورد جریان‌هایی از ذرات جامد -به اندازه‌ی ذره‌ی غبار تا سنگریزه- هستند که به طور گروهی در فضا حرکت می‌کنند. در بیشتر موارد، مدارهای این جریان‌ها، آنها را به یک دنباله‌دار و موادِ پس زده شده از آن می‌رساند.
هر گاه سیاره‌مان از درون یکی از این جریان‌ها می‌گذرد، ذراتش وارد جو زمین شده و با سوختن در آن ردی روشن از خود به جا می‌گذارند.
رد این شهاب‌ها همگی با هم همراستا (موازی) است، ولی درست مانند چیزی که برای ریل‌های راه‌آهن رخ می‌دهد، اینجا هم در اثر پدیده‌ی چشم‌انداز (پرسپکتیو)، به نظر می‌رسد رد همه‌ی آنها به یک نقطه‌ی کانونی در دوردست می‌رسد.
این تصویرِ پیوندی در ژانویه‌ی امسال، به هنگام بارش شهابی چارَکانی (به عربی: ربعی)، از جایی در لاپالما که یکی از جزایر قناری اسپانیا، بیرون از ساحل شمال باختر آفریقاست گرفته شده.
کانون بارش چارکانی درست زیر دسته‌ی ملاقه‌ی خرس بزرگ دیده می‌شود. اگر خوب دقت کنید، گیسوی سبزفام دنباله‌دار ویرتنن را هم می‌توانید شناسایی کنید.
امشب یک بارش شهابی دیگر به بیشینه‌ی خود می‌رسد، بارش شهابی شلیاقی که اگر در جاهایی تاریک با آسمان صاف باشید، چندین شهاب در ساعت را از آن خواهید دید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
comet - meteor - Earth - Quadrantid meteor shower - La Palma - Spain - Canary Islands - Africa - Big Dipper - coma - Comet Wirtanen - Lyrid meteor shower

منبع: apod.nasa

گِرِهی دیگر در راز متان سیاره مریخ

اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام و یا توییتر یک ستاره در هفت آسمان تماشا کنید

راز متان در جو سیاره‌ی بهرام (مریخ) پیچیده‌تر شد.
داده‌های تازه‌ای که از مدارگرد اروپایی-روسیِ ردیاب گازِ اگزومارس دریافت شده بر خلاف چشمداشت‌ها، ردی از گاز متان در جو این سیاره نشان نمی‌دهد.
در سال ۲۰۱۳، خودروی کنجکاوی ناسا متان را در جو بهرام ردیبابی کرد، نتیجه‌ای که گویا فردای همان روز توسط فضاپیمای مدارگرد اروپایی مارس اکسپرس هم تایید شد.
این موضوع از این جهت جالبست که یکی از تولیدکنندگان اصلی متان روی زمین جاندارانند. بنابراین شاید در سیاره‌ی بهرام هم گونه‌ای موجود زنده‌ -چه بسا جانداران ذره‌بینی- در زیر سطح باشند که متان تولید می‌کنند. متان می‌تواند سرچشمه‌ی غیرزیستی هم داشته باشد.
اینجا نمایشی از نخستین ردیابی توده‌ی متان در جو بهرام را که در سال ۲۰۰۳، از روی زمین انجام شده بود می‌بینیم.
گزارش تازه‌ی فضاپیمای اگزومارس از نبودِ متان می‌تواند دو معنی داشته باشد -یا بهرام راهی نامنتظره برای نابود کردن متانش دارد، یا این که تنها بخش‌هایی از بهرام متان آزاد می‌کنند، آن هم در زمان‌هایی خاص.
اکنون که این راز پیچیده‌تر شده، بررسی‌های ما روی جو همسایه‌ی سیاره‌ایمان هم ژرف‌تر خواهد شد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
ESA - Roscosmos - ExoMars Trace Gas Orbiter - methane - Mars - NASA - Curiosity - microbial life - Earth

منبع: apod.nasa

زیبایی که می‌تواند هیولا شود

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
شفق زیبایی که اینجا به شکل یک مارپیچ سبزفام، در میان ابرهای خوش‌نما و قرص روشن ماه، بر پس‌زمینه‌ای از آسمان پرستاره می‌بینید دستاورد موجی از ذرات باردار است که از خورشید جدا شده و به هوای زمین برخورد کرده‌اند. این ذرات افزون بر آفرینش این زیبایی، می‌توانند تمدن انسانی را هم با اختلال روبرو کنند.

در سال ۱۸۵۹ ابری از ذرات باردار سر به سر به زمین برخورد کرد. این ذرات باردار مربوط به یک فوران تاج خورشیدی (سی‌ام‌ئی، CME) بودند که تنها چند ساعت پیش از آن در پی یک شراره‌ی بزرگ و توفنده رخ داده بود. برخورد آن ذرات به مغناطکره‌ی زمین با چنان نیرویی انجام شد که به رویدادی به نام "رویداد کارینگتون" انجامید. سی‌ام‌ئی‌های معمولی چند روز در راهند تا از خورشید به زمین برسند ولی این سی‌ام‌ئی تنها در ۱۷.۶ ساعت مسیر ۱۵۰ میلیون کیلومتری خورشید تا زمین را پیمود. گمان می‌رود سرعت بالای آن به دلیل یک فوران تاجی بزرگ دیگر بود که چند روز پیش رخ داده و مسیر را برای فوران رویداد کارینگتون پاک و هموار کرده بود. شفق‌هایی که رویداد کارینگتون پدید آورد تا جاهایی جنوبی مانند کوبا هم دیده شدند.

چیزی که دانشمندان از بابتش مطمئنند اینست که رویداد کارینگتون میدان مغناطیسی زمین را با چنان خشونتی فشرد که جریان‌های الکتریکی بزرگی در سیم‌های تلگراف القا کرد. این جریان‌های الکتریکی هم آنقدر بزرگ بودند که بسیاری از سیم‌ها جرقه زدند و به متصدی‌های تلگراف‌ شوک وارد کردند.

توفانی از رده‌ی کارینگتون در زمان ما می‌تواند اثراتی فاجعه‌بار داشته و ویرانی‌هایی که هرگز سابقه نداشته در شبکه‌های برق و الکترونیک سرتاسر جهان ایجاد کند. بر پایه‌ی یک بررسی، جمع زیان‌های اقتصادی چنین رویدادی می‌تواند به ۲ تریلیون دلار برسد. در چنین توفانی ترانسفورماتورهای چند میلیون تُنی که درست کردنشان می‌تواند سال‌ها زمان ببرد آسیب خواهند دید.

در سال ۲۰۱۲ هم یک چنین فورانی در خورشید روی داد ولی خوشبختانه سیاره‌ی ما در مسیرش نبود و ابر ذرات آن از کنار زمین گذشت. خواندید: * خطری که دو سال پیش از کنار گوش زمین گذشت!

بگذریم!
شفقی که اینجا می‌بینید در سال ۲۰۱۶ بر فراز دریاچه‌ی ثینگوالاواتن (Þingvallavatn) ایسلند دیده و به تصویر کشیده شد. گفتنی است این دریاچه بخشی از گسلی را پر کرده که صفحه‌های زمین‌ساختی بزرگ اوراسیا و آمریکای شمالی را از هم جدا کرده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Icelandic Fault - aurora - Moon - charged particle - coronal mass ejection - CME - solar flare - Earth - magnetosphere - Carrington Event - Sun - CME - magnetic field - telegraph - wire - Thingvallavatn Lake - Iceland - Eurasian tectonic plate - North American tectonic plate

منبع: apod.nasa.gov

تلسکوپ هابل تولدش را با یک خرچنگ جنوبی جشن گرفت

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
تلسکوپ فضایی هابل به مناسبت ۲۹مین سال حضورش در فضا این تصویر شگفت‌آور را از یک جرم کیهانیِ ساعت شنی-مانند به نام "سحابی خرچنگ جنوبی" گرفته. این سحابی که اثر هنریِ یک سامانه‌ی دوستاره‌ای است، یکی از چندین جرمی‌ست که هابل در درازنای عمر کاری‌اش شناسایی کرده. این تصویر تازه به ما در شناخت بیشترِ این سحابی کمک کرده و توانایی‌های دامنه‌دار هابل را می‌نمایاند.

در ۲۴ آوریل ۱۹۹۰، تلسکوپ فضایی اِسا/ناسای هابل سوار بر شاتل دیسکاوری به فضا رفت. این تلسکوپ از آن زمان تاکنون دیدگاه اخترشناسان و همچنین مردم عادی را به جهان هستی دگرگون کرده. عکس‌هایی که این تلسکوپ گرفته از هر نظر چشمگیر و تماشایی‌اند، چه از دید علمی و چه تنها از دید زیبایی‌شناختی.

هابل سالی یک بار، بخش کوچکی از وقت باارزش رصدی خود را به ثبت تصویری ویژه به مناسبت تولد خودش اختصاص می‌دهد و برای این هدف، اجرامی با زیبایی ویژه و پرمعنی را برمی‌گزیند. تصویر امسال از سحابی خرچنگ جنوبی گرفته شده که همان ویژگی‌های گفته شده را دارد.

این سحابی شگفت‌انگیز که پیکره‌ای با ساختارهای تو در توی ساعت شنی-مانند دارد، دستاورد برهمکنش میان دو ستاره‌ی نابرابر در مرکزش است: یک غول سرخ و یک کوتوله‌ی سفید. غول سرخ که در واپسین گام‌ زندگی‌اش است، دارد لایه‌های بیرونی‌اش را به فضا پس می‌زند و سرانجام خودش هم یک کوتوله‌ی سفید خواهد شد. همدم این غول سرخ (همان کوتوله‌ی سفید) با نیروی گرانشش بخشی از موادِ پس زده شده‌ی آن را به به سوی خودش کشیده است.

این پس‌زنی و کشیده شدن مواد به سوی کوتوله‌ی سفید به یک حدی که برسد، او هم مواد را در فورانی به بیرون پس می‌زند، و ساختاری که اکنون می‌بینیم پدید می‌آید. سرانجام غول سرخ پس‌زنیِ لایه‌های بیرونی‌اش را به پایان می‌رساند و خوراک کوتوله‌ی سفید قطع می‌شود. اگر فوران‌های دیگری تا پیش از این رخ دهد، شاید ساختاری از این هم پیچیده‌تر شکل بگیرد.
این پویانمایی روند شکل‌گیری سحابی خرچنگ جنوبی را نشان می‌دهد

ولی اخترشناسان از آغاز چنین چیزهایی را درباره‌ی این سحابی نمی‌دانستند. نخستین بار در سال ۱۹۶۷ درباره‌ی این جرم نوشته شد، ولی تا سال ۱۹۸۹ که تلسکوپ‌های رصدخانه‌ی لاسیا در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا آن را رصد کردند یک ستاره‌ی معمولی پنداشته می‌شد. تصویر لاسیا یک سحابی کشیده‌ی تقریبا خرچنگ-مانند را آشکار کرد که از حباب‌های گاز و غبار متقارن پدید آمده بود.

رصدهای لاسیا تنها ساعت شنیِ بیرونی را که از یک منطقه‌ی درخشان مرکزی بیرون زده بود نشان می‌داد و چیزی بیشتری را نمایش نمی‌داد. این گذشت تا سال ۱۹۹۹ که تلسکوپ هابل رو به آن تنظیم شد و در آن هنگام بود که کل ساختار سحابی خرچنگ جنوبی آشکار شد. تصویر هابل ساختارهای تو در توی مرکزی را نمایان کرد که نشان می‌داد پدیده‌ای که حباب‌های بیرونی را به وجود آورده در زمانی نه چندان دور (در استاندارد نجومی) دو بار رخ داده بوده.

این سحابی حدود ۷۰۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و در صورت فلکی قنطورس دیده می‌شود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
hourglass - Southern Crab Nebul - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - binary star system - space shuttle Discovery - red giant - white dwarf - European Southern Observatory - La Silla Observatory - crab - Centaurus

منبع: esa

نمای نزدیک از آتش موتورهای موشک فالکون

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

در این تصویرِ نمای نزدیک که در لحظه‌ی پرتابِ یک موشک فالکون هوی گرفته شده، بیست و هفت موتور مرلینِ آن را می‌بینیم که با هم روشن شده‌اند.
این موشک فالکون هوی که دارای سه موشک مرحله‌ی یک فالکون ۹، هر یک با ۹ موتور مرلین است، در روز ۱۱ آوریل از سکوی پرتابِ ۳۹ای در مرکز فضایی کندی به فضا پرتاب شد.
این دومین پرتاب موشک فالکون هوی بود و این بار ماهواره‌ی مخابراتی عربست۶ای را با خود به فضا برد. فالکون هوی در پرتاب نخست که فوریه‌ی ۲۰۱۸ انجام شده بود، خودروی رودستر تسلا و استارمن را به فضا برده بود.
هم پیشران‌ها و هم هسته‌ی مرکزی این موشک برای بازیاب دوباره به زمین برگشتند. از این دو بخش، پیشران‌های موشک بر جایگاه‌های فرود پایگاه نیروی هوایی کیپ کاناورال نشستند، ولی هسته‌ی مرکزی روی یکی از سکوهای شناور اسپیس ایکس به نام Of Course I Still Love You فرود آمد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Merlin rocket engine - Falcon Heavy - Falcon 9 - NASA - Kennedy Space Center - launch pad 39A - Arabsat 6A - communications satellite - Starman - Tesla Roadster - planet - Earth - Cape Canaveral Air Force Station - Of Course I Still Love You

منبع: apod.nasa

نوار کهکشان و شبچراغ‌های آسمان بر فراز دریاچه الندان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این کارت پستال زیبا از سیاره‌ی زمین، در یک شب بهاری از دریاچه‌ی الندان در رشته کوه‌های البرز ایران گرفته شده.
زمان ثبت تصویر ۱۷ آوریل، پس از نیمه شب محلی بوده و مرکز کهکشان راه شیری را هم نشان می‌دهد که دارد از افق جنوبی چشم‌انداز بالا می‌آید.
آب‌های آیینه‌گون دریاچه‌ی روی زمین، تصویرِ نوار درخشانِ کهکشان با انبوه ستارگان و سحابی‌های درون صفحه‌اش را بازتابانده‌اند.
پرنورترین شبچراغ این آسمان سیاره‌ی مشتری است که در میان پرتوهای افشان صفحه‌ی پرستاره‌ی کهکشان می‌درخشد. اندکی کم‌نورتر از آن، سیاره‌ی کیوان است که زیر و سمت چپ آن، درست بالای کوه‌ها دیده می‌شود.
فصل بهار همانگونه که برگ‌ها را بر شاخه‌های درخت، و مرکز کهکشان را به آسمان شب آورده، صدای قورباغه‌ها را هم به آنها برگردانده که برای عکاس این تصویر (طاها قوچکانلو) مانند آوازی در آب‌های آرام به گوش می‌رسید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
planet - Earth - Alandan lake - Alborz - Milky Way - star - plane - galaxy - Jupiter - Saturn - frog

منبع: apod.nasa

سرانجام نمونه‌ی نخستین مولکول کیهان در فضا یافته شد

* نمونه‌ی نخستین مولکول کیهان پس از چندین دهه جستجو در فضا یافته شد. دانشمندان شناسه‌های این مولکول را در کهکشان خودمان و به کمک بزرگ‌ترین رصدخانه‌ی هوابرد جهان، یعنی سوفیای ناسا (SOFIA) یافتند.

جهان هستی در روزگار آغازینش، هنگامی که هنوز بسیار جوان بود، تنها چند گونه اتم در خود داشت. به باور دانشمندان حدود ۱۰۰ هزار سال پس از مهبانگ (انفجار بزرگ) هلیوم و هیدروژن به هم پیوستند و برای نخستین بار مولکولی به نام "هیدرید هلیوم" ساختند. هیدرید هلیوم (HeH+) باید در بخش‌هایی از جهان امروز هم باشد، ولی هرگز در فضا یافته نشد- تا امروز.
در این تصویر سحابی سیاره‌ای ان‌جی‌سی ۷۰۲۷ و مولکول هیدرید هلیوم نشان داده شده. رصدخانه‌ی هوابرد سوفیا در این سحابی مولکول هیدرید هلیوم را شناسایی کرد، پیوندی از هلیوم (سرخ) و هیدروژن (آبی)، که نخستین گونه‌ی مولکولی بود که در کیهان آغازین ساخته شد. این نخستین بارست که هیدرید هلیوم در کیهان امروزی یافته می‌شود. اندازه‌ی بزرگ‌تر
سوفیا این هیدرید هلیومِ روزگار نوین را در یک سحابی سیاره‌ای (سیاره‌نما) پیدا کرد، پسماندی از یک ستاره‌ی مرده که زمانی برای خودش یک ستاره‌ی خورشیدسان بوده. این سحابی سیاره‌ای با نام ان‌جی‌سی ۷۰۲۷* که با فاصله‌ی ۳۰۰۰ سال نوری از زمین، در صورت فلکی ماکیان دیده می‌شود، دارای شرایطی‌ست که اجازه‌ی شکل‌گیری به این مولکول رازگونه را می‌دهد. این کشف اثباتی‌ست بر این که هیدرید هلیوم می‌تواند واقعا در فضا وجود داشته باشد. این یک بخش کلیدی در شناخت بنیادین ما را از شیمی کیهان آغازین و چگونگی فرگشت آن در درازنای میلیاردها سال، و رسیدن به ساختار شیمیایی پیچیده‌ی امروز تایید می‌کند.

هرولد یورک، مدیر مرکز علمی سوفیا می‌گوید: «این مولکول خود را در فضا پنهان کرده بود، ولی برای انجام رصدها در جای مناسب، نیاز به دستگاه مناسب داشتیم- و سوفیا به خوبی توانست از پس آن برآید.»

امروزه کیهان پر از ساختارهای بزرگ و پیچیده‌ای مانند سیاره‌، ستاره و کهکشان است. ولی بیش از ۱۳ میلیارد سال پیش، پس از مهبانگ، کیهان جایی داغ بود و تنها چیزی که در آن پیدا می‌شد چند گونه اتم بود، به طور عمده هلیوم و هیدروژن. با آغاز پیوند اتم‌ها و ساخته شدن مولکول‌ها، کیهان هم سرانجام توانست خنک شود و آغاز به شکل‌گیری کند. دانشمندان نتیجه گرفته‌اند که نخستین و کهن‌ترین مولکول، همین هیدرید هلیوم بوده.

با آغاز روند خنک شدن، اتم‌های هیدروژن توانستند با هیدرید هلیوم برهمکنش انجام داده و هیدروژن مولکولی را پدید بیاورند- مواکولی که نقش اصلی را در ساخت نخستین ستارگان داشت. ستارگان در ادامه همه‌ی عنصرهایی را ساختند که کیهانِ سرشار از مواد شیمیاییِ امروز را آفریده‌اند. ولی مساله اینجاست که دانشمندان نمی‌توانستند هیدرید هلیوم را در فضا پیدا کنند. این نخستین گام در تولد شیمی تا به امروز ثابت‌نشده بر جا مانده بود.

رالف گستن از بنیاد رادیواخترشناسی ماکس پلانک در بن آلمان و نویسنده‌ی اصلی این پژوهش می‌گوید: «نبودِ شواهدی که تنها وجود هیدرید هلیوم را در فضای میان‌ستاره‌ای نشان دهد رازی چند دهه‌ای پیش روی اخترشناسان بود.»

هیدرید هلیوم مولکول بدقلقی‌ست. هلیوم خودش یک گاز نجیب است که همین، ترکیب شدنش با هر گونه اتم دیگری را بسیار بعید می‌کند. ولی در سال ۱۹۲۵، دانشمندان توانستند کاری کنند که هلیوم یکی از الکترون‌هایش را با یون هیدروژن به اشتراک بگذارد، و بدین ترتیب این مولکول را پدید بیاورند.

سپس در اواخر دهه‌ی ۱۹۷۰، دانشمندانی که سحابی سیاره‌ای ان‌جی‌سی ۷۰۲۷ را بررسی می‌کردند به این فکر افتادند که محیط آن شاید درست همان جای مناسب برای پدید آمدن هیدرید هلیوم باشد. پرتوهای فرابنفش و گرمای ستارگانِ پیر شرایطی آرمانی برای ساخته شدن هیدرید هلیوم پدید می‌آورند. ولی رصدهایشان بی‌نتیجه بود. تلاش‌های بعدی نشان داد که چنین چیزی می‌تواند آنجا باشد، ولی این مولکول اسرارآمیز همچنان به پنهان کردن خود ادامه داد. تلسکوپ‌های فضایی که برای این هدف به کار گرفته شدند فناوری ویژه‌ای که برای جدا کردن سیگنال هیدرید هلیوم از دیگر مولکول‌های سحابی نیاز بود را نداشتند.

در سال ۲۰۱۶ دانشمندان برای کمک دست به دامن سوفیا دند. سوفیا که تا فرازای ۴۵۰۰۰ پایی بالا می‌رود، رصدهایش را در جایی بالاتر از لایه‌های مزاحم جو زمین انجام می‌دهد. ولی این تلسکوپ هوایی ویژگی سودمندی دارد که تلسکوپ‌های فضایی از آن بی‌بهره‌اند: می‌تواند پس از هر پرواز به زمین بازگردد.
نسیم رنگوالا، دانشمند دستیار پروژه‌ی سوفیا می‌گوید: «ما می‌توانیم دستگاه‌ها را عوض کنیم و دستگاه‌هایی با تازه‌ترین فناوری‌ روی آنها نصب کنیم. این انعطاف‌پذیری به ما امکان می‌دهد تا رصدهایمان را بهبود بخشیده و به فوری‌ترین پرسش‌های دانشمندان پاسخ دهد.»

یکی از بروزرسانی‌های تازه‌ که در یکی از دستگاه‌های سوفیا به نام "گیرنده‌ی آلمانی در بسامدهای تراهرتز" (گریت، GREAT) انجام شد، کانال ویژه‌ی هیدرید هلیوم را که تلسکوپ‌های پیشین نداشتند به آن داد.

این دستگاه مانند یک گیرنده‌ی رادیویی کار می‌کند. دانشمندان آن را روی بسامد مولکولی که در جستجویش هستند تنظیم می‌کنند، همان گونه که یک رادیوی اف‌ام روی ایستگاه دلخواه تنظیم می‌شود. هنگامی که سوفیا به آسمان شب رفت، دانشمندانِ مشتاق هم با آن رفتند و داده‌ها را همزمان از دستگاه می‌خواندند. و سرانجام سیگنال هیدرید هلیوم بلند و آشکار خود را نشان داد.

گستن می‌گوید: «این که آنجا بودیم و برای نخستین بار [سیگنالِ] هیدرید هلیوم را در داده‌ها مشاهده کردیم بسیار هیجان‌انگیز بود. این پایانی خوش برای جستجویی درازمدت بود و تردیدها درباره‌ی شناخت ما از شیمی بنیادین کیهان آغازین را زدود.»

یافته‌های این پژوهش در شماره‌ی این هفته‌ی نشریه‌ی نیچر منتشر شده.

*****************
* برخی این سحابی را "سحابی بالش" خوانده‌اند-م

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
molecule - galaxy - NASA - Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy - SOFIA - Earth - HeH+ - atom - big bang - helium - hydrogen - helium hydride - planetary nebula - Sun-like star - constellation Cygnus - NGC 7027 - Nature - Harold Yorke - SOFIA Science Center - California - Silicon Valley - planet - star - element - Rolf Guesten - Max Planck Institute for Radio Astronomy - Bonn - Germany - noble gas - electron - ion - Earth - Naseem Rangwal - German Receiver at Terahertz Frequencies - GREAT - FM radio

منبع: nasa

کره ماه هر بار که شهابی به آن کوبیده می‌شود، آب آزاد می‌کند

برداشت هنری از ماهواره‌ی لَدی (سمت چپ) و بخار آبی که در اثر برخورد هاب‌سنگ از سطح ماه بیرون زده و لدی آنها را دیده (سمت راست)
در سال ۱۹۶۹، هنگامی که فضانوردان ناسا برای نخستین بار بر سطح ماه فرود آمدند، آن را برهوتی خشک با سرمای استخوان‌سوز، بدون هیچ آب زندگی‌بخشی یافتند. فضانوردان آپولو تنها چند روز می‌خواستند آنجا بمانند و برای همین چند روز، آب فراوانی برای نیاز خودشان برده بودند. ولی پی بردن به این حقیقتِ ماه برای کسانی که در آن زمان به فکر برنامه‌ریزی برای ساختن پایگاه‌هایی در ماه [در آینده‌ی دورتر] بودند ناامیدکننده بود.

چند دهه گذشته و اکنون انسان‌ها فهمیده‌اند که تنها راه اقتصادی برای کاوش درازمدت فضا، بهره‌گیری از منابعی‌ست که در راه پیدا می‌کنند. و خوشبختانه اکنون پی برده‌ایم که ماه اصلا هم یک تکه سنگ بی‌آب نیست، تنها آب‌هایش را زیر سطحش پنهان کرده. دانشمندان تاکنون در چندین مامویت‌ فضایی با کَندن (در حقیقت ترکاندن و منفجر کردن) لایه‌های سطح ماه این ماده‌ی ارزشمند را نمایان کرده‌اند و به کمک دستگاه‌های پویشگر (اسکنر)، نشانه‌های گویای هیدروژن و اکسیژن را در آن یافته‌اند.

ولی بر پایه‌ی پژوهشی که به رهبری دانشمندان مرکز فضایی گادرد ناسا انجام گرفته و گزارش آن در شماره‌ی ۱۵ آوریل نشریه‌ی نیچر جئوساینس منتشر شده، این آب دارد به فضا می‌رود: هر بار که شهابی به ماه کوبیده می‌شود، بخشی از این آب آزاد شده و به فضا می‌رود. این نشان می‌دهد که آبهای ماه در ژرفای چندانی نیستند. دانشمندان در این پژوهش از داده‌های کاوشگر جو و محیط غباری ماه ناسا (لَدی، LADEE) بهره جستند که از اکتبر ۲۰۱۳ تا آوریل ۲۰۱۴ در مدار ماه بود.
این داده‌نگاشت (اینفوگرافیک) چرخه‌ی آب در ماه را بر پایه‌ی مشاهدات کاوشگر لدی ناسا نشان می‌دهد. یک لایه‌ی خشک روی سطح ماه، لایه‌ای آبدار را پنهان کرده. این آب در اثر برخورد شهاب‌واره‌‌ها آزاد می‌شود. آبِ آزادشده  یا به فضا می‌گریزد یا دوباره در جایی از سطح ماه ته‌نشین می‌شود. بخشی از این آب‌ها در فرآیندهای شیمیایی میان بادهای خورشیدی و سطح ماه پدید آمده یا توسط خود شهاب‌واره‌ها به آنجا برده شده‌اند. با همه‌ی اینها، برای حفظ آبی که توسط شهاب‌ها از دست می‌رود، لایه‌ی آبدار می‌بایست توسط یک ذخیره‌ی آب در ژرفایی پایین‌تر بازیابی و جبران شود. این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

آبی که افزایش می‌یابد
آنها پی بردند که درست هر بار شهابی به ماه کوبیده می‌شود، افزایشی در آبِ درون جو تنُک ماه دیده می‌شود. این پنداشت که ماه با برخورد اجرام به سطحش، آب آزاد می‌کند چیزیست که دانشمندان از همان نخستین باری که فضاپیمای هندی چاندرایان-۱ برخوردگری را به سطح ماه کوباند فهمیده بودند؛ در پی آن برخورد، انبوهی از خاک و غبار و مقدار شگفت‌انگیزی آب به هوا رفت.

دانشمندان در ۳۳ باری که با کاوشگر لَدی این بررسی را انجام دادند به جزییات بیشتری پی بردند، به ویژه از این رو که این ۳۳ بررسی در نوارها و پهنه‌های گسترده‌ای از ماه انجام شد. سنجش‌هایی که آنها بر پایه‌ی بزرگی هر بارش‌ شهابی و میزان آبی که آزاد می‌شود انجام دادند نشان داد که سطح ماه تا ژرفای ۳ اینچ خشک شده است، بیشترش به دلیل داغ شدن و پختن زیر آفتاب داغ به هنگام روز. ولی زیر این لایه‌ی نازک، خاک ماه تقریبا به طور نسبتا یکدست و برابر آبدار است.

منظور از این گفته این نیست که ماه زیر سطحش خیس از آب است. ماه همچنان به عنوان یک محیط خشک می‌ماند. بیشتر آبی که در این برخوردهای شهاب‌سنگی آزاد می‌شود به فضا می‌رود [بخش دیگرش در جای دیگری از ماه ته‌نشین می‌شود-م]، این بدان معناست که ماه دارد پیوسته آبش را با نرخِ برآورد شده‌ی ۲۰۰ تن در سال از دست می‌دهد. ولی این حقیقت که همدم ۴.۵ میلیاردساله‌ی ما هنوز آبی برای از دست دادن دارد نشانه‌ی خوبی برای کسانیست که چشم به آینده و زندگی در ماه دارند- چیزی که ناسا برای آینده‌ی نزدیک برنامه‌اش را دارد.

ناسا در این ویدیو توضیح بیشتری درباره‌ی یافته‌های لدی ارایه می‌کند (به زبان انگلیسی):
اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام یک ستاره در هفت آسمان ببینید
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
NASA - Moon - Apollo - astronaut - water - hydrogen - oxygen - Nature Geoscience - meteor - Mehdi Benna - Goddard Space Flight Center - Lunar Atmosphere and Dust Environment Explorer - LADEE - Indian - Chandrayaan-1 - LADEE - hydrated - meteoroid - solar wind

منبع: astronomy.com
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

سه یار آسمانی در دل شیر

گروهی که در این تصویر می‌بینید از دیدنی‌های بسیار شناخته شده و پرطرفدار در آسمان شب‌های بهاری نیمکره‌ی شمالی است.
این سه کهکشان باشکوه که به نام "سه‌گانه‌ی شیر" (یا سه‌گانه‌ی اسد) خوانده می‌شوند، همگی با هم در یک میدان دید جای دارند و حتی از پشت تلسکوپ‌های کوچک دل هر بیننده‌ای را می‌برند: ان‌جی‌سی ۳۶۲۸ (چپ)، ام۶۶ (پایین راست)، و ام۶۵ (بالا).
هر سه کهکشان‌های مارپیچی بزرگی هستند ولی از آنجایی که صفجه‌ی کهکشانی آنها نسبت به خط دید ما زاویه‌های گوناگونی دارد، به شکل‌هایی متفاوت با هم دیده می‌شوند.
ان‌جی‌سی۳۶۲۸ که به نام کهکشان همبرگر نیز شناخته می‌شود یک مارپیچی لبه‌نما است (از لبه دیده می‌شود)، با رگه‌های تیره‌ی گرد و غبار که از این سر تا آن سر صفحه‌اش کشیده شده، ولی هم ام۶۶ و هم ام۶۵، هر دو صفحه‌شان به اندازه‌ی کافی کج است که بشود ساختار مارپیچی‌شان را بازشناخت.
نشانه‌هایی از برهم‌کنش‌های گرانشی میان اعضای گروه دیده می‌شود، از جمله تاب برداشتن و پف کردن قرص ان‌جی‌سی ۳۶۲۸ و بازوهای بیرون کشیده شده‌ی ام۶۶.
این نمای پر زرق و برق در آسمان سیاره‌ی زمین پهنایی نزدیک به دو درجه (چهار قرص کامل ماه) در صورت فلکی شیر دارد. همچنین این میدان در فاصله‌ی برآوردی این سه‌گانه، یعنی ۳۰ میلیون سال نوری، پهنه‌ای بیش از یک میلیون سال نوری را می‌پوشاند.
گفتن ندارد که ستارگانی با تیزی‌های پراش که در گوشه و کنار تصویر دیده می‌شوند همگی در پیش‌زمینه، و از ستارگان کهکشان خودمانند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Leo Trio - Leo Triplet - NGC 3628 - M66 - M65 - spiral galaxy - galactic disk - edge-on - plane - Gravitational interaction - spiral arm - full moon - constellation Leo

منبع: apod.nasa

کهکشان باده

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۳.۳ مگ)
یکی از درخشان‌ترین کهکشان‌ها در آسمان سیاره‌ی زمین کهکشانیست هم‌اندازه‌ی راه شیری خودمان: کهکشان بزرگ و زیبای ام۸۱. این کهکشان مارپیچی شکوهمند را می‌توانید در صورت فلکی شمالی خرس بزرگ (دب اکبر) پیدا کنید.
این کهکشان مارپیچی فَرساز و آراسته که به نام‌های ان‌جی‌سی ۳۰۳۱ و کهکشان باده (برگرفته از نام یابنده‌اش در سده‌ی ۱۸) هم شناخته می‌شود در صورت فلکی شمالی خرس بزرگ جای دارد.
در این تصویر تلسکوپی پُرجزییات، ساختارهای گوناگون فراوانی را در این کهکشان می‌بینیم، از هسته‌ی زردفام و درخشان و بازوان مارپیچی آبی‌فامش گرفته تا مناطق ستاره‌زایی با رنگ ویژه‌ی صورتی، و همچنین رگه‌های تاب‌خورده‌ی غبار کیهانی که از نظر اندازه، تقریبا برابر با کهکشان راه شیری‌اند.
رگه‌های غباری را هم می‌بینیم که بر خلاف دیگر ساختارهای مارپیچی برجسته‌ی این کهکشان، عملا از درون قرص ام۸۱ گذشته (سمت چپ مرکز)؛ این رگه‌های غبارِ کج و وارونه یادگار گذشته‌ی آشفته‌ی ام۸۱ است و می‌تواند دستاورد ماندگارِ یک رویارویی نزدیک میان ام۸۱ و همدم کوچکترش، کهکشان ام۸۲ باشد [این حلقه به نام حلقه‌ی آرپ ناخته می‌شود-م].
بررسی موشکافانه‌ی ستارگان متغیر درون ام۸۱ باعث یکی از بهترین مسافت‌‌سنجی‌ها برای یک کهکشان بیگانه انجام شده و فاصله‌ی آن از زمین به گونه‌ای بسیار خوب اندازه گرفته شود: ۱۱.۸ میلیون سال نوری.
این رگه را اینجا بهتر می‌توان دید (البته اینجا بالا، سمت راست)- اندازه‌ی بزرگ‌تر (۵.۲ مگ)
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Messier 81 - planet - Earth - Milky Way Galaxy - NGC 3031 - Bode's galaxy - grand spiral - constellation of Ursa Major - Great Bear - nucleus - spiral arm - starforming region - dust lane - M82 - variable star

منبع: apod.nasa

خورشید و خال رُخَش در افق

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
لکه‌ی خورشیدی ای‌آر۲۷۳۸ پهنایی سه برابر سیاره‌ی زمین دارد و گستره‌ای بیش از یک میلیارد کیلومتر مربع را روی سطح خورشید می‌پوشاند. این لکه آنچنان بزرگ است که در زمان طلوع [و بی‌شک همچنین در زمان غروب-م] با جشم دیده می‌شود. عکسی که اینجا می‌بینید در گاروچای اسپانیا گرفته شده و خورشید را به هنگم بالا آمدن با لکه‌ی غول‌پیکر روی چهره‌اش نشان می‌دهد.

لکه‌ی ای‌آر۲۷۳۸ به گونه‌ی نامعمولی بزرگ است، به ویژه با توجه به این که خورشید در آغاز کمینه‌ی فعالیت در چرخه‌اش است.

با دقت در این تصویر چیزهای دیگری به جز لکه‌ی خورشید را هم می‌توانیم ببینیم. خود خورشید در اثر پدیده‌ی وارونگی هوا روی سطح دریا، لایه لایه شده که باعث ناهموار شدن لبه‌هایش هم شده است. اگر می‌شد تصویر را بزرگنمایی کرد، بی‌شک چنین کجنمایی‌هایی (اعوجاج‌هایی) را در هندسه‌ی لکه هم می‌دیدیم.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
AR2738 - Earth - sun - Garrucha - Spain - sunspot - solar cycle - inversion

منبع: spaceweather

تکشاخی با پوست روباه

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در همسایگی سحابی مخروط، شکل‌ها و ساختارهای شگفت‌انگیزی را می‌توان یافت.
این پیکره‌های نامعمول و شگفت‌آور دستاورد کنش و واکنش‌های پیچیده میان گرد و غبار ریز و نرمِ میان‌ستاره‌ای از یک سو و پرتوهای پرانرژی و گازهای داغ ستارگان جوان از سوی دیگر است.
پرنورترین ستاره در سمت راست این تصویر، ستاره‌ی "اس تکشاخ" (S Mon) است و ناحیه‌ای که درست زیر آنست، به دلیل رنگ و ساختارش به نام سحابی پوست روباه (خز روباه) خوانده می‌شود.
تابش آبی‌فامی که خود اس تکشاخ را در بر گرفته هم دستاورد پدیده‌ی بازتاب است: غبارهای پیرامون این ستاره‌ی درخشان، نور آن را بازتابانده و به رنگ آبی دیده می‌شوند [سحابی بازتابی].
ولی تابش سرخ‌فامی که در سراسر منطقه دیده می‌شود نه تنها ناشی از بازتاب نور توسط گرد و غبار محیط است بلکه به دلیل گسیلش نور از گاز هیدروژنی که در اثر نور ستارگان یونیده شده نیز هست [سحابی گسیلشی یا نشری].
اس تکشاخ عضوی از یک خوشه‌ی ستاره‌ای باز و جوان به نام ان‌جی‌سی ۲۲۶۴ است که حدود ۲۵۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و در صورت فلکی تکشاخ دیده می‌شود.
سحابی رازگونه و متقارن "مخروط" که نزدیک لبه‌ی سمت چپ عکس دیده می شود، گرچه یکراست رو به ستاره‌ی اس تکشاخ اشاره می‌کند ولی ریشه‌اش هنوز ناشناخته مانده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Cone Nebula - S Mon - Fox Fur Nebula - reflection - emission - hydrogen - ionized - open cluster - NGC 2264 - constellation - Unicorn - Monoceros

منبع: apod.nasa

سحابی تخم مرغ

سحابی تخم مرغ یک سحابی پیش‌سیاره‌ای‌ست که یک ستاره‌ی پیر، درست پیش از تبدیل شدن به یک سحابی سیاره‌ای (یا سیاره‌نما) آن را ساخته. سحابی‌های سیاره‌ای هیچ ارتباطی با "سیاره‌ها" ندارند و این نام تنها به دلیل یک سوتفاهم تاریخی به آنها داده شده: اخترشناسان سده‌ی ۱۸ میلادی این اجرام را از پشت تلسکوپ‌های خود مانند سیاره‌هایی می‌دیدند و می‌پنداشتند دارند به یک سیاره نگاه می‌کنند. این سحابی‌ها از موادی ساخته می‌شوند که یک ستاره‌ی خورشیدسان در واپسین گام‌های زندگی‌اش به فضا پس می‌زند.

گام "سحابی پیش‌سیاره‌ای" گامی بی‌اندازه کوتاه (در استاندارد کیهانی) در زندگی ستاره است و تنها چند هزار سال به درازا می‌کشد. همین از آنها اجرامی کمیاب ساخته. آنها هم به دلیل عمر بسیار کوتاهشان و هم به این دلیل که بسیار کم‌نورند، یافتنشان بسیار دشوار است. سحابی تخم مرغ که حدود ۳۰۰۰ سال نوری از ما دورتر است، نخستین نمونه‌ی یافته شده از این اجرام بود که در دهه‌ی ۱۹۷۰ دیده شد. این عکس بر پایه‌ی رصدهایی پدید آمده که تلسکوپ فضایی هابل در دهه‌ی ۱۹۹۰، به کمک دوربین میدان‌گسترده و سیاره‌ای شماره ۲ی خود (WFPC2) گرفته بود.

در گام سحابی پیش‌سیاره‌ای، ستاره‌ی مرکزی به طور دوره‌ای لایه‌های بیرونی‌اش را پس می‌زند؛ این لایه‌ها سپس از نور خود ستاره‌ی رو به مرگ که در مرکز است روشن می‌شوند. سرانجام زمانی می‌رسد که ستاره از پس زدن مواد باز می‌ایستد و هسته‌اش که از آن به جا مانده، گازهای پس زده شده را داغ و برانگیخته می‌کند و با درخشان کردن آنها، یک سحابی سیاره‌ای یا سیاره‌نما پدید می‌آورد.

این عکس از پیوند داده‌های نور دیدنی (مریی) و فروسر
تلسکوپ هابل پدید آمده
در این تصویر نوار تیره، باریکه‌های نور، و کمان‌هایی دیده می‌شود که همگی چیزهای بسیاری را درباره‌ی محیط پیچیده‌ی پیرامون یک ستاره‌ی رو به مرگ به ما می‌گویند. نوار تیره‌ی مرکزی پیله‌ای از غبار است که ستاره را از چشم ما پنهان کرده.

باریکه‌های پرتو مانند نورافکن‌هایی از این ستاره‌ی پنهان سرچشمه گرفته‌اند؛ به باور اخترشناسان، اینها نور خود ستاره‌اند که از سوراخ‌های حلقه-مانند در پیله‌ی غبار پیرامون ستاره بیرون زده‌اند. این سوراخ‌ها را احتمالا جریان‌های (فواره‌های) پرسرعتِ مواد در پیله‌ی غبار پدید آورده، هر چند که دلیل این فواره‌ها ناشناخته است. ویژگی پَره-مانند، سایه‌هایی هستند که از کُپه‌های موادِ درون منطقه‌ی سوراخ‌های پیله افتاده است.

چندین کمان روشن این پرتوها را قطع کرده‌اند: اینها پوسته‌های موادی هستند که ستاره پس زده. این کمان‌ها مانند حلقه‌های درختانند و می‌توانند چیزهایی درباره‌ی سن این جرم بگویند؛ آنها نشان می‌دهند که نرخ پس‌زنی مواد توسط ستاره در تاریخ ۱۰ هزار ساله‌اش، میان ۱۰۰ و ۵۰۰ سال تغییر می‌کرده. این گازها دارند با سرعت ۲۰ کیلومتر بر ثانیه پخش می‌شوند و مواد تا شعاع ۰.۶ سال نوری هم دیده شده که برآوردی از میزان مواد در این سحابی را به دست می‌دهند.
درباره‌ی این سحابی می‌توانید اینجا هم بخوانید: 
* نورافکن‌های "سحابی تخم مرغ

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Egg Nebula - preplanetary nebula - star - planetary nebula - planet - Sun - Wide Field and Planetary Camera 2 - WFPC2 - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - tree rings

منبع: esa

دلفین روی سیاره مشتری

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
شما هم در این تصویر، ابری دلفین-مانند را روی سیاره‌ی مشتری می‌بینید؟
این ابر سال گذشته، هنگامی که فضاپیمای جونوی ناسا داشت ۱۶مین عملیات پیرامشتری را انجام می‌داد دیده شد، یعنی ۱۶مین باری که جونو از زمان رسیدنش به سامانه‌ی مشتری در ۲۰۱۶ تاکنون از کنار آن می‌گذشت.
جونو در هر پیرامشتری از فراز قله‌ی ابرهای این سیاره در عرض جغرافیاییِ اندکی متفاوت با گذر پیشین می‌گذرد [و بنابراین چشم‌اندازهای به نسبت تازه‌تری را می‌بیند-م]
نمای این ابر شاید جالب و شگفت‌انگیز باشد، ولی از دید علمی چیز چندان ویژه‌ و چشمگیری نیست؛ در مشتری هم مانند زمین، ابرها پیوسته تغییر می‌کنند و در این روند گاهی پیکره‌هایی آشنا را می‌سازند.
این ابر در بخش کمربند معتدل جنوبی مشتری (اس‌تی‌بی) دیده شده، نواری از ابرهای تیره که حلقه‌ای به گرد سیاره ساخته‌اند و بیضی بی‌ای (Oval BA) که به نام لکه‌ی سرخ کوچک هم شناخته می‌شود را نیز در بر دارند. رنگ و پادسانی (کنتراست) این عکس به شیوه‌ی دیجتالی پردازش شده و بهبود یافته.
گذر بعدی جونو از کنار مشتری (پیرامشتری ۲۰) در اواخر ماه می انجام خواهد شد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
perijove - NASA - Juno - Jupiter - dolphin - Earth - South Temperate Belt - STB - planet - Oval BA - Red Spot Jr

منبع: apod.nasa

لکه بزرگ خورشید دارد صدای "امواج اقیانوس" در می آورد!

برای شنیدن این امواج روی این تصویر بکلیکید
اگر یک رادیوی موج کوتاه داشته باشید، شاید شما هم در این هفته صداهایی شگفت‌انگیز را شنیده باشید. لکه‌ی خورشیدی بزرگِ ای‌آر۲۷۳۸ که هم‌اکنون روی خورشیدست دارد فوران‌های نیرومندی از نوفه‌های (نویزهای) رادیویی تولید می‌کند. توماس اشکرافت، رادیواخترشناس آماتور که روز ۱۳ آوریل، به کمک یک رادیوتلسکوپ آماتور در نیومکزیکو، نمونه‌ای از این امواج را ضبط کرد می‌گوید: «صدایشان مانند صدای امواج اقیانوس بود.»

این امواج رادیویی دستاورد باریکه‌های الکترونی هستند که در اثر انفجارهایی در خطوط میدان مغناطیسی که روی این لکه‌ی خورشیدی خیمه زده‌اند شتاب گرفته‌اند- در این مورد، انفجارهای رده‌ی بی (B-class). آنها با پیشروی و نفوذ در جو خورشید موجی از امواج پلاسما و گسیلش‌های رادیویی پدید می‌آورند که ۱۵۰ میلیون کیلومتر دورتر، روی زمین دریافت و آشکار می‌شوند. اخترشناسان فوران‌های رادیویی خورشیدی را در پنج دسته جای داده‌اند؛ صداهایی که اشکرافت ظبط کرده از دسته‌ی سوم (Type III) است.

اشکرافت می گوید: «در هفته‌ی گذشته کلی از این صداها تولید شد، و به نظر می‌رسد اکنون که این لکه‌ی خورشیدی درست رو به زمین شده، دارند شدیدتر می‌شوند.»

برای شنیدن این امواج روی تصویر بالا بکلیکید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
shortwave radio - sunspot - AR2738 - radio - Thomas Ashcraft - radio - New Mexico - electron - B-class explosion - magnetic canopy - sun - plasma wave - Earth - solar radio burst - Type III

منبع: spaceweather

شبیه‌سازی از رقص مرگ دو سیاهچاله

اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در توییتر و یا تلگرام یک ستاره در هفت آسمان تماشا کنید

دکمه‌ی نمایش را بزنید تا فرآیند ادغام دو سیاهچاله را ببینید.
این ویدیوی شبیه‌سازی از دستاورد تاریخی رصدخانه‌ی لایگو در نخستین آشکارسازی امواج گرانشی که در سال ۲۰۱۵ انجام شد الهام گرفته و گرچه با حرکت آهسته اجرا می‌شود، ولی اگر در زمان واقعی اجرا می‌شد تنها یک سوم ثانیه به درازا می‌کشید.
در ویدیو دو سیاهچاله را بر پس‌زمینه‌ای پر از ستاره و گاز و غبار کیهانی می‌بینیم.
این دو سیاهچاله همچنان که در چرخشی مارپیچی به یکدیگر نزدیک شده و سرانجام یکی می‌شوند، با گرانش‌ سهمگین و بی‌اندازه‌ی خود، نوری که از اجرام پشتشان می‌آید را مانند یک عدسی دستخوش اعوجاج کرده و دو "حلقه‌ی اینشتین" از این نور پدید آورده ‌ند.
با پیوند و یکی شدن سریع دو سیاهچاله، امواجی گرانشی پدید می‌آید که گرچه خود با چشم دیده نمی‌شوند ولی تصویری که دیده می‌شود را موجدار کرده و حلقه‌های بیرونی و درونی انیشتین را حتی پس ازادغام دو سیاهچاله هم به لرزش در می‌آورد.
امواج گرانشی با نام GW150914 که توسط رصدخانه ی لایگو (LIGO) دریافت شدند، در پی ادغام دو سیاهچاله به جرم ۳۶ و ۳۱ برابر جرم خورشید در فاصله‌ی ۱.۳ میلیارد سال نوری زمین پدید آمدند.
تک‌سیاهچاله‌ای که از یکی شدن این دو پدید آمد ۶۳ برابر خورشید جرم داشت زیرا سه جرم خورشیدیِ باقی مانده را به شکل امواج گرانشی، به انرژی تبدیل و آزاد کرد.
از آن هنگام تاکنون رصدخانه‌های امواج گرانی لایگو و ویرگو (VIRGO) چندین مورد دیگر از آشکارسازی ادغام سامانه‌های اجرام پرجرم دیگر را هم گزارش داده‌اند. هفته‌ی گذته هم که تلسکوپ ایونت هورایزن (افق رویداد) نخستین تصویر واقعی از یک سیاهچاله را منتشر کرد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
 black hole - gravitational wave - LIGO - stars - lense - Einstein ring - GW150914 - Sun - VIRGO -  Event Horizon Telescope

منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه