اثبات درستی نسبیت عام با گوش دادن به "زنگ" سیاهچاله‌ها

هر کار کنیم نمی‌توانیم اشتباهی از اینشتین بگیریم! یکی از پیش‌بینی‌های نظریه‌ی نسبیت عام وی اینست که سیاهچاله‌ها اجرامی ساده‌اند- و گوش دادن به "نوای زنگ" آنها این سادگی را اثبات می‌کند.
بر پایه‌ی نسبیت عام، هر سیاهچاله را می‌توان تنها با سه ویژگی به طور کامل توصیف کرد: جرم آن، چرخش (اسپین) آن، و بار الکتریکی‌اش. در عمل تنها دو مورد نخست به کار می‌روند زیرا انتظار نداریم سیاهاله‌ها بار الکتریکی بیاندوزند.

هر اطلاعات دیگری درباره‌ی سیاهچاله‌ها، از جمله ویژگی‌های اجرامی که به درونشان فرو رفته‌اند، از این سوی افق رویداد آنها دیدارپذیر نیست. این اطلاعاتِ اضافی "مو" نامیده شده و و بنابراین این قضیه به نام "نظریه‌ی بدون مو" شناخته می‌شود.

مشاهدات ما از سیاهچاله‌ها همگی با این پنداشت سازگار بوده. ولی ماکسیمیلیانو ایزی از ام‌آی‌تی به همراه همکارانش در پی آزمایش این پنداشت به روشی متفاوت بر آمدند: با بهره از امواج گرانشی، موج‌هایی در بافت فضازمان که در اثر جابجایی اجرام بزرگ و سنگین پدید می‌آید.

می‌دانیم که هرگاه دو سیاهچاله به هم بپیوندند، تک-سیاهچاله‌ی پدید آمده باید مانند یک ناقوس "بنوازد" (زنگ بزند)، و امواج گرانشی در چندین بسامد تولید کند. درست مانند نُت زنگ یک ناقوس که بر پایه‌ی شکل ناقوس تعیین می‌شود، بسامدهای امواجی که توسط سیاهچاله تولید می‌شوند هم بر پایه‌ی جرم و چرخش آن تعیین می‌شوند. ایزی می‌گوید: «این بسامدها و طول عمرشان پیوندی ناگسستنی با شکل ناقوس دارند، پس با گوش دادن به نوای زنگ آنها می‌توانیم درباره‌ی ساختارشان آگاهی به دست آوریم.»

بسامدی که زمان بیشتری دوام می‌آورد به نام "بسامد پایه" شناخته می‌شود، ولی نت‌های کم‌عمرتر با نام فرازنواخت‌ها (overtone) هم وجود دارند. لئو اشتاین از دانشگاه می‌سی‌سی‌پی می‌گوید: «زنگ پایه مانند نوای یک جام شراب باکیفیت است، و فرازنواخت‌ها بیشتر مانند یک تلپ خفه.»

ایزی و همکارانش در پی این برآمدند که یکی از این فرازنواخت‌ها را در یک سیگنال موج گرانشی که آشکارساز لایگو سال ۲۰۱۵ دریافت کرده بود پیدا کنند. این نخستین بارست که کسی بیش از یک نواخت (tone) در یک موج گرانشی پیدا کرده‌. جرم و اسپین سیاهچاله از پیش، توسط دانشمندان لایگو بر پایه‌ی همه‌ی اطلاعاتِ درون سیگنال اندازه‌گیری شده بود. اکنون ایزی و همکارانش تنها با بهره از بسامدهای فرازنواختی که پیدا کرده‌اند، جرم و اسپین سیاهچاله را برآورد کرده‌اند.

آنها جرم سیاهچاله را حدود ۶۸ برابر خورشید و چرخش آن را حدود ۱۰۰ دور بر ثانیه به دست آوردند. این اندازه‌ها همخوانی خوبی با برآوردهای پیشین داشتند. از آنجایی که برآورد ایزی بر پایه‌ی "نظریه‌ی بدون مو" است، پس این، درست بودن این نظریه را نشان می‌دهد. به بیان دیگر، هنوز هم حق با اینشتین است.

این نتیجه منحصرا دقیق نیست. سیاهچاله هنوز هم می‌تواند تا ۲۰ درصد از نسبیت منحرف شود. ولی شانس خوبی هست که بتوان تکرارش کرد. کاترینا کاتزیوانو از بنیاد فلت‌آیرون نیویورک می‌گوید: «این نتایج از بلندترین سیگنالی از سیاهچاله‌ی دوتایی که تاکنون داشته‌ایم به دست آمده، ولی سیگنال‌های بیشتری هم هستند که هنوز بررسی نشده‌اند.» این سنجش‌ها باید به فیزیکدانان اجازه دهد تا به طور دقیق، مو داشتن یا نداشتن سیاهچاله‌ها را تعیین کنند.

گزارش این دانشمندان در نشریه‌ی فیزیکال ریویو لترز منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Einstein - general relativity - black hole - electrical charge - hair - no-hair theorem - Maximiliano Isi - Massachusetts Institute of Technology - gravitational wave - spacetime - frequency - note - fundamental - overtone - Leo Stein - University of Mississippi - LIGO - binary black hole - Katerina Chatziioannou - Flatiron Institute - New York - Physical Review Letters

تاج کوانتومی ماه!

اندازه‌ی بزرگ‌تر
این حلقه‌های رنگین‌کمانی که در این تصویر گرداگرد ماه دیده می‌شوند هاله یا تاج ماه هستند.
اگر ماه از پشت لایه‌های نازک ابر بر زمین بتابد، چنین حلقه‌ای می‌تواند پدید بیاید.
این پدیده دستاورد فرآیند مکانیک کوانتومی پراش نور توسط ریزقطره‌های جدا از هم و هم‌اندازه‌ی آب، در لایه‌ی نازک و ترانمای (شفاف) ابریست که میان چشمه‌ی نور و ما جای دارد.
از آنجایی که نورِ رنگ‌های گوناگون دارای طول موج‌های متفاوتی هستند، پراش آنها هم به گونه‌ای متفاوت انجام می‌شود و به پیدایش چنین هاله‌ی رنگین‌کمانی‌ای می‌انجامد.
تاج‌های ماه یکی از کم‌شمار پدیده‌های رنگی مکانیک کوانتومی است که به سادگی با چشم نامسلح دیده می‌شوند.
این تاج در سال ۲۰۱۴ گرداگرد قرص کامل ماه در آسمان تورین ایتالیا دیده شد. چنین تاج‌هایی به گرد خورشید هم پدید می‌آیند ولی معمولا به دلیل تابش بی‌اندازه‌ی خود خورشید، دیدنشان دشوار است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Moon - quantum mechanical - diffraction - wavelength - Lunar Corona - full Moon - Turin - Italy - corona - Sun

منبع: apod.nasa

انفجار هسته‌ای در سان‌فرانسیکو؟

خوشبختانه، همه‌ی چیزها آنگونه که به نظر می ‌رسند نیستند. روز ۱۳ سپتامبر در سان فرانسیسکوی کالیفرنیا با پدیدار شدن یک ابر قارچی در افق به پایان رسید. ولی این ابر قارچی از انفجار هسته‌ای نبود. میلا زینکووا که این پدیده را به تصویر کشیده می‌گوید: «این یک سراب غروب بود.»

وی می‌افزاید: «روز آدینه سیزدهم روز گرم و آرامی در سان فرانسیسکو بود. افق به نسبت صاف و پاکیزه بود و می‌توانستیم از روی ساحل سراب کشتی‌ها و خشکی‌های دوردست را ببینیم. این شد که تصمیم گرفتم از نشستنِ آفتاب فیلم بگیرم.»

تصمیم خوبی بود. هوای گرم، شیب دمایی نیرومند، و دستکم یک لایه‌ی وارونگی دما، تصویر خورشید که داشت غروب می‌کرد را چند لایه و دچار اعوجاج کرد. اندکی بعد خورشید به شکل یک ابر قارچی در آمد و در پی آن هم نمای مستطیلی خیره‌کننده‌ای پیدا کرد [سراب پری مورگانا-م]. ولی بهتر از این در راه بود.

زینکووا می‌گوید: «غروب آفتاب با یک "درخش سبز" (green flash) در بالای افق پایان یافت.»
این یکی به راستی کمیاب بود. بیشتر درخش‌های سبز درست در سطح دریا پدید می‌آیند. ولی این یکی با فاصله‌ی بسیار بر فراز آب شناور بود. یک تغییر شدید در شیب دما در چند هزار پایی بالای سطح دریا باعث شد اختلاف میان شکست نورهای سرخ و سبز که به طور معمول اختلاف کوچکی است بزرگنمایی شود و یک "درخش سبزِ شناور" پدید آید.»

زینکووا می‌گوید: «آخرین تصویر سراب خورشید بیش از دو دقیقه پس از زمان پیش‌بینی شده‌ی غروب در افق محو شد، که نشان می‌داد تا چه اندازه این شکست نیرومند و ناهنجار بوده. اگر"خاموشی جَوی" نبود، احتمالا باید می‌توانستم سراب خورشید را تا چند دقیقه‌ی دیگر هم ببینم.»

ویدیوی کامل زینکووا از این رویداد را می‌توانید اینجا ببینید (دور تند):
اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام یک ستاره در هفت آسمان ببینید
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
San Francisco - mushroom cloud - nuclear explosion - mirage - Mila Zinkova - inversion - sun - green flash - temperature gradient - refraction - atmospheric extinction

منبع: spaceweather

سرگذشت توفانی که آمد و مانند ماری خود را بلعید!

این توفان مانند نواری از ابرهای پرپیچ و تاب در قطب شمال کیوان دیده می‌شود
این یکی از بزرگ‌ترین و دیرپاترین توفان‌هایی بود که در سامانه‌ی خورشیدی دیده شده.
این سازند ابری توفانی که نخستین بار در سال ۲۰۱۰ در نیمکره‌ی شمالی سیاره‌ی کیوان (زحل) پدیدار شد، در آغاز پهنه‌ای بزرگ‌تر از زمین را می‌پوشاند ولی به زودی چنان گسترده شد که دور تا دور سیاره حلقه زد.
در آن هنگام، نه تنها تلسکوپ‌های روی زمین این توفان را دنبال می‌کردند، بلکه فضاپیمای کاسینی که آن زمان در مدار کیوان بود هم آن را از نزدیک زیر نظر داشت.
در این تصویرِ فروسرخ با رنگ زیف (کاذب) که در ژانویه‌ی ۲۰۱۱ گرفته شده، رنگ‌های نارنجی نشانگر ابرهای ژرفای جو سیاره‌اند ولی رنگ‌های روشن ابرهای لایه‌ی بالاتر را نشان می‌دهند.
حلقه‌های کیوان اینجا تقریبا از لبه، و مانند یک خط آبی‌رنگ افقی دیده می‌شوند. خورشید در آن هنگام از بالا، سمت چپ می‌تابید و باعث شده بود سایه‌ی تیره‌ی حلقه‌ها مانند نوارهایی تیره بر قله‌ی ابرهای سیاره بیفتد.
این توفان نیرومند که با آذرخش‌هایش، به یک چشمه‌ی نوفه‌های (نویزهای) رادیویی هم تبدیل شده بود، گمان می‌رود یک ارتباطی با تغییرات فصلی کیوان داشت، زمانی که بهار در شمال سیاره آغاز می‌شد.
این توفان پرآوازه پس از شش ماه جوش و خروش، یک دور کامل به گرد سیاره حلقه زد و با کامل شدن حلقه و رسیدن به نقطه‌ی آغازین، شروع به بلعیدن دُم خود نمود و با این کار، به گونه‌ی شگفت‌انگیزی خود را ناپدید کرد [همچون ماری که خود را از دُم ببلعد- گفتنی‌ست به این توفان نام "مار کیوان" هم داده شده بود-م].

--------------------------------------------
آنچه از آغاز درباره‌ی این توفان در وبلاگ یک ستاره در هفت آسمان خواندید، به ترتیب تاریخ:

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Storm System - Saturn - Solar System - northern hemisphere - planet - Cassini spacecraft - rings - shadow - radio noise - lightning - seasonal change - spring

منبع: apod.nasa

مهمان دیگری از سوی ستارگان آمده. ولی این یکی دُم در آورده!

این قطعا یک دنباله‌دار است.

عکس‌های رنگی تازه‌ای که از پشت تلسکوپ جمنای روی ستیغ آتشفشان موناکیای هاوایی گرفته شده نشان می‌دهد که "سی/۲۰۱۹ کیو۴" (بوریسف) یک دُم دارد. اندرو استفنز از رصدخانه‌ی جمنای که هماهنگ‌کننده‌ی این رصدها بوده می‌گوید: «ما از زمان دریافت آخرین جزییات در ۳:۰۰ بامداد ۹ سپتامبر بسیار هول و دستپاچه شده بودیم و تا ۴:۴۵ به رصد آن ادامه دادیم!»
 دنباله‌دار "سی/۲۰۱۹ کیو۴" (بوریسف). اندازه‌ی بزرگ‌تر
هزاران دنباله‌دار در سامانه‌ی خورشیدی وجود دارد، ولی این یکی موردی ویژه است. دنباله‌دار بوریسوف از فضای میان‌ستاره‌ای آمده. این دنباله‌دار که تازه یافته شده دارای مداری هذلولی با برون‌مرکزی بزرگ‌تر از ۳.۷ است. این بدین معناست که در قید خورشید نیست. در حقیقت، دنباله‌دار بوریسف با داشتن سرعت ۳۰.۷ کیلومتر بر ثانیه (۱۱۰ هزار کیلومتر بر ساعت)، سریع‌تر از آنست که به دام گرانش خورشید بیفتد. حتما از ستارگان آمده.

این نخستین بارست که یک مهمان میان‌ستاره‌ای در سامانه‌ی خورشیدی به روشنی دارای دُمی است که در اثر گازدهی درست شده. تنها مهمان میان‌ستاره‌ایِ شناخته شده پیش از این، "اومواموا" در سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ بود، یک جرم سیگار-مانند بدون گسیلش‌های دنباله‌دارگونه‌ای که نمایان باشد. در پیکره و ظاهر اومواموا اثری از برون‌دهی گاز دیده نشد، چیزی که برخی از دانشمندانِ بااعتبار را به این فکر انداخت که شاید یک کاوشگر بیگانه باشد [اینجا خواندید: * آیا واقعا یک فضاپیمای بیگانه با منظومه ما دیدار کرده بوده؟].

تصویری که رصدخانه‌ی جمنای از دنباله‌دار بوریسف گرفته نشان می‌دهد که هر چه هست، دستکم یک جرم طبیعی است.

در روز ۱۲ سپتامبر، عکاس نجومی، میشاییل یاگر از وایسن‌کرشن اتریش به کمک یک تلسکوپ ۱۲ اینچی نخستین فیلم کوتاهش را از دنباله‌دار بوریسف گرفت. به نقطه‌ی خاکستری کوچکی که نزدیک مرکز فیلم جابجا می‌شود دقت کند. این همان دنباله‌دار بوریسف است:
به نقطه‌ی خاکستری کوچکی که نزدیک مرکز فیلم جابجا می‌شود دقت کند. این همان دنباله‌دار بوریسف است. تصویر ثابت بزرگ

یاگر نوشته: «کم‌نور است زیرا هنوز بسیار از خورشید دور است- حدود ۲.۷۵ ای‌یو (یکای اخترشناسی). اگرچه دنباله‌دار بوریسف مدار شگفت‌آوری دارد، ولی تا این زمان بسیار معمولی به نظر می‌رسد، بسیار همانند دیگر دنباله‌دارهایی که در چنین فاصله‌ای دیده‌ام.»

دنباله‌دار بوریسف تازه دارد وارد سامانه‌ی خورشیدی می‌شود، بنابراین اخترشناسان زمان بسیاری برای بررسی آن در ماه‌های آینده خواهند داشت. آیا به راستی میان‌ستاره‌ای است؟ دنباله‌دارها در سامانه‌های ستاره‌ایِ دیگر از چه ساخته شده‌اند؟ پاسخ این پرسش و پرسش‌های بیشتر در آینده به دست خواهد آمد.

گفتنی‌ست این دنباله‌دار در ۳۰ اوت ۲۰۱۹ توسط ستاره‌شناس آماتور، گنادی بوریسف یافته شد. اگر رصدگر هستید و می‌خواهد دنباله‌دار بوریسف را ببینید می‌توانید ویژگی‌های مداری آن را برای هدفگیری با تلسکوپ اینجا و اینجا ببینید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
comet - Gemini telescope - Hawaii - Mauna Kea - C/2019 Q4 - Borisov - Andrew Stephens - Gemini Observatory - Solar System - Comet Borisov - interstellar - hyperbolic - eccentricity - sun - star - tail - 'Oumuamua - outgassing - Weißenkirchen - Austria - Michael Jäger

منبع: spaceweather

تلسکوپ‌ها در سیاره شازده کوچولو

گفتن ندارد که این سیاره‌ی کوچک در واقع زمین خودمانست. این تصویر یک موزاییک ۳۶۰ در ۱۸۰ درجه است و از پیوندهای دیجیتالی نماهای درست شده که در بیابان بلند آتاکامای شیلی گرفته شده بودند.
گنبدهای به ظاهر بزرگی که اینجا دیده می‌شوند جایگاه تلسکوپ‌های ۱ متریِ رصدخانه‌ی جنوبی اسپکولوس (SPECULOOS) هستند.
اگرچه نام این تلسکوپ یادآور یک بیسکوییت شیرین است، ولی در حقیقت نام آن سرواژه‌ی جمله‌ایست که به فارسی می‌شود "جستجوی سیاره‌های زیست‌پذیر که از جلوی ستارگان فراسرد می‌گذرند"، و تلسکوپی‌ست که به شکار سیاره‌های کوچک می‌پردازد.
ماموریت این تلسکوپ‌ها جستجوی کاهش‌های اندکی در نور ستارگان کوچک و فراسرد نزدیک است که در اثر گذشتن فراسیاره‌های زمین‌سانِ پیرامونشان از میان ما و آنها رخ می‌دهد [ترفند گذر که یکی از ترفندها برای پیدا کردن فراسیاره‌هاست].
در افقِ نه چندان دور، باریکه‌ی لیزری را می‌بینیم که از تاسیسات اپتیک سازگارِ رصدخانه‌ی پارانال رصدخانه‌ی جنوبی اروپا (اسو) به آسمان شلیک شده.
بخش مرکزی کهکشان راه شیری و ابرهای ماژلانی هم در آسمان شبانه‌ی این سیاره‌ی کوچک می‌درخشند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
little planet - Earth - Chilean - Atacama desert - SPECULOOS Southern Observatory - transit - terrestrial exoplanet - ultracool star - adaptive optics - laser beam - ESO - Paranal Observatory - Milky Way - Magellanic clouds

منبع: apod.nasa

کشف حباب‌های غول‌پیکر در مرکز کهکشان

مرکز کهکشان ما حباب‌های دیگر هم درست کرده. اخترشناسان به کمک تلسکوپ میرکت (MeerKAT) در آفریقای جنوبی یک جفت حباب غول‌پیکر از ذرات پرانرژی به بزرگی صدها سال نوری را بالا و پایینِ ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشان راه شیری شناسایی کرده‌اند [۱].

میرکت نسبت به گونه‌ای از امواج رادیویی به نام تابش سنکروترون حسمند است (آنها را دریافت می‌کند). این تابش از حرکت ذرات بارداری مانند الکترون به سرعت نزدیک به سرعت نور پدید می‌آید. دانشمند ایرانی، فرهاد یوسف‌زاده از دانشگاه نورث‌وسترن ایلینوی و همکارانش با بهره از این تابش به نقشه‌برداری از منطقه‌ی نزدیک مرکز کهکشان پرداختند.

آنها دو حباب غول‌پیکر را یافتند که از منطقه‌ی پیرامون ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشان، عمود بر صفحه‌ی کهکشان بیرون زده‌اند. چیزی که ذرات این حباب‌ها را شتاب داده و به چنین سرعتی رسانده باید رویدادی بی‌اندازه نیرومند بوده باشد که در میانه‌های کهکشان رخ داده.

یوسف‌زاده می‌گوید: «پاسخ این پرسش مهم چه رویدادی بود؟»

دو نظریه هست: یا سیاهچاله به مدت کوتاهی فعال شده و به یکباره مواد بسیاری را بلعیده و باعث تابش بسیار شدیدی شده بوده، و یا یک فرآیند ستاره‌زایی آتشین (ستاره‌فشانی) رخ داده و انرژی بسیاری به درون مرکز کهکشان انتشار داده بوده.

با این که دلیل پیدایش این حباب‌ها را نمی‌دانیم، ولی آنها شاید به حل یک راز کیهانی کمک کنند. حدود ۳۵ سال پیش، بیش از ۱۰۰ رشته (افروزه) از ذرات مغناطیده نزدیک مرکز کهکشان یافته شدند، و ما نه چگونگی پیدایش آنها را می‌دانیم و نه این که این همه انرژی برای تابش رادیویی را از کجا آورده‌اند با این که هیچ ارتباط روشنی هم میان آنها و اجرام پرانرژی وجود ندارد.

این پژوهشگران پی بردند که تقریبا همه‌ی این افروزه‌های درخشان درون این حباب‌ها هستند. به دلیل همترازی چشمگیر آنها، این امکان هست که همان رویداد نیرومندی که حباب‌ها را پدید آورده، این رشته‌ها را هم انرژی داده و برافروخته کرده بوده.

یوسف‌زاده می‌گوید: «این رویدادها شکل‌دهنده‌ی فرگشت هسته‌ی کهکشانمان هستند. ما با آگاهی یافتن درباره‌ی کهکشان خودمان می‌توانیم آگاهی‌های بیشتری درباره‌ی کهکشان‌های فعال‌تری که برای بررسی دقیق بسیار دورند به دست بیاوریم.»

گزارش این دانشمندان در نشریه‌ی نیچر منتشر شده است. 

--------------------------------------------
یادداشتِ "یک ستاره در هفت آسمان":
۱) گویا این حباب‌ها با حباب‌های پرتو گامای فرمی که تا ۵۰ هزار سال نوری از بالا و پایین کهکشان بیرون زده‌اند و در سال ۲۰۱۰ توسط ماهواره‌ی فرمی یافته شدند تفاوت دارد. خبر یافته شدن آنها را اینجا خوانده بودید: * کشف حباب های عظیم پرتو گاما در اطراف کهکشان راه شیری 
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
galaxy - MeerKAT - South Africa - Milky Way - supermassive black hole - radio wave - synchrotron radiation - speed of light - Farhad Zadeh - Northwestern University - Illinois - star formation - magnetized - Nature

ماه برداشت گندم در جنوب فرانسه

نزدیک‌ترین ماه کامل به هموگان پاییزی (اعتدال پاییزی) در بخشی از فرهنگ باخترزمین به نام ماه درو (ماه خرمن) شناخته شده و جشنواره‌ها و داستان‌ها و ترانه‌های ویژه‌ی بسیاری برای آن پدید آمده است.
زمان رسمی طلوع ماه دروی امسال در منطقه‌ی زمانی آمریکای شمالی روز جمعه، ۱۳ سپتامبر بود. ولی برای بیشترِ مناطق زمین، ماه درو روز ۱۴ سپتامبر (۲۳ تیر) طلوع خواهد کرد. گفتن ندارد که در یکی دو روز پیش و پس از این روز هم می‌توان ماه را در گام تقریبا پُر و کامل دید.
به هر حال هر کجای زمین که باشید، قرص ماه درو هم مانند ماه‌های کامل دیگر، درست همزمان با غروب خورشید و در نقطه‌ی مخالف آن طلوع خواهد کرد.
ماه همیشه نزدیک افق بزرگ‌تر و روشن‌تر دیده می‌شود که دلیلش توهم و خطای دید است، ولی این ماه درو تقریبا همزمان با رسیدن ماه به نقطه‌ی اَپازم (اوج) رخ می‌دهد، دورترین نقطه‌ی مدار ماه به رمین، و بنابراین ماه در آن زمان، کوچک‌ترین قرص ماه کاملِ سال خواهد بود (یک ریزماه).
تصویری که اینجا می‌بینید در ۱۵ ماه اوت (۲۴ امرداد) از کشتزاری در جنوب مرکز فرانسه و به هنگام برداشت گندم گرفته شده، با قرص کامل و روشن ماه و ابرهای زیبای رنگین‌کمانی در باختر که روی هم می‌تواند چشم‌انداز دیگری برای ماه درو باشد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Harvest Moon - equinox - North America - planet - Moon - Sun - Moon Illusion - lunar apogee - full moon - France - iridescent cloud

منبع: apod.nasa

رنگین‌کمان دوتایی زیبا در آسمان سوئد

یوران استراند که این عکس را روز ۱۲ سپتامبر از استشوند سوئد گرفته می‌گوید این زیباترین رنگین‌کمان دوتایی‌ای بود که در زندگی دیده‌ام.

کمتر کسی این نکته را می‌داند که "همه‌ی" رنگین‌کمان‌ها دوتایی‌اند. رنگین‌کمان درونی یا اصلی در اثر یک بار بازتاب درون قطره‌ها درست می‌شود. رنگین‌کمان بیرونی یا "دوّمین" (ثانویه) هم دستاورد دو بار بازتاب است. گفتنی‌ست چنان چه اینجا هم پیداست، ترتیب رنگ‌های دو رنگین‌کمان آینه‌ی یکدیگر هستند.

رنگین‌کمان‌های با درجه‌های بیشتر هم می‌توانند پدید بیایند- رنگین‌کمان‌های سومین و چهارمین که به ترتیب دستاورد بازتاب‌های سه باره و چهار باره هستند. از آنجایی که در هر بازتاب، بخشی از نور از دست می‌رود، رنگین‌کمان‌ها به ترتیب کم‌نور و کم‌نورتر می‌شوند و در نتیجه دیدنشان بر زمینه‌ی روشن آسمان دشوار و دشوارتر می‌شود.

همچنین، این رنگین‌کمان در زمان غروب پدید آمده بود و به همین دلیل یک ویژگی افزوده داشت. رنگین‌کمان‌ها همیشه دایره‌هایی هستند که مرکزشان درست نقطه‌ی مخالف خورشید در آسمانست (فاصله‌ی ۱۸۰ درجه‌ی آن). بنابراین هنگامی که خورشید در افق باختریست، مرکز رنگین‌کمان هم در افق خاوری‌ست و رنگین‌کمان مانند نیمدایره‌ای بالای افق دیده می‌شود.

استراند می‌گوید: «چون این رنگین‌کمان هنگام غروب پدید آمده بود، بالاترین رنگین‌کمانِ ممکن شده بود، ۴۲ درجه بالای افق.»

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Göran Strand - Östersund - Sweden - rainbow - sun

منبع: spaceweather

زنبق کیهانی در زمینه‌ای از غبار

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۱۱ مگ)
این ابرهای گاز و غبار میان‌ستاره‌ای در فاصله‌ی ۱۳۰۰ سال نوری از زمین، در میدان ستاره‌ایِ پربارِ صورت فلکی قیفاووس پراکنده شده‌اند. سحابی زیبای آیریس یا گل زنبق که به نام ان‌جی‌سی ۷۰۲۳ هم شناخته می‌شود در گوشه‌ی بالا، سمت چپ این میدان شکفته شده. پیکره‌ی زیبا و متقارن این گل زنبق حدود ۶ سال نوری گستردگی دارد.
البته این تنها سحابی آسمان نیست که سیمای یک گل را تداعی می کند (سحابی گل سرخ را ببینید). رنگ آبی این گل دستاورد ذرات گرد و غبار آنست که نور یک ستاره‌ی داغ آبی‌فام در آن نزدیکی را بازتابانده‌اند [پس یک سحابی بازتابی‌ست].
ولی بیشتر این چشم‌انداز که گسترگی‌اش حدود ۴ درجه است را ابرهای تیره و کدر یا در حقیقت سحابی‌های تاریک پوشانده. سمت راست تصویر دو سحابی تاریک لیندز را می‌بینیم: ال‌دی‌ان ۱۱۴۷ و ال‌دی‌ان ۱۱۵۸.
دل این ابرهای تاریک جایی‌ست که ستارگان در آن ساخته می‌شوند. این نوزادان کیهانی هنوز پشت غبارهای تاریک پنهانند ولی اگر دقت کنیم؛ می‌توانیم چند جرم هربیگ-هارو را در این غبارها شناسایی کنیم، فواره‌هایی از گازهای برافروخته که از همین نوزادان بیرون زده‌اند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
constellation Cepheus - Iris Nebula - NGC 7023 - star - LDN 1147 - LDN 1158 - Lynds Dark Nebula - Herbig-Haro

منبع: apod.nasa

کشف نخستین سیاره بیگانه‌ای که هم آب دارد و هم دمای مناسب زندگی

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
دانشمندان کالج دانشگاهی لندن (یوسی‌ال) با بهره از داده‌های تلسکوپ فضایی هابل، برای نخستین بار بخار آب را در جو یک اَبَرزمین که درون منطقه‌ی زیست‌پذیر ستاره‌اش است شناسایی کرده‌اند. این فراسیاره با نام کی۲-۱۸بی (K2-18b)، هشت برابر زمین جرم دارد و اکنون تنها سیاره‌ی فراخورشیدی یا فراسیاره‌ایست که می‌دانیم هم آب دارد و هم دمایی که مناسب زندگی است.

این نخستین بارست که جو فراسیاره‌ای در منطقه‌ی زیست‌پذیر یک ستاره با موفقیت ردیابی می‌شود. منطقه‌ی زیست‌پذیر کمربندی پیرامون یک ستاره است که سیاره‌های درون آن می‌توانند دارای آب‌های مایع سطحی باشند. گزارش این دانشمندان در نشریه‌ی نیچر آسترونومی منتشر شده است.

نویسنده‌ی نخست این پژوهش، دکتر انگلوس سیاراس می‌گوید: «یافتن آب در فراسیاره‌ای با توان زیست‌پذیری بی‌اندازه هیجان‌انگیز است. کی۲-۱۸بی یک "زمین ۲.۰" نیست زیرا بسیار سنگین‌تر از آنست و همنهش جَوی متفاوتی دارد. ولی ما را به پاسخِ یک پرسش بنیادین نزدیک‌تر می کند: آیا زمین یگانه است؟»

این دانشمندان به کمک داده‌های بایگانی هابل از سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷، و نیز الگوریتم‌های متن‌باز، نور ستاره‌ی میزبان این سیاره را هنگامی که سیاره از جلوی آن می‌گذشت و نور ستاره، توسط جو آن فیلتر می‌شد و به هابل می‌رسید بررسی کردند. داده‌ها نشانگر شناسه‌ی مولکولی بخار آب، و همچنین هیدروژن و هلیوم در جو سیاره بود.
برداشت هنری از فراسیاره‌ی کی۲-۱۸بی و جو انبوه و پُر از بخار آبش که چه بسا ابرهایی بارانی هم در آن شناور باشند
به باور این دانشمندان، مولکول‌های دیگری از جمله نیتروژن و متان هم می‌توانند آنجا باشند ولی با رصدهای کنونی دیده نمی‌شوند. برای برآورد پوشش ابری و درصد آب جَوی هم نیاز به بررسی‌های بیشتر هست.

ستاره‌ی میزبان این سیاره یک کوتوله‌ی سرخ است که با فاصله‌ی ۱۱۰ سال نوری از زمین، در صورت فلکی شیر جای دارد. با توجه به سطح بالای فعالیت این کوتوله‌ی سرخ، کی۲-۱۸بی شاید محیطی خشن‌تر از زمین داشته باشد و به احتمال بسیار در معرض پرتوهای بیشتری است.

کی۲-۱۸بی در سال ۲۰۱۵ توسط فضاپیمای کپلر ناسا یافته شده بود و یکی از صدها ابرزمینی است که تاکنون شناخته شده (ابرزمین‌ها سیاره‌هایی با جرم میان زمین و نپتون هستند). انتظار می‌رود ماهواره‌ی تس ناسا در سال‌های آینده صدها ابرزمین دیگر پیدا کند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - ESA - Hubble Space Telescope - super-Earth - habitable zone - University College London - UCL - K2-18b - Earth - planet - star - Solar System - Nature Astronomy - Angelos Tsiaras - open-source - algorithm - molecular - water vapour - hydrogen - helium - molecule - nitrogen - methane - constellation of Leo - red dwarf - Neptune - Kepler spacecraft - TESS

منبع: spacetelescope
خلاصه برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

دل روشن کیهان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
چه چیزی "سحابی قلب" را برافروخته؟
نخست بگوییم که سحابی بزرگ گسیلشی (نشری) آی‌سی ۱۸۰۵ در نمای کلی، همانند قلب انسان دیده می‌شود. این سحابی به شدت با پرتوی سرخ‌فامی که از بیشترین عنصر درونش، یعنی هیدروژن می‌تابد روشن شده. این رنگ سرخ و آن پیکره‌ی قلب-مانند، هر دو دستاورد گروه کوچکی از ستارگان در نزدیکی مرکز سحابی‌اند.
این گروه ستارگان در مرکز سحابی قلب اعضای یک خوشه‌ی باز به نام میلوت ۱۵ هستند و دارند با بادها و پرتوهای پرانرژی خود توده‌های غبار پیرامونشان را پس می‌زنند و می‌تراشند و از آنها ستون‌های غباری تماشایی می‌سازند [غبارهای تنُک‌تر کنار می‌روند و توده‌های چگال‌تر بر جا می‌مانند؛ درست همانگونه که یک پیکرتراش با تراشیدن تکه سنگی زمخت، پیکره‌ای ظریف می‌آفریند-م].
این خوشه چند ستاره‌ی درخشان با جرمی نزدیک به ۵۰ برابر جرم خورشید دارد و شمار بسیاری هم ستاره‌ی کم‌نور با جرم تنها درصدی از جرم خورشید. روزگاری یک ریز-اختروش هم عضو این خوشه بوده که میلیون‌ها سال پیش از آن به بیرون پرتاب شده و اکنون حدود ۱۳۰ سال نوری از خانه‌ی مادری‌اش دور شده.
سحابی قلب با فاصله‌ای نزدیک به ۷۵۰۰ سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی ملکه‌ی افسانه‌ای اتیوپی (کاسیوپیا، خداوند اورنگ، ذات‌الکرسی) دیده می‌شود.
از ان، در زمان گرفتن این عک یک شهاب هم از پیش‌زمینه‌ی این میدان دید گذشت و تصویرش ثبت شد (بالا، در دهلیزهای قلب). بالا و سمت راست تصویر نیز همدم سحابی قلب، یعنی سحابی کله‌ماهی دیده می‌شود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Heart Nebula - emission nebula - IC 1805 - human heart - element - hydrogen - star - open star cluster - Melotte 15 - Sun - microquasar - constellation of Cassiopeia - Queen of Aethiopia - meteor - Fishhead Nebula

منبع: apod.nasa

دریاچه‌های تیتان دستاورد انفجارهای زیرسطحی‌ هستند

اگر چندصدمیلیون سال پیش سری به تیتان، بزرگ‌ترین ماه سیاره‌ی کیوان می‌زدید، احتمالا با انفجارهایی روبرو می‌شدید که دهانه‌هایی غول‌پیکر به جا می‌گذاشتند. این دهانه‌ها به برخی از دریاچه‌های شگفت‌انگیزی از متان مایع تبدیل شدند که فضاپیمای کاسینی روی تیتان دیده، تنها دریاچه‌های شناخته شده در دنیایی بیرون از زمین.
برداشت هنری از دریاچه‌ای در قطب شمال تیتان که لبه‌هایی برجسته و ویژگی‌هایی بارو-مانند دارد؛ مانند چیزهایی که فضاپیمای کاسینی گرداگرد "دریاچه‌ی وینیپگ" روی این ماه دیده
تاکنون بیشتر مدل‌ها درباره‌ی چگونگی پدید آمدن حوضه‌های دریاچه‌های تیتان این بوده که متانِ مایع سنگ‌بسترِ تیتان را حل کرده و گودال‌هایی پدید آورده بوده. این فرآیندیست که می‌تواند برخی از دریاچه‌های تیتان که لبه‌ی صاف دارند را پدید آورده باشد- چیزی مانند آنچه دریاچه‌های گونه‌ی "کارست" روی زمین را پدید آورده. ولی فضاپیمای کاسینی ناسا پی برد که برخی از دریاچه‌های تیتان لبه‌هایی دارند که نمی‌توانند دستاورد این فرآیند باشند.

همچنین به باور جاناتان لونین و همکارانش در دانگاه کرنل نیویورک، بعیدست این دریاچه‌ها دستاورد برخورد هم باشند زیرا به جای آن که گِرد و دایره‌ای باشند، پیکره‌ای بی‌نظم دارند. به گفته‌ی این دانشمندان، این دریاچه‌ها احتمالا بازمانده‌های انفجارهایی هستند که صدها میلیون سال پیش درست زیر سطح تیتان رخ داده بوده.

لونین می‌گوید: «آنها چندان دایره‌ای نیستند، چیزی که نشانگر ترکیدن‌هایی در چند جا است، و در دهانه‌های انفجاری زمین هم دیده می‌شود.» این گونه ترکیدن‌ها روی زمین هنگامی رخ می‌دهند که تفتال (ماگمای) داغ از زیر سطح به بالا نفوذ می‌کند و با برخورد به آب خنک، منفجر می‌شود.

در تیتان، محتمل‌ترین روش برای پدید آمدن چنین انفجاری، گرم شدن مایع‌های زیرسطحی -در اثر برخورد سیارک‌ها یا در اثر تغییر در همرفت هسته‌ی این ماهِ یخ‌زده- و تبدیل آن به بخار پرفشار است. لونین می‌گوید: «متان توانایی کافی برای این کار ندارد.» اگرچه متان اکنون مایع اصلی تیتان است، ولی نمی‌تواند برای ساختن چنین دهانه‌هایی منفجر شود.

نیتروژن اما می‌تواند، و دلیلی وجود دارد بر این که تیتان در گذشته احتمالا جَوی خنک‌تر و پُرنیتروژن‌تر، با نیتروژن‌هایی زیر سطح داشته. پژوهشگران محاسبه کردند که نیتروژن انفجاری می‌توانسته بسترهای دریاچه‌ایِ شگفت‌انگیزی که امروزه می‌بینیم را پدید بیاورد.

لونین می‌گوید: «فرآیندهای چندگانه به پیدایش دریاچه‌ها روی زمین می‌انجامند، پس چرا در تیتان اینگونه نباشد؟ تیتان با داشتن فرآیندهای زمین‌شناختی چندگانه‌ای که ساختارهای سطحی پدید می‌آورند بسیار همانند زمین است، برخلاف دیگر ماه‌های سامانه‌ی خورشیدی که تنها یکی یا دو فرآیند در پدید آمدن ویژگی‌های آنها نقش دارد.» این انفجارها یک گواه دیگر بر این واقعیتند که تیتان بیش از هر ماهِ شناخته شده‌ی دیگری همانند زمین است.

پژوهشنامه‌ی این دانشمندان در نشریه‌ی نیچر جئوساینس منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Saturn - crater - methane - Earth - Titan - NASA - Cassini spacecraft - karstic lake - Jonathan Lunine - Cornell University - New York - asteroid - convection - moon - nitrogen - solar system - Nature Geoscience

پلوتو به رنگ واقعی

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۶.۵ مگ)
پلوتو واقعا چه رنگی است؟ برای یافتن پاسخ، نیاز به کار و تلاش بود.
زمانی که در سال ۲۰۱۵، فضاپیمای روباتیک نیوهورایزنز ناسا از کنار پلوتو گذشت، عکس‌های بسیاری از آن روی زمین دریافت شد، ولی با این همه، پردازش این نماهای چندطیفی و پدید آوردن تصویری نزدیک به آنچه چشم انسان می‌بیند کاری دشوار و چالش‌برانگیز بود.
دستاورد این پردازش‌ها این عکس است که سه سال پس از دریافت داده‌های خام از نیوهورایزنز منتشر شد، و پروُضوح‌ترین تصویر با رنگ واقعی است که تاکنون از پلوتو به دست آمده.
در این تصویر بخش قلب-مانند و رنگ روشنِ پلوتو را می‌بینیم که به نام "منطقه‌ی تامبا" شناخته می‌شود [برگرفته از نام یابنده‌ی این سیاره‌ی کوتوله، کلاید تامبا- م]. لوب باختری این قلب (سمت چپ) را دشت یا فلاته‌ی اسپوتنیک تشکیل داده، دشتی پوشیده از یخ نیتروژن که به گونه‌ی نامنتظره‌ای هموار است
نیوهورایزنز به ما نشان داد که سطح پلوتو دارای پیچیدگی شگفت‌انگیزی است و از چندین منطقه با تفاوتِ آشکار در رنگ‌هایشان تشکیل شده.
ولی روی هم رفته پلوتو جرمی تقریبا قهوه‌ای‌رنگ است. بیشترِ این رنگ دستاورد فرآیندی‌ست که در چند گام انجام می‌شود:

۱) پرتو فرابنفش خورشید مولکول‌های متان را در بالای جو پلوتو می‌شکند. ۲) این به ساخته شدن هیدروکربن‌های پیچیده، مانند اتیلن و استیلن می‌انجامد. ۳) با سرد و چگالیده شدن این مولکول‌ها، ذرات یخ و درنتیجه ریزگرد پدید می‌آید. ۴) این ریزگردها با واکنش شیمیایی به تولین تبدیل می‌شوند و با رسیدن به سطح پلوتو، آن را تیره می‌کنند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Earth - New Horizons - Pluto - multi-spectral - Tombaugh Regio - Sputnik Planitia - nitrogen - dwarf-planet - methane - ultraviolet - Sun

منبع: apod.nasa

همسایه غول‌پیکر ما

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
تا چقدر دور را می‌توانید ببینید؟ 
دورترین جرمی که چشم نامسلح انسان می‌تواند آن را به سادگی ببیند ام۳۱ است، کهکشان بزرگ زن در زنجیر یا آندرومدا در فاصله‌ی بیش از دو میلیون سال نوری زمین.
این کهکشان مارپیچی با همه‌ی بزرگی‌اش، بدون تلسکوپ تنها مانند تکه ابری کوچک و کم‌نور در صورت فلکی زن در زنجیر دیده می‌شود.
ولی در این تصویر خیره‌کننده‌ی تلسکوپی که از پیوند دیجیتالی داده‌هایی با نوردهی ۶-ساعته به دست آمده، به آسانی می‌توان هسته‌ی زرد درخشان، رگه‌های تیره‌ و تاب‌خورده‌ی غبار، بازوان مارپیچی روشن و آبی‌فام، و سحابی‌های گسیلشی سرخ‌فامِ این کهکشان را که نزدیک‌ترین کهکشان بزرگ به راه شیری است شناسایی کرد.
این روزها دیگر حتی کسانی که برای سرگرمی آسمان را رصد می‌کنند می‌دانند که کهکشان‌های بزرگی مانند ام۳۱ در کیهان بی‌شمارند، ولی در حقیقت ۱۰۰ سال بیشتر نیست که دانشمندان به طور جدی درباره‌ی این پنداشت بنیادی به بحث پرداخته‌اند: این که آیا این "سحابی‌‌های مارپیچی" تنها ابرهایی در کهکشان خودمانند یا این که "جزیره‌های کیهانی"اند- کهکشان‌هایی پر از ستاره همانند راه شیری؟
این موضوع در مناظره‌ی تاریخی شپلی-کرتیس در سال ۱۹۲۰ (Great Debate) به بحث و گفتگو گذاشته شد، و سرانجام رصدهای بعدی نقطه‌ی پایانی بر این گفتگو گذاشتند و نشان دادند که "زن در زنجیر" هم بیرون از راه شیری‌ست و کهکشانی مانند آنست، و این چیزی بود که نشان می‌داد جهان هستی بسیار گسترده‌تر از چیزیست که تا آن زمان پنداشته می‌شد.

عکاس این تصویر زیبا: امیرحسین ابولفتح

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
M31 - Andromeda Galaxy - spiral galaxy - constellation Andromeda - spiral arm - emission nebula - Milky Way Galaxy - island universe - Shapley-Curtis debate -  Amir H. Abolfath

منبع: apod.nasa

دنباله‌دارهایی که این هفته از کنار هم گذشتند

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این هفته دو دنباله‌دار مسیر یکدیگر را در صورت فلکی بره قطع کردند.

خوزه چمبو که این عکس را از پشت یک تلسکوپ کنترل از راه دور (آی‌تلسکوپ) در می‌هیل نیومکزیکو از آنها گرفته می‌گوید: «روز ۷ سپتامبر، دنباله‌دار سی/۲۰۱۸ ان۲ (ASASSN) و دنباله‌دار ۲۶۰پی/مک‌نات در این میدانِ پر از کهکشان‌های ریز با هم دیدار کردند.»

وی می‌افزاید: «در نزدیک‌ترین فاصله، جدایی دو دنباله‌دار از هم تنها ۱۰ دقیقه‌ی قوس بود. ولی نزدیکی آنها تنها ترفند چشم‌انداز بود. دنباله‌دار مک‌نات (پایینی) ۰.۶ ای‌یو از زمین فاصله داشت ولی فاصله‌ی ای‌ا‌س‌ای‌ا‌س‌ا‌‌س‌ان (بالایی) ۲.۶ ای‌یو بود. به بیان دیگر، آنها حدود ۳۰۰ میلیون کیلومتر، یعنی دو برابر فاصله‌ی زمین-خورشید از هم دور بودند.»

ای‌یو (AU) یا یکای اخترشناسی هم‌ارز فاصله‌ی میان زمین تا خورشید (۱۴۹ میلیون کیلومتر) است.

مک‌نات یک دنباله‌دار خانواده‌ی مشتری با دوره‌ی مداری ۷.۰۸ ساله است ولی ای‌اس‌ای‌اس‌ا‌س‌ان مداری هذلولی دارد و بنابراین دیگر هرگز به این سو بازنمی‌گردد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
comet - constellation Aries - Comet C/2018 N2 - ASASSN - Comet 260P/McNaught - galaxy - José J. Chambó - iTelescope - Mayhill - New Mexico -  AU - Earth - sun

منبع: spaceweather

دیدار یازدهم جونو با مشتری

اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام و یا توییتر یک ستاره در هفت آسمان تماشا کنید

فضاپیمای روباتیک جونوی ناسا همچنان مدارهای بسیار کشیده‌ی ۵۳ روزه‌ی خود به گرد بزرگ‌ترین سیاره‌ی سامانه‌ی خورشیدی را ادامه می‌دهد.
[جونو در هر دور مداری، به مشتری نزدیک می‌شود و از کنار آن می‌گذرد. این بخش از مسیر و این گذر، به نام "پیرامشتری" (perijove) خوانده می‌شود-م]
در این ویدیوی زمان‌گریز، پیرامشتریِ یازدهم را که در اوایل سال ۲۰۱۸ انجام شده بود می‌بینیم، یازدهمین باری که جونو از زمان جایگیری‌اش در مدار مشتری در نیمه‌های ۲۰۱۶ تاکنون از کنار این سیاره گذشته.
فیلم که بهبود رنگ‌ داده شده، از پیوند ۳۶ عکسی که جونو با دوربین جونوکم خود در زمانی حدود چهار ساعت گرفته بود به دست آمده.
در آغاز فیلم، مشتری بالا می‌آید و وارد میدان دیدِ جونو که از سمت شمال آمده می‌شود. با رسیدن جونو به نزدیک‌ترین دیدگاه -فاصله‌ی حدود ۳۵۰۰ کیلومتری قله‌ی ابرهای سیاره- نماهایی با جزییات خیره‌کننده از این سیاره‌ی بزرگ نمایان می‌شود.
در فیلم، جونو از فراز منطقه‌های روشن و کمربند‌ه تیره‌ی ابرهایی که به گرد سیاره حلقه زده‌اند، و همچنین توفان‌های چرخان پرشماری که بسیاری از آنها بزرگ‌تر از توفندهای زمینی‌اند می‌گذرد.
با پایان یافتن عملیات پیرامشتری، جونو از این سیاره دور می‌شود و در این هنگام ابرهای شگفت‌انگیزی که جنوب مشتری را پوشانده‌اند نمایان می‌شوند.
جونو برای دستیابی به داده‌های علمی موردنظر به اندازه‌ای به مشتری نزدیک می‌شود که دستگاه‌هایش زیر بمباران سطح بسیار بالایی از پرتو قرار می‌گیرند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Jupiter - NASA - Juno - Solar System - planet - perijove - time-lapse - JunoCam - zone - belt - hurricane - Earth

منبع: apod.nasa

تفاوت اختروش‌های آبی و اختروش‌های سرخ

اگرچه رنگ‌های اجرام کیهانیِ شگفت‌انگیزی که به نام اختروش شناخته می‌شوند ساده و ابتدایی به نظر می‌رسد، ولی دلایل علمی پشت این رنگ‌ها تا اندازه‌ای پیچیده است.
 اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام و یا توییتر یک ستاره در هفت آسمان تماشا کنید

گروهی از دانشمندان دانشگاه دورام بریتانیا می‌گویند گامی را در فرگشت اختروش‌ها یافته‌اند که می‌تواند بینش بیشتری درباره‌ی این اجرام شگفت‌انگیز به ما بدهد. گفتنی‌ست اختروش‌‌ها کهکشان‌هایی هستند که یک ابرسیاهچاله‌ی بسیار فعال در مرکز خود دارند.

اختروش‌ها هم مانند کتاب‌های کودکانه‌ی دکتر زوس، نام‌های ساده‌ای دارند: اختروش سرخ و اختروش آبی.

در گزارش مقامات دانشگاه دورام آمده که بیشتر اختروش‌ها ته‌رنگ آبی دارند، ولی اینجا باید یک راز اخترشناسی را در نظر گرفت: بیشتر اخترو‌ش‌ها را اگر از پشت ابرهای کدر گاز و غبار به آنها نگاه کنیم سرخ‌تر به نظر می‌رسند. بر پایه‌ی این گزارش: «دیدگاه قراردادی برای اختروش‌های سرخ اینست که آنها در واقع آبی هستند ولی خط دید ما با آنها زاویه دارد.» ولی پژوهشگران به رهبری لیزلکه کلینت، دانشجوی دکترای دانشگاه دورام می‌گویند اینجا توضیح بسیار متفاوتی وجود دارد.

به گفته‌ی آنها، اختروش‌های سرخ "احتمالا دستاورد یک گام کوتاه ولی پرخشونت در فرگشت کهکشان‌ها هستند، زمانی که سیاهچاله‌شان دارد انرژی بسیار هنگفتی به گاز و غبار پیرامونش پس می‌زند." این گسیل انرژی هر گاز و غباری که در آن نزدیکی هست را می‌روبد و با خود می‌برد، و یک اختروش آبی پشت سرش به جا می‌گذارد.

این دانشمندان با بررسی ۱۰ هزار اختروش سرخ و آبی که در گام‌های گوناگون فرگشت بودند به این نتیجه‌ی تازه رسیدند. بر پایه‌ی این گزارش، یافته‌های آنها شاید بتواند درباره‌ی چگونگی ساخته شدن کهکشان‌ها در کل هم چیزهایی را روشن کند:«چشمداشت [ِ دانشمندان] اینست که گسیلش بسیار فراوان انرژی از سیاهچاله گازهایی که برای ساختن ستاره نیازست را پراکنده و نابود می‌کند. بدون گاز، کهکشان‌ها نمی‌توانند رشد کنند- بنابراین اختروش به گونه‌ی کارآمدی با نابود کردنِ همان چیزی که کهکشانش برای زیستن نیاز دارد، به زندگی آن پایان می‌دهد.»


--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Durham University - UK - quasar - galaxy - black hole - Dr. Seuss - Lizelke Klindt - Monthly Notices of the Royal Astronomical Society

منبع: Space.com

درون غار گرگ

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۸.۸ مگ)
سحابی بازتابی رازگونه‌ای که با عنوان‌های "وی‌دی‌بی ۱۵۲" یا "سی‌ئی‌دی ۲۰۱" رده‌بندی شده جرمی بسیار کم‌نور است. این سحابی در نوک یک سحابی تاریکِ بلند به نام بارنارد ۱۷۵، که در یک مجموعه‌ی غبارآلود که همچنین با نام غار گرگ هم شناخته می‌شود جای دارد.
این شبح کیهانی که در مرکز این تصویر تلسکوپی میدان‌گسترده جای دارد، با فاصله‌ی حدود ۱۴۰۰ سال نوری از ما، در شمال کهکشان راه شیری و در صورت فلکی شاهانه‌ی قیفاووس دیده می‌شود.
‌همه‌ی این ابرهای غبار میان‌ستاره‌ای در لبه‌ی یک ابر مولکولی بزرگ جای دارند و بخش‌هایی از آنها جلوی نور ستارگان پشتشان را گرفته و تیره دیده می‌شوند [سحابی تاریک]، و بخشی دیگر هم با بازتاب و پراکندن نور ستارگانِ درونشان، به رنگ آبی در آمده‌اند [سحابی بازتابی].
بخشی از غبار هم گویا از نور فرابنفش یک ستاره اندکی برافروخته و با سرخی کم‌جانی روشن شده است [سحابی گسیلشی]. اگرچه ستارگان در دل ابرهای مولکولی به دنیا می‌آیند، ولی این ستاره به نظر می‌رسد به گونه‌ای شانسی گذرش به این منطقه افتاده و وارد این ابرها شده، زیرا سرعتش با سرعت ابر یکسان نیست.
بالا، سمت راست چارچوب هم به سادگی می‌توانید یک سحابی تاریک فشرده‌ی دیگر به نام "ال‌دی‌ان ۱۲۲۱" را ببینید. درست زیر مرکز هم سحابی سیاره‌ایِ (سیاره‌نمای) "دنگل-هارتل ۵" که نمایی رنگارنگ‌تر دارد دیده می‌شود.
رد سرخ‌فام و کم‌جانی که از پسماندهای یک ابرنورختر کهن می‌آید را هم می‌توان در این چشم‌انداز، در برابر این مجموعه‌ی پرغبار دید (از پایین، سمت راست تا بالا، سمت چپ).

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
VdB 152 - Ced 201 - dark nebula - Barnard 175 - Wolf's Cave - Milky Way - constellation Cepheus - molecular cloud - interstellar dust - star - Ultraviolet - luminescence - LDN 1221 - planetary nebula - Dengel-Hartl 5 - supernova remnant

منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه