گذشته و آینده ستارگان در یک کهکشان مارپیچی

* این نقش‌های پیچ‌خورده‌ی رنگی چرخه‌ی زندگی ستارگان در کهکشان مارپبچی ان‌جی‌سی ۳۰۰ را نشان می‌دهند.

ان‌جی‌سی ۳۰۰ با فاصله‌ی حدود ۶ میلیون سال نوری از زمین، کهکشانی به نسبت نزدیک، و از نزدیک‌ترین کهکشان‌های بیرون از گروه محلی‌ است، گروهی از کهکشان‌ها که راه شیری خودمان را هم در بر دارد. ان‌جی‌سی ۳۰۰ به دلیل نزدیک بودنش یکی از هدف‌های خواستنیِ اخترشناسان برای بررسی فرآیندهای ستاره‌ای در کهکشان‌های مارپیچی است.
این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این تصویر، ستارگانی در این کهکشان که در آغاز زندگی‌شان هستند به رنگ سبز نشان داده شده‌اند؛ نقشه‌ی این رنگ بر پایه‌ی داده‌های نوری تصویرگر میدان‌گسترده (دبلیواف‌آی) در تلسکوپ ۲.۲ متری MPG/ESO در رصدخانه‌ی لاسیای شیلی پدید آمده است. رنگ سرخ نشانگر تابش غبارهای کیهانی در محیط میان‌ستاره‌ایِ کهکشان است؛ نقشه‌ی این رنگ هم بر پایه‌ی داده‌های فروسرخ تلسکوپ فضایی اسپیتزر ناسا به دست آمده و می‌تواند در ردیابی پرورشگاه‌های ستاره‌ای و نسل‌های آینده‌ی ستارگان در ان‌جی‌سی ۳۰۰ به کار رود.

رنگ آبی که به این تصویر افزوده شده داده‌های پرتو ایکسِ رصدخانه‌ی فضایی ایکس‌ام‌ام-نیوتن را نشان می‌دهد و نماینده‌ی واپسین گام‌ها در چرخه‌ی زندگی ستارگانست: ستارگان بزرگی که در آستانه‌ی انفجار ابرنواختری‌اند، پسماندهای رو به گسترشِ ابرنواخترها، ستارگان نوترونی، و سیاهچاله‌ها. بسیاری از این چشمه‌های پرتو X در خود ان‌جی‌سی ۳۰۰ جای دارند ولی شماری از آنها -به ویژه در لبه‌های چارچوب- یا اجرام پیش‌زمینه در کهکشان خودمانند و یا کهکشان های پس‌زمینه‌ی دورتر.

لکه‌ی آبی‌رنگ بزرگی که سمت چپِ مرکز کهکشان دیده می‌شود دو چشمه‌ی شگفت‌انگیز و درخشان پرتو ایکس در خودِ ان‌جی‌سی ۳۰۰ است .

یکی از آنها که "ان‌جی‌سی ۳۰۰ ایکس-۱" نام دارد درحقیقت یک سامانه‌ی دوتایی است که از یک ستاره‌ی ولف-رایه و یک سیاهچاله تشکیل شده؛ ستارگان ولف-رایه ستارگانی پیر، داغ و پرجرمند که بادهایی نیرومند به بیرون می‌وزانند؛ سیاهچاله‌ها هم که بازمانده‌ی چگال ستارگان داغ و پرجرم ولی مُرده هستند. مواد از ستاره به سوی سیاهچاله کشیده می‌شود و در این روند دمایش تا میلیون‌ها درجه بالا می‌رود، که باعث می‌گردد در طیف پرتو X بدرخشد.
ان‌جی‌سی ۳۰۰ در رنگ طبیعی
چشمه‌ی دوم که "ان‌جی‌سی ۳۰۰ یوال‌ایکس۱" نام دارد در آغاز به عنوان یک انفجار ابرنواختری در سال ۲۰۱۰ شناسایی شد. ولی رصدهای بعدی اخترشناسان را واداشت تا این برداشت خود را بازبینی کنند و نشان دهند که این چشمه هم یک سامانه‌ی دوتایی با یک ستاره‌ی بسیار پرجرم و یک جرم چگال -ستاره‌ی نوترونی یا یک سیاهچاله- است که دارد مواد همدمِ ستاره‌ایِ خود را فرومی‌کِشد.

داده‌هایی که در سال ۲۰۱۶ به کمک رصدخانه‌ی اروپایی ایکس‌ام‌ام-نیوتن و رصدخانه‌ی نوستار ناسا به دست آمده بود نشانگر تغییرات منظم در سیگنال پرتو ایکسِ "ان‌جی‌سی ۳۰۰ یوال‌ایکس۱" بود که نشان می‌داد جرم چگالِ درون این سامانه‌ی دوتایی یک ستاره‌ی نوترونیِ به شدت مغناطیسی و سریع‌چرخان یا در واقع یک تپ‌اختر است.

لکه‌ی آبی‌رنگ بزرگ در گوشه‌ی بالا، سمت چپ چارچوب یک جرم بسیار دورتر است: یک خوشه‌ی کهکشانی در فاصله‌ی بیش از یک میلیارد سال نوری که گازهای داغ درون‌خوشه‌ایِ آن درپرتوی X می‌درخشند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NGC 300 - Local Group - Milky Way galaxy - spiral galaxy - star - Wide Field Imager - WFI - MPG/ESO - La Silla - Chile - cosmic dust - NASA - Spitzer space telescope - X-rays - ESA - XMM-Newton - supernova - neutron star - black hole - NGC 300 X-1 - binary system - Wolf-Rayet - black hole - NGC 300 ULX1 - NuSTAR - pulsar

منبع: esa

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه