خودروی کنجکاوی با اندازه‌گیری گرانش سطح بهرام، رازی را درباره کوه شارپ آشکار کرد

* خودروی کنجکاوی ناسا دستگاهی ویژه‌ی گرانش‌سنجی ندارد، ولی دانشمندان با دادن برنامه‌های رایانه‌ای به آن امکان دادند تا گرانش سیاره‌ی بهرام (مریخ) را اندازه بگیرد. این سنجش‌ها و اندازه‌گیری‌ها یک راز شگفت‌انگیز را درباره‌ی دهانه‌ی گیل آشکار کرد.
نمودار داده‌های شتاب‌سنجی خودروی کنجکاوی (رنگ خاکستری) به هنگام بالا رفتنش از کوه شارپ یک کاهش را در نیروی گرانشِ وارد شده بر آن نشان می‌دهد. این تغییر کلی (رنگ سیاه) به دانشمندان در سنچش چگالی سسنگ‌های سیاره‌ی بهرام کمک کرد.
ما با بهره از گرانش می‌توانیم ساختار درونی یک سیاره را بررسی کنیم، زیرا کشش گرانشی هر منطقه بستگی به گونه و چگالی سنگ‌های آن منطقه دارد. روی زمین، گرانش‌سنجی هم با هدف‌های علمی انجام می‌شود و هم برای پیدا کردن مواد باارزش مانند نفت در زیر سطح. در بهرام، این کار می‌تواند به ما درشناخت تاریخ اقلیمی سیاره کمک کند، ولی خودروی کنجکاوی دستگاه گرانش‌سنج -دستگاهی که نیروی گرانش با آن سنجیده و اندازه‌گیری می‌شود- ندارد.

از همین رو دست‌اندکاران ماموریت کنجکاوی به جای گرانش‌سنج، از شتاب‌سنج‌هایی بهره گرفتند که به کنجکاوی برای ناوبری روی سطح ناهموار بهرام کمک می‌کنند. آنها با بهره از این دستگاه‌ها، کشش گرانشیِ وارده بر خودرو را در بیش از ۷۰۰ نقطه از مسیرش در دهانه‌ی گیل اندازه گرفتند.

دقت نتایج بسیار پایین‌تر نتایج یک گرانش‌سنج واقعی بود، ولی به هر حال نخستین سنجشِ گرانشی بود که تاکنون از سطح سیاره‌ی سرخ انجام شده. کوین لوییس، رهبر گروه پژوهشگران از دانشگاه جانز هاپکینز می‌گوید: «اگر شرکت نفت "اکسان" (Exxon) من را برای پیمایش نیروی گرانش می‌فرستاد و من این را برایش می‌فرستادم، دقت کارم چندان توجهشان را جلب نمی‌کرد. ولی برای سیاره‌ی بهرام، با داشتن چنین داده‌های اندکی، همین هم سودمند است.»

دهانه‌ی گیل بستر یک دریاچه‌ی باستانی خشکیده است، با کوه شارپ به بلندی ۵ کیلومتر در مرکزش. انگاره‌هایی (فرضیه‌هایی) هست که می‌گویند این دهانه زمانی انباشته از ته‌نشست (رسوب) بوده و این ته‌نشست‌ها تراشیده شده و کوه شارپ را پدید آورده‌اند.
این عکس با دوربین ماستکم کنجکاوی گرفته شده و بسترهای شیبدار ماسه‌سنگی را نشان می‌دهد که به باور دانشمندان، ته نشست‌های دلتاهای کوچکی هستند که از ورود رودخانه‌ها به گودال گیل پدید آمده‌اند. تصویر بزرگ تر

ولی این سنجش‌ها با این انگاره سازگار نیست. گروه پژوهشگران پی بردند که گرانشی کمتر از آنچه فکر می‌کردیم دارد بر کنجکاوی وارد می‌شود، یعنی سنگ‌های آن منطقه چگالی و تراکمشان پایین‌تر است.

لوییس می‌گوید: «این بررسی نشان می‌دهد که این سنگ‌ها هرگز تا ژرفای پنج کیلومتر این دهانه را پر نکرده بودند، وگرنه سنگ‌هایی که رویشان رفته‌ایم باید بسیار فشرده‌تر می‌بودند.» در حقیقت به نظر می‌رسد ته‌نشستِ زیر پای کنجکاوی حدود ۴۰ درصدش هواست.

این با مشاهدات پرشمارِ دیگری که در این منطقه انجام شده همخوانی دارد، از جمله این که لایه‌های ته‌نشستی کوه شارپ تخت نیستند، بلکه از مرکز رو به پایین شیب دارند، و این برخلاف چشمداشت ماست که فکر می‌کردیم این لایه‌ها در یک فلات پدید آمده اند. لوییس می گوید امکان دارد که این کوه نه در اثر تراشیده شدن ته‌نشست‌ها، بلکه در حقیقت توسط بادهایی که ته‌نشست ها را جابجا می‌کردند پدید آمده باشد- و این را شاید بتوانیم درباره‌ی دیگر کوه‌های بهرام نیز به کار ببریم.

گزارش این دانشمندان در نشریه‌ی ساینس منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - Curiosity - Martian gravity - Gale crater - planet - Earth - gravimeter - accelerometer - Mars - Exxon - Kevin Lewis - Johns Hopkins University - Maryland - Mount Sharp - sediment - plateau - Science

منبع: newscientist

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه