نمای رنگین یکی از عروس‌های دریایی کیهانی

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
اخترشناسان با بهره از چشمان تیزبین آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) و تلسکوپ بسیار بزرگ رصدخانه‌ی جنوبی اروپا (وی‌ال‌تی) به نقشه‌برداری از بازوچه‌های بلند یک عروس دریای کیهانی پرداخته‌اند. این بازوچه‌ها چندین رشته‌ی گره‌دار از گاز است که از یک کهکشان مارپیچی به نام "اسو ۱۳۷-۰۰۱" بیرون ریخته‌اند.

این کیسه‌تنِ آسمانی که ۲۲۰ میلیون سال نوری از زمین فاصله دارد در این تصویر با جزییاتی زیبا دیده می‌شود. عنصرهای گوناگونی که این تصویر را ساخته‌اند با تلسکوپ‌های گوناگون ثبت شده‌اند. کهکشان و محیط پیرامونش را تلسکوپ فضایی هابل به تصویر کشیده؛ دم‌های آن که جریان‌های هیدروژن را می‌نمایانند و به رنگ بنفش روشن دیده می‌شوند دستاورد تلسکوپ وی‌ال‌تی هستند که آنها را با بهره از دستگاه میوز خود (MUSE) ثبت کرده؛ کانون‌های درخشانی که از تابش دی‌اکسید کربنِ درون این سامانه پدید آمده و به رنگ نارنجی-سرخ دیده می‌شوند را هم آلما آشکار کرده است.

این دنباله‌ها دستاورد پدیده‌ی شگرفی به نام تهی‌سازی در اثر "فشار رَم" یا "فشار برخوردی تهی‌کننده" است. فضای میان کهکشان‌های یک خوشه‌ی کهکشانی تهی نیست، بلکه انباشته از موادیست که رفتاری مانند یک شاره‌ی گران‌رو (viscous fluid) دارند. هنگامی که کهکشانی در این محیط مقاوم پیش می‌رود، گازهای درونش از آن بیرون کشیده می‌شوند و دنباله‌ای پشت آن می سازند که سامانه‌ای زیبا و پیچیده، مانند آنچه برای اسو ۱۳۷-۰۰۱ دیده می‌شود پدید می‌آورد (اسو ۱۳۷-۰۰۱ در خوشه‌ی کهکشانی آبل ۳۶۲۷ یا گونیا است). جهت و جایگاه دنباله روش جابجایی کهکشان را می‌نمایاند- هرچند به طور معمول کهکشان‌ها در خوشه‌های کهکشانی به سوی مرکز خود خوشه کشیده می‌شوند.

این تصویر نخستین نقشه‌ی پُروضوح از گاز مولکولی سردی که در یک سامانه‌ی "تهی‌سازی فشار رم" وجود دارد را برای ما فراهم کرده. اسو ۱۳۷-۰۰۱ یکی از نزدیک‌ترین کهکشان‌های عروس دریایی به زمین است، و به ویژه از آن رو چشمگیر است که دنباله‌های گازی بلند و کشیده‌اش در بر دارنده‌ی ویژگی‌هایی به نام "آتشگوی" است: فوران‌های ستاره‌زایی [مناطقی با ستاره‌زایی آتشین]. سازوکار دقیقی که بر شکل‌گیری ستارگان درون دنباله‌های عروس دریایی فرمان می‌راند روشن نیست و همچنان یک رازست، و بنابراین این نقشه پنجره‌ای تازه درباره‌ی شرایط موردنیاز ستاره‌زایی در چنین محیط‌های خشن و تغییرپذیری به روی ما می‌گشاید.

آرایه‌ی آلما از ۶۶ آنتن رادیویی تشکیل شده که همگی در فلات چاخناتور که بخشی از بیابان آتاکامای شیلی است و ۵۰۰۰ متر بالاتر از سطح دریاست جای دارد. آلما آسمان شب را از این جایگاه دورافتاده رصد می‌کند تا گره از رازهایی درباره‌ی چگونگی پیدایش و فرگشت کیهان -و ساکنان شگفت‌انگیز آن، از جمله اسو ۱۳۷-۰۰۱- بگشاید و آگاهی‌های بیشتری درباره‌ی ریشه‌های کیهان به ما بدهد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array - ALMA - ESO - Very Large Telescope - VLT - jellyfish - spiral galaxy - ESO 137-001 - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - hydrogen - MUSE - carbon dioxide - ram-pressure stripping - viscous fluid - Norma galaxy cluster - Earth - star formation - Chajnator plateau - Chilean Atacama Desert

منبع: eso

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه