سحابی شکارچی، بیش از ۱۰۰ سال پیش

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
با پیشرفت عکاسی و تصویربرداری در سده‌ی ۲۰ میلادی، این رشته به ابزاری مهم برای اخترشناسان تبدیل شد.
بهبود کیفیت مواد عکاسی، نوردهی‌های بلند، و تلسکوپ‌های نوین به تولید عکس‌های نجومی با جزییاتی انجامید که تنها از پشت چشمیِ تلسکوپ نمی‌توان آنها را دید.
این عکس در سال ۱۹۰۱ به دست عکاس و طراح تلسکوپ آمریکایی، جرج ریچی از سحابی ستاره‌زای شکارچی گرفته شده، جرمی که برای اخترشناسان امروزی بسیار آشناست.
صفحه‌ی شیشه‌ای عکاسی اصلی که حساس به طول موج‌های سبز و آبی بود، دیجیتالی شده و با وارونگی نقاط روشن به تاریکِ آن، این تصویر مثبت پدید آمده.
در دست‌نوشته‌های ریچی به نوردهی ۵۰ دقیفه‌ای برای ثبت این عکس اشاره شده که تا زمان طلوع خورشید ادامه داشته است، همچنین یک تلسکوپ بازتابی با دهانه‌ی ۲۴ اینچی که برای بهبود وضوح تصویر، آن را تا ۱۸ اینچ تنگ‌تر کرده بود.
صفحه‌های عکاسی ریچی با گذشت بیش از صد سال، داده‌های نجومی را در خود ثبت کرده و همچنان می‌توان از آنها برای کاوش و بررسی رویدادهای فضایی بهره جست.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
eyepiece - Orion Nebula - American - George Ritchey - photographic plate - wavelength - reflecting telescope - aperture

منبع: apod.nasa

خرطوم فیل به بلندی ۲۰ سال نوری

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
سحابی خرطوم فیل در بالا و دوردست‌های صورت فلکی قیفاووس، همچون تصویری از یک برگه‌‌ی کتاب «داستان‌های پیدایش»* کهکشانی، در میان سحابی گسیلشی و خوشه‌ی ستاره‌ای جوانِ مجموعه‌ی آی‌سی ۱۳۹۶ پیچ و تاب خورده است. البته درازی این خرطوم فیل کیهانی که به نام "وی‌دی‌بی ۱۴۲" هم شناخته می‌شود، بیش از ۲۰ سال نوری است.
این تصویر رنگین نمای نزدیک با بهره از فیلترهای باریک-باند درست شده که نورهای گسیلیده از اتم‌های یونیده‌ی هیدروژن، گوگرد، و اکسیژن موجود در منطقه را از خود می‌گذرانند.
تصویر به دست آمده پشته‌های درخشانی را نشان می‌دهد که در اثر پرتوها و بادهای نیرومند ستارگان به پس رانده شده‌ و توده‌هایی از حباب‌های گاز و غبار سرد میان‌ستاره‌ای را در میان گرفته‌اند.
این ابرهای تاریک و پیچک شکل، مواد خام مناسب برای ستاره‌زایی را در بر داشته و اجرام پیش‌ستاره‌ای را در دل ابرهای تیره‌ی خود پنهان کرده‌اند.
مجموعه‌ی به نسبت کم‌نور آی‌سی ۱۳۹۶ در حدود ۳۰۰۰ سال نوری از ما فاصله داشته و منطقه‌ی گسترده‌، به پهنای نزدیک به ۵ درجه را در آسمان می‌پوشاند. این تصویر تماشاییِ نمای نزدیک بخشی به پهنای ۱ درجه از این مجموعه را در بر گرفته که تقریبا هم‌ارز حدود ۲ قرص کامل ماه است.

--------------------------------------------
یاداشت:
* "داستان‌های پیدایش" (Just So Story) یا "مجموعه‌ی موجودات"، مجموعه‌ای از داستان‌های کودکانه، به نوشته‌ی رودیارد کیپلینگ، نویسنده‌ی بریتانیایی است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
IC 1396 - Just So Story - Elephant's Trunk Nebula - emission nebula - star cluster - constellation of Cepheus - narrow band - hydrogen - sulfur - oxygen - atom - protostar - Full Moon

منبع: apod.nasa

کشف یک سیاهچاله هیولا در یک کهکشان بیضیگون

* اخترشناسان به کمک تلسکوپ بسیار بزرگ (وی‌ال‌تی) در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا یک سیاهچاله‌ی هیولاپیکر را در مرکز کهکشان هولمبرگ ۱۵ای یافته‌اند.

دانشمندان رده‌ای از بزرگ‌ترین سیاهچاله‌ها را می‌شناسند و آنها را به نام سیاهچاله‌های ابرپرجرم یا "ابرسیاهچاله" می‌خوانند. این اجرام به طور معمول در مرکز کهکشان‌های بزرگ لانه دارند و جرمشان به ۱۰۰ هزار تا ۱۰ میلیارد برابر خورشید می‌رسد.
هولمبرگ ۱۵ای که در دهه‌ی ۱۹۳۰ توسط اخترشناس، اریک هولمبرگ یافته شده، حدود ۷۰۰ میلیون سال نوری از زمین فاصله دارد و در صورت فلکی نهنگ دیده می‌شود.
ولی کهکشان‌های مرکزیِ خوشه‌های کهکشانیِِ غول‌پیکر دارای سیاهچاله‌هایی بسیار بزرگ‌ترند که جرمشان از ۱۰ میلیارد برابر خورشید هم فراتر می‌رود. سیاهچاله‌هایی با این جرم که نمونه‌های تاییدشده‌ی بسیار کمی هم دارند، به نام سیاهچاله‌های فراپرجرم یا "فراسیاهچاله" خوانده می‌شوند.

این فراسیاهچاله‌ی نویافته در هولمبرگ ۱۵ای جای دارد، یک کهکشان ابَرغول‌ بیضیگون که کهکشان برجسته‌ی مرکزی خوشه‌ی کهکشانی آبل ۸۵ با بیش از ۵۰۰ کهکشان است.

این جرم توسط اخترشناس ایرانی، کیانوش مهرگان و همکارانش در بنیاد ماکس پلانک برای فیزیک فرازمینی و رصدخانه‌ی دانشگاه مونیخ یافته شده. این دانشمندان می‌گویند: «ما در روز ۱۶ نوامبر ۲۰۱۷، و ۱۰ اوت ۲۰۱۸ با بهره از کاوشگر طیفی چند-یگانی وی‌ال‌تی (میوز، MUSE) داده‌های طیفی گسترده‌ای از هولمبرگ ۱۵ای به دست آوردیم....»

جرم فراسیاهچاله‌ی هولمبرگ ۱۵ای ۴۰ میلیارد برابر خورشید برآورد شده است. پژوهشگران می‌گویند: «این پرجرم‌ترین سیاهچاله‌ای در کیهان محلی است که با رصد دینامیکی مستقیم یافته شده.»

«این فراسیاهچاله دو برابر سیاهچاله‌های مرکز ان‌جی‌سی ۴۸۸۹ (با جرم ۲۱ میلیارد برابر خورشید) و مرکز ان‌جی‌سی ۱۶۰۰ (۱۷ میلیارد برابر خورشید) جرم دارد.»

«این سیاهچاله نه تنها یکی از پرجرم‌ترین سیاهچاله‌های شناخته شده است، بلکه ۴ تا ۹ برابر بزرگ‌تر از چیزیست که بر پایه‌ی جرم ستاره‌ایِ کوژ مرکزی کهکشان انتظار می‌رود.»

یافته‌های این گروه در آستروفیزیکال جورنال منتشر خواهد شد و از هم‌اکنون در arXiv در دسترس است.

هولمبرگ ۱۵ای که در دهه‌ی ۱۹۳۰ توسط اخترشناس، اریک هولمبرگ یافته شده، حدود ۷۰۰ میلیون سال نوری از زمین فاصله دارد و در صورت فلکی نهنگ دیده می‌شود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
ESO - Very Large Telescope - VLT - black hole - Holmberg 15A - elliptical galaxy - galaxy cluster - Abell 85 - supermassive black hole - ultramassive black hole - Kianusch Mehrgan - Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics - University Observatory Munich - Multi-Unit Spectroscopic Explorer - MUSE - NGC 4889 - Sun - NGC 1600 - bulge - Astrophysical Journal - Erik Holmberg - constellation Cetus

منبع: sci-news

بارش تیرهای آسمانی بر یک سبزه‌زار

ااین تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
امسال با وجود نور مزاحم ماه، بسیاری از مردمان سیاره‌ی زمین توانستند بارش شهابی سالانه‌ی برساوشی را تماشا کنند.
در این چشم انداز شبانی (پاستورال) رصدگران محلی در مرغزارهای نالاتی سین‌کیانگ چین را می‌بینید که در سپیده‌دم ۱۳ اوت از دیدن نورهای آسمانی و گذرای این بارش لذت می‌برند.
این تصویر از پیوند هفت نما که در یک بازه‌ی زمانی ۲ ساعته گرفته شده و رگه‌های چند شهاب برساوشی را بر زمینه‌ی آسمان پرستاره ثبت کرده‌اند درست شده.
در مرکز تصویر و همراستا با افق، پرآوازه‌ترین صورتواره‌ی (اخترگانِ) نیمکره‌ی شمالی را می‌بینیم- هفت ستاره‌ای که در فرهنگ‌های گوناگون به نام‌های گوناگون خوانده شده‌اند، از هفت برادران و چوگان در فرهنگ ایرانی گرفته تا خیش (گاوآهن) و ملاقه در فرهنگ‌های اروپا و آمریکای شمالی.
بارش برساوشی که آسان‌ترین بارش شهابی سال برای دیدن است دستاوردِ گذشتن سیاره‌ی زمین از درون دنباله‌ی خاک و غباریست که از دنباله‌دار دوره‌ایِ سویفت-تاتل در فضا به جا مانده.
این ذرات که با سرعت ۶۰ کیلومتر بر ثانیه در جو زمین نفوذ می‌کنند، در فرازای حدود ۱۰۰ کیلومتری سوخته و تبخیر می‌شوند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
planet - Earth - Perseid meteor shower - Nalati Grassland - Xinjiang - China - Plough - asterism - Big Dipper - comet - Swift-Tuttle

منبع: apod.nasa

غول حلقه‌دار پشت ماه

آنچه در این تصویر کنار ماه دیده می‌شود سیاره‌ی کیوان (به تازی: زحل) است.
در این هفته، ماهواره‌ی طبیعی زمین در گردش ماهانه‌ی خود به گرد سیاره‌ی مادری -و در نتیجه در آسمانِ آن- تقریبا از جلوی سیاره‌ی خورشید-گردِ کیوان گذشت. البته از دید بینندگان در نوار پهنی از نیمکره‌ی جنوبی، ماه درست از جلوی این سیاره گذشت.
این تصویر که از سیدنی استرالیا گرفته شده، این دو را چند دقیقه پیش از پنهان شدن کیوان و رخ دادن پدیده‌ی "کیوان‌گرفتگی"! نشان می‌دهد.
این عکس یک تک‌نما با نوردهی تنها ۱/۵۰۰م ثانیه است و برای بهتر نمایاندنِ هم ماه و هم کیوان، پردازش شده است.
کیوان این شب‌ها نزدیک به نقطه‌ی مخالف خورشید در آسمانست و از همین رو می‌توان آن را تقریبا سرتاسر شب، از زمان غروب آفتاب تا بامداد در سمت جنوب و خاور مشاهده کرد.
ماه هم که در گام کوژ فزاینده (محدب) است، تقریبا در جایگاه مخالف خورشید در آمانست و بیشتر ساعت‌های شب دیده می‌شود. ماه امشب به گام پُر یا کامل خواهد رسید.
امسال ماه در هر دوره‌ی مداری‌اش از جلوی کیوان می‌گذرد و این فروپوشانی (اختفا) را دوباره پدید می‌آورد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Moon - Saturn - Earth - Sun - Southern Hemisphere - Sydney - Australia - eclipse - gibbous

منبع: apod.nasa

تپ‌اختر پرسرعتی که سرانجام از کهکشان هم بیرون خواهد رفت

حباب پسماند ابرنواختر سی‌بی‌تی ۱. سمت چپ، در جایگاه ساعت ۸ حباب یک رد روشن می‌بینیم که دُم همان تپ‌اختر است و ۱۳ سال نوری درازا دارد. خود تپ‌اختر در نوک تیزش است. این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
انفجار نامتقارن ستاره‌ای در ۱۰ هزار سال پیش باعث وارد شدن ضربه‌ای نیرومند به هسته‌ی آن و پرتابش به دل فضا شد- این هسته یک ستاره‌ی نوترونی چرخان یا تپ‌اختر است و پی‌اس‌آر جی۰۰۰۲+۶۲۱۶ نام دارد. داده‌های آرایه‌ی بسیار بزرگ کارل جی. جانسکی و تلسکوپ فضایی پرتو گامای فرمی ناسا نشان می‌دهند که این تپ‌اختر دارد با سرعت ۱۱۰۰ کیلومتر بر ثانیه (۴ میلیون کیلومتر بر ساعت) از خانه‌اش دور می‌شود و دنباله‌ای از ذرات پرانرژی و انرژی مغناطیسی به درازای ۱۳ سال نوری هم پشت سر خود پدید آورده است.

یک برنامه‌ی شهروند-دانشمندی به نام Einstein@Home در سال ۲۰۱۷ این تپ‌اختر را با بررسی داده‌های تلسکوپ فرمی و از روی تپ‌های پرتو گامای آن شناسایی کرد. این تپ‌اختر با سرعت حدود ۸.۷ دور در ثانیه به گرد خود می‌چرخد و در هر دور، باریکه‌ی پرتوهایش از روی زمین می‌گذرد و ما آن را مانند یک فانوس دریاییِ بی‌اندازه سریع می‌بینیم. اخترشناسان با زمان‌سنجیِ دقیقِ تپ‌های این تپ‌اختر، تغییرات کوچکی را در آن دیدند که به آنان کمک کرد تا سرعت و جهتِ پیشروی آن را در فضا تعیین کنند.

داده‌های رادیویی نشان می‌داد که ردِ دُم این تپ‌اختر یکراست به خاستگاه آن می‌رسد: مرکز یک حباب گازی به نام سی‌تی‌بی ۱ در فاصله‌ی ۶۵۰۰ سال نوری زمین. این حباب پسماندِ همان ابرنواخترِ ۱۰ هزار سال پیش است و با برخوردِ لایه‌های بیرونی و پرتاب شده‌ی ستاره‌ی منفجر شده به مواد میان‌ستاره‌ای، پرتوهای رادیویی می‌گسیلد. این حباب همچنان رو به گسترش است ولی تپ‌اخترِ پرتاب شده حدود ۵۰۰۰ سال پیش به لبه‌ی آن رسید و از آن گذشت. تپ‌اختر اکنون کاملا از حباب بیرون رفته و ۵۳ سال نوری از مرکز آن دور شده است.

تپ‌اخترهای پرتاب شده در گذشته هم یافته شده بودند ولی این یکی سریع‌ترینِ آنهاست و سرانجام از کهکشان راه شیری هم بیرون خواهد رفت [سرعت پیشروی‌اش از سرعت گریز برای بیرون زدن از کهکشان راه شیری بیشتر است-م]. چنین بررسی‌هایی به دانشمندان در تعیین و شناختِ چگونگیِ این پرتاب شدن‌ها کمک می‌کند.

دانشمندان به خوبی می‌دانند که ابرنواخترها می‌توانند مانند توپ، و تپ‌اخترها هم مانند گلوله‌های توپ رفتار کنند- چیزی که هنوز نمی‌دانند اینست که ابرنواخترها چگونه این کار را می‌کنند.

این تصویر از پیوند داده‌های رادیویی رصدخانه‌های رادیویی وی‌ال‌ای و دی‌آرای‌او، و همچنین داده‌های بایگانی شده‌ی رصدخانه‌ی مدارگرد فروسرخ ایراس ناسا به دست آمده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - stellar core - neutron star - PSR J0002+6216 - Karl G. Jansky Very Large Array - NASA - Fermi Gamma-Ray Space Telescope - pulsar - Einstein@Home - gamma-ray - Earth - lighthouse - CTB 1 - supernova remnant - Milky Way - Frank Schinzel - NRAO -   VLA - DRAO -  radio - IRAS - infrared - cannon - cannonball - Astrophysical Journal Letters

همه زیبایی‌های مشتری در تصویر تازه هابل

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
تصویر تازه‌ای که تلسکوپ فضایی هابل ناسا در روز ۲۷ ژوئن ۲۰۱۹ گرفته زیبایی پیچیده و پرجزییات ابرهای سیاره‌ی مشتری را نشان می‌دهد [۱]. این تصویر لکه‌ی سرخ بزرگ (جی‌آراس) که نشان ویژه‌ی این سیاره است را در بردارد و توفان‌های جو پرآشوب آن را با رنگ‌های تندتری نسبت به گذشته نمایان کرده است.

یکی از خیره‌کننده‌ترین ویژگی‌ها در این عکس رنگ‌های غنی و پرمایه‌ی ابرهاییست که به سوی لکه‌ی سرخ بزرگ روانند. این توفان واچرخندی غول‌پیکر (لکه‌ی سرخ بزرگ) دارای قطری تقریبا به اندازه‌ی زمین است و در جهت پادساعتگرد در میان دو نوار ابری که خلاف جهت یکدیگر به سوی آن حرکت می‌کنند [یکی از چپ به سوی آن می‌آید و یکی از راست] می‌چرخد.

این عکس هم مانند عکس‌های پیشین هابل و همچنین عکس‌هایی که تلسکوپ‌های زمینی گرفته‌اند نشان می‌دهد که این توفان غول‌آسا که دستکم ۱۵۰ سالست روی مشتری می‌خروشد، دارد کوچک و کوچک‌تر می‌شود. دلیل این کوچک شدن همچنان ناشناخته است ولی هابل به امید گشوده شدن این راز توسط دانشمندان، به رصد و تصویربرداری از آن ادامه می‌دهد. توفان‌های بسیار کوچک‌تری هم به شکل بیضی‌های سفید یا قهوه‌ای روی مشتری پدیدار می‌شوند که می‌توانند تنها چند ساعت دوام بیاورند و یا تا سده‌ها به وزیدن ادامه دهند.

ویژگی‌ زالو-مانندی که جنوب لکه‌ی سرخ بزرگ دیده می‌شود یک توفان چرخندی است، تاوه‌ای که جهت چرخشَش خلاف جهت چرخش جی‌آراس است. پژوهشگران طیف گسترده‌ای از چرخندها با نما و ظاهر گوناگون در سرتاسر این سیاره دیده‌اند. آن دو بیضی سفید واچرخندهایی هستند که می‌توان آنها را نمونه‌ی کوچکِ جی‌آراس خواند.

نوارهای ابریِ همراستای مشتری هم در این عکس هابل به خوبی دیده می‌شوند. این نوارها دربردارنده‌ی هواهایی در فرازاهای گوناگون هستند که در جهت‌های مخالف پیش می‌روند. آنها دستاورد تفاوتِ ضخامت و بلندی ابرهای یخ آمونیاکند؛ نوارهای روشن‌تر بالاترند و ابرهایشان ضخیم‌تر از ابرهای نوارهای تیره‌تر است. بادهای پرسرعتی که سرعتشان تا ۶۵۰ کیلومتر بر ساعت هم می‌رسد، غلظت‌های گوناگون را از هم جدا نگه داشته.
این تصویر از پیوند عکس‌هایی که تلسکوپ فضایی هابل در ۲۷ ژوئن ۲۰۱۹ از مشتری گرفته بود درست شده و مناطق قطبی سیاره (بالای عرض ۸۰ درجه) را هم نشان می‌دهد. این تصویر در اندازه‌های بزرگ‌تر: ۱.۷ مگ، ۱۳.۲ مگ، ۵.۳ مگ
این تصویربرداری‌های هابل بخشی از برنامه‌ی "میراث جو سیاره‌های بیرونی" (اوپال، OPAL) هستند و به هابل اجازه می‌دهند زمانی از هر سال را به رصد سیاره‌های بیرونی اختصاص دهد. مجموعه‌ی نقشه‌هایی که با گذشت زمان در این برنامه گرد می‌‌آیند به دانشمندان کمک خواهند کرد تا نه تنها جو سیاره‌های غول‌پیکر سامانه‌ی خورشیدی، بلکه جو سیاره‌ی خودمان و سیاره‌هایی که پیرامون ستارگان دیگر یافته می‌شود را نیز بهتر بشناسند.
این مدل سه‌بعدی از پیوند و پردازش رایانه‌ای عکس‌ها و نقشه‌هایی که تلسکوپ فضایی هابل در روز ۲۷ ژوئن ۲۰۱۹ از سیاره‌ی مشتری گرفته بود درست شده. اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام یا توییتر یک ستاره در هفت آسمان ببینید

--------------------------------------------
یادداشت:
۱] تلسکوپ هابل این عکس را با دوربین میدان‌گسترده‌ی شماره ۳ی خود، و هنگامی که این سیاره در فاصله‌ی ۶۴۴ میلیون کیلومتری زمین بود گرفته.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - ESA - Hubble Space Telescope - Jupiter - Great Red Spot - planet - anticyclone - Earth - vortex - cyclone - latitude - ammonia - Outer Planet Atmospheres Legacy - OPAL - Solar System - planetary system - Wide Field Camera 3

منبع: spacetelescope

باران شهاب بر یک آسمان‌نما

در شب‌های اوج بارش شهابی سالانه‌ی برساوشی، خاک و سنگ‌های بیرون زده از دنباله‌دار سویفت-تاتل بر زمین می‌بارند و با سوختن در جو آن، ردهایی درخشان در آسمان پدید می‌آورند.
این تصویرِ پیوندی در زمان بارش برساوشی سال گذشته از جایی در "پارک آسمان تاریک پولونینی" در اسلواکی گرفته شده. ساختمان عجیبی که در پیش‌زمینه می‌بینید یک آسمان‌نما در زمین‌های رصدخانه‌ی کولونیکا است.
مسیر ذرات سنگ و غبار دنباله‌دار و در نتیجه ردِ شهاب‌هایی که پدید می‌آورند با یکدیگر همراستا (موازی) است ولی از دید ما رد همگی به یک نقطه‌ی کانونی در صورت فلکی برساوش می‌رسد.
این اثرِ کانونی شدنِ ردها دستاورد پدیده‌ی چشم‌انداز است، مانند چیزی که برای ریل‌های همراستای راه‌آهن رخ می‌دهد و به نظر می‌رسد هر دو در یک نقطه‌ی دوردست به هم می‌رسند.
بارش شهابی برساوشی که دیشب بیشینه‌اش بود، نیمه‌شب‌ها به اوج می‌رسد ولی از بدشانسی، امسال ماه که به زودی به گام کامل می‌رسد آسمان را با نورش روشن، و دیدن این شهاب‌ها را دشوار کرده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Comet - planet - Earth - Perseid Meteor Shower - Poloniny Dark Sky Park - Slovakia - planetarium - Kolonica Observatory - meteor - radiate - constellation Perseus - full Moon

منبع: apod.nasa

درخشش ۷۵ برابری و ناگهانی ابرسیاهچاله مرکز کهکشان راه شیری در یک شب!

 
 این ویدیوی زمان‌گریز از پیوند عکس‌هایی درست شده که در یک بازه‌ی ۲.۵ ساعته از ماه می در رصدخانه‌ی دبلیو.ام. کک از ابرسیاهچاله‌ی کمان ای* گرفته شده. اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام، فیسبوک، و یا توییتر یک ستاره در هفت آسمان ببینید

ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشان راه شیری، کمان ای*، در یک بازه‌ی بیش از دو ساعته ۷۵ برابر روشن‌تر از همیشه شد- این یک رویداد شگرف کیهانی بود زیرا کمان ای* به طور معمول آنچنان فعال نیست و نوسان چندانی در درخشش آن رخ نمی‌دهد.

"توآن دو"، اخترشناس دانشگاه کالیفرنیا، لس آنجلس می‌گوید: «من نخست کاملا شگفت‌زده و سپس بسیار هیجان‌زده شدم. این سیاهچاله به اندازه‌ای پرنور شده بود که در آغاز آن را با ستاره‌ی اس۰-۲ اشتباه گرفتم، زیرا تاکنون کمان ای* را این اندازه درخشان ندیده بودم.»

وی با انتشار یک ویدیوی زمان‌گریز در توییتر نوشته: «این ویدیوی زمان‌گریز از پیوند عکس‌هایی که در یک بازه‌ی ۲.۵ ساعته از ماه می در رصدخانه‌ی دبلیو.ام. کک از ابرسیاهچاله‌ی کمان ای* گرفته بودیم درست شده. این سیاهچاله به طور معمول ناپایدار (متغیر) است، ولی این بیشترین درخشی بود که تاکنون از آن در طیف فروسرخ دیده بودیم. چه بسا پیش از آغاز رصدهای ما در آن شب، از این هم پرنورتر بوده! »

گروه اخترشناسان که رهبری آنها را "دو" بر عهده داشت از داده‌های رصدخانه‌ی ام.دبلیو. کک در ستیغ موناکیای هاوایی بهره جستند. گزارش رصدهای آنها که در ماه می انجام شده بود در شماره‌ی این ماهِ نشریه‌ی آستروفیزیکال جورنال لترز منتشر شده است.

این درخشش ناگهانی می‌توانسته به دلیل بلعیده شدن یک جرم در آن نزدیکی توسط کمان ای* رخ داده باشد- چیزی که اخترشناسان به آن یک رویداد "برافزایش" می‌گویند.

قربانی احتمالی: ستاره‌ی اس۰-۲ (یا تنها اس۲) که هر ۱۶ سال یک بار به گرد این ابرسیاهچاله می‌چرخد؛ شاید بخشی از آن به درون سیاهچاله فروکشیده شده باشد، و به گفته‌ی دو: «این می‌توانسته روند جریان گاز به درون سیاهچاله را تغییر داده و باعث شده باشد گازهای بیشتری به سوی آن سرازیر شده، و در نتیجه نورش ناپایدارتر شود.»

درباره‌ی ستاره‌ی اس۰-۲ اینجا خوانده بودیسد:

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
supermassive black hole - Milky Way - Sagittarius A* - Tuan Do - University of California Los Angeles - black hole - star - S0-2 - Sgr A* - W. M. Keck Observatory - Maunakea - Hawaii - Astrophysical Journal Letters - accretion

منبع: futurism

دو کهکشان در هنگامه رقص مرگ

این رقص سرانجامش مرگ است.
یک پل کیهانی از ستاره، گاز، و غبار به درازای ۷۵۰۰۰ سال نوری این جفت کهکشان شگفت‌انگیز، با نام کُلی آرپ ۸۷، را به هم پیوند داده. این پل نشانه‌ایست نیرومند از این که این دو سامانه‌ی ستاره‌ای غول‌پیکر از نزدیک هم گذشته و کِشندهای گرانشی دوسویه‌ی خشنی را بر هم وارد کرده‌اند.
یکی دیگر از نشانه‌های این رویارویی در کهکشان مارپیچی رو-نمای سمت راست که ان‌جی‌سی ۳۸۰۳ای نام دارد دیده می‌شود: خوشه‌های پرشماری از ستارگان جوان و آبی‌فام که همگی در یک فرآیند آتشین ستاره‌زایی (یک ستاره‌فشانی) به دنیا آمده‌اند.
کهکشان مارپیچی و تاب خورده‌ی سمت چپ (ان‌جی‌سی ۳۸۰۳بی) که یک کهکشان لبه-نماست، به نظر می‌رسد در موادی که دو کهکشان را به هم پیوند داده پیچیده شده و یک حلقه‌ی قطبی شگفت‌آور آن را در میان گرفته است.
سامانه‌ی آرپ۸۷ در رده‌بندی ریخت‌شناختی به عنوان یک سامانه‌ی اَفد یا ویژه (peculiar) شناخته شده.
یک چنین برهم‌کنش‌هایی میلیاردها سال زمان می‌برد، ولی تکرار گذرهای کهکشان‌ها از نزدیک هم در پایان باعث پیوستن دو کهکشان به یکدیگر شده و به پیدایش یک تک کهکشان بزرگ‌تر خواهد انجامید.
این ماجرا شاید شگفت و نامعمول به نظر بیاید ولی به باور دانشمندان، ادغام‌های کهکشانی فرآیندهایی رایج در کیهانند و زوج آرپ ۸۷ نیز نماینده‌ی یکی از گام‌های چنین فرآیند گریزناپذیری است.
دو کهکشان آرپ ۸۷ حدود ۳۰۰ میلیون سال نوری از زمین فاصله دارند و در راستای صورت فلکی شیر (به تازی: اسد) دیده می‌شوند. کهکشان مارپیچی درخشان پس‌زمینه‌ی سمت چپ که از لبه دیده می‌شود یک کهکشان دورتر است و هیچ نقشی در فرآیند برهم‌کنش آرپ ۸۷ ندارد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - tide - face-on - spiral galaxy - NGC 3808A - star cluste - star formation - edge-on - NGC 3808B - polar ring - Arp 87 - peculiar - constellation Leo

منبع: apod.nasa

آیا ماده تاریک پیش از انفجار بزرگ هم بوده؟

* شکستن رمز و راز ماده‌ی تاریک یکی از ناامیدکننده‌ترین تلاش‌های دنیای فیزیک بوده است.
نقشه‌ی ماده‌ی تاریک در شش خوشه‌ی کهکشانیِ برخوردی
یکی از پیشنهادهای ماندگار برای چگونگی توضیح بخشی از چالش‌های ماده‌ی تاریک اینست که بگوییم این جوهره‌ی رازگونه ریشه‌اش به پیش از مِهبانگ (انفجار بزرگ) می‌رسد. مهبانگ پرطرفدارترین توضیح برای چگونگیِ آغاز شدن کیهان از یک تکینگی و گسترش آن در درازنای میلیاردها سال و پیدایش هر آنچه پیرامونست بوده. و اگر ماده‌ی تاریک زودتر آمده بوده، این بر روش دانشمندان برای شکار آن هم تاثیر می‌گذارد.

تومی تنکانن، فیزیکدان دانشگاه جانز هاپکینز و نویسنده‌ی این پژوهش می‌گوید: «این پژوهش پیوندی (ارتباطی) تازه میان فیزیک ذرات و اخترشناسی را نشان می‌دهد. اگر ماده‌ی تاریک از ذرات نوینی که پیش از مهبانگ پدید آمده بودند ساخته شده باشد، آنها بر چگونگیِ پراکندگی کهکشان‌ها در آسمان تاثیری ویژه می‌گذارند. شاید بتوان با بهره از همین پیوند، هویت این ذرات را شناسایی کرد و نتیجه‌گیری‌هایی هم درباره‌ی زمان پیش از مهبانگ انجام داد.»

تنکانن برای بررسی این که ماده‌ی تاریک چگونه با آنچه که در فیزیک به نام ذرات نرده‌ای (اسکالر) خوانده می‌شود برهم‌کنش انجام می‌دهد، یک مدل ریاضی پدید آورد. تاکنون از این رده‌ از ذرات تنها بوزون هیگز یافته شده. و به گفته‌ی تنکانن، اگر ماده‌ی تاریک به راستی کهن‌تر از مهبانگ باشد، پس قطعا باید با ذرات نرده‌ای برهم‌کنش انجام داده باشد.

تنکانن می‌گوید: «اگر ماده‌ی تاریک واقعا بازمانده‌ی (remnant) مهبانگ بوده باشد، پس در بسیاری موارد پژوهشگران تاکنون می‌بایست یگ سیگنال از ماده‌ی تاریک را در آزمایش‌های گوناگون فیزیک ذرات دیده باشند.»

این واقعیت که پژوهشگران تاکنون چنین سیگنالی را ندیده‌اند آزاردهنده است. ولی تنکانن می‌گوید مدل او شاید رویکردی متفاوت برای پاسخ به پرسش ماده‌ی تاریک به ما نشان دهد: تمرکز بر رصدهای اخترشناختی. او می‌گوید به ویژه این را در توان تلسکوپ اقلیدسِ سازمان فضایی اروپا که سال ۲۰۲۲ آغاز به کار خواهد کرد می‌بیند. این تلسکوپ فضایی برای نقشه‌برداری از لبه‌های کیهان طراحی شده و به دانشمندان اجازه می‌دهد تا حدود ۱۰ میلیارد سال به گذشته نگاه کنند.

گزارش این پژوهشگران در شماره‌ی ۷ اوت نشریه‌ی فیزیکال ریویو لترز منتشر شده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
dark matter - Big Bang - singularity - Tommi Tenkanen - Johns Hopkins University - scalar particle - Higgs boson - European Space Agency - Euclid space telescope - Physical Review Letters

منبع: Space.com

پیکره‌های تراشیده با نور ستارگان در سحابی عقاب

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۴ مگ)
ام۱۶، یک خوشه‌ی ستاره ‌ای جوان با حدود دو میلیون سال سن است که ابرهای غبار و گاز برافروخته‌ای که خودش از دلشان پدید آمده آن را در بر گرفته اند. این ابرهای غبار و گاز برافروخته به نام سحابی عقاب شناخته می‌شوند.
این تصویر زیبا و پرجزییات که بر پایه‌ی جدول رنگ ویژه‌ی تلسکوپ هابل رنگ‌آمیزی شده همین منطقه را نشان می‌دهد و در آن می‌توانید پیکره‌هایی کیهانی را ببینید، همان پیکره‌هایی که با تصاویر نماهای نزدیک تلسکوپ فضایی هابل از این مجموعه‌ی ستاره‌زایی پرآوازه شده بودند. [اینجا دیده بودید: * تلسکوپ هابل شاهکارش را تکرار کرد]
این ستون‌های چگالِ غبار که نزدیک مرکز تصویر برافراشته شده‌اند به نام "خرطوم‌های فیل" یا "ستون‌های آفرینش" خوانده می‌شوند و بلندیشان به چند سال نوری می‌رسد، ولی دارند زیر فشار گرانشی خود می‌رُمبند و فشرده می‌شوند تا ستارگان تازه بسازند.
پرتوهای پرانرژی که از ستارگان خوشه می‌تابد مواد نزدیک نوک این ستون‌های غباری را می‌فرساید و پس می‌زند، و با این کار، سرانجام ستارگان نوزادی که درونشان خفته‌اند را آشکار خواهد کرد.
یک ستون ستاره‌زای دیگر هم از توده‌ی برافروخته‌ی سمت چپِ مرکز تصویر به درون کشیده شده که به نام پری سحابی عقاب شناخته می‌شود. [آن را اینجا دیده بودید: * پریان کوه‌پیکر کیهانی]
ام۱۶ و سحابی عقاب با فاصله‌ی حدود ۷۰۰۰ سال نوری از زمین، در یک بخش پر از سحابیِ آسمان در راستای صورت فلکی دو تکه‌ی مار (در تکه‌ی دُم آن) جای دارند و هدف‌هاییی آسان برای دوربین‌های دوچشمی یا تلسکوپ‌های کوچکند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
M1 - Eagle Nebula - star cluster - Hubble Space Telescope - elephant trunks - Pillars of Creation - star - Fairy of Eagle Nebula - binoculars - nebula - constellation Serpens Cauda - snake

منبع: apod.nasa

چیز تازه‌ای به سیاره مشتری برخورد کرده

نوری که ناگهان در سمت چپ مشتری، زیر استوای آن روشن می‌شود را می‌بینید؟
تصویری که ستاره‌شناس آماتور، ایتن چاپل در روز چهارشنبه، ۷ اوت گرفته چیزی را نشان می‌دهد که گویا برخورد یک سیارک به سیاره‌ی مشتری است. اخترشناسان هنوز منتظرند ببینند آیا کس دیگری هم این نور ناگهانی را که در کمربند استوایی جنوبی این غول گازی پدیدار شد دیده یا نه.

چاپل در توییترش نوشته: «امروز حسی کاملا غیرطبیعی داشتم، به امید این که کس دیگری هم این برخورد را ثبت کرده باشد تا ماجرا قطعی شود.»

چنین برخوردهایی به مشتری پیشینه‌ی بسیاری دارد: نیروی گرانشی سهمگین این سیاره سیارک‌ها و اجرام فضایی دیگر را به سوی خود می‌کشد. به برآورد گروهی از اخترشناسان، در هر ماه یک تا پنج بار جرمی به بزرگی ۵ تا ۲۰ متر به این سیاره کوبیده می‌شود.

این برخوردها با توجه به فراوانیِ اجرام و آوارهای سرگردان در پهنه‌ی فضا اجتناب‌ناپذیرند. تنها در فضای پیرامون زمین خودمان تاکنون بیش از ۲۰ هزار جرم سرگردان شناسایی شده و اخترشناسان می‌دانند که این شمار تنها جزیی از کل است. این سنگ‌های آسمانی به زمین برخورد هم می‌کنند، و نگهبانی از زمین در برابر آنها انگیزه‌ی به راه افتادن برنامه‌ی پدافند سیاره‌ای بوده است، ولی مشتری به دلیل جرم بیشتری که دارد برخوردهای بیشتری را متحمل می‌شود.

پرآوازه‌ترین کبودی ناشی از برخورد مشتری در اثر برخورد دنباله‌دار شومیکر-لوی ۹ در سال ۱۹۹۴ پدید آمد. این دنباله‌دار که در سال ۱۹۹۲ تکه تکه شد و پس از ۲ سال، حدود ۲۰ تکه‌ی گوناگونش به درون نوارهای ابری این غول گازی افتاد و کبودی‌هایی در ابرهای آن به جا گذاشت.
به نوشته‌ی اخترشناس بنیاد علوم فضایی، هایدی همل در توییتر، بعید است این برخورد چنین زخمی به جا بگذارد. همل رهبری رصدهای تلسکوپ فضایی هابل از رویداد برخورد شومیکر-لوی ۹ را بر عهده داشت.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Ethan Chappel - asteroid - gas giant - Jupiter - planet - South Equatorial Belt - Earth - planetary defense - Shoemaker-Levy 9 - Heidi Hammel - Space Science Institute - Hubble Space Telescope

منبع: Space.vom

رد درخشان یک موشک در آسمان سپیده‌دم

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این تصویر یک تک-نما با نوردهی ۲۵۱ ثانیه‌ای است و روند پرتاب و بالا رفتن موشک اتلس ۵ را نشان می‌دهد که در بامداد ۸ اوت از پایگاه نیروی هوایی کیپ کاناورال راهی فضا شد. نوردهی بلندِ این نما باعث شده رد روشنی از موشک ثبت شود که رو به خاور کمانه کشیده.
زمان دقیق پرتاب این موشکِ سازمان یوال‌ای ساعت ۶:۱۳ بامداد به وقت محلی بود. خورشید ساعت ۶:۴۸ دقیقه طلوع می‌کرد و در زمان پرتاب هنوز زیر افق خاوری بود، ولی دود موشک به اندازه‌ای بالا بود که نور خورشید حتی از زیر افق هم آن را روشن می‌کرد.
آب‌های تالاب ایندین ریور در پالم شورز فلوریدا رنگ‌های ملایم و روشنیِ گرمابخشِ آسمان بامدادی را بازمی‌تابانند.
موشک پرقدرت اتلس در این روز یک ماهواره‌ی ارتباطی نظامی را با خود به مدار زمین برد. ولی این هفته ردهای روشن دیگری را هم در آسمان سپیده‌دم خواهید دید: رد شهاب‌های بارش برساووشی.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Atlas V - Cape Canaveral Air Force Station - planet - Earth - United Launch Alliance - Sun - Indian River Lagoon - Palm Shores - Forida - military communications satellite - Perseid Meteors

منبع: apod.nasa

این نورها شفق قطبی نیستند

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این عکس در روز ۲ ژوییه از مون دانمارک گرفته شده و آسمان را روشن از نورهای رنگین "هواتاب" نشان می‌دهد، پدیده‌ای که اگرچه مانند شفق قطبی به نظر می‌رسد ولی به کلی متفاوت با آنست.

شفق‌ قطبی در اثر برخورد پلاسمای باد خورشیدی به سپر مغناطیسی زمین پدید می‌آیند ولی هواتاب دستاورد واکنش‌های شیمی‌تابناکی (نورتابی شیمیایی) دربالای جو زمین است.

این واکنش‌ها از ساعت‌های روز آغاز می‌شوند، زمانی که هوای زمین زیر بمباران پرتوهای فرابنفش خورشید است. شب‌هنگام، پس‌تابِ این واکنش‌ها به شکل هواتاب دیده می‌شود.

هواتاب معمولا به رنگ سبز است که از اتم‌های اکسیژن در فرازای ۹۰-۱۰۰ کیلومتری سرچشمه می‌گیرد، ولی گاهی هم به رنگ سرخ دیده می‌شود که از یون‌های هیدروکسیل در فرازای ۸۶-۸۷ کیلومتری می‌آید.

هواتاب به طور معمول بسیار کم‌نور است و بیشتر در شب‌های تاریکِ نزدیک به ماه نو می‌توان آن را دید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Møn - Denmark - airglow - aurora borealis - solar wind - chemi-luminescent - Earth - UV - sun - oxygen - atom - hydroxyl - ion - New Moon

منبع: spaceweather

داستان آب در مریخ پیچیده‌تر از آنچه فکر می‌کردیم بوده

بخشی از سراسرنمایی که خودروی کنجکاوی در روز ۱۸ ژوئن ۲۰۱۹، از جایی به نام Teal Ridge (پشته‌ی سبز دودی؟) گرفته. اندازه‌ی بزرگ‌تر.
سراسرنمای کامل به بزرگی ۲۵.۴ مگ را اینجا ببینید
مریخ‌نورد کنجکاوی ناسا از زمان فرودش بر سطح سیاره‌ی بهرام (مریخ) در هفت سال پیش، تاکنون راه درازی رفته است. در این هفت سال ۲۱ کیلومتر را پیموده و ۳۶۸ متر بالا رفته تا به جای کنونی برسد. کنجکاوی در این مسیر یافته‌های بسیاری انجام داد، از جمله این که بهرام در روزگاران دور شرایطی مناسب زندگی ذره‌بینی داشته.

این خودرو هنوز کارش پایان نیافته و تازه ۲۲مین مته‌کاری و نمونه‌برداریش را از سطح بهرام انجام داده. هنوز چند سال هم مانده تا سامانه‌ی انرژی هسته‌ایش آنقدر ضعیف شود که ناچار شود عملیاتش را محدود کند. هنگامی که کار به آنجا برسد، در انرژی‌اش صرفه‌جویی کرده و با برنامه ریزی حساب شده به کارش در بررسی سیاره ی سرخ ادامه خواهد داد.

کنجکاوی اکنون در نیمه‌ی راهش در منطقه‌ای کنار کوه شارپ، درون دهانه‌ی گیل است که دانشمندان به آن "یگان رسی" می‌گویند [۱]. میلیاردها سال پیش در این منطقه رودخانه‌ها و دریاچه‌هایی بوده. آب، ته‌نشست‌هایی که بر کف دریاچه نشسته بودند را دگرگون کرده بود و انبوهی از کانی‌های رسی در آنجا به جا گذاشت. شناسه‌های این رس‌ها نخستین بار چند سال پیش از آغاز سفر کنجکاوی، از فضا و توسط ماهواره‌ی مدارگرد شناسایی بهرام ناسا (ام‌آراو) دیده شده بود.

کریستن بنت از سازمان زمین‌شناسی آمریکا، و یکی از رهبران عملیات کنجکاوی در منطقه‌ی رسی می‌گوید: «این منطقه یکی از دلیل‌های آمدن ما به دهانه‌ی گیل بوده است. ما ۱۰ سالست که عکس‌های مداری این منطقه را بررسی می‌کنیم و سرانجام توانسته‌ایم آنها را از نزدیک ببینیم.»
این تصویرِ چندتکه تخته‌سنگی به نام استراثدن را نشان می‌دهد که از چندین لایه‌ی پیچیده درست شده. خودروی کنجکاوی ناسا عکس‌هایی که این تصویر از آنها ساخته شده را  در روز ۹ ژوییه‌ی ۲۰۱۹ گرفته بود
نمونه‌های سنگی که کنجکاوی در اینجا مته کرده بیشترین میزان کانی‌های رسی که از آغاز ماموریت دیده شده را نشان می‌دهد. ولی کنجکاوی این میزان فراوانی را در بخش‌های دیگری از کوه شاپ هم پیدا کرده، از جمله مناطقی که مدارگرد ام‌آراو رسی در آنها ندیده بود. این، دانشمندان را واداشته تا بررسی کنند که چه چیزی باعث شده یافته‌ها از مدار و از روی سطح با هم تفاوت داشته باشند.

آنها به دلایل احتمالی برای این فکر می‌کنند که چرا ام‌آراو کانی‌های رسی در این نقطه را آشکارا دید. والری فاکس، یکی دیگر از نویسندگان پژوهش از کلتک می‌گوید کنجکاوی هنگامی که نخستین بار وارد این منطقه شد با "ایستگاهی پر از شن و سنگریزه" روبرو شد. بر پایه‌ی یک پنداشت، دیده رس در این منطقه توسط ام‌آراو می‌تواند زیر سر همین سنگریزه‌ها باشد. اگرچه دانه‌های سنگریزه کوچک‌تر از آنند که ام‌آراو آنها را ببیند، ولی شاید دسته‌ی آنها با هم برای این مدارگرد مانند یک تک-سیگنالِ کانی که در منطقه پخش شده دیده شوند. غبار هم آسان‌تر روی تخته‌سنگ‌های صاف می‌نشیند تا روی دانه‌ی شن و سنگریزه؛ و همین غبار می‌تواند سیگنال‌ها را برای مدارگرد پنهان کند. کنجکاوی هم به دلیل کوچک بودن این دانه‌ها نمی‌تواند رویشان مته‌کاری انجام دهد، از همین رو دانشمندان در جستجوی سرنخ‌های دیگری برای گشودن این راز هستند.

کنجکاوی در ماه ژوئن از ایستگاه سنگریزه‌ای بیرون رفت و با ساختارهای زمین‌شناختی پیچیده‌تری روبرو شد. برای گرفتن یک تصویر سراسرنمای ۳۶۰ درجه از یک برون‌زد به نام Teal Ridge (پشته‌ی سبز دودی؟) توقفی کرد. به تازگی هم عکس‌هایی پرجزییات از "استراثدن" (Strathdon) که یک سنگِ ساخته شده از ده‌ها لایه ته‌نشست است گرفته. این سنگ سخت و سفت شده و به یک توده‌ی شکننده‌ی موجی تبدیل شده است. این لایه‌های موجی برخلاف لایه‌های تخت و نازک ته‌نشست‌های دریاچه که کنجکاوی بررسی کرده بود محیطی پویاتر را نشان می‌دهند. باد، جریان آب، یا هر دو می‌توانسته این منطقه را شکل داده باشد.
این تصویرِ چندتکه لایه‌های ته‌نشستی (رسوبی) در تخته‌سنگی به نام "استراثدن" را نشان می‌دهد. خودروی کنجکاوی ناسا عکس‌هایی که این تصویر از آنها ساخته شده را در روز ۱۰ ژوییه‌ی ۲۰۱۹ گرفته بود
هم پشته‌ی سبز دودی و هم استراثدن تغییراتی در چشم‌انداز را می‌نمایانند. فاکس می‌گوید: «ما داریم یک فرگشت در محیط باستانی دریاچه را می‌بینیم که در این سنگ‌ها ثبت شده. این تنها یک دریاچه‌ی آرام و ایستا نبوده. این دارد به ما کمک می‌کند تا از نگاه ساده‌‌ی تغییر از تَری به خشکی فراتر برویم. تاریخ آب در بهرام بسیار پیچیده‌تر از یک فرآیند خطی بوده.» 

--------------------------------------------
یادداشت:

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NASA - Curiosity rover - Mars - microbial life - nuclear power - Red Planet - clay - Mount Sharp - Gale Crater - mineral - Mars Reconnaissance Orbiter - MRO - outcrop - Kristen Bennett - U.S. Geological Survey - gravel - pebble - Valerie Fox - Caltech - Teal Ridge - Strathdon - sediment

منبع: ناسا

هیولایی که دهان گشوده تا مشتری را ببلعد

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۳.۶ مگ)
این ماه زمان خوبی برای رصد مشتری است.
برای پیدا کردن این بزرگ‌ترین سیاره‌ی سامانه‌ی خورشیدی در آسمان، درست پس از غروب آفتاب، جنوب خاور را نگاه کنید تا مشتری را که درخشان‌ترین جرم در آن بخش آسمان است ببینید.
اگر یک دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک داشته باشید می‌توانید چهار ماه گالیله‌ایِ درخشان این سیاره را در کنارش، و چه بسا شماری از نوارهای ابری آن را هم رویَش ببینید.
عکسی که اینجا می‌بینید حدود یک ماه پیش از جایی در "خلیج فارس" گرفته شده و مشتری را درست سمت راستِ نوارِ تقریبا عمودیِ قرص مرکزی کهکشان راه شیری نشان می‌دهد.
سازندهای سنگی بی‌نامی که در پیش‌زمینه دیده می‌شود با نوری که بر آنها افتاده نمایی مانند یک هیولای غول‌پیکر را پیدا کرده‌اند که گویی دهان گشوده و آماده‌ی بلعیدن این سیاره است.
هنگامی که مشتری را نگاه می‌کنید شاید برایتان جالب باشد که بدانید همزمان، فضاپیمای روباتیک جونوی ناسا که مهمان این غول گازی است نیز دارد آن را کاوش و بررسی می‌کند.
این ماه سیاره‌ی کیوان (زحل) را نیز می‌توانیم در آسمان ببینیم، و اگرچه همسایه‌ی مشتری است، ولی به اندازه‌ی آن روشن نیست.

* عکاس این تصویر زیبا جناب آقای محمد حیاتی هتند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Jupiter - Solar System - planet - binoculars - moon - Persian Gulf - Milky Way Galaxy - formation - Jovian giant - NASA - Juno - Saturn

منبع: apod.nasa

نبرد دو موجود کهکشانی

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این تصویر که از تلسکوپ فضایی هابل دریافت شده نمایی خیره‌کننده از یک جفت کهکشان برخوردی به نام یوجی‌سی ۲۳۶۹ را می‌بینیم.
این سامانه‌ی کهکشانی که به نام‌‌های "کی‌پی‌جی ۸۲" و "زی ۰۲۵۱.۲+۱۴۴۶" هم شناخته می‌شود با فاصله‌ی حدود ۴۲۴ میلیون سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی بره (به تازی: حمل) دیده می‌شوند.
نام این دو یوجی‌سی ۲۳۶۹ان و یوجی‌سی ۲۳۶۹اس است و با یکدیگر در برهم‌کُنِشند، یعنی با کشش گرانشی‌ دوسویه‌ای که بر یکدیگر وارد می‌کنند به هم نزدیک و نزدیک‌تر می‌شوند و پیکره‌ی همدیگر را دگرگون می‌کنند.
موادی که این دو از هم بیرون کشیده‌اند تبدیل به پلی تنُک از گاز و غبار و ستاره میانشان شده که آنها را به هم پیوند داده و با ادامه‌ی روند برهم‌کنش و نزدیک شدن آنها به هم، کوچک و کوچک‌تر می‌شود.
برخورد و برهمکنش میان کهکشان‌ها پدیده‌ی رایجی‌ست که در درازنای زندگی بیشترِ کهکشان‌ها رخ می‌دهد. برای کهکشان‌های بزرگی مانند راه شیری، بیشتر این برهم‌کنش‌ها با کهکشان‌هایی که بسیار کوچک‌تر از خودشانند و به نام کهکشان‌های کوتوله شناخته می‌شوند رخ می‌دهد.
ولی هر چندین میلیون سال، یک رویداد بسیار بزرگ‌تر هم می‌تواند برای آنها رخ دهد.
برای کهکشان خودمان، راه شیری، رویداد بزرگ بعدی حدود چهار میلیارد سال دیگر رخ خواهد داد. در آن هنگام راه شیری یا همسایه‌ی بزرگ‌ترش، کهکشان زن در زنجیر (آندرومدا) سرشاخ خواهد شد.
این دو با گذشت زمان به احتمال بسیار با هم یکی شده و کهکشانی یگانه را خواهند ساخت که پیشاپیش نامی هم روی گذاشته شده: میلکومدا (Milkomeda)!

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NASA - ESA - Hubble Space Telescope - UGC 2369 - interacting galaxies - KPG 82 - Z 0251.2+1446 - Earth - constellation Aries - UGC 2369N - UGC 2369S - star - Milky Way - dwarf galaxy - Andromeda Galaxy - Milkomeda

منبع: sci-news

ما در لبه یک حفره بزرگ زندگی می‌کنیم

منطقه‌ای از کیهان که در آن هستیم چگونه است؟
پاسخ دادن به این پرسش کار ساده‌ای نیست زیرا کهکشان‌ها در سرتاسر آسمانِ زمین پراکنده‌اند و کهکشان خودمان، راه شیری هم جلوی دید ما از بخشی از آسمانِ دوردست را گرفته.
ولی به تازگی دانشمندان به کمک حرکت کهکشان‌ها در مقیاس‌های بزرگ، ساختارهای بزرگی که بر فضای نزدیک ما گرانش وارد می‌کنند را نقشه‌برداری کرده‌اند.
این نقشه که در این تصویر می‌بینید، درازای هر ضلعش بیش از ۶۰۰ میلیون سال نوری است و نشان می‌دهد که کهکشان راه شیری در لبه‌ی خوشه‌ی کهکشانی دوشیزه جای دارد. خود این خوشه هم به "کششگر بزرگ" -دسته‌ای از کهکشان‌ها که از این خوشه هم بزرگ‌تر است- ییوسته.
خوشه‌ی کهکشانی بزرگ گیسو و ابرخوشه‌ی گسترده‌ی برساووش-ماهی هم از جمله‌ی ساختارهای بزرگ نزدیکند.
از سوی دیگر، ما در لبه‌ی یک منطقه‌ی غول‌پیکر نیز هستیم که تقریبا هیچ کهکشانی در آن نیست و به نام "پوچی محلی" یا "تُهیک محلی" یا "تهی‌جای محلی" ( Local Void) شناخته می‌شود.
سرعت کهکشان راه شیری نسبت به تابش زمینه‌ی ریزموج کیهان به گونه‌ی اسرارآمیزی بالاست. به باور دانشمندان، نیروی وازَنَنده‌ای (دافعه‌ای) که پوچی محلی از یک سوی آسمان بر ما وارد می‌کند، به همراه کشش گرانشی توده‌های انبوه کهکشانی که از سوی دیگرِ آسمان ما را می‌کشد می‌تواند تا اندازه‌ای (و نه کاملا) دلیل این سرعت بالا را توضیح دهد. [خواندید: * چیزی دارد کهکشان ما را "هل می‌دهد"!]
اگر می‌خواهید خودتان کیهان محلی را بر پایه‌ی پایگاه داده‌ی Cosmicflows شماره‌ی ۳ کاوش کنید سری به این نمای برهم‌کنشی سه‌بعدی بزنید که هم می‌توانید آن را بزرگنمایی (زوم) کنید و هم بچرخانید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Milky Way Galaxy - Virgo Cluster of Galaxies - Great Attractor - Coma Cluster - Perseus-Pisces Supercluster - Local Void - cosmic microwave background - Cosmicflows-3 - 3D

منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه