رنگ و نور یک خوشه

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
ام۱۳ گاهی با عنوان "خوشه‌ی ستاره‌ای کروی بزرگ زانوزَده (هرکول)" هم شناخته می‌شود. در این خوشه، صدها هزار ستاره در کره‌ای به قطر ۱۵۰ سال نوری در فاصله‌ی حدود ۲۵ هزار سال نوری زمین انباشته شده‌اند.
تصویر رنگی و پروضوح ام۱۳ در بالا، سمت چپِ این چارچوب برای بسیاری از رصدگران تلسکوپی آشناست. ولی نمودار رنگ و قدر روشنایی این خوشه (پایین، سمت راست) که با بهره از داده‌های همین عکس درست شده، می‌تواند چیزهای بیشتری درباره‌اش به ما بگوید.
این نمودار که به نام "نمودار هرتسپرونگ راسل" (اچ‌آر) هم شناخته می‌شود درخشش ظاهری تک تک ستارگان این خوشه را در برابر نمایه‌ی (شاخص) رنگ آنها نشان می‌دهد.
برای به دست آوردن شاخص رنگ هر ستاره، قدر روشنایی آن (فروغ آن) را از پشت یک فیلتر سرخ اندازه گرفته و سپس از همین قدر که از پشت یک فیلتر آبی اندازه گرفته شده کم کرده‌اند (B-R).
ستارگان آبی داغند و ستارگان سرخ خنک (نسبت به آبی‌ها)، بنابراین شاخص رنگ اخترشناسی آنها از آبی‌تر به سرخ‌تر، مقیاس دمای نسبی آنها را از چپ (داغ) به راست (خنک) می‌نمایاند.
در نمودار اچ‌آرِ ام۱۳، ستارگان آشکارا در چند دسته جای می‌گیرند.
نوار پهنی که از پایین، سمت راست، همراستا با قطر رو به بالا کشیده شده از آنِ ستارگان رشته‌ی اصلی خوشه است. نمودار از انتهای این نوار با شیبی تند رو به بالا، سمت راست رفته که شاخه‌ی غول‌های سرخ را نشان می‌دهد؛ نمودار بالا، سمت چپ هم غول‌های آبی را در بر دارد.
ستارگان ام۱۳ که همگی در یک زمان به دنیا آمده‌اند، در آغاز همه بر پایه‌ی جرم در رشته‌ی اصلی بوده‌اند، کم‌جرم‌ترها پایین سمت راست. با گذشت زمان، پرجرم‌ترها از رشته‌ی اصلی بیرون رفتند و غول سرخ شدند، سپس غول آبی و فراتر از آن. در حقیقت نقطه‌ی خروج از رشته‌ی اصلی به شاخه‌ی غول‌های سرخ، سن خوشه را نشان می‌دهد، یعنی ۱۲ میلیارد سال.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
M13 - Great Globular Star Cluster - Hercules - star - Hertzsprung Russell - HR - magnitude - B-R - main sequence - red giant - blue giant -

منبع: apod.nasa

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه