دریاچه‌های تیتان دستاورد انفجارهای زیرسطحی‌ هستند

اگر چندصدمیلیون سال پیش سری به تیتان، بزرگ‌ترین ماه سیاره‌ی کیوان می‌زدید، احتمالا با انفجارهایی روبرو می‌شدید که دهانه‌هایی غول‌پیکر به جا می‌گذاشتند. این دهانه‌ها به برخی از دریاچه‌های شگفت‌انگیزی از متان مایع تبدیل شدند که فضاپیمای کاسینی روی تیتان دیده، تنها دریاچه‌های شناخته شده در دنیایی بیرون از زمین.
برداشت هنری از دریاچه‌ای در قطب شمال تیتان که لبه‌هایی برجسته و ویژگی‌هایی بارو-مانند دارد؛ مانند چیزهایی که فضاپیمای کاسینی گرداگرد "دریاچه‌ی وینیپگ" روی این ماه دیده
تاکنون بیشتر مدل‌ها درباره‌ی چگونگی پدید آمدن حوضه‌های دریاچه‌های تیتان این بوده که متانِ مایع سنگ‌بسترِ تیتان را حل کرده و گودال‌هایی پدید آورده بوده. این فرآیندیست که می‌تواند برخی از دریاچه‌های تیتان که لبه‌ی صاف دارند را پدید آورده باشد- چیزی مانند آنچه دریاچه‌های گونه‌ی "کارست" روی زمین را پدید آورده. ولی فضاپیمای کاسینی ناسا پی برد که برخی از دریاچه‌های تیتان لبه‌هایی دارند که نمی‌توانند دستاورد این فرآیند باشند.

همچنین به باور جاناتان لونین و همکارانش در دانگاه کرنل نیویورک، بعیدست این دریاچه‌ها دستاورد برخورد هم باشند زیرا به جای آن که گِرد و دایره‌ای باشند، پیکره‌ای بی‌نظم دارند. به گفته‌ی این دانشمندان، این دریاچه‌ها احتمالا بازمانده‌های انفجارهایی هستند که صدها میلیون سال پیش درست زیر سطح تیتان رخ داده بوده.

لونین می‌گوید: «آنها چندان دایره‌ای نیستند، چیزی که نشانگر ترکیدن‌هایی در چند جا است، و در دهانه‌های انفجاری زمین هم دیده می‌شود.» این گونه ترکیدن‌ها روی زمین هنگامی رخ می‌دهند که تفتال (ماگمای) داغ از زیر سطح به بالا نفوذ می‌کند و با برخورد به آب خنک، منفجر می‌شود.

در تیتان، محتمل‌ترین روش برای پدید آمدن چنین انفجاری، گرم شدن مایع‌های زیرسطحی -در اثر برخورد سیارک‌ها یا در اثر تغییر در همرفت هسته‌ی این ماهِ یخ‌زده- و تبدیل آن به بخار پرفشار است. لونین می‌گوید: «متان توانایی کافی برای این کار ندارد.» اگرچه متان اکنون مایع اصلی تیتان است، ولی نمی‌تواند برای ساختن چنین دهانه‌هایی منفجر شود.

نیتروژن اما می‌تواند، و دلیلی وجود دارد بر این که تیتان در گذشته احتمالا جَوی خنک‌تر و پُرنیتروژن‌تر، با نیتروژن‌هایی زیر سطح داشته. پژوهشگران محاسبه کردند که نیتروژن انفجاری می‌توانسته بسترهای دریاچه‌ایِ شگفت‌انگیزی که امروزه می‌بینیم را پدید بیاورد.

لونین می‌گوید: «فرآیندهای چندگانه به پیدایش دریاچه‌ها روی زمین می‌انجامند، پس چرا در تیتان اینگونه نباشد؟ تیتان با داشتن فرآیندهای زمین‌شناختی چندگانه‌ای که ساختارهای سطحی پدید می‌آورند بسیار همانند زمین است، برخلاف دیگر ماه‌های سامانه‌ی خورشیدی که تنها یکی یا دو فرآیند در پدید آمدن ویژگی‌های آنها نقش دارد.» این انفجارها یک گواه دیگر بر این واقعیتند که تیتان بیش از هر ماهِ شناخته شده‌ی دیگری همانند زمین است.

پژوهشنامه‌ی این دانشمندان در نشریه‌ی نیچر جئوساینس منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Saturn - crater - methane - Earth - Titan - NASA - Cassini spacecraft - karstic lake - Jonathan Lunine - Cornell University - New York - asteroid - convection - moon - nitrogen - solar system - Nature Geoscience

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه