جلوه زیبایی که توسط گرده‌های درختان پدید می‌آید

هاله‌ی گرده‌ای که چند شب پیش پیرامون ماه در آسمان شوبین لهستان دیده شد
هر ذره‌ای در آسمان می‌تواند برای خورشید و ماه هاله درست کند، چندان تفاوتی ندارد که ترانَما (شفاف) باشد یا مات، کافیست نور را بپراکند. چیزی که مهمست اندازه و شکل آنست.

هر سال در این فصل، جنگل‌های نیمکره‌ی شمالی انبوهی از گرده در هوا آزاد می‌کنند. دانه‌های گرده‌ی هر گونه‌ی درخت (برای نمونه کاج‌ها) بسیار هم‌اندازه‌اند؛ چیزی که برای پدید آوردن هاله‌های نور بسیار عالی‌ست.

برخلاف قطره‌های آب، گرده‌‌ها کروی نیستند. بسیاری از آنها کیسه‌های هوایی دارند که به پراکنده شدنشان در هوا کمک می‌کند و همچنین باعث می‌شود به هنگام شناوری در هوا، با هم همتراز شوند. در نتیجه هاله‌ای که پدید می‌آید کشیده (بیضی) است و گاهی بخش‌هایی درخشان روی حلقه‌هایش دیده می‌شود. هاله‌های گرده‌ای رنگین‌تر هم هستند.
گرده‌ی درخت کاج از پشت میکرسکوپ
گرده‌ها درشت‌تر از قطره‌های آب و بلورهای یخند و از همین رو هاله‌هایشان کوچک است. برای دیدنشان، با دست جلوی خورشید یا ماه را بگیرید یا بازتاب آسمان را در آب یا شیشه‌ای تیره‌رنگ ببینید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
pollen - corona - sun

منبع: atoptics

دوقلوی به هم چسبیده سرخرنگ

اولتیما تولی یا ۲۰۱۴ ام‌یو۶۹ یک دوتایی پَرماسی (تماسی) بسیار کهن است؛ این جرم بسیار سرخ‌رنگ نیز هست- در حقیقت سرخ‌ترین جرمی در بخش بیرونیِ سامانه‌ی خورشیدی است که تاکنون یک فضاپیمای زمینی از آن بازدید کرده. دانشمندان رنگ سرخ آن را به دلیل مواد آلی روی سطحش می‌دانند.
رنگ شنگرفی و جزییات وسوسه‌انگیز سطح که در این تصویر دیده می‌شود همه بر پایه‌ی داده‌هاییست که فضاپیمای نیوهورایزنز ناسا در روز ۱ ژانویه‌ی ۲۰۱۹، به هنگام گذر از کنار این دورترین جرمِ کاوش شده تا به امروز گرد آورده بود.
روی لوب کوچک‌تر اولتیما تولی که بالا دیده می‌شود و "تولی" نام گرفته، یک گودال دیده می‌شود که به نام "دهانه‌ی مریلند" خوانده شده. این گودال به پهنای ۸ کیلومتر، بزرگ‌ترین فرورفتگیِ شناخته شده روی اولتیما تولی است.
تراگسیل داده‌های به دست آمده از دیدار نیوهورایزنز با اولتیما تولی همچنان ادامه دارد و اواخر تابستان ۲۰۲۰ پایان می‌یابد؛ نیوهورایزنز هم در این میان به پیشروی خود در دل فضای تاریک و دوردست کمربند کوییپر ادامه خواهد داد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies

واژه نامه:
contact binary - 2014 MU69 - Ultima Thule - solar system - Earth - organic - New Horizons - Thule - Maryland crater - depression - Kuiper Belt

منبع: apod.nasa

سه سحابی رنگین در مرکز کهکشان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این سه سحابی گسیلشی درخشان از هدف‌های دلخواهِ اغلب تورهای رصدی تلسکوپی در صورت فلکی کمان (قوس) و مرکز شلوغ و پرستاره‌ی راه شیری‌اند.
در حقیقت، ستاره‌شناس رصدگر پرآوازه‌ی سده‌ی ۱۸، شارل مسیه هم دو تا از این سه سحابی را در فهرست خود ثبت کرده: ام۸، سحابی بزرگِ سمت چپ مرکز، و ام۲۰، سحابی رنگارنگی که بالا، سمت چپ دیده می‌شود. سحابی سوم که سمت راستِ ام۸ جای گرفته و ان‌جی‌سی ۶۵۵۹ نام دارد، با رگه‌های غبار تیره از همسایه‌ی بزرگ‌ترش جدا شده.
این سه سحابی پرورشگاه‌های ستاره‌ای در فاصله‌ی حدود ۵۰۰۰ سال نوری زمینند. سحابی بزرگ ام۸ با پهنایی بیش از ۱۰۰ سال نوری، به نام سحابی مرداب هم شناخته می‌شود. نام دیگرِ ام۲۰ هم سحابی سه‌تکه است.
رنگ سرخ این سه سحابی دستاورد تابش گازهای برافروخته‌ی هیدروژن است. در سحابی سه‌تکه، رنگ آبی که دستاورد بازتاب نور ستارگان از روی غبار است، پادسانی (تضاد) خیره‌کننده‌ای را با تابش‌های سرخِ آن پدید آورده. این ستارگان آبی‌فام درخشان که تازگی به دنیا آمده‌اند پیرامون آن دیده می‌شوند.
این چشم‌انداز رنگین کیهانی در سال ۲۰۱۸ در پارک ملی تیده، جزایر قناری اسپانیا گرفته شد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
nebula - constellation Sagittarius - Milky Way - Charles Messier - M8 - M20 - NGC 6559 - Lagoon Nebula - Trifid Nebula - emission nebula - open star cluster - M21 - Teide National Park - Canary Islands - Spain

منبع: apod.nasa

بزرگترین توفان منظومه خورشیدی دارد رشته رشته می‌شود!

پدیده‌ای شگفت‌انگیز دارد در کنار لکه‌ی سرخ بزرگ مشتری (جی‌آراس) رخ می‌دهد و ستاره‌شناسان آماتور سراسر جهان آن را زیر نظر دارند: به نظر می‌رسد این توفان غول‌پیکر دارد از هم می‌پاشد. آنتونی وسلی از استرالیا در روز ۱۹ می، جریانی از گاز را به تصویر کشید که دارد خودش را از لکه‌ی سرخ بزرگ جدا می‌کند. او می‌گوید: «در این ۱۷ سالی که از مشتری عکس می‌گیرم چنین چیزی ندیده بودم.»
افزودن برنگاشت
این رشته‌ی گازی بسیار بزرگ است و درازای آن از مرکز توفان تا یک رودبادِ نزدیک، به بیش از ۱۰ هزار کیلومتر می‌رسد. این رودباد (جریان جتی) گویا دارد این رشته را با خود می‌برد. وسلی می‌گوید در حال حاضر تقریبا هر هفته یکی از این جریان‌ها از لکه جدا می‌شود.

جی‌آراس بزرگ‌ترین توفان در سامانه‌ی خورشیدی است- یک واچرخند گسترده‌تر از زمین، با سرعت ۵۶۰ کیلومتر بر ساعت. اخترشناسان صدها سالست که آن را می‌بینند و اکنون چند دهه‌ایست که دارد کوچک می‌شود. این توفان زمانی به اندازه‌ای پهناور بود که سه سیاره‌ی زمین را در خود جای می‌داد ولی اکنون تنها یک زمین در آن جا می‌شود. به همین دلیل اخترشناسان گمان دارند که این توفان احتمالا در دوره‌ی زندگی خودمان از هم می‌پاشد یا ناپدید می‌شود. شاید این رشته‌ها بخشی از همین فرآیند نابودی باشند.

چنین رشته‌های جداشونده‌ای پیش‌تر هم دیده شده. برای نمونه، در ماه می ۲۰۱۷ تلسکوپ اپتیک سازگارِ جمنای شمالی در موناکیای هاوایی نمونه‌ی کوچک‌تری از این جریان را دید [تصویر دوم].
عکسی که تلسکوپ اپتیک سازگارِ جمنای شمالی در می ۲۰۱۷ گرفته بود و نمونه‌ی دیگری از این جریان را نشان می‌دهد
گلن اورتون از آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (جی‌پی‌ال) و رهبر گروهِ رصدیِ آن سال در پژوهشنامه‌ی خود نوشته بود: «یک ساختار ابری قلاب-مانند در سمت باختر لکه‌ی سرخ بزرگ. پدیده‌ای مانند این نشان می‌دهد که هنوز چیزهای بسیاری برای آموختن درباره‌ی جو مشتری وجود دارد.»

وسلی رفتار کنونی این جریان‌ها را این گونه توصیف می‌کند: «به نظر می‌رسد هر رشته از جی‌آراس جدا شده و از هم می‌پاشد. پس از حدود یک هفته، رشته‌ی تازه‌ای پدید می‌آید و این فرآیند تکرار می‌شود. باید خوش‌شانس باشید تا رخ دادن چنین چیزی را خودتان ببینید. مشتری هر ۱۰ ساعت یک بار به گرد محورش می‌چرخد و جی‌آراس همیشه در دید ما نیست. یک تلاش گروهی برای گرفتن عکس‌هایی روشن از این فرآیند میان چندین اخترشناس آماتور در جریانست.»

اکنون زمان خوبی برای دیدبانی این فرآیند است. مشتری دارد به زمین نزدیک می‌شود و در ژوئن ۲۰۱۹ به نزدیک‌ترین فاصله می‌رسد. در هفته‌ی پیشِ رو، مشتری ۴ برابر روشن‌تر از ستاره‌ی شباهنگ (درخشان‌ترین ستاره‌ی آسمان زمین) خواهد شد، و حتی با تلسکوپ‌های کوچک هم می‌توان توفان غول‌پیکر، ماه‌ها، و کمربندهای ابری‌اش را دید. می‌توانید این سیاره را در صورت فلکی مارافسای پیدا کنید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Jupiter - Great Red Spot - GRS - Anthony Wesley - Australia - jet stream - solar system - anticyclone - Earth - Gemini North - adaptive optics - Glenn Orton - NASA - Jet Propulsion Laboratory - constellation Ophiuchus

منبع: spaceweather

مقایسه ویدیویی میان هر هشت سیاره منظومه خورشیدی

اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام و یا توییتر یک ستاره در هفت آسمان ببینید

چرخش سیاره‌ی مورد علاقه‌ی شما چگونه است؟ آیا تند می‌چرخد یا کند؟ به گرد یک محورِ تقریبا عمودی می‌چرخد یا محوری افقی؟ چرخش پس‌سو (وارونه) دارد یا پیش‌سو؟
در این ویدیو، عکس‌های ناسا از هر هشت سیاره‌ی سامانه‌ی خورشیدی به شکل پویا (متحرک) نشان داده شده تا چرخش آنها را در کنار هم ببینیم و مقایسه‌ای ساده میانشان انجام دهیم.
یک روزِ زمین (یک دور چرخش آن) در این ویدیوی زمان‌گریز تنها چند ثانیه زمان می‌برد. مشتری سریع‌ترین چرخش را دارد ولی ناهید نه تنها کُندترین است (اصلا متوجه چرخشش می‌شوید؟)، بلکه چرخشی پس‌سو دارد.
چهار سیاره‌ی سنگیِ درونی که در ویدیو، در ردیف بالا دیده می‌شوند، بی‌شک در آغاز تاریخ سامانه‌ی خورشیدی برخوردهایی چشمگیر که بر چرخش آنها اثر داشته را تجربه کرده‌اند.
پرسش‌های بسیاری درباره‌ی چراییِ شیوه‌ی چرخش و کجیِ محور سیاره‌ها هنوز بی‌پاسخ مانده که دانشمندان در تلاشند با بهره از مدل‌های رایانه‌ای و بررسی صدها فراسیاره‌ای که تاکنون یافته شده به پاسخ آنها دست یابند- فراسیاره‌ها یا سیاره‌های فراخورشیدی به سیاره‌هایی می‌گویند که به گرد ستارگانِ دیگر می‌گردند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NASA - planet - Solar System - time-laps - Earth - Jupiter - Venus - Solar System - exoplanet - star

منبع: apod.nasa

یادگار دوران پر زدوخورد کیهان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
کهکشان نامنظم ان‌جی‌سی ۴۴۸۵ همه‌ی نشانه‌های کهکشانی را که قربانی یک "بزن و دَررو" از سوی یک کهکشان رهگذر شده در خود دارد. آن کهکشان رهگذر با برخورد شانسی‌اش به ان‌جی‌سی ۴۴۸۵، به جای ویران کردنش، در آن "تخم‌ریزی" کرده و نسل تازه‌ای از ستارگان و چه بسا سیاره‌ها را در آن پدید آورده.

فرآیندهای آتشین ستاره‌زایی سمت راست این کهکشان را به گونه‌ای برافروخته که از نور آبی‌فام ستارگان جوان و پرتوی سرخ‌فام سحابی‌هایی که پرورگاه ستارگان نوزاد و جنین‌های ستاره‌ایند می‌درخشد. ولی سمت چپِ کهکشان دست نخورده به نظر می‌رسد. در این بخش نشانه‌هایی از ساختار مارپیچیِ گذشته‌ی آن به چشم می‌خورد، روزگاری که سرش به کار و زندگی خودش بود و داشت روند طبیعی فرگشت و تکامل کهکشانی را می‌پیمود.

آن کهکشان گناهکار، ان‌جی‌سی ۴۴۹۰، که بیرون از لبه‌ی پایینیِ چارچوب این تصویر است میلیون‌ها سال پیش با ان‌جی‌سی ۴۴۸۵ برخورد کرد و اکنون ۲۴۰۰۰ سال نوری از آن دور شده. برخورد این دو توده‌های موج‌داری از گاز و غبار چگال در هر دویشان پدید آورد که آغازگر ستاره‌زایی‌های آتشین شد.

ان‌جی‌سی ۴۴۸۵ نمونه‌ای از برخوردهای کهکشانی‌ایست که میلیاردها سال پیش رایج‌تر از امروز بوده، روزگاری که کیهان کوچک‌تر بود و کهکشان‌ها به هم نزدیک‌تر، به گونه‌ای که مانند خودروهای bumper-car در شهر بازی، پی در پی به هم تنه می‌زدند.
تصویر میدان‌گسترده‌ی کهکشان ان‌جی‌سی ۴۴۸۵ و ان‌جی‌سی ۴۴۰ که اکنون ۲۴۰۰۰ سال نوری از هم فاصله دارند
ان‌جی‌سی ۴۴۸۵ با فاصله‌ی ۲۵ میلیون سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی تازی‌ها جای دارد. این تصویر به کمک دوربین میدان‌گسترده‌ی شماره ۳ی تلسکوپ فضایی هابل (WFC3) گرفته شده و درباره‌ی پیچیدگی‌های فرگشت کهکشانی به ما آگاهی‌های تازه‌ای می‌دهد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
irregular galaxy - NGC 4485 - star - planet - star formation - nebula - spiral - galactic evolution - NGC 4490 - constellation Canes Venatici - Hunting Dogs - Hubble - Wide Field Camera 3 - WFC3

منبع: nasa

ابر رنگین‌کمانی در آسمان اوهایو

چگونه ممکن است یک ابر به چند رنگ در آید؟
رنگین‌کمان آتشین در آسمان کالیفرنیا
برای آنچه که در این عکس می‌بینید، دلیل این رنگارنگی وجود بلورهای یخ در ابرهای بلند و دوردست پَرسا (سیروس) است که رفتاری مانند منشورهای کوچک شناور پیدا کرده‌اند.
نام درست این پدیده، کمان پیرااُفق (کمان نزدیک افق- circumhorizon arc) است و رنگ‌های آن در اثر برخورد پرتوهای آفتاب بر بلورهای یخ درون ابرهای پَرسا (سیروس) به وجود می‌آید. کمان‌های پیراافق که به نام‌های "رنگین‌ کمان آتشین" یا "رنگین کمان آتش" هم شناخته می‌شوند نه به آتش ربطی دارند و نه حتی به باران. آنها نشانه‌ای از بلورهای یخ شناور در ابرهایی در فرازای ۱۰ کیلومتری سطح زمینند که نور خورشید را می‌شکنند.
برای آن که یک کمان پیراافق دیده شود، خورشید باید دستکم در بلندای ۵۸ درجه‌ی آسمان، جایی که ابرهای پرسا حضور دارند باشد. همچنین، بلورهای شش‌گوشه‌ی کوچک تخت و بیشماری که ابر پرسا را تشکیل می‌دهند باید تراز افقی گرفته باشند تا بتوانند به طور هماهنگ گروهی و به گونه‌ای مناسب، نور خورشید را بشکنند.
از همین رو، کمان‌های پیراافق بسیار کم پدید می‌آیند و دیده شدنشان کاملا نامعمول است.
کمان پیراافق زیبای درون این عکس در سال ۲۰۰۹ بر فراز دوبلین، اوهایوی آمریکا دیده شد و با بهره از یک عدسی قطبیده به تصویر در آمد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
ice crystal - cirrus cloud - prism - fire rainbow - circumhorizon arc - Sun - hexagonal - refract.

منبع: apod.nasa

سه بشقاب پرنده در مدار سیاره کیوان!

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
اتلس (اطلس)، دافنیس، و پان که هر سه ماه‌های کوچکِ درون حلقه‌های کیوانند، در این تصویر با یک مقیاس دیده می‌شوند. این تصویر یک پیوند از سه عکس جداگانه‌ایست که توسط فضاپیمای کاسینی ناسا گرفته شده. این فضاپیما در سپتامبر ۲۰۱۷ "پایان بزرگ" را انجام داد و با فرو رفتن در جو کیوان، سرافرازانه به ماموریت بسیار موفق خود خود پایان داد.
دافنیس در سال ۲۰۰۵ و توسط خود فضاپیمای کاسینی یافته شده و اتلس و پان نیز نخستین بار در عکس‌های وویجرهای ۱ و ۲ شناسایی شده بودند.
اتلس که پیکره‌ای مانند بشقاب پرنده دارد نزدیک لبه‌ی بیرونی حلقه‌ی درخشان A به گرد کیوان می‌چرخد، دافنیس در شکاف باریک درون حلقه‌ی A به نام شکاف کیلر، و پان هم در شکاف پهن‌تر حلقه‌ی A به نام شکاف اِنکه.
پشته‌های شگفت‌انگیزی که در راستای استوای این سه ماهِ حلقه‌ای دیده می‌شود می‌تواند در اثر انباشته شدن مواد حلقه به گرد آنها در گذر زمان درست شده باشد.
گفتنی است دافنیس با همه‌ی کوچکی‌اش هنگامی که در شکاف کیلر به پیش می‌رود، موج‌هایی در لبه‌ی آن پدید می‌آورد.
هر سه عکس به کمک دوربین زاویه-باریک کاسینی گرفته شده‌اند. در زمان گرفتن هر یک از عکس‌ها، فاصله‌ی فضاپیما ۱۶۰۰۰ کیلومتر از اتلس، ۲۶۰۰۰ کیلومتر از پان و ۲۸۰۰۰ کیلومتر از دافنیس بوده. 
دافنیس، ماه سیاره‌ی کیوان با همه‌ی کوچکی‌اش، هنگامی که در شکاف کیلر در حلقه‌ی A به پیش می‌رود، موج‌هایی در لبه‌ی آن پدید می‌آورد

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Atlas - Daphnis - Pan - ring moon - Saturn - Cassini spacecraft - Voyager 1 - Voyager 2 - Flying saucer - A Ring - Keeler Gap - Encke Gap - equatorial ridge - grand final

منبع: apod.nasa

یکی از مهم‌ترین ستارگان آسمان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۱۰ مگ)
در مرکز این تصویر یکی از مهم‌ترین ستارگان آسمان را می‌بینید. بخشی از اهمیت این ستاره از آنست که به گونه‌ای شانسی توسط یک سحابی بازتابی درخشان در بر گرفته شده.
ستاره‌ی تپنده‌ی "آراس کشتی‌دُم"، روشن‌ترین ستاره در مرکز این تصویر، حدود ۱۰ برابر خورشید جرم دارد و درخشندگی‌اش هم به طور میانگین ۱۵۰۰۰ برابر ستاره‌ی ماست. در واقع، ستاره‌ی آراس کشتی‌دُم یک ستاره‌ی متغیر از گونه‌ی قیفاووسی است، رده‌ای از ستارگان که درخشش آنها برای برآورد فاصله‌ی کهکشان‌های نزدیک -به عنوان نخستین پله‌های نردبان فاصله‌ی کیهانی- به کار می‌رود.
ستاره‌ی آراس کشتی‌دم تقریبا هر چهل روز یک بار می‌تپد و ما تغییرات درخشندگی آن در اثر این تپش‌ها را می‌بینیم، ولی تغییرات منظم نور آن در سحابی پیرامونش هم پژواک می‌یابد و با کمی درنگ (تاخیر) دوباره به چشم ما می‌رسد.
دانشمندان با اندازه گرفتن این درنگ زمانی و نیز بزرگی زاویه‌ای سحابی، و با دانستن سرعت نور، به روش هندسی فاصله‌ی آراس کشتی‌دم را اندازه گرفته‌اند که برابر با ۶۵۰۰ سال نوریست، با خطای بسیار ناچیزِ مثبت و منفی ۹۰ سال نوری.
این اندازه‌گیریِ فاصله به کمک پژواک با چنین خطای کوچکی، به عنوان یک دستاورد چشمگیر در اخترشناسی ستاره‌ای، درخشش واقعی آراس کشتی‌دم را با دقت بیشتری تعیین می‌کند، و با افزودن دیگر ستارگان قیفاووسی، دقت ما از فاصله‌ی کهکشان‌های فراسوی راه شیری را هم بهبود می‌بخشد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - reflection nebula - RS Puppis - Sun - RS Pup - Cepheid - variable star - cosmic distance scale - light echo - galaxy - Milky Way - Hubble Space Telescope

منبع: apod.nasa

تاکنون "دسته طلایی" روی ماه را دیده‌اید؟

این تصویر در اندازه‌ی کمی بزرگ‌تر
تنها دو شب دیگر ماه کامل می‌شود و بنابراین اکنون زمان مناسب برای تماشای "دسته‌ی طلایی" است!

پیتر لوونشتاین در بامداد چهارشنبه، ۱۵ می، این دسته‌ی طلایی را به هنگام غروب ماه در موتاری زیمبابوه به تصویر کشید. وی می‌گوید: «در زمان گرفتن این تصویر، ماه که در گام "کوژ فزاینده" بود داشت پشت ستیغ کوه موراهوا پنهان می‌شد... من دسته‌ی طلایی را به روشنی دیدم.» [بالا، سمت راستِ ماه، روی خط سایه‌مرز]

این دسته‌ی طلایی ماهی یک بار، هنگامی که خورشید از فراز "خلیج رنگین‌کمان‌ها" (Sinus Iridum) در ماه بالا می‌آید پدیدار می‌شود. نور خورشید تقریبا افقی از روی دشت‌های پوشیده از گدازه‌ی سرد شد‌ه‌ی خلیج می‌گذرد و بر کوهستان ژورا (Montes Jura) می‌تابد و یک "دسته‌ی طلایی" پدید می‌آورد.

اگر دسته‌ی طلایی را در این ماه جستجو نکردید نگران نباشید، ماه بعد هم می‌آید، پیش از رسیدن ماه به گام کامل در خرداد (ژوئن). در تقویم، روز ۲۲ خرداد (۱۲ ژوئن) را نشانه بگذارید و کنارش بنویسید "دسته‌ی طلایی"!

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Moon - Golden Handle - Peter Lowenstein - Mutare - Zimbabwe - waxing gibbous - Murahwa Mountai - Bay of Rainbows - Sinus Iridum - lava - Jura Mountains - Montes Jura

منبع: spaceweather

یک کهکشان پیر

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
ان‌جی‌سی ۳۳۸۴ که در این تصویر دیده می‌شود، بسیاری از ویژگی‌های اجرامی به نام کهکشان‌های بیضیگون را دارد.

این گونه کهکشان‌ها درخششی افشان (نامتمرکز) دارند، پیکره‌شان گِرد (مدور) است، ساختارهای نمایان چندانی ندارند و بسیار کم پیش می‌آید نشانی از ستاره‌زایی‌های تازه در آنها دیده شود.

این کهکشان‌ها در عوض انباشته از ستارگان پیر و تکامل‌یافته و سرخ‌فامند، درست وارونه‌ی کهکشان‌های مارپیچی‌ای مانند کهکشان خودمان که دسته‌های چشمگیری از ستارگان جوان و آبی‌فام در بازوهایی که به گرد هسته‌ی درخشان‌شان تاب خورده‌ می‌درخشد.

ولی در ان‌جی‌سی ۳۳۸۴ [بر خلاف کهکشان های بیضیگون معمول] نشانه‌ای از یک ساختار قرص-مانند در مرکز آن دیده می‌شود، چیزی مانند یک "میله"ی مرکزی پرستاره که از مرکزش گذشته. این ساختار ویژه‌ی بسیاری از کهکشان‌های مارپیچی است، از جمله راه شیری خودمان؛ به باور دانشمندان، میله‌های کهکشانی مواد را به درون و پیرامون هسته فرو می‌کشند و فرآیندها و فعالیت‌هایی که در آنجا رخ می‌دهد را تغذیه می‌کنند.

ان‌جی‌سی ۳۳۸۴ حدود ۳۵ میلیون سال نوری از زمین فاصله دارد و در صورت فلکی شیر دیده می‌شود. این عکس را تلسکوپ فضایی هابل به کمک دوربین پیمایشی پیشرفته‌ی خود گرفته.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NGC 3384 - elliptical galaxy - star formation - star - spiral galaxy - Milky Way - star - core - galactic bar - constellation of Leo - The Lion - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - Advanced Camera for Surveys

منبع: spacetelescope

اثر امواج گرانشی در "حافظه" کیهان می‌ماند

کیهان احتمالا می‌تواند امواج گرانشی را دیرزمانی پس از گذشتن‌شان "به یاد بیاورد". این پیش‌فرض یک مقاله‌ی نظری است که در شماره‌ی ۲۵ آوریل نشریه‌ی "فیزیکال ریویو دی" منتشر شده.
امواج گرانشی ممکن ات خاطره‌ای از خود در حافظه‌ی کیهان بگذارند
امواج گرانشی موج‌هایی ظریف در بافت فضا و زمانند که چند سالی بیشتر نیست انسان‌ها توانسته‌اند شکارشان کنند. این امواج بسیار سریع [با سرعت نور-م] می‌گذرند ولی نویسندگان این پژوهشنامه نشان داده‌اند که آنها پس از گذشتن، احتمالا منطقه‌ای که اندکی تغییر کرده را بر جا می‌گذارند- گونه‌ای یاد و خاطره که از گذر آنها در حافظه‌ی کیهان بر جا می‌ماند.

این تغییرات، که پژوهشگران آنها را "جلوه‌های دیداری (نمای-ظاهرِ) ماندگار امواج گرانشی" خوانده‌اند از خودِ امواج گرانشی هم محوترند، ولی اثرهایشان مدت بیشتری می‌پاید: با گذشتن امواج گرانشی از نقطه‌ای، اجرام می‌توانند کمی از جای خود جابجا شوند. جایگاه ذرات در فضا می‌تواند تغییر کند. حتی خود زمان هم کمی از تنظیم خارج می‌شود و در جاهای گوناگونی از زمین با رعت اندکی متفاوت می‌گذرد.

این تغییرات به اندازه‌ای کوچکند که دانشمندان به سختی می‌توانند آشکارشان کنند. پژوهشگران در مقاله‌ی خود نوشته‌اند ساده‌ترین راهکار برای دیدن این اثرها روشی‌ست که در آن، دو نفر، هر کدام "یک آشکارساز موج گرانشی را با خود حمل کنند"- این چیزی مانند یک جوک است زیرا این آشکارسازها بسیار بزرگند.

ولی راه‌های دیگری برای دیدن احتمالی این خاطره‌ها هست. یکی از بدیهی‌ترین آنها اینست: جستجو برای یافتن جابجایی‌هایی در آینه‌های آشکارساز‌های امواج گرانشیِ موجود [آشکارسازهای لایگو و ویرگو-م].

امروزه دانشمندان برای آشکارسازی امواج گرانشی رصدخانه‌هایی را می‌سازند که در آنها، باریکه‌های بسیار آرام و پایداری از لیزر تا مسافت‌های بسیار بلند شلیک می‌شود. اگر این باریکه‌ها اندکی تکان بخورند، نشانه‌ی اینست که یک موج گرانشی گذشته. فیزیکدانان با بررسی این تکان‌ها می‌توانند این امواج را اندازه بگیرند. نخستین نمونه از چنین آشکارسازی‌هایی در سال ۲۰۱۵ انجام شد، و از آن هنگام، فناوری به گونه‌ای پیشرفت کرده که اغلب هفته‌ای یک بار امواج گرانشی در این رصدخانه‌ها شکار می‌شود.

این امواج از رویدادهایی سهمگین در فضای بسیار دوردست، مانند برخورد سیاهچاله‌ها و ستارگان نوترونی سرچشمه می‌گیرند. ولی هنگامی که این امواج به زمین می‌رسند چندان چشمگیر نیستند و به سختی آشکار می‌شوند. اثرهای بلندمدتشان از این هم کمتر پیداست.

ولی این آینه‌ها پیوسته با چنان دقتی اندازه‌گیری می‌شوند که با گذشت زمان، جابجایی‌های احتمالی که در اثر گذشتنِ امواج گرانشی روی آنها رخ می‌دهد می‌تواند به اندازه‌ای شدید شود که پژوهشگران می‌توانند آنها را ببینند. این دانشمندان یک مدل ریاضی پدید آوردند که پیش‌بینی می‌کند آینه‌ها در درازنای زمان، در اثر هر موج گرانشی چقدر باید جابجا شوند.

روش دیگر برای دیدن این اثرهای بلندمدت، به کار بردن ساعت‌های اتمی و ذرات چرخان (spinning particle) است. [فراموش نکنید که موج گرانشی در بافت فضازمان موج می‌اندازد و بنابراین اثرش را روی هر دوی آنها می‌گذارد-م]

ساعت‌های اتمی‌ای که در فاصله‌های دور از هم گذاشته شده باشند می‌توانند یک موج گرانشی را به روشی متفاوت تجربه کنند، از جمله از راه اثرهای درنگ (تاخیر) زمانی: برای یکی از ساعت‌ها، زمان می‌تواند کندتر از ساعت دیگر شود [در اثر گذشتن موج گرانشی] و بنابراین تغییرات کوچکی که در خوانشِ زمان توسط آنها دیده می‌شود نمونه‌ای از یاد امواج گرانشی در حافظه‌ی کیهان محلی خواهد بود.

در پایان، یک ذره‌ی چرخان کوچک می‌تواند رفتارش پیش و پس از گذشتن یک موج گرانشی با هم تفاوت پیدا کند. آن را در محفظه‌ای در یک ازمایشگاه رها کنید و نرخ و جهت اسپینِ آن را اندازه بگیرید؛ سپس دوباره، پس از گذشتن موج گرانشی هم این نرخ و جهت را اندازه بگیرید. تفاوت در رفتار این ذره می‌تواند گونه‌ی دیگری از خاطره‌های موج گرانشی در یاد کیهان را نشان دهد.

این پژوهشنامه‌ی نظری، هیچ هم که نباشد دستکم به دانشمندان روش فریبنده‌ی تازه‌ای برای ساختن آزمایشگاه‌های بررسی امواج گرانشی می‌دهد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Physical Review D - gravitational wave - Earth - laser beam - black holes - neutron star - spinning particle - atomic clock - spin

منبع: Space.com

کهکشان کم‌خون!

این تصویر در اندازه‌ی بسیار بزرگ‌تر (۱۲.۳ مگ)
کهکشان مارپیچی ان‌جی‌سی ۴۹۲۱ چقدر از زمین فاصله دارد؟ دانستن پاسخ این پرسش به گونه‌ی شگفت‌انگیزی مهم است.
گرچه ارزیابی‌های کنونی فاصله‌ی آن را حدود ۳۰۰ میلیون سال نوری برآورد کرده‌اند، ولی اندازه‌گیری دقیق‌ترِ این فاصله با بهره از سرعت دور شدن آن می‌تواند به دانشمندان کمک کند تا نرخ گسترش (انبساط) کیهانِ دیدارپذیر را بهتر وابِسنجند (کالیبره کنند).
اخترشناسان برای دستیابی به این هدف، تاکنون به کمک تلسکوپ فضایی هابل عکس‌های بسیاری از ستارگانی به نام متغیرهای قیفاووسی که دارای فاصله‌های کلیدی بوده و به عنوان خط‌کش‌های کیهانی شناخته می‌شوند گرفته‌اند.
همچنین از آن جایی که ان‌جی‌سی ۴۹۲۱ عضوی از خوشه‌ی کهکشانی گیسو است، پالایش فاصله‌ی آن می‌تواند کمک کند تا فاصله‌ی یکی از بزرگ‌ترین خوشه‌های کهکشانی نزدیک را هم بهتر تعیین کنیم.
کهکشان مارپیچی باشکوه ان‌جی‌سی ۴۹۲۱ به گونه‌ی غیررسمی به نام کهکشان کم‌خون نامیده شده زیرا نرخ ستاره‌زایی و نیز درخشش سطحی پایینی دارد.
چیزهایی که در این تصویر دیده می‌شود از مرکز به بیرون عبارتند از: هسته‌ی درخشان، یک میله‌ی روشن مرکزی، یک حلقه‌ی بزرگ و نمایان از غبار تیره، خوشه‌های آبی‌فام از ستارگانی که تازه شکل گرفته‌اند، چندین کهکشان همدم کوچک‌تر، کهکشان‌هایی در دوردست که پیوندی با ان‌جی‌سی ۴۹۲۱ ندارند، و سرانجام، ستارگانی در پیش‌زمینه که از آنِ کهکشان راه شیری خودمانند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
 spiral galaxy - NGC 4921 - recession speed - expansion rate - Hubble Space Telescope - Cepheid - variable - star - Coma Cluster of Galaxies - anemic - star formation - surface brightness - nucleus - central bar - cluster - companion galaxy - Milky Way Galaxy

منبع: apod.nasa

ماه هنوز هم فعالیت‌های زمین‌شناختی دارد

نخستین انسان‌های ساکن ماه باید خانه‌هایشان را ضدلرزه بسازند. دانشمندان میان ماه‌لرزه‌هایی که در ماموریت‌های آپولو ثبت شدند و تَرک‌های ویژه‌ای که روی سطح ماه دیده‌اند پیوندی یافته‌اند که نشان می‌دهد ماه امروزه هم فعالیت‌های زمین‌ساختی دارد.
دیواره‌ی گسلی لی-لینکلن در دره‌ی ثور-لیترو، جایگاه فرود آپولو ۱۷. این دیواره که در چارچوب بالا (و همچنین تصویر دوم) با پیکان‌های سفید نشان داده شده، یکی از هزاران نمونه‌ایست که فضاپیمای مدارگرد شناسایی ماه پیدا کرده. این دیواره در این بخش از ماه مانند یک پله شده. تخته‌سنگ‌هایی که روی آن غلتیده از خود ردی گذاشته‌ااند (چارچوب دوم پایین)، و بخشی از سنگپوشه که در اثر لغزش سطح جابجا شده و به رنگ روشن است، همگی نشانه‌هایی از ماه‌لرزه هستند. تصویر بزرگ‌تر

توماس واترز از بنیاد اسمیتسونین در واشنگتن دی‌سی و همکارانش داده‌هایی را که میان سال‌های ۱۹۶۹ و ۱۹۷۷ به کمک لرزه‌سنج‌های روی ماه به دست آمده بود یک بار دیگر بررسی کردند. این لرزه‌سنج‌ها را فضانوردان آپولوها در چهار جایگاهی از ماه که در آن فرود آمده بودند نصب کرده‌اند.

حسگرهای آپولوها ۲۸ ماه‌لرزه‌ی کم‌ژرفا را ثبت کردند که بزرگی برخی از آنها به ۵.۵ می‌رسید- ۵.۵ ریشتر روی زمین می‌تواند آسیب‌های جزیی به ساختمان‌ها وارد کند. تلا‌ش‌های گذشته برای تعیین رومرکزِ این لرزه‌ها (epicentre) تنها به برآوردهایی تقریبی انجامیده بود، با خطاهایی تا ۹۰ کیلومتر.

اکنون واترز و همکارانش با بهره از یک الگوریتم تازه که برای کاربردی کردن این داده‌های لرزه‌ایِ محدود طراحی شده توانستند برآوردی بسیار بهتر انجام دهند. هنگامی که آنها رومرکزهایی که به دست آورده بودند را با عکس‌هایی که مدارگرد شناسایی ماه ناسا (ال‌آراو) از سطح ماه گرفته بود مقایسه کردند، پی بردند که هشت تا از این رومرکزها درون ۳۰ کیلومتر از ساختارهایی زمین‌شناختی به نام lobate scarps (دیواره‌های آویخته؟) جای می‌گیرد.

این ویژگی‌های پرتگاه-مانند به طور میانگین ده‌ها متر بلندی دارند و در راستای گسل‌های راندگی (thrust faults) پدید می‌آیند، جاهایی که پوسته‌ی ماه در اثر ترَنجش (انقباض) این کره شکسته شده، یک سمت به بالا هل داده شده و روی سمت دیگر رفته.
دیواره‌ی گسلی لی-لینکلن در دره‌ی ثور-لیترو، جایگاه فرود آپولو ۱۷؛ این یکی از هزاران نمونه‌ایست که فضاپیمای مدارگرد شناسایی ماه پیدا کرده.
تصویر بزرگ‌تر
آماندا نایم از بنیاد دانش سیاره‌ای شمالگان می‌گوید اینها بهترین راه برای جستجوی فعالیت‌های تازه روی ماهند، زیرا به باور ما، بیشینه‌ی سنشان به ۵۰ میلیون سال می‌رسد و بنابراین از دید زمین‌شناختی، جوان هستند.

این پژوهشگران همچنین آشفتگی‌هایی در حرکت‌های سنگ و خاک ماه در این مناطق دیدند. به گفته‌ی نایم، همه‌ی اینها شواهد نیرومندی از فعالیت زمین‌ساختی ماه در همین روزگار کنونی هستند.

این یافته بدین معناست که فضانوردان آینده باید ماه‌لرزه‌ها را جدی بگیرند. واترز می‌گوید: «می‌دانیم که هزاران نمونه از این گسل‌های جوان روی ماه وجود دارد. اگر نظرمان درست باشد و این گسل‌ها فعال باشند، چیزی هستند که به هنگام برگشتن به ماه باید از آنها آگاهی داشته باشیم.»

گزارش این دانشمندان در نشریه‌ی نیچر جئوساینس منتشر شده.

درباره‌ی این ترک‌ها اینجا خوانید:
* ترک‌خوردگی‌های تازه روی سطح ماه
* ماه مچاله می‌شود؟

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Apollo - moon - tectonic - Thomas Watters - Smithsonian Institution - Washington DC - seismometer - moonquake - Earth - epicentre - NASA - Lunar Reconnaissance Orbiter - lobate scarp - thrust fault - Amanda Nahm - Arctic Planetary Science Institute - Nature Geoscience - Lee Lincoln scarp - Taurus-Littrow

منبع: newscientist

شگفتی‌های یک خوشه ستاره‌ای جوان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
پرسش: چرا خوشه‌ی ستاره‌ای باز "ترامپلر ۱۴" این همه ستاره‌ی درخشان دارد؟ پاسخ: چون هنوز بسیار جوانست و بسیاری از ستارگانش تنها در همین ۵ میلیون سال گذشته ساخته شده‌اند؛ آنها به اندازه‌ای داغند که حتی پرتوهای ویژه‌ی X می‌گسیلند.
در خوشه‌های پیرتر، بیشترِ چنین ستارگانی اکنون دیگر مرده‌اند- اغلب در انفجارهای ابرنواختری، و از همین رو در خوشه‌های پیر ستارگان کم‌نورتر و سرخ‌تر به جا مانده است.
تصویر خوشه‌ی ستاره‌ای ترامپلر ۱۴ در طیف
پرتو X. ستارگان این خوشه به اندازه‌ای داغند
که حتی پرتوهای X می‌گسیلند
گستردگی ترامپلر ۱۴ حدود ۴۰ سال نوری است و با فاصله‌ی حدود ۹۰۰۰ سال نوری از زمین، در لبه‌ی سحابی پرآوازه‌ی شاه‌تخته (کارینا) جای دارد. اگر خوب در این تصویر پرجزییات که سال ۲۰۰۶ توسط تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده دقت کنید، دو جرم نامعمول را هم می‌توانید ببینید.
نخست یک ابر تیره، درست سمت چپ مرکز. این ابر یک گویچه از گاز و غبار فشرده است که در برابر نور ستارگان زمینه به حالت ضدنور و تمام تیره دیده می‌شود. این ابر جایگاه پیدایش ستاره‌ی تازه‌ است و می‌کوشد تا پیش از آن که بادهای پرانرژی ستارگان بزرگ خوشه‌ی ترامپلر ۱۴ نابودش کند، ستاره و سیاره‌هایی بسازد.
جرم نامعمول دوم کمانی‌ست که پایین، سمت چپ دیده می‌شود. گمان می‌رود این کمان یک موج شوک زبَرصوتی از یک ستاره‌ی پرسرعت باشد که ۱۰۰ هزار سال پیش از یک خوشه‌ی کاملا متفاوت به بیرون پرتاب شده بوده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
star cluster - Trumpler 14 - X-rays - star - supernova - Carina Nebula - Hubble Space Telescope - planetary system - supersonic shock wave

منبع: apod.nasa

شفق آبی‌رنگ کمیاب بر فراز کانادا

شفق‌های قطبی معمولا سبزند، گاهی هم سرخ. اینها رنگ‌هایی‌ست که به هنگام یک توفان زمین‌مغناطیسی (ژئومغناطیسی)، در پی برخورد الکترون‌های فضا به اکسیژن هوای زمین دیده می‌شود. ولی چند شب پیش، هارلن توماس از کلگری در آلبرتای کانادا بیننده‌ی رنگ متفاوتی بود: آبی سیر. وی این ستون‌های آبی‌فام را باورنکردنی و شگفت‌آور توصیف کرده.
در شفق‌های قطبی، رنگ آبی نشانه‌ی نیتروژن است. برخورد ذرات پرانرژی به مولکول‌های یونیده‌ی نیتروژن (N2+) در فرازای بالای جو می‌تواند تابش آبی‌فامی پدید بیاورد که در رویدادهای شفقی نادر است.

شفق‌های آن شب دستاورد یک رویداد فوران تاج خورشیدی (سی‌ام‌ئی) بودند. این سی‌ام‌ئی در روز ۶ می، به دنبال انفجاری که در سایبان مغناطیسی لکه‌ی خورشیدی ای‌آر۲۷۴۰ رخ داد از خورشید جدا شده و به این سو آمده بود. این ابر که سرعت بالایی نداشت، در ۱۰ می به میدان مغناطیسی زمین برخورد کرد و یک توفان زمین‌مغناطیسی کم‌جان رده‌ی جی۱ پدید آورد. شفق‌های قطبی در بخش‌هایی از کانادا، و همچنین در برخی از ایالت‌های آمریکا مانند میشیگان و مینه‌سوتا دیده شدند.

توماس که این عکس را گرفته می‌گوید برای کامل کردن شگفتی‌های آن شب، "استیو" هم در آسمان پدیدار شد و چند دقیقه آنجا ماند. استیو یک نوار گاز یونیده‌ی داغ (۳۰۰۰ درجه‌ی سانتیگراد) است که در جو بالایی زمین، در فرازای حدود ۳۰۰ کیلومتری پدید می‌آید. در آغاز استیو یک گونه شفق قطبی پنداشته می‌شد، ولی پژوهش تازه نشان می‌دهد که این پدیده به هیچ وجه یک شفق نیست.

بر پایه‌ی گزارش تازه‌ای که در نشریه‌ی جئوفیزیکال ریسرچ لترز منتشر شده، رنگ بنفش ملایم استیو هم دستاورد گسیلش نیتروژن است. گویا هم استیو و هم شفق‌های آبی یک ربطی به این عنصر هفتم جدول تناوبی دارند، آیا این اتفاقیست؟

شفق‌های آبی اغلب به هنگام توفان‌های زمین‌مغناطیسی نیرومند پدید می‌آیند؛ ولی توفان آن شب یک توفانِ به نسبت جزیی بود. هنوز روشن نیسست که چرا در آن شب (۱۱ می)، تابش آبی نیتروژن بالای تابش معمولیِ اکسیژن پدیدار شد. گویا شگفتی‌های شفق‌ها پایانی ندارد.
این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
oxygen - electron - geomagnetic storm - Harlan Thomas - Calgary - Alberta - aurora - nitrogen - ionized - molecul - N2+ - CME - sunspot - AR2740 - Earth - magnetic field - G1-class - Canada as - US - Michigan - Minnesota - STEVE - aurora borealis - Geophysical Research Letters

منبع: spaceweather

توفان در فنجان چای

در این تصویرِ کهکشان فنجان چای، داده‌های پرتو ایکس به رنگ آبی و داده‌های دیدنی (مریی) به رنگ‌های سرخ و سبز دیده می‌شوند.  اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این تصویر اختروشی را می‌بینیم که به دلیل نمای پیکره‌اش، به نام "فنجان چای" (Teacup) خوانده شده. اختروَش‌ها کهکشان‌هایی فعالند که ابرسیاهچاله‌ای در مرکزشان، با فروکشیدن مواد به آنها انرژی داده و بی‌اندازه درخشانشان کرده. این اجرام از ما بسیار دورند. اختروشِ فنجان چای که ۱.۱ میلیارد سال نوری از زمین فاصله دارد، تا همین اواخر که رصدهای تازه‌ای در طیف پرتو X روی آن انجام شد به عنوان اختروشی رو به مرگ پنداشته می‌شد.

این فنجان چای به نام "۲ام‌ای‌ا‌س‌ایکس جی۱۴۳۰۲۹۸۶+۱۳۳۹۱۱۷" هم شناخته می‌شود در سال ۲۰۰۷ در پروژه‌ای به نام "باغ وحش کهکشانی" یافته شد. در این برنامه‌ی شهروند-دانشمندی، کهکشان‌ها با بهره از داده‌های "پیمایش دیجیتالیِ آسمان اسلون" دسته‌بندی می‌شدند.

در فنجان چای، فوران نیرومندی از انرژی و ذرات از مرکز فنجان باعث پیدایش حبابی از مواد شده که دسته‌ی فنجان را پدید آورده و حدود ۳۰ هزار سال نوری از مرکز فاصله دارد.

رصدها اتم‌های یونیده‌ای را در دسته‌ی فنجان آشکار کرده که می‌توانند در اثر پرتوهای نیرومندی که در گذشته از اختروش به آنها تابیده بوده یونیده شده باشند. این تابشِ گذشته بسیار شدیدتر از تابش‌های کنونیِ اختروش بوده است. به نظر می‌رسید تابش این اختروش در ۴۰ هزار تا ۱۰۰ هزار سال گذشته ۵۰ تا ۶۰۰ برابر ضعیف‌تر شده، که می‌تواند نشانگر این باشد که اختروش دارد به سرعت رو به خاموشی می‌رود.

ولی داده‌های تازه‌ی تلسکوپ ایکس‌ام‌ام-نیوتنِ سازمان فضایی اروپا و رصدخانه‌ی پرتو ایکس چاندرای ناسا تابش‌های شدید پرتو ایکسی را آشکار کرده که دارد از یک چشمه‌ی مرکزیِ بسیار پوشیده می‌تابد. این نشان می‌دهد که اختروش هنوز دارد زیر پوشش خود به شدت می‌سوزد. اختروش به طور قطع با گذشت زمان کم‌نورتر شده، ولی این کم‌نور شدن به هیچ وجه به آن اندازه‌ای که در آغاز فکر می‌کردیم نبوده، شاید تنها حدود ۲۵ برار در ۱۰۰ هزار سال گذشته.
کهکشان فنجان چای در طیف‌های رادیویی و دیدنی (مریی). این فنجان در طیف رادیویی یک دسته‌ی دیگر هم دارد!
داده‌های چاندرا همچنین شواهدی از گازهای داغ‌تر را هم در حباب مرکزی، و نزدیک خود فنجان که سیاهچاله‌ی مرکزی را دربرگرفته نشان می‌دهد. این بدین معنی‌ست که بادی از مواد که دارد از سیاهچاله می‌وزد این پیکره‌ی فنجان چای را درست کرده.

در این تصویر، داده‌های پرتو X به رنگ آبی و داده‌های دیدنی (مریی) که از تلسکوپ فضایی هابل به دست آمده هم به رنگ‌های سرخ و سبز نشان داده شده‌اند. تصویر دیگری که در آن،داده‌های رادیویی هم به کار رفته یک "دسته"ی دوم را نیز در آن سمت "فنجان" نشان می‌دهد.

یافته‌های این پژوهش در نشریه‌ی آستروفیزیکال جورنال لترز منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
quasar - Teacup - active galaxy - supermassive black hole - Earth - X-ray - Galaxy Zoo project - Sloan Digital Sky Survey - ionise - atom - ESA - XMM-Newton telescope - NASA - Chandra X-ray observatory - ESA - Hubble Space Telescope - radio - The Astrophysical Journal Letters - 2MASX J14302986+1339117

منبع: esa

ابرهای کیهانی در رنگین‌ترین بخش آسمان

ابرهایی که سامانه‌ی ستاره‌ایِ "رو-ماراَفسای" (Rho Ophiuchi) را در بر گرفته‌اند یکی از نزدیک‌ترین مناطق ستاره‌زایی به زمین را تشکیل داده‌اند. رو مارافسای خودش یک سامانه‌ی ستاره‌ای دوتایی‌ست که در این تصویر، در سحابی بازتابی آبی‌فامی که درست سمت چپ مرکز چارچوب است دیده می‌شود.
این سامانه‌ی ستاره‌ای تنها ۴۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و با محیط رنگارنگ پیرامونش شناسایی می‌شود، از جمله یک سحابی گسیلشی (نشری) سرخ‌فام و چندین رگه‌ی غبار به رنگ قهوه‌ای روشن و تیره.
نزدیک پایین-سمت چپِ سامانه‌ی ابر مولکولیِ رو-مارافسای، ستاره‌ی زردفامِ کژدم‌دل (قلب عقرب، سَدویس) جای دارد و میان کژدم‌دل و سحابی گسیلشی سرخ‌فام هم یک خوشه‌ی ستاره‌ای کروی به نام ام۴ می‌بینیم که از آنها دورتر است ولی به گونه‌ای شانسی هم‌راستا با آن‌ها دیده می‌شود.
نزدیک بالای تصویر آی‌سی ۴۵۹۲ را می‌بینیم- سحابی کله‌اسبی آبی [با آن کله اسبی پرآوازه در صورت فلکی شکارچی کاملا تفاوت دارد-م].
تابش آبی رنگی که گرداگرد چشم این کله اسبی (و همچنین گرداگرد دیگر ستارگانِ پراکنده در تصویر) دیده می‌شود از یک سحابی بازتابی است که از ذرات ریز غبار تشکیل شده [و نور ستارگان را به رنگ آبی باز می‌تاباند-م]
در سمت راست این تصویر یک سحابی بازتابی که از نظر هندسی مانند یک زاویه‌ی راست (۹۰ درجه) است را می‌بینیم که به نام شارپلس ۱ رده‌بندی شده. در اینجا همان ستاره‌ای که نزدیک نوک زاویه دیده می‌شود با نورش این سحابی بازتابی را پدید آورده.
با آن که بیشتر این ساختارها را از پشت یک تلسکوپ کوچک، در راستای صورت‌های فلکی مارافسای، کژدم، و کمان هم می‌توان دید، ولی تنها راه برای دیدن جزییات پیچیده‌ی چرخه‌های گرد و غباری که در این تصویر دیده می‌شود، کمک گرفتن از یک دوربین با نوردهی بلندمدت است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Rho Ophiuch - star forming - binary star system - emission nebula - dust lane - molecular cloud - star - Antares - globular cluster - M4 - IC 4592 - Blue Horsehead nebula - reflection nebula - Sharpless 1 - constellations - Ophiuchus - Scorpius - Sagittarius - long exposure

منبع: apod.nasa

خاکستر و آذرخش بر فراز یک آتشفشان

فوران تماشایی یک آتشفشان که سال ۲۰۱۰ در ایسلند رخ داد انبوهی از خاکستر پدید آورد.
گرچه توده‌های گسترده‌ی دود و خاکستر این آتشفشان از نظر انبوهی و فراوانی، بی‌همتا نبود ولی به ویژه از این نظر شایان توجه بود که به سوی مناطق پرجمعیت کشیده شد.
آتشفشان ایافیاتلایوکوتل (Eyjafjallajökull) در جنوب ایسلند، در ۲۰ مارس ۲۰۱۰ فورانش را آغازید و در ۱۴ آوریل ۲۰۱۰ هم یک فوران دیگر از سوی آن زیر مرکز یک یخچال کوچک به پا شد.
شدت و نیروی هیچ یک از این فوران‌ها نامعمول نبود، ولی فوران دوم بخش زیادی از یخ یخچال را آب کرد که سپس سرد شد و گدازه‌ها را به شکل تکه‌های شیشه‌ای ریگ‌دار در آورد. این ذرات سپس به همراه توده‌های آتشفشانی بالا رفتند.
در این تصویر که به هنگام فوران دوم گرفته شده، برق آذرخش‌ها خاکستری که دارد از آتشفشان ایافیاتلایوکوتل بیرون می‌زند را روشن کرده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Iceland - ash - Eyjafjallajökull - volcano - glacier - glacial ice - lava - lightning bolt

منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه