ستاره‌ای فراری که معلوم نیست از کجا گریخته!

* ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشان راه شیری تنها هیولای کیهانی‌ای نیست که می‌تواند ستارگان را از کهکشان بیرون بیاندازد.

اخترشناسان مسیر یک "ستاره‌ی فرا-سریع" غول‌پیکر را رو به عقب دنبال کرده و دریافته‌اند که این ستاره که "لاموست-اچ‌وی‌اس۱" نام دارد، از درون قرص کهکشان به بیرون پرتاب شده نه از جایی نزدیک هسته‌ی کهکشان که لانه‌ی ابرسیاهچاله‌ی کمان ای* است. پیش از این گمان می‌رفت متهمی که با لگد گرانشی‌اش به این ستاره سرعت داده و آن را پرتاب کرده همین ابرسیاهچاله‌ بوده است.
اخترشناسان با بازسازی مسسیر یک ستاره‌ی بزرگ فراسریع پی برده‌اند که این ستاره از قرص کهکشان پرتاب شده نه از مرکز کهکشان که پیش از این پنداشته می‌شد.
یکی از نویسندگان پژوهش به نام مونیکا والوری، استاد اخترشناسی دانشگاه میشیگان می‌گوید: «این کشف به گونه‌ی چشمگیری دیدگاه ما درباره‌ی خاستگاه ستارگان پرسرعت را دگرگون می‌کند.»

والوری می‌افزاید: «این واقعیت که رد مسیر این ستاره‌ی بزرگ و پرسرعت به قرص کهکشان می‌رسد نه مرکز کهکشان، نشان می‌دهد که محیط‌های بسیار خشنی که برای پرتاب کردن این ستارگان نیازست می‌تواند در جاهایی به جز منطقه‌ی پیرامون ابرسیاهچاله‌ها هم پدید بیاید.»

ستارگان فراسریع یا "اچ‌وی‌اس"ها با سرعت‌هایی که به ۱.۶ میلیون کیلومتر بر ساعت می‌رسد در فضا پیش می‌روند- این سرعت بیش از دو برابر سرعت هم‌خانواده‌های "معمولی" این گونه ستارگانست. آنها بسیار کمیابند؛ نخستین اچ‌وی‌اس در سال ۲۰۰۵ یافته شد و تا به امروز کمتر از ۳۰ تای آنها یافته شده.

یک ستاره برای رسیدن به چنین سرعت‌های سرسام‌آوری باید یک لگد گرانشی نیرومند دریافت کند تا در فرآیندی به نام قلاب‌سنگ گرانشی به فضا پرتاب شود. در بیشتر موارد این لگد از سوی کمان ای*، ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشان راه شیری که حدود ۴ میلیون برابر خورشید جرم دارد دریافت می‌شود.

ولی گویا لاموست-اچ‌وی‌اس۱ سرگذشت دیگری داشته. این جرم شگفت‌انگیز با فاصله‌ی حدود ۴۲۰۰۰ سال نوری، نزدیک‌ترین ستاره‌ی فراسریع به زمین است. در نظر بگیرید که قطر قرص کهکشان راه شیری حدود ۱۰۰ هزار سال نوری است.

والوری و همکارانش به رهبری پژوهشگر پسادکترای دانشگاه میشیگان، کوهه‌ای هاتوری، با بهره از داده‌های فضاپیمای گایا و یکی از دو تلسکوپ ماژلان در رصدخانه‌ی لاس کامپاناس شیلی، مسیر لاموست-اچ‌وی‌اس۱ را رو به گذشته دنبال کردند.

هاتوری می‌گوید: «ما فکر می‌کردیم این ستاره از مرکز کهکشان آمده. ولی اگر مسیرش را نگاه کنید به روشنی می‌بینید که به مرکز کهکشان ربطی ندارد.»«ما باید احتمال‌های دیگری را برای خاستگاه این ستاره در نظر بگیریم.»

این دانشمندان نمی‌دانند لاموست-اچ‌وی‌اس۱ چگونه افزایش سرعت پیدا کرده، ولی دو امکان اصلی برایش ارایه کرده‌اند: این ستاره شاید رویارویی‌ها و درگیری‌های گرانشی با چند ستاره‌یِ بزرگ پیدا کرده و پرتاب شده، یا یک سیاهچاله‌ی میان‌جرم در یک خوشه‌ی ستاره‌ای آن را از صفحه‌ی کهکشان بیرون انداخته باشد.

رد مسیر لاموست-اچ‌وی‌اس۱ به نقطه‌ای در یکی از بازوهای مارپیچی کهکشان راه شیری به نام بازوی گونیا می‌رسد. پژوهشگران می‌گویند هیچ خوشه‌ی ستاره‌ای شناخته شده‌ای در این نقطه نیست، ولی شاید یکی باشد که پشت غبار پنهان شده.

پس نقطه‌ی پرتاب لاموست-اچ‌وی‌اس۱ می‌تواند جایی خوب برای جستجوی سیاهچاله‌های میان‌جرم باشد. به گمان دانشمندان، این اجرام رازگونه که جرمی میان سیاهچاله‌های ستاره‌ای و ابرسیاهچاله‌ها دارند در کهکشان راه شیری فراوانند ولی یافتن آنها برای بررسی کاری بسیار دشوار است.

گزارش این یافته‌ها روز ۱۲ مارس در نگارش برخطِ آستروفیزیکال جورنال منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
black hole - Milky Way - hypervelocity star - LAMOST-HVS1 - galactic core - supermassive black hole - Monica Valluri - University of Michigan - gravitational slingshot - Sagittarius A* - Earth - sun - Kohei Hattori - Europe - Gaia spacecraft - Magellan telescope - Las Campanas Observatory - Chile - intermediate-mass black hole - star cluster - spiral arm - Norma - stellar-mass black hole - The Astrophysical Journal

منبع: Space.com

نمای سه‌بعدی از دنباله‌دار ۶۷پی در اوج فعالیت

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
عینک سرخ/آبی خود را بزنید تا در کنار هسته‌ی دو-لوبی و ناهموار دنباله‌دار ۶۷پی/ چوریموف-گراسیمنکو شناور شوید!
این تصویر سه‌بعدی آناگلیف از همگذاری دو عکس از عکس‌هایی درست شده که فضاپیمای روزتا با دوربین زاویه-باریک اوسیریس خود در روز ۲۵ ژوییه‌ی ۲۰۱۵، از فاصله‌ی ۱۸۴ کیلومتری این دنباله‌دار گرفته بود. در آن هنگام، دنباله‌دار ۶۷پی تقریبا به نزدیک‌ترین نقطه‌ی مدارش به خورشید رسیده و چندین فواره از جای جای هسته‌ی فعالش بیرون زده بود.
پهنای لوب بزرگ‌تر این دنباله‌دار حدود ۴ کیلومتر است و با گردنی باریک به لوب کوچک‌تر که ۲.۵ کیلومتر پهنا دارد پیوسته.
فضاپیمای روزتا در سپتامبر ۲۰۱۶، بر پایه‌ی فرمانی که از زمین دریافت کرده بود، در برخوردی مهارشده خود را به سطح دنباله‌دار کوباند و ماموریتش را پایان داد.
تا عینکتان را برنداشته‌اید سری به این تارنما بزنید تا بتوانید کاتالوگ تازه‌ای از حدود ۱۴۰۰ تصویر سه‌بعدی که از پیوند داد‌ه‌های فضاپیمای روزتا درست شده را تماشا کنید: rosetta-3dcomet.cnes

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
nucleus - Churyumov-Gerasimenko - Comet 67P - stereo - anaglyph - Rosetta spacecraft - OSIRIS - solar system - comet - 3D

منبع: apod.nasa

پرورشگاه ستارگان در صورت فلکی برساووش

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۹.۶ مگ)
سحابی بازتابی ان‌جی‌سی ۱۳۳۳ در نور دیدنی (مریی)، به طور عمده به رنگ آبی ویژه ای که در اثر بازتاب نور ستارگان از روی گرد و خاک پدید آمده دیده می‌شود. این سحابی با فاصله‌ی ۱۰۰۰ سال نوری از زمین، در صورت فلکی برساووش و در لبه‌ی یک ابر مولکولی بزرگ و ستاره زا جای دارد.
گستردگی این نمای نزدیکِ خیره‌کننده، در فاصله‌ی برآوردی ان‌جی‌سی ۱۳۳۳ کمی بیش از ۱۵ سال نوریست و پهنه‌ای تقریبا به اندازه‌ی دو قرص کامل ماه را در آسمان سیاره‌ی زمین می ‌پوشاند.
در این تصویر جزییاتی از این منطقه‌ی پرگردوخاک را می‌بینیم به همراه نقاطی با رنگ متضاد سرخ. این نقاط سرخ‌فام، اجرام هربیگ-هارو را در بر دارند، فواره‌ها و گازهای برانگیخته‌ی درخشانی که از ستارگان نوزاد بیرون زده.
در حقیقت، ان‌جی‌سی ۱۳۳۳ صدها ستاره با سن کمتر از یک میلیون سال در خود دارد که بیشترشان هنوز پوشیده در غبار فراگیر ستاره‌ای بوده و از چشم تلسکوپ‌های نور دیدنی پنهانند.
این محیط آشفته و پرهرج و مرج شاید همانند محیطی باشد که خورشید خودمان ۴.۵ میلیارد سال پیش در آن به دنیا آمد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NGC 1333 - reflection nebula - constellation Perseus - star-forming - molecular cloud - full moon - Herbig-Haro - stardust - Sun

منبع: apod.nasa

ماه‌های کوچک کیوان از ذرات حلقه‌های این سیاره ساخته شده‌اند

* یک بررسی تازه روی داده‌های فضاپیمای کاسینی رازهایی را درباره‌ی ماه‌های کوچک سیاره‌ی کیوان (زحل) که در دل حلقه‌های گسترده‌ی این سیاره در گردشند آشکار کرده است.
نمایی از ماه‌های درون‌حلقه‌ای کیوان که فضاپیمای کاسینی دیدارهایی بسیار نزدیک با آنها انجام داد. ماه‌ها و حلقه‌ها به یک مقیاس نشان داده نشده‌اند.
به احتمال بسیار دستکم پنج ماه از ماه‌های کوچکِ درون‌حلقه‌ای کیوان در اثر انباشته شدن موادِ حلقه‌ها به گرد هسته‌هایی ریز ساخته شده‌اند.

این نظریه‌ی بانی بوراتی از آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا و همکارانش است که آن را در شماره‌ی ۲۸ مارس نشریه‌ی ساینس منتشر کرده‌اند. آنها با بررسی داده‌هایی که فضاپیمای کاسینی میان دسامبر ۲۰۱۶ و آوریل ۲۰۱۷، با پنج بار گذشتن از کنار ماه‌های پان، دافنیس، اتلس، پاندورا و اپیمتئوس گرد آورده بود به این نتیجه رسیده‌اند. این گذرها بخشی از مرحله‌ی "حلقه‌خراش" از مدارهای پایانی کاسینی بودند.

دانشمندان سیاره‌ای مدت‌هاست که به ارتباط میان حلقه‌ها و این ماه‌های کوچک می‌اندیشند. ماه‌های دافنیس و پان در شکاف درون حلقه‌ی A، بیرونی‌ترین بخش حلقه‌های اصلی جای دارند. اتلس در لبه‌ی بیرونی حلقه‌ی A است و پاندورا هم چوپان حلقه‌‌ی باریک‌ترِ F، درست بیرون از حلقه‌ی A. اپیمتئوس هم بیرون از حلقه‌ی F جای دارد.

رصدها نشان می‌دهند که این ماه‌ها چگالی کم و سطحی پُرلیک (متخلخل) دارند. این ویژگی‌ها تاییدی بر این نظریه هستند که این ماه‌ها از انباشتِ مواد یخی حلقه‌ها، احتمالا به گرد تکه‌های یک ماه کهن‌تر که در گذشته نزدیکِ کیوان از هم پاشیده بوده درست شده‌اند. این ماه‌ها هر چه به کیوان نزدیک‌ترند سرخ‌ترند. به نظر می‌رسد رنگ هر ماه دستاورد یک بده-بستان ویژه میان یک ماده‌ی ناشناخته‌ی سرخ‌رنگ و آب یخ‌زده‌ی آبی‌رنگ از حلقه‌ی تنُک E هستند- گفتنی‌ست حلقه‌ی E توسط موادی که از یخ‌فشان‌های انسلادوس به فضا پرتاب می‌شود پدید آمده.

همچنین به روشنی پیداست که این ماه‌ها از برخی رویدادهای پیچیده‌ی زمین‌شناختی هم جان به در برده‌اند: پان و اتلس که تنش‌های کشندی با پدید آوردن شیارهایی رو سطحشان به آنها آسیب زده، پشته‌هایی به گرد استوای خود دارند که به آنها نمایی مانند راویولی [گونه‌ای پاستای بالشتی‌شکل مغزپُر] داده. این پشته‌ها به احتمال بسیار در اثر برافزایش موادِ حلقه‌ها در استوای آنها پدید آمده‌اند.
پیوندی از عکس‌های جداگانه‌ی فضاپیمای کاسینی از سه ماه کوچک درون‌حلقه‌ای کیوان: اتلس، دافنیس و پان. هر سه به یک مقیاس نشان داده شده‌اند.
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - moon - Saturn - ring system - planet - Bonnie Buratti - Jet Propulsion Laboratory - Cassini spacecraft - Pan - Daphnis - Atlas - Pandora - Epimetheus - Ring-Grazing - ring A - ring F - E ring - Enceladus - equator - ravioli

کهکشان " کلاه مکزیکی"

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
کهکشان مارپیچی زیبا و خیره‌کننده‌ی ام۱۰۴ که از چشم ما تقریبا از لبه دیده می‌شود، به داشتن حلقه‌ای پهناور از رگه‌های تیره‌ی غبار شناخته شده است.
این حلقه‌ی غبار کیهانی در برابر درخشش توده‌ی بزرگ و برآمده‌ی ستارگان مرکز کهکشان به حالت ضدنور و تیره دیده می‌شود و باعث شده کهکشان ام۱۰۴ چهره‌ای همچون یک کلاه لبه‌دار پیدا کند، چهره‌ای که نام رایج‌ترِ این کهکشان را به آن داده است: کهکشان سُمبررو یا کلاه مکزیکی.
تصویر باکیفیتی که اینجا از این کهکشان پرآوازه می‌بینید از همگذاری داده‌های تلسکوپ فضایی هابل پدید آمده.
دستاورد این پردازش، یک نما با رنگ طبیعی شده است، با جزییاتی که اغلب از پشت تلسکوپ‌های کوچک‌ترِ روی زمین، در پرتوی خیره‌کننده و فراگیرِ کوژِ درخشان مرکز ام۱۰۴ پنهان می‌مانند و دیده نمی‌شوند.
کهکشان کلاه مکزیکی که با نام ان‌جی‌سی ۴۵۹۴ هم شناخته می‌شود در سرتاسر طیف الکترومغناطیس دیده می‌شود و میزبان یک ابرسیاهچاله (سیاهچاله‌ی ابرپرجرم) است که در دلش لانه کرده.
پهنای این کهکشان ۵۰ هزار سال نوری است و با فاصله‌ی ۲۸ میلیون سال نوری از زمین، یکی از بزرگ‌ترین کهکشان‌های لبه‌ی جنوبی خوشه‌ی کهکشانی گیسو به شمار می‌آید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
M104 - The Sombrero Galaxy - spiral galaxy - edge-on - dust lane - silhouette - bulge - star - galaxy - Hubble Space Telescope - NGC 4594 - spectrum - supermassive black hole - Virgo Galaxy Cluster

منبع: apod.nasa

هابل سیارک کمیابی را که آغاز به فروپاشی کرده به تصویر کشیده

* این چیزیست که به هنگام آغاز روند فروپاشی یک سیارک دیده می‌شود.

دو دُم بلند و باریک از مواد از سیارک ۴ کیلومتری "۶۴۷۸ گولت" در کمربند اصلی سیارک‌ها میان بهرام و مشتری بیرون زده. به گفته‌ی پژوهشگران، گولت هر دو ساعت یک بار به گرد خود می‌چرخد- به اندازه‌ای سریع که مواد دارد از سطحش به فضا پرتاب می‌شود.
این تصویر تلسکوپ فضایی هابل خود-ویرانگری آهسته‌ی سیارک "(۶۴۷۸) گولت" را نشان می‌دهد که سنگ و خاکِ بیرون‌زده از آن دو دم بلند و باریکِ دنباله‌دار-مانند برای آن پدید آورده است. درازای دم بلندتر بیش از ۸۰۰ هزار کیلومتر است و پهنایی نزدیک به ۴۸۰۰ کیلومتر دارد. دم کوتاه‌تر حدود یک چهارم دیگری درازا دارد. این دو دم در پایان در فضا پراکنده خواهند شد. این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
اایویه اِنو، از گارشینگ آلمان و رصدخانه‌ی جنوبی اروپا می‌گوید: «این رویدادِ خود-ویرانگری پدیده‌ای کمیاب اسست. سیارک‌های فعال و ناپایداری مانند گولت تازه دارند به لطف تلسکوپ پیمایشی تازه‌ای که سرتاسر آسمان را می‌پوید یافته می‌شوند؛ این بدین معناست که سیارک‌هایی با رفتار نامعمول مانند گولت نمی‌توانند دیگر از چشم ما پنهان بمانند.»

انو و همکارانش به رهبری جان کلینا از دانشگاه هاوایی، گولت را به کمک تلسکوپ فضایی هابل ناسا و چندین دستگاه در هاوایی، اسپانیا و هند بررسی کردند. این رصدها دو دنباله‌ی پسماندی را نمایان کردند و به پژوهشگران امکان دادند تا چگونگی پدید آمدن آنها را بررسی کنند.

یکی از دم‌ها حدود ۸۰۰ هزار کیلومتر درازا و۴۸۰۰ کیلومتر پهنا دارد. درازای دم دیگر به حدود ۲۰۰ هزار کیلومتر می‌رسد. ذرات درون این دم‌ها توسط نور خورشید پس زده و رو به بیرون از سامانه‌ی خورشیدی کشیده شده‌اند.

این دم‌ها به نظر می‌رسد دستاورد دو برون‌ریزی‌ جداگانه‌اند که میان ۲۸ اکتبر و ۳۰ دسامبر رخ داده بودند. هر یک از این برون‌ریزی‌ها از چند ساعت تا چند روز ادامه داشت.

خود این دو برون‌ریزی در اصل دستاورد چرخش بسیار سریع گولت هستند که در این پژوهش اندازه گرفته شده. این سیارک یک توده‌ی به نسبت سست از سنگ و خاک به نام "توده خرده‌سنگ" است؛ چنین انباشت‌هایی با بیشتر شدن دوره‌ی چرخششان از مرز ۲ ساعت، آغاز به جدا شدن و از هم پاشیدن می‌کنند.

کلینا می‌گوید: «گولت بهترین نمونه از یک چرخنده‌ی سریعست که درست به حد دوره‌ی چرخش ۲ ساعته و آغاز روند فروپاشی رسیده. این سیارک احتمالا ۱۰ میلیون سالست که وارد مرز ناپایداری شده. این برون‌ریزی‌های تازه می‌توانسته تنها در اثر یک آشفتگی اندک، مانند برخوردی کوچک با یک سنگریزه آغاز شده باشد.»

کلینا و همکارانش فکر می‌کنند دلیلِ رسیدنِ گولت به این حد سرعت را می‌دانند: این سیارک میلیون‌ها سالست که انرژی‌ای که از خورشید می‌گیرد را به روشی نامتقارن به شکل گرما باز-می‌گسیلد. این بازگسیلش یک گشتاور کوچک پدید می‌آورد که باعث شده سرعت چرخش گولت در هر ۱۰ هزار سال ۱ ثانیه افزایش یابد.
این ویدیوی پویانمایی ویژگی‌های مداری سیارک  ۶۴۷۸ گولت که در فاصله‌ی ۳۴۴ میلیون کیلومتری زمین، در کمربند سیارک‌ها میان متری و بهرام جای دارد را نشان می‌دهد

این فرآیند که به نام اثر یا پدیده‌ی "یارکوفسکی-اُکیف-راژیفسکی-پداک" (یورپ- YORP) شناخته می‌شود، به احتمال بسیار دلیل سریع‌تر شدن چرخش بن‌نو هم هست. بن‌نو یک سیارک نزدیک-زمین است که اکنون فضاپیمای اوسیریس-رکس ناسا از نزدیک دارد آن را بررسی می‌کند.

بن‌نو چنان چه گروه ماموریت اوسیریس-رکس هفته‌ی گذشته اعلام کردند یک سیارک فعال نیز هست. اوسیریس-رکس از زمان رسیدنش به این سیارک ۵۰۰ متری در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۸ تاکنون بیننده‌ی ۱۱ مورد رویداد پرتاب سنگ و برون‌پاشی از این سیارک بوده.

پژوهشنامه‌ی این دانشمندان برای انتشار در نشریه‌ی آستروفیزیکال جورنال لترز پذیرفته شده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
tail - 6478 Gault - main asteroid belt - Mars - Jupiter - asteroid - Olivier Hainaut - European Southern Observatory - Garching - Germany - Jan Kleyna from - University of Hawaii - NASA - Hubble Space Telescope - Hawaii - Spain - India - solar system - Each - rubble pile - Yarkovsky-O'Keefe-Radzievskii-Paddack - effect - YORP - Bennu - OSIRIS-REx - The Astrophysical Journal Letters - comet

منبع: Space.com

نمای متحرک واقعی از ستارگان چشمک‌زن در خوشه ام۱۵

این یک پویانمایی gif ات، به چمک‌های ستارگان دقت کنید- تصویر بزرگ‌تر
ام۱۵ یادگار ۱۳ میلیاردساله‌ی روزگار پیدایش کهکشان راه شیری، و یکی از حدود ۱۷۰ خوشه‌ی ستاره‌ای کرویِ به جا مانده‌ایست که هنوز در هاله‌ی کهکشان پرسه می‌زنند.
این خوشه دارای قطری نزدیک به ۲۰۰ سال نوریست و با فاصله‌ی حدود ۳۵۰۰۰ سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی اسب بالدار دیده می‌شود.
ولی نمای واقعی‌ای که اینجا از این خوشه‌ی کروی باستانی می‌بینید یک تک‌عکس نیست، بلکه یک پویانمایی gif است که از پیوند داده‌ها و سنجش‌های بسیار دقیقی که ماهواره‌ی گایا روی جایگاه، درخشش، و رنگِ تک تک این ستارگان انجام داده درست شده است.
ماهواره‌ی پویشگرِ آسمان گایا همچنین تاکنون فاصله‌های دیدگشتی (اختلاف منظری) را برای ۱.۳ میلیارد ستاره‌ی کهکشان راه شیری اندازه گرفته است.
در این پویانمایی، ستارگانی که چشمک می‌زنند ستارگانِ شناسایی شده‌ی "آرآر دیگ‌پایه" (آرپی شلیاق) در خوشه‌ی ام۱۵ هستند. ستارگان آرآر دیگ‌پایه که در ام۱۵ فراوانند، ستارگان فرگشته‌ی (تکامل یافته‌ی) متغیر تپنده‌ با دوره‌های تپشی به طور معمول کمتر از یک روز هستند که دوره‌های درخشش و تپش‌هایشان با هم نسبت دارد [و از همین رو به عنوان شمع‌های استاندارد برای اندازه‌گیری فاصله‌های کیهانی به کار می‌روند-م].

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
M15 - Messier 15 - globular star cluster - halo - Milky Way - constellation Pegasus - Gaia satellite - parallax - RR Lyrae star - variable star

منبع: apod.nasa

سفری از زمین به خوشه کروی "ترزان ۵"

اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام، فیسبوک، و یا توییتر یک ستاره در هفت آسمان ببینید

روزگاری کهکشان راه شیری قلمروی خوشه‌های ستاره‌ای کروی بود. در روزگار آغازین پیدایش کهکشان، شاید هزاران خوشه در آن پرسه می‌زدند ولی امروزه کمتر از ۲۰۰ خوشه باقی مانده.
در درازنای تاریخ کهکشان، بسیاری از این خوشه‌ها در اثر رویارویی‌های سرنوشت‌سازِ پی در پی با یکدیگر یا با مرکز کهکشان از هم پاشیدند. آنهایی که به جا ماندند کهن‌تر از همه‌ی سنگواره‌های زمین، و کهن‌تر از هر ساختار دیگری در کهکشان هستند و حتی سنشان به روزگار کودکی خود کیهان می‌رسد. امروزه شمار خوشه‌های کروی جوان در کهکشان راه شیری بسیار ناچیز است زیرا شرایط برای پیدایش خوشه‌های بیشتر در کهکشان مناسب نبوده.
این ویدیو با بزرگنمایی (زوم) بخشی از آسمان در صورت فلکی کمان، چیزی را نشان می‌دهد که مانند سفری از زمین به خوشه‌ی کروی Terzan 5 (ترزان ۵) در فاصله‌ی بیش از ۱۸۰۰۰ سال نوری است. نمای پایانی ویدیو تصویریست که تلسکوپ فضایی هابل از این خوشه گرفته.
اخترشناسان به تازگی پی برده‌اند که این خوشه‌ی ستاره‌ای نه تنها ستارگانی همسن کهکشان [و بنابراین همسن کیهان] را در بر دارد، بلکه، با شگفتی تمام، ستارگانی در آن وجود دارد که در یک روند ستاره‌فشانی که حدود ۷ میلیارد سال پس از پیدایش کهکشان رخ داده بود پدید آمده‌اند.
عکس تازه‌ی هابل از خوشه‌ی ترزان ۵. تصویر در اندازه‌ی بسیار بزرگ‌تر (۴ مگابایت)
--------------------------------------------

تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:



واژه نامه:
Globular cluster - Milky Way Galaxy - globular cluster - Galactic center - Earth - fossil - Terzan 5 - Hubble Space Telescope - star formation

منبع: apod.nasa.gov

ستاره‌ای در آتش و دود

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
 آیا ستاره‌ی "ای‌ئی ارابه‌ران" آتش گرفته؟ 
نه. گرچه این ستاره را "ستاره‌ی شعله‌ور" نامیده‌اند، سحابی آی‌سی ۴۰۵ که آن را در بر گرفته به نام "سحابی ستاره‌ی شعله‌ور" خوانده شده، و ناحیه‌ای که در آنست هم رنگ آتش دارد و پر از دود به نظر می‌رسد، ولی آتشی در کار نیست. آتش معمولا به عنوان فرآیند اُکسایش (گرفتن سریع مولکول اکسیژن) شناخته می‌شود و تنها در جاهایی که اکسیژن فراوان وجود دارد رخ می‌دهد نه در ستارگان یا چنین محیط‌هایی که با وجود انرژی بسیار، اکسیژن اندکی دارند. 
ماده‌ای که مانند دود به نظر می‌رسد هم به طور عمده هیدروژن میان‌ستاره‌ای است و رشته‌های تیره‌ی دوده‌مانندی که در آن دیده می‌شود نیز از دانه‌های غبار کیهانی کربن‌دار درست شده‌اند. 
ستاره‌ی درخشان ای‌ئی ارابه‌ران -پایین، سمت راست مرکز تصویر- به اندازه‌ای داغ است که به رنگ آبی دیده می‌شود. این ستاره‌ی متغیر و داغ از رده‌ی O [متغیرهای شکارچی]، نورش آنچنان پرانرژی‌ است که الکترون‌های درون اتم‌های گاز هیدروژن پیرامونش را از آنها جدا می‌کند و تنها یک پروتون به جا می‌گذارد. هنگامی که این پروتون‌ها دوباره یک الکترون می‌گیرند، نور می‌تابانند و به این گونه بوده که ابر هیدروژنی پیرامون تبدیل به این سحابی گسیلشی (نشری) شده است. 
سحابی ستاره‌ی شعله‌ور که در این چشم‌انداز کیهانی به تصویر کشیده شده، با پهنای تقریبی ۵ سال نوری و فاصله‌ی حدود ۱۵۰۰ سال نوری از زمین، در صورت فلکی ارابه‌ران دیده می‌شود. 
این عکس زیبا را امیرحسین ابوالفتح از پشت یک تلسکوپ کوچک گرفته.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
AE Aurigae - Flaming Star Nebula - flaming star - nebula - IC 405 - fire - oxygen - star - hydrogen - carbon - electron - proton - emission nebula - constellation of the Charioteer

منبع: apod.nasa

خطای دید در چشم‌اندازی کیهانی

برخی از خیره کننده‌ترین نماهایی که در کیهان می‌بینیم زیبایی خود را وامدار خطای دید ما یا به عبارتی ترفند چشم‌انداز خودشان هستند، مانند چیزی که در این تصویر تلسکوپ فضایی هابل می‌بینیم.

کهکشان‌های بالا و پایین این تصویر به ترتیب پی‌سی‌جی ۳۷۶۳۹ و پی‌سی‌جی ۱۰۱۳۷۴ نام دارند. گرچه شاید به نظر برسد که این دو کهکشان با جریان آبی‌فامی که میانشان است به هم پیوند خورده و درگیر یک "طناب کشی" کیهانی شده‌اند، ولی واقعیت اینست که کهکشان بالایی تا اندازه‌ای به زمین نزدیک‌تر از پایینی است و هیچ پیوند فیزیکی با هم ندارند.

یک ترفند دیداری دیگر در این عکس اینست که اینجا اصولا نه دو کهکشان، بلکه دستکم چهار کهکشان وجود دارد. توده‌ی بالا، سمت چپ در واقع از دو کهکشان برخوردی تشکیل شده که در نخستین گام‌های پیوستن به یکدیگر هستند. مرکزهای درخشان آن دو را هنوز هم می‌شود به طور جدا از هم دید که در میان گردابی از گاز و غبار پرتو می‌افشانند.

در سمت راست این دو کهکشانِ برخوردی نیز یک کهکشان مارپیچی کوچک و به نسبت دست نخورده به نام اس‌دی‌اس‌اس‌سی‌جی‌بی ۱۹.۴ را می‌بینیم. این سه کهکشان با هم یک گروه کهکشانی به نام آرپ ۱۹۴ یا یو‌جی‌سی ۶۹۴۵ را در فاصله‌ی ۶۰۰ میلیون سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی قیفاووس ساخته‌اند.

به باور دانشمندان، جریان آبی فام مرکز تصویر از برهم کنش‌های گرانشی آشفته‌ای سرچشمه گرفته که در بالای تصویر، میان همان دو کهکشان بالا، سمت چپ دارد رخ می‌دهد- بالاترین توده‌ی کهکشانی، گردابیست که از برخورد ساختارهایی پدید آمده که روزگاری بازوهای مارپیچی بوده‌اند. این جریان آبی‌فام حدود ۱۰۰ هزار سال نوری درازا دارد و از گاز، غبار، و چندین میلیون ستاره‌ی نوزاد تشکیل شده. این ستارگان که با هم خوشه‌های ستاره‌ای را ساخته اند و از گرد آمدن خوشه‌هایشان هم ابرخوشه‌های ستاره‌ای درست شده، همگی با هم سرچشمه‌ی تابش آبی‌فام خیره‌کننده‌ای هستند که در تصویر دیده می‌شود. بیشتر این ستارگان جوان، داغ و پرجرمند و همین سه ویژگی باعث شده این نور آبی را بگسیلند.

تا حدود یک میلیارد سال دیگر آن سه کهکشان بالایی با هم یکی شده و یک تک‌کهکشان غول‌پیکر را خواهند ساخت.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - ESA - Hubble Space Telescope - PGC 37639 - PGC 101374 - tug-of-war - Earth - spiral galaxy - SDSSCGB 19.4 - Arp 194 - constellation of Cepheus - gravitational interaction - galaxy - star - star cluster - supercluster

منبع: apod.nasa و ESA

ماه زرد بر دوش دو آسمانخراش

در این چشمانداز تلسکوپی که از فاصله‌ی حدود ۴۰ کیلومتری باختر شهر مادرید گرفته شده، نخستین ماه کاملِ بهارِ نیمکره‌ی شمالی را می‌بینیم که دارد از پشت چهار آسمانخراش دوردست طلوع می‌کند.
ماه در زمان طلوع تقریبا در گام کامل بود و همزمان، به نزدیک‌ترین نقطه‌ی مدارش به زمین (نقطه‌ی پیرازَم یا حضیض) هم رسیده بود [بنابراین یک ابرماه بود]. به جز اینها، آغاز بهار و هموگان یا اعتدال بهاری هم بود.
قرص کامل ماه که نزدیک افق بود، پیکره‌اش موج برداشته و دچار اعوجاج شده که بیشترش به دلیل بلند بودن خط دید و فشردگی لایه‌های هوا در راستای این خط بود.
درست بالای قرص ماه یک هلال کوچک شناور در آسمان دیده می‌شود که یکی دیگر از دستاوردهای شکست نور توسط لایه‌های هوا است. این هلال یک سراب نوری (اپتیکی) چشمگیر، و هم‌خانواده‌ی پدیده‌ی رایج‌تری به نام سراب "درخش سبز" است که برای خورشید به هنگام غروب رخ می‌دهد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Full Moon - Madrid - lunar perigee - equinox - refraction - green flash - sun

منبع: apod.nasa

تپ‌اختر پرسرعتی که سرانجام از کهکشان هم بیرون خواهد رفت

حباب پسماند ابرنواختر سی‌بی‌تی ۱. سمت چپ، در جایگاه ساعت ۸ حباب یک رد رون می‌بینیم که دُم همان تپ‌اختر است و ۱۳ سال نوری درازا دارد.خود تپ‌اختر در نوک تیزش است. این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۵ مگ)
انفجار نامتقارن ستاره‌ای در ۱۰ هزار سال پیش باعث وارد شدن ضربه‌ای نیرومند به هسته‌ی آن و پرتابش به دل فضا شد- این هسته یک ستاره‌ی نوترونی چرخان یا تپ‌اختر است و پی‌اس‌آر جی۰۰۰۲+۶۲۱۶ نام دارد. اکنون داده‌های آرایه‌ی بسیار بزرگ کارل جی. جانسکی و تلسکوپ فضایی پرتو گامای فرمی ناسا نشان می‌دهند که این تپ‌اختر دارد با سرعت ۱۱۰۰ کیلومتر بر ثانیه (۴ میلیون کیلومتر بر ساعت) از خانه‌اش دور می‌شود و دنباله‌ای از ذرات پرانرژی و انرژی مغناطیسی به درازای ۱۳ سال نوری هم پشت سر خود پدید آورده است.

یک برنامه‌ی شهروند-دانشمندی به نام Einstein@Home در سال ۲۰۱۷ این تپ‌اختر را با بررسی داده‌های تلسکوپ فرمی و از روی تپ‌های پرتو گامای آن شناسایی کرد. این تپ‌اختر با سرعت حدود ۱۰ دور در ثانیه به گرد خود می‌چرخد و در هر دور، باریکه‌ی پرتوهایش از روی زمین می‌گذرد و ما آن را مانند یک فانوس دریاییِ بی‌اندازه سریع می‌بینیم. اخترشناسان با زمان‌سنجیِ دقیقِ تپ‌های این تپ‌اختر، تغییرات کوچکی را در آن دیدند که به آنان کمک کرد تا سرعت و جهتِ پیشروی آن را در فضا تعیین کنند.

داده‌های رادیویی نشان می‌داد که ردِ دُم این تپ‌اختر یکراست به خاستگاه آن می‌رسد: مرکز یک حباب گازی به نام سی‌تی‌بی ۱ در فاصله‌ی ۶۵۰۰ سال نوری زمین. این حباب پسماندِ همان ابرنواخترِ ۱۰ هزار سال پیش است و با برخوردِ لایه‌های بیرونی و پرتاب شده‌ی ستاره‌ی منفجر شده به مواد میان‌ستاره‌ای، پرتوهای رادیویی می‌گسیلد. این حباب همچنان رو به گسترش است ولی تپ‌اخترِ پرتاب شده حدود ۵۰۰۰ سال پیش به لبه‌ی آن رسید و از آن گذشت. تپ‌اختر اکنون کاملا از حباب بیرون رفته و ۵۳ سال نوری از مرکز آن دور شده است.

تپ‌اخترهای پرتاب شده در گذشته هم یافته شده بودند ولی این یکی سریع‌ترینِ آنهاست و سرانجام از کهکشان راه شیری هم بیرون خواهد رفت [سرعت پیشروی‌اش از سرعت گریز برای بیرون زدن از کهکشان راه شیری بیشتر است-م]. چنین بررسی‌هایی به دانشمندان در تعیین و شناختِ چگونگیِ این پرتاب شدن‌ها کمک می‌کند.

فرانک شینزل از رصدخانه‌ی ملی اخترشناسی رادیویی آمریکا (ان‌آرای‌او) و همکارانش یافته‌های خود از این پژوهش را در نشریه‌ی آستروفیزیکال جورنال لترز منتشر کرده‌اند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - stellar core - neutron star - PSR J0002+6216 - Karl G. Jansky Very Large Array - NASA - Fermi Gamma-Ray Space Telescope - pulsar - Einstein@Home - gamma-ray - Earth - lighthouse - CTB 1 - supernova remnant - Milky Way - Frank Schinzel - NRAO - Astrophysical Journal Letters

سیارک ریوگو بسیار خشک است، پس آیا واقعا سیارک‌ها آب را به زمین آورده‌اند؟

سیارک ریوگو از فاصله‌ی ۶ کیلومتری
سیارک ریوگو به گونه‌ی شگفت‌انگیزی خشک است. فضاپیمای ژاپنی هایابوسا۲ نخستین داده‌هایش را به زمین فرستاده و بر پایه‌ی آنها، به نظر می‌رسد این سنگ آسمانی تقریبا هیچ آبی در خود ندارد.

هایابوسا۲ در ژوئن ۲۰۱۸ به ریوگو رسید و از آن هنگام تاکنون سه فرودگر بر روی آن فرستاده و یک نمونه‌برداری از خاک سطحش انجام داده. این فضاپیما همچنین عکس‌هایی هم از این سطح گرفته و سنجش‌هایی روی همنهش آن انجام داده. نخستین گزارش از این داده‌ها روز ۱۹ مارس، در نشست دانش ماه و سیاره‌ای در وودلندز تگزاس ارایه شد.

پیکره‌ی ریوگو که مانند یک فرفره‌ی چوبی است و پشته‌ی استوایی‌اش نشان می‌دهد که احتمالا سرعت چرخش آن در گذشته دو برابر امروز بوده و هر دور را در کمتر از ۴ ساعت به پایان می‌برده. به گفته‌ی سه‌ایجی سوگیتا از دانشگاه توکیو، چرخش آن احتمالا در اثر نیروی پرتوی آفتاب که به سطح آن می‌خورده کُند شده است.

سنجش‌ها همچنین نشان می‌دهد که سطح ریوگو به نسبت یکنواخت و یکدست است. این سطح بی‌اندازه تاریک است و کمتر از ۲ درصد نوری که به آن می‌رسد را باز می‌تاباند. رنگ آن با رنگ شهاب‌‌سنگ‌هایی که روی زمین افتاده‌اند یکسان است و از آنجایی که شهاب‌ها در اثر گذشتن از درون جو زمین گرما گرفته‌اند، بنابراین همسان بودن رنگ ‌آنها و ریوگو نشان می‌دهد که این سیارک نیز در گذشته داغ شده بوده، شاید هنگامی که شکسته و از جرم مادی‌اش جدا شده بود.

شاید دلیلِ ناچیز بودن آب در این سیارک -که حتی از سیارک بن‌نو هم کمتر است- نیز همین باشد. بن‌نو مقصد فضاپیمای اوسیریس-رکس ناساست. سوگیتا می‌گوید با توجه به زادگاه احتمالی ریوگو، بعید است که از آغاز خشک بوده باشد. وی می‌افزاید: «نظریه‌ی نخست ما اینست که جرم مادری ریوگو آب به دست آورده بوده و سپس در پی آن، بیشتر این آب را پس داده بوده.»

از آنجایی که سطح ریوگو بسیار همگن است، جرم مادری‌اش احتمالا آبش را در اثر گرمای ناشی از مواد پرتوزا (رایواکتیو) از دست داده بوده نه این که با جرم دیگری برخورد کرده و داغ شده باشد. گرمایش در اثر برخورد تاثیر یکدست و یکنواخت روی همه‌ی سیارک نمی‌گذارد.

سوگیتا می‌گوید: «بعضی‌ها از یکنواخت بودن سرتاسری آن ناراحتند.» او می‌افزاید ولی این به معنای این هم هست که همه‌ی مواد و همنهش‌های گوناگون [در ریوگو] به خوبی با هم آمیخته و مخلوط شده‌اند، بنابراین از هر جای آن که نمونه برداریم، از همه‌ی سنگ‌های گوناگونش تکه‌ای را خواهیم داشت.

پژوهشگران مدت‌هاست بر این گمانند که احتمالا سیارک‌هایی مانند ریوگو در گذشته‌های دور آب و اجزای زندگی‌سازِ دیگر را به زمین آورده بوده‌اند. اگر تایید شود که بسیاری از آنها مانند ریوگو هیچ آبی ندارند، پس شاید ناچار شویم نظریه‌مان را بازنگری کرده و در جای دیگری به دنبال سرچشمه‌ی زندگی بگردیم.

پژوهشنامه‌ی این دانشمندان در نشریه‌ی ساینس منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Ryugu - Japan - Hayabusa-2 - asteroid - Lunar and Planetary Science Conference - The Woodlands - Texas - spinning-top - equatorial ridge - Seiji Sugita - University of Tokyo - Earth - Bennu - NASA - OSIRIS-RE - radioactive - Science

منبع: newscientist

هم‌نوایی در آسمان زمستان شمال

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۳.۱ مگ)
شب سردی بود، ولی انگیزه‌ی دیدن رقص شفق‌های قطبی در آسمان بر سرما چیره شد و این بیننده را به سطح یخ‌زده‌ی دریاچه‌ی سوپریور در ساحل باختری شبه‌جزیره‌ی کیوینو کشاند تا میهمان چنین چشم‌انداز خیره‌کننده‌ای شود.
این تصویرِ سراسرنما از پیوند نماهایی درست شده که میان ۱۰ شب و ۱ بامداد ۲۸ فوریه/۱ مارس گرفته شده بودند و پدیده‌های دیگری از شب‌های پایانی تابستان نیمکره‌ی شمالی را هم نشان می‌دهد.
سمت چپ، نوار تیز " نور برجگاهی" (منطقه‌البروجی) را می‌بینیم که که از افق بالا آمده و سیاره‌ی بهرام و خوشه‌ی پروین را هم در خود گرفته. کهکشان دوردست ام۳۱ و همچنین راه شیری خودمان بالای کمان شفقی سبزفام می‌درخشند.
ستاره‌ی قطبی که قطب شمال را نشان می‌دهد و راهنمای ناوبران است را در مرکز آسمان، و آشناترین اخترگانِ آسمان شمال، یعنی هفت برادران (ملاقه‌ی خرس بزرگ) را هم در سمت راست می‌بینیم.
نورهای زمینی هم در این تصویر دیده می‌شوند، از جمله نور چراغ دو موج‌شکن در افق مرکز تصویر.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Lake Superior - Keweenaw Peninsula - Zodiacal light - Mars - Pleides star cluster - galaxy - M31 - Milky Way - auroral arc - star - Polaris - asterism - the Big Dipper - breakwater

منبع: apod.nasa

مگنتاری که از خواب ۱۰ ساله بیدار شد

* یک ستاره‌ی مغناطیسی چرخان شگفت‌انگیز از خواب بیدار شده و بار دیگر برق‌های رادیویی درخشان خود را از سر گرفته است.

این ستاره‌ی چرخان یک مگنتار است؛ گونه‌ای ستاره‌ی نوترونی. ستارگان نوترونی بازمانده‌های انفجار ستارگان بزرگند و پهنایی به اندازه‌ی منهتن نیویورک دارند. این اجرام پس از سیاهچاله‌ها، چگال‌ترین اجرامی هستند که تاکنون در کیهان شناسایی شده.
این مگنتار "ایکس‌تی‌ئی جی۱۸۱۰-۱۹۷" نام دارد. تاکنون تنها ۲۳ مگنتار شناخته شده و تنها چهارتای آنها رادیویی بوده‌اند که مگنتارِ مورد گفتگو یکی از آنهاست. این مگنتار نخستین بار در سال ۲۰۰۴ روشن شد، سپس در اواخر ۲۰۰۸ به خواب زمستانی فرو رفت و دیگر پرتوی رادیویی‌ای منتشر نکرد. در ۸ دسامبر ۲۰۱۸ از خواب بیدار شد، البته کمی تغییر کرده بود. پژوهشگرانی که بیدار شدنش را دیده بودند گزارشی را درباره‌ی یافته‌های خود در شماره‌ی پیش‌چاپ ۶ مارس نشریه‌ی arXiv منتشر کردند.

اخترشناسان دیرزمانیست که می‌دانند چنین مگنتارهایی دارای میدان مغناطیسی‌ای یک میلیون بار نیرومندتر از ستارگان نوترونی معمولی، و یک کوادریلیون بار نیرومندتر از میدان مغناطیسی زمینند. به نظر می‌رسد این میدان‌های مغناطیسی سرچشمه‌ی درخش‌های الکترومغناطیسی شدیدی‌اند که با چرخش مگنتار از روی زمین دیده می‌شود.

ستارگان نوترونی دیگری هم درخش‌های منظمی از انرژی می‌گسیلند، و به همین دلیل به نام ویژه‌ی خود، تپ‌اختر نامیده می‌شوند.

با این وجود، دانشمندان نمی‌دانند که گسیلش‌های رادیویی ایکس‌تی‌ئی جی۱۸۱۰-۱۹۷ چرا خاموش شد و چرا دوباره روشن شد؛ مگنتارها از جمله‌ی کمیاب‌ترین و کم‌شناخته‌شده‌ترین اجرام در کاتالوگ ستاره‌ای بشرند. ولی در دو ماهی که از بیدار شدن این مگنتار گذشته، رفتارش به گونه‌ی چشمگیری متفاوت با رفتارش درمیان ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸ بوده.

بار آخر که ایکس‌تی‌ئی جی۱۸۱۰-۱۹۷ تپ‌هایش را برای تلسکوپ‌ها آغاز کرد [۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸]، رفتاری بسیار خشن از خود بروز داد و نمایه‌ی تپ‌هایش در بازه‌های زمانی به نسبت کوتاه، به شدت تغییر می‌کرد. به گزارش اخترشناسان، این مگنتار اکنون پایدارتر شده. همچنین گشتاور چرخش آن افزایش چشمگیری یافته- ویژگی‌ای که به گفته‌ی پژوهشگران، برای تپ‌اخترها پس از بیدار شدن رفتاری معمول است.

یک جنبه‌ی توجه‌برانگیز از بیدار شدنِ ایکس‌تی‌ئی‌ جی۱۸۱۰-۱۹۷ اینست که اخترشناسان ممکن بود آن را از دست بدهند (و برایشان نادیده بماند). این مگنتار در آسمان سیاره‌ی زمین در همان بخش آسمانست که خورشید اکنون هست، و تپ‌هایی که خبر از بیدار شدنش می‌دادند کم‌جان‌تر از آن بودند که با آشکارهای همه‌منظوره‌ای (general-purpose) که در آن زمان رو به آسمان بودند ردیابی شوند. ایکس‌تی‌ئی‌ جی۱۸۱۰-۱۹۷ در برابر فوران الکترومغناطیسی خیره‌کننده‌ی خورشید، به سختی تنها مانند یک نقطه بود.

ولی یک گروه از اخترشناسان به رهبری لینا لوین از دانشگاه منچستر بریتانیا، از زمان خاموش شدن این مگنتار در سال ۲۰۰۸ تاکنون آن را به کمک یک تلسکوپ رادیویی با رصدهای دوره‌ای زیر نظر گرفته بودند. و، بیش از یک دهه بعد مزد این دیدبانی دقیق را گرفتند. لوین و گروهش چیزی را دیدند که از چشم دیگران پنهان مانده بود.

این پژوهشگران همچنین نوسان‌هایی را در سیگنال رادیویی این مگنتارِ دوردست گزارش کرده‌اند که می‌تواند دستاورد پیشروی امواج روی سطح آن باشد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
magnetar - neutron star - Manhattan - black hole - XTE J1810–197 - radio wave - arXiv - magnetic field - Earth - torque -  electromagnetic energy - pulsar - sun - Lina Levin - University of Manchester - U.K.

منبع: livescience

رد ستارگان و طلوع خورشید در اعتدال بهاری

این تصویر در اندازه‌ی بسیار بزرگ‌تر (۶.۴ مگ)
در این تصویرِ سراسرنما که از پیوند نماهای روز و شبِ ۱۹ مارس درست شده، بالا آمدن رد ستارگان و طلوع خورشید را یکجا می‌بینیم. عکس در لاناوا د سانتیاگو، اسپانیا گرفته شد و افق خاوری را نشان می‌دهد.
برای درست کردن تصویرِ رد ستارگان، یک رشته از نماهای دیجیتالیِ پشت سر هم که در بازه‌ی زمانی حدود دو ساعته گرفته شده بودند به هم پیوند داده شده‌ تا رد‌های هم‌مرکزی که از جابجایی ستارگان در آسمان شب پدید آمده بود در یک تصویر نمایان شود.
این خم‌ها (منحنی‌ها) بازتابی از چرخش محوری زمینند و مرکزشان قطب جنوب آسمان در گوشه‌ی پایین، سمت راست و قطب شمال آسمان در گوشه‌ی بالا، سمت چپِ این تصویر است.
این از تصویر شب.
در تصویر روز، به کمک یک فیلتر فشرده و در بازه‌های زمانی دو دقیقه‌ای، نماهایی از خورشید به هنگام بالا آمدن از سمت خاور گرفته شده. در آن روز خورشید نزدیک استوای آسمان بود، همان خط صافی که در قطر این تصویرِ زاویه‌گسترده دیده می‌شود.
در پیش‌زمینه‌ی چشم‌انداز یک بنای یادبود پیشاتاریخی را می‌بینیم که از نور قرص کامل ماه روشن شده. راهروی این بنا تقریبا رو به خاور است، جایی که خورشید در آن هنگام که زمان هموگان (اعتدال، برابران) بهاری بود، درست از آنجا طلوع کرد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Sun - La Nava de Santiago - Spain - Earth - celestial pole - celestial equator - star trail - prehistoric monument - full moon - equinox

منبع: apod.nasa

نخستین عکس از شهاب غول‌پیکری که ۳ ماه پیش وارد جو زمین شد ولی هیچ کس آن را ندید!

عکس ماهواره‌ی هیماواری-۸ از این شهاب
* شاید چندان به نظر نیاید، ولی این دود قهوه‌ای-نارنجی پیامد سومین انفجار شهابی بزرگ زمین در روزگار نوین است.

انفجار این شهاب غول پیکر در ماه دسامبر ۲۰۱۸ رخ داده بود ولی پژوهشگران تا هفته‌ی پیش متوجه آن نشده بودند، و اکنون به لطف دوربینِ ماهواره‌ی هواشناسی زمین‌ایستای ژاپنی هیماواری-۸، شواهد دیداری هم از آن به دست آورده‌ایم.

توده‌ی دود این شهاب در ساعت ۲۳:۵۰ به وقت گرینویچ در همان نقطه‌ای بر فراز دریای برینگ دیده شد که حسگرهای نمایگر ناسا از آن عکس می‌گرفتند.
بزرگنمایی بریده‌ای از عکس ماهواره‌ی هیماواری-۸ از این شهاب-اگر عکس باز نشد، به این پیوند (لینک) بروید
رد دود تقریبا عمودی است و نشان می‌دهد که شهاب با شیب بسیار تندی وارد جو شده، و چیزی که احتمالا سایه‌ی بلند و باریک این دود است را هم بر ابرهای زمین می‌توان دید.

سایمون پراود، کارشناس ایمنی هوانوردی و هواشناس در دانشگاه آکسفورد که این عکس‌ها را در توییتر منتشر کرده می‌گوید: «من مطمئنم که این رد شهاب است.»
اگر ویدیو اینجا جرا نشد می‌توانید آن را در فیسبوک، تلگرام، و یا توییتر یک ستاره در هفت آسسمان ببینید

وی می‌گوید: «در این عکس‌ها به نظر می‌رسد این توده‌ی دود که در زمان مناسب در جای مناسب بوده تقریبا عمودی است و بسیار بالای آسمان. بسیار بالاتر از ابرهای آن منطقه و بالاتر از آن که یک ابر-خطی (مربوط به هواپیما) باشد.»

این آتشگوی غول‌پیکر با نیروی ۱۷۳ کیلوتن تی‌ان‌تی به جو زمین برخورد کرد، ده برابر نیروی بمب اتمی هیروشیما.
تصویر سیاه و سفید از این انفجار
این سومین انفجار شهابی بزرگ در روزگار نوین است. بزرگ‌ترین آنها رویداد تانگوسکا بود که سال ۱۹۰۸ در سیبری رخ داد و دومین آنها هم رویداد سال ۲۰۱۳ در چلیابینسک روسیه بود. انفجار تانگوسکا به اندازه‌ای سهمگین و نیرومند بود که ۸۰ میلیون درخت را در منطقه‌ای به گستردگی ۲۰۰۰ کیلومتر مربع ریشه‌کن کرد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Earth - geostationary - Japan - Himawari-8 - meteor - Bering Sea - NASA - Simon Proud - aviation safety - meteorologist - University of Oxford - fireball - US - Hiroshima - second world war - Russia - Chelyabinsk - Siberia - Tunguska

منبع: newscientist

کوچک‌ترین ماه نپتون تکه‌ای از یک ماه دیگرِ این سیاره بوده

برداشت هنری از سیاره‌ی نپتون و ماه کوچکش، هیپوکمپ- تصویر بزرگ‌تر
گروهی از اخترشناسان به رهبری مارک شوالتر از بنیاد "ستی" (جستجوی هوش فرازمینی)، به کمک تلسکوپ فضایی هابل و همچنین با بهره‌ از داده‌های پیشین فضاپیمای وویجر ۲ به آگاهی‌های بیشتری درباره‌ی ریشه‌ی کوچک‌ترین ماه سیاره‌ی نپتون دست یافته‌اند. بر پایه‌ی یافته‌های تازه، این ماه (قمر) که در سال ۲۰۱۳ یافته شده بود و اکنون به طور رسمی "هیپوکمپ" نامیده شده تکه‌ای از پیکره‌ی همسایه‌ی بزرگ‌ترش، پروتئوس است.
[خبر کشف این ماه را خوانده بودید: * هابل برای نپتون هم ماه تازه‌ای پیدا کرد]

مارک شوالتر می‌گوید: «نخستین چیزی که نظرمان را جلب کرد این بود که چنین ماه کوچکی نباید درست کنار بزرگ‌ترین ماه درونیِ نپتون باشد.» این ماه کوچک که قطرش تنها به ۳۴ کیلومتر می‌رسد، احتمالا تکه‌ای از پیکره‌ی پروتئوس، دومین ماه بزرگ نپتون و بیرونی‌ترین ماه از ماه‌های درونی این سیاره است. هیپوکمپ پیش از این اس/۲۰۰۴ ان ۱ نامیده شده بود و اکنون به نام جانورانی دریایی در اسطوره‌های یونان و روم، هیپوکمپ نامیده شده.

مدار پروتئوس و همسایه‌ی کوچکش بی‌اندازه به هم نزدیک است و تنها ۱۲۰۰۰ کیلومتر فاصله میانشان است. به طور معمول، اگر دو ماه با بزرگی‌های تا این حد متفاوت، این اندازه به هم نزدیک باشند، یا ماه بزرگ‌تر با برهم‌کنش‌های گرانشی ماه کوچک‌تر را بیرون انداخته، یا این که ماه کوچک‌تر به بزرگ‌تر برخورد می‌کند و در آن خرد می‌شود.

ولی به نظر می‌رسد که میلیاردها سال پیش در پی برخورد یک دنباله‌دار، تکه‌ای از پروتئوس از آن جدا شده بوده. عکس‌های کاوشگر وویجر ۲ در سال ۱۹۸۹ یک دهانه‌ی برخوردی بزرگ را روی پروتئوس نشان می‌داد؛ بزرگی این دهانه به اندازه‌ی کافی هست که بگوییم آن ماه از درون آن کَنده و پرتاب شده باشد. شوالتر می‌گوید: «در سال ۱۹۸۹ فکر کردیم این دهانه پایان داستان است. اکنون با عکس‌های هابل پی برده‌ایم که تکه‌ی کوچکی از پروتئوس به جا مانده و می‌توانیم امروز آن را به عنوان هیپوکمپ ببینیم.»

هیپوکمپ تنها یکی از تازه‌ترین یافته‌ها درباره‌ی تاریخ پرآشوب ماه‌های نپتون است. خود پروتئوس هم دستاورد رویدادی فاجعه‌بار میان ماه‌های نپتون درمیلیاردها سال پیش بوده. تریتون، بزرگ‌ترین ماه نپتون یکی از اجرام بزرگ کمربند کوییپر بوده که به دام نپتون افتاده. چنین جرم بزرگی با ورود ناگهانی‌اش به مدار پیرامون نپتون، همه‌ی ماه‌هایی که آن زمان به گرد این سیاره بودند را در هم کوبید. پسماندها و خُرده‌های به جا مانده از آن ماه‌ها دوباره به هم پیوستند و دومین نسل از ماهواره‌های طبیعی این سیاره که امروز می‌بینیم را ساختند.

بمباران بعدی توسط دنباله‌دارها به تولد هیپوکمپ انجامید که می‌توان آن را یک ماه نسل سوم پنداشت. جک لیساور از مرکز پژوهشی فضایی ایمز ناسا می‌گوید: «ما بر پایه‌ی برآوردها از جمعیت دنباله‌دارها می‌دانیم که دیگر ماه‌‌های بیرونیِ سامانه‌ی خورشیدی هم مورد برخورد دنباله‌دارها بوده و بارها در هم شکسته و دوباره شکل گرفته بوده‌اند. این دو ماه [پروتئوس و هیپوکمپ] نمایشی دیدنی را از این که ماه‌ها می‌توانند گاهی توسط دنباله‌دارها خرد شوند به ما نشان می‌دهند.»

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - ESA - Hubble Space Telescope - Voyager 2 - Neptune - moon - Hippocamp - S/2004 N 1 - Proteus - Mark Showalter - SETI Institute - Greek - Roman - planet - Kuiper belt - Triton - comet - Solar System - Jack Lissauer - Ames Research Center - California - USA

منبع: spacetelescope

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه