طیف صدها کهکشان دوردست در یک تصویر

زمان در دوردست‌های کیهان به نظر می‌رسد کند پیش می‌رود.
نوری که دچار "فراخش یا اتساع زمان" شده به بخشِ سرخِ طیف می‌گراید (پدیده‌ی سرخگرایی یا انتقال به سرخ)، و همین به اخترشناسان تواناییِ این را می‌دهد تا با بهره از کُند شدن زمان کیهانی، فاصله‌های دراز کیهان را اندازه بگیرند.
در این تصویر، نور کهکشان‌های دوردست به رنگ‌های (طیف‌های) تشکیل دهنده‌اش تجزیه شده، و به اخترشناسان امکان داده تا سرخگرایی کیهانی را برای خطوط طیفیِ شناخته شده اندازه بگیرند
تازگیِ این تصویر در اینست که فاصله‌ی زمین تا صدها کهکشان را می‌توان تنها به کمک یک نما اندازه گرفت، برای نمونه در این تصویر که به کمک طیف‌نگار نور دیدنی چندجرمی (ویموس، VIMOS) در تلسکوپ بسیار بزرگ (وی‌ال‌تی) در شیلی به دست آمده.
بررسی پراکندگی (توزیع) اجرام دوردست فضا به دانشمندان بینشی درباره‌ی چگونگیِ پیدایش، خوشه‌بندی، و فرگشت ستارگان و کهکشان‌ها در روزگار آغازین کیهان را می‌دهد.
این طیف‌ها به جز سرخگرایی که سنجشی از زمان است، به اخترشناسان این اجازه را هم میدهند تا وضعیت گازها و ستارگان در هر یک از این کهکشان‌ها را ازیابی کنند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
spectrum - redshift - time-slowing - spectral line - Visible MultiObject Spectrograph - VIMOS - Very Large Telescope - VLT - Chile - star - galaxy

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

"هواپیمای فضایی" از کنار ناهید می‌گذرد

می‌دانستید یک "هواپیمای فضایی" در مداری به گرد زمین می‌گردد؟ این فضا-هواپیما، ریز-شاتل نیروی هوایی آمریکا، بویینگ ایکس-۳۷ است.

دو شب پیش، کوین فاتر از براکویل در انتاریو این فضا-هواپیما را که داشت از کنار سیاره‌ی ناهید می‌گذشت به تصویر کشید. فاتر می‌گوید: «ماهواره‌ی دیگر در ویدیو ماهواره‌ی سائوکم ۱-بی (SAOCOM 1-B) است که از بالای ناهید گذشت.»

ایکس-۳۷ یک فضاپیمای روباتیک نیمه-سری است که همانندی‌هایی با شاتل فضایی قدیمی دارد. در حقیقت این هواپیمای فضایی در آغاز در سال ۱۹۹۹ به عنوان یکی از پروژه‌های ناسا به کار گرفته شده بود و سپس در سال ۲۰۰۴ به وزارت دفاع ایالات متحده‌ی آمریکا منتقل شد. ایکس-۳۷ از آوریل ۲۰۱۰ تاکنون به گردش‌های دوره‌ای در مدار زمین می‌پردازد، با پروازهایی که در برخی از آنها تا ۷۸۰ روز در مدار می‌ماند. تازه‌ترین ماموریت، ماموریت ششم، در ۱۷ می ۲۰۲۰ با پرتاب بر دوش یک موشک اتلس ۵ آغاز شد.

اوایل این ماه، چین هم نخستین هواپیمای فضایی خود را پرتاب کرد، ظاهرا برای همگام شدن با ایکس-۳۷. نمونه‌ی چینی که آن هم مانند شاتل فضایی بازنشسته‌ی ناسا است نخستین پرواز آزمایشی‌اش را که یک پرواز دو روزه در مدار نزدیک زمین بود در روز ۶ سپتامبر به پایان رساند و در "جایی" از خاک چین فرود آمد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies

twitter.com/1star_7sky


واژه‌نامه:

Earth - US Air Force - Boeing X-37 - shuttle - Kevin Fetter - Brockville - Ontario - planet - Venus - SAOCOM 1-B - NASA - space shuttle - United States Department of Defense - Atlas V - China - space plane - low-Earth orbit


منبع: spaceweather

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

در ژرفای شکارچی

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

شکارچی صورت فلکی آشنایی‌ست.
جایگاه ظاهری ستارگان این صورت فلکی دارای الگوی دوبُعدی بسیار شناخته شده‌ای در گنبد آسمان شبانه‌ی زمین است. ولی شکارچی شاید در این نمای سه‌بُعدی چندان آشنا به نظر نیاید.
در این تصویر، جایگاه‌های نسبی ستارگان درخشان شکارچی، و همچنین فاصله‌های دیدگشتی (اختلاف منظری) آنها که با بهره از داده‌های کاتالوگ ماهواره‌ی هیپارکوس به دست آمده بازسازی شده است.
دورترین ستاره‌ی نشان داده شده ستاره‌ی اپسیلون شکارچی (نیام) است.
نیام ستاره‌ی میانی از سه ستاره‌ایست که از چشم ما، کمربند شکارچی را در آسمان زمین ساخته‌اند و حدود ۲۰۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد، تقریبا ۳ برابر دورتر از دو ستاره‌ی کناریش در کمربند، یعنی ستارگان زتا شکارچی (نطاق) و دلتا شکارچی (منطقه).
اگرچه ستارگان پای شکارچی و شبان‌شانه (ابط‌الجوزا) در آسمان سیاره‌ی زمین درخشان‌تر دیده می‌شوند، ولی در حقیقت درخشش ذاتی (بزرگا یاقدرِ مطلقِ) ستاره‌ی دورترِ نیام از همه‌ی ستارگان آشنای شکارچی بیشتر است.
در کاتالوگ هیپارکوس، خطاهای سنجش دیدگشت برای ستارگان شکارچی می‌تواند هم‌ارز خطاهای فاصله به اندازه‌ی حدود ۱۰۰ سال نوری باشد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
Orion - constellation - star - planet - Earth - 3D - Hipparcus - parallax - Alnilam - Orion's belt - Alnitak - Mintaka - Rigel - Betelgeuse - absolute magnitude

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

آرپ ۷۸، کهکشانی شگفت‌انگیز

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
کهکشان مارپیچی شگفت‌انگیز و ویژه‌ی آرپ ۷۸ در مرزهای صورت فلکی بره و به فاصله‌ی ۱۰۰ میلیون سال نوری از زمین، در فراسوی ستارگان و سحابی‌های کهکشان راه شیری جای دارد.
این کهکشان که با نام ان‌جی‌سی ۷۷۲ نیز شناخته می‌شود، جزیره‌ای کیهانی به پهنای بیش از ۱۰۰ هزار سال نوری است و در این تصویر پرجزییات کیهانی، تک بازوی مارپیچی برجسته‌ی بیرون‌زده‌اش را به رخ ما می‌کشد.
کهکشان فشرده‌ی ان‌جی‌سی ۷۷۰ که درخشان‌ترین همدم از میان چندین همدم آرپ ۷۸ است در این تصویر بالا و سمت راست این مارپیچی بزرگ دیده می‌شود. نمای بیضیگون و افشانِ ان‌جی‌سی ۷۷۰ به زیبایی با یکی از ستارگان تابناک راه شیری که با تیزی‌های پراش در پیش‌زمینه‌ی عکس دیده می‌شود در زردفامی برابری می‌کند.
بازوی مارپیچی بزرگ آرپ ۷۸ که با رگه‌های گسترده‌ی غبار و ردیف‌های خوشه‌های ستارگان جوان و آبی‌فام آراسته شده به احتمال بسیار دستاورد برهم‌کنش‌های کشند گرانشی.
به نظر می‌رسد جریان‌های کم‌نوری از ماده، آرپ ۷۸ را به کهکشان‌های همدم نزدیکش پیوند داده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
Arp 78 - peculiar galaxy - spiral galaxy - constellation Aries - star - nebula - Milky Way galaxy - NGC 772 - spiral arm - companion galaxy - NGC 770 - elliptical - star cluster - gravitational tidal interaction

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

نبرد یک رصدخانه تاریخی با آتش

اخترشناسان نگران رصدخانه‌ی کوه ویلسون هستند، و این عکس چرایی‌اش را می‌گوید. دیشب، یک وبکم خودکار شعله‌هایی را به تصویر کشید که از پای تپه‌ای درست زیر برج خورشیدی ۱۵۰ پایی رصدخانه زبانه کشید.

آتشسوزی بابکت (Bobcat Fire) که روز ۶ سپتامبر جنگل ملی انجلیز آغاز شد، اکنون مهارش از دست رفته و دارد این رصدخانه‌ی تاریخی را تهدید می‌کند. فاصله‌ی آن تا این تاسیسات در بعد از ظهر سه‌شنبه به کمتر از ۵۰۰ پا رسیده بود. آتش‌نشانان با بهره از ترفندهای گوناگون آن را نجات دادند، از جمله با کندن نواری با دست و با بولدوزر، تنظیم پس‌زنش‌های راهبردی (backfire، در حقیقت این عکس می‌تواند یک پس‌زنش باشد)، و پاشیدن آب از هواپیماها. پس از گذراندن دو شب دلهره‌آورِ نبرد با آتش، این رصدخانه همچنان پابرجاست.

تاثیر رصدخانه‌ی کوه ویلسون بر دانش اخترشناسی چیزی نیست که به آسانی نادیده گرفته شود. ادوین هابل برای کشف گسترش (انبساط) کیهان از تلسکوپ ۱۰۰ اینچی این رصدخانه، که بزرگ‌ترین تلسکوپ جهان از ۱۹۱۷ تا ۱۹۴۹ بود بهره گرفت. فریتس تسوئیکی [در همین جا] به شواهدی درباره‌ی ماده‌ی تاریک دست یافت. و و جرج الری هیل با کمک برج خورشیدی همین رصدخانه نشان داد که لکه‌های خورشیدی جزیره‌های غول‌پیکری از مغناطیس شناور در سطح خورشیدند.

این رصدخانه همچنان در خطر است. برای آتش‌نشانان که به سختی برای نجات آن می‌کوشند بهترین آرزوها را داریم.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies

twitter.com/1star_7sky


واژه‌نامه:

Mt. Wilson Observatory - webcam - Solar Tower - Bobcat Fire - Angeles National Forest - bulldozer - backfire - Edwin Hubble - Fritz Zwicky - dark matter - George Ellery Hale - sunspot - magnetism - sun - firefighter

منبع: spaceweather

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

تصویر تازه و خیره‌کننده هابل از مشتری و اروپا

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این تازه‌ترین تصویر تلسکوپ فضایی هابل از سیاره‌ی مشتری است که در روز ۲۵ اوت ۲۰۲۰ گرفته شده، زمانی که این سیاره در فاصله‌ی ۶۵۳ میلیون کیلومتری زمین بود. دیدِ روشن هابل گزارشی به‌روز شده از وضعیت جو پرآشوب این سیاره‌ی غول‌پیکر به پژوهشگران می‌دهد، از جمله یک توفان چشمگیر تازه، و یک عموزاده‌ی لکه‌ی سرخ بزرگ که دوباره دارد رنگش را تغییر می‌دهد. این تصویر تازه همچنین اروپا، ماه یخزده‌ی مشتری را هم در بر دارد.

یکی از ویژگی‌های خیره‌کننده‌ای که در این تصویر دیده می‌شود در عرض‌های شمالی میانه‌ی سیاره است- یک توفانِ کشیده‌ی روشن سفیدرنگ که با سرعت ۵۶۰ کیلومتر بر ساعت در حرکت است. این توفان از ۱۸ اوت ۲۰۲۰ خروش خود را آغاز کرده، از آن هنگام تاکنون یکی دیگر هم پدیدار شده است.
تصویر تازه‌ی چند-طول موجی در طیف‌های
فرابنفش/دیدنی/فروسرخ-نزدیک که تلسکوپ
هابل در ۲۵ اوت ۲۰۲۰ ازمشتری گرفت

اگرچه بروز و پدیدار شدن توفان‌ها در این منطقه پدیده‌ای رایج است -اغلب چند تا با هم- ولی این یکی به نظر می‌رسد نسبت به توفان‌های دیده شده‌ی پیشین، ساختارهای بیشتری پشتش باشد. چند توده‌ی کوچک و تیره، با چرخش پادساعتگرد که  در گذشته دیده نمی‌شدند [تازه‌اند] هم پشت سرش می‌آیند. به گمان پژوهشگران این شاید آغاز یک لکه‌ی دیرپا در نیمکره‌ی شمالی باشد که چه بسا با لکه‌ی سرخ بزرگِ افسانه‌ای که بر نیمکره‌ی جنوبی مشتری فرمان می‌راند هماوردی کند.

این تصویر هابل به ما نشان می‌دهد که لکه‌ی سرخ بزرگ که گردشی پادساعتگرد در نیمکره‌ی جنوبی مشتری دارد، با پیشروی در ابرهای جلویش آبشاری از نوارهای سفید و نخودی پدید می‌آورد. لکه‌ی سرخ بزرگ اکنون به فام‌های سرخ است، با هسته و بیرونی‌ترین نوارش که پررنگ‌تر از جاهای دیگرش هستند.

به گفته‌ی پژوهشگران، پهنای کنونی لکه‌ی سرخ بزرگ حدود ۱۵۸۰۰ کیلومتر است، به اندازه‌ی کافی بزرگ برای آن که بتواند زمین را ببلعد. این ابَر-توفان با توجه به عکس‌های تلسکوپی که تاریخشان به سال ۱۹۳۰ برمی‌گردد، همچنان دارد کوچک‌تر می‌شود، ولی گویا نرخ کوچک شدنش آهسته‌تر شده. دلیل این آب رفتن هنوز به کلی یک راز است.
شود

پژوهشگران پی برده‌اند که گویا یک ساختار دیگر هم تغییر کرده: بیضی بی‌ای (Oval BA) که اخترشناسان به آن لکه‌ی سرخ کوچک (جونیور) هم می‌گویند و اینجا درست زیر لکه‌ی سرخ بزرگ دیده می‌شود. این ساختار که در سال ۲۰۰۶ به رنگ سرخ در آمده بود، چند سالیست که دارد کمرنگ می‌شود و اکنون دوباره به رنگ آغازینش که سفید بود درآمده. هر چند که هسته‌اش گویا دارد رو به تیرگی می‌رود و رنگی سرخ به خود می‌گیرد. این می‌تواند نشانگر بازگشتِ رنگِ لکه‌ی سرخ کوچک به چیزی همسان با رنگ عموزاده‌اش باشد.
سمت چپ: تصویری که تلسکوپ فضایی هابل در ۲۵ اوت ۲۰۲۰ در طیف دیدنی (مریی) از سیاره‌ی مشتری گرفت. سمت راست: تصویری چندطول موجی از مشتری که تلسکوپ فضایی هابل در همان روز در طیف فرابنفش/دیدنی/فروسرخ-نزدیک گرفت. این چارچوب در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در تصویر هابل می‌بینیم که مشتری دارد ابرهای سفید فراز بالایش را پاکسازی می‌کند، به ویژه در راستای استوای سیاره که با یک مه‌دودِهیدروکربنیِ  نارنجی‌رنگ پوشیده شده.

اروپا، ماه یخ‌زده‌ی مشتری در سمت چپ این غول گازی دیده می‌شود. به باور دانشمندان، اروپا میزبان اقیانوسی [از آبِ] مایع زیر پوسته‌ی یخی‌اش است، چیزی که این ماه را به یکی از هدف‌های اصلی برای جستجوی دنیاهای زیست‌پذیرِ بیرون از زمین تبدیل کرده است. در سال ۲۰۱۳ خبر آمد که تلسکوپ فضایی هابل بیرون زدنِ توده‌هایی از بخار آب را از سطح سخت اروپا دیده. یک یا چند تا از این توده‌های منطقه‌ای نزدیک قطب جنوب آن بودند. کاوشگر ماه‌های یخی مشتری (جوس، JUICE)، فضاپیمای سازمان فضایی اروپا که برای پرتاب در ۲۰۲۲ برنامه‌ریزی  شده هدف دارد تا مشتری و سه تا از بزرگ‌ترین ماه‌هایش را بررسی کند: گانیمد، کالیستو، و اروپا.

هابل همچنین در ۲۵ اوت ۲۰۲۰ یک تصویر تازه‌ی چند-طول موجی در طیف‌های فرابنفش/فروسرخ-نزدیک/دیدنی (مریی) از مشتری گرفت که دیدگاهی کاملا تازه از این غول گازی به پژوهشگران می‌دهد. داده‌های تصویری فروسرخ-نزدیکِ هابل، در پیوند با داده‌های فرابنفش، نمای همه‌رنگی (پانکروماتیک) بی‌همتایی از آن فراهم می‌کند که بینش‌هایی درباره‌ی فرازا و پراکندگی ریزگردها و ذرات این سیاره به ما می‌دهد. این کامل‌کننده‌ی تصویر هابل در نور دیدنی است که الگوهای همیشه در تغییرِ ابرهای آن را نشان نمایان می‌کند.
بیضی بی‌ای (Oval BA) در سال ۲۰۰۰ پدیدار شد. این توفان در آغاز سفیدرنگ بود ولی در سال ۲۰۰۶ به رنگ سرخ در آمد و لقب لکه‌ی سرخ کوچک را گرفت. این عکسی‌ست که تلسکوپ فضایی هابل در سال ۲۰۰۶ از آن گرفته بود- تصویر بزرگ‌تر
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
Jupiter - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - planet - Earth - Great Red Spot - moon -  Europa - latitude - Oval BA - Red Spot Jr. - equator - hydrocarbon - smog - gas giant - habitable world - JUpiter ICy moons Explorer - Ganymede - Callisto - wavelength - ultraviolet - visible - infrared - panchromatic - haze

منبع: spacetelescope
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

چرخه خورشیدی ۲۵ رسما آغاز شده



شفق‌های چرخه‌ی خورشیدی ۲۵. فنلاند، ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۰

روند کلی داده‌های ماهانه از شمار لکه‌های خورشیدی اکنون این را تایید کرده که خورشید در دسامبر ۲۰۱۹ به کمینه‌ی فعالیت در چرخه‌ی تقریبا ۱۱ ساله‌اش رسیده بوده و بنابراین چرخه‌ی خورشیدی ۲۵ به طور رسمی در آن هنگام آغاز شده است.
در نیمه‌ی سمت راستِ این تصویر قرص خورشید را در زمانِ همان کمینه‌ی فعالیت می‌بینیم.
نیمه‌ی سمت چپ بر خلاف آن، خورشیدی فعال را در زمانی که به عنوان بیشینه‌ی چرخه‌ی خورشیدی ۲۴ شناخته شد نشان می‌دهد، آوریل ۲۰۱۴.
هر دو عکس توسط فضاپیمای "رصدخانه‌ی پویایی‌شناسی خورشیدی" در طیف نهایت-فرابنفش گرفته شده‌اند و حلقه‌های تاجی و مناطق فعال را در نورِ اتم‌های آهنِ به شدت یونیده نشان می‌دهند.
چرخه‌ی ۲۴ که دگرگونی‌های آب و هوای فضا پیرامون سیاره‌مان را برمی‌انگیخت چرخه‌ای به نسبت آرام بود و به چشمداشت کارشناسان، در چرخه‌ی ۲۵ نیز خورشید آرامی را خواهیم داشت.
انتظار می‌رود بیشینه‌ی فعالیت خورشیدی در چرخه‌ی ۲۵ در ژوییه‌ی ۲۰۲۵ خواهد بود.
چرخه‌ی خورشیدی ۱، نخستین چرخه‌ی خورشید که بر پایه‌ی نخستین داده‌های شمارش لکه‌های خورشید تعیین شده، از یک کمینه در فوریه‌ی ۱۷۵۵ آغاز می‌شود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
Solar Cycle - sunspot - solar activity - Sun - ultraviolet - Solar Dynamics Observatory - corona - active region - ionized - iron - atom - planet

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

سنگپاشی‌های سیارک بن‌نو

سیارک بن‌نو دانه‌های شن به فضا پرتاب می‌کند، ولی چرا؟ هیچ کس به درستی نمی‌داند.
این پدیده‌ای نامنتظره بوده که فضاپیمای اوسیریس-رکس ناسا در چندین دوره با آن روبرو شده است.
از جمله انگاره‌های پیشرویی که برای این پدیده پیشنهاد شده برخورد شهاب‌واره‌های خورشید-گرد، شکستگی‌های گرمایی ناگهانی در ساختارهای درونی، و آزاد شدن ناگهانیِ فواره‌های بخار آب بوده.
تصویری که اینجا می‌بینید پیوندی از دو نما است و یکی از این رویدادهای پرتاب شن را در اوایل ۲۰۱۹ نشان می‌دهد. پرتابه‌ها که نور خورشید را بازتابانده‌اند در سمت راست دیده می‌شوند.
داده‌ها و شبیه‌سازی‌ها نشان می‌دهند که شن‌های درشت‌تر معمولا یکراست به سوی این سیارک چرخانِ ۵۰۰ متری برمی‌گردند، دانه‌های کوچک‌تر روی می‌جهند، و کوچک‌ترین دانه‌ها هم به کلی از چنگ گرانش این سیارکِ الماس-مانندِ نزدیک-زمین می‌گریزند.
فواره‌ها و رویدادهای برون‌پاشی سطح از ویژگی‌های عمده‌ی دنباله‌دارها هستند، و همین‌ها دُم و گیسوی آنها، و بعدها بارش‌های شهابی در آسمان زمین را پدید می‌آورند.  
فضاپیمای خودکار اوسیریس-رکس در اواخر سال ۲۰۱۸ به سیارک "۱۰۱۹۵۵ بن‌نو" رسید و بر پایه‌ی برنامه، در اکتبر ۲۰۲۰ با نشستن بر سطح این سیارک، از آن نمونه خواهد برداشت.
اگر همه چیز درست پیش برود، این نمونه در سال ۲۰۲۳ برای بررسی‌های دقیق به زمین آورده خواهد شد.
یکی از دلایلی که سیارک بن‌نو به عنوان مقصد اوسیریس-رکس برگزیده شد این بود که سطح آن می‌تواند همنهش‌های آلی از روزگار آغازین سامانه‌ی خورشیدی را در بر داشته باشد، ترکیب‌هایی که می‌توانسته‌اند اجزای سازنده‌ی زندگی زمینی بوده باشند.

این نوشته را درباره‌ی این سیارک و این فضاپیما بخوانید: * چرا سیارک بن‌نو به عنوان مقصد اوسیریس-رکس برگزیده شد؟

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
NASA - OSIRIS-REx - Sun - meteoroid - gravel - asteroid - Earth - diamond - comet - tail - coma - meteor shower - 101955 Bennu - organic - Solar System

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

طلوع ماه ذرت

در اوایل این ماه میلادی، طلوع "ماه کامل ذرت" در رشته نماهای زمانگریزی از فاصله‌ی ۳۰ کیلومتری به تصویر کشیده شد- این نماها با عدسی تله‌فوتو گرفته شدند و از همین رو قرص ماه که در حقیقت از دیدگاه زمین، تنها نیم درجه پهنا دارد، در آنها به گونه‌ی نامعمولی بزرگ دیده می‌شود.
تصویربرداری از خاک کشور پرتغال انجام شد ولی بیشتر چشم‌انداز پیش‌زمینه -از جمله دهکده‌ی پوئبلا د گوزمان- در خاک اسپانیا است.
این ماه کامل به نام "ماه ذرت" نامیده می‌شد، نامی که در فرهنگ برخی از بومیان آمریکای شمالی به ماه کاملِ این زمان از سال، به دلیل همزمانی آن با رسیده شدن ذرت‌ها داده شده بود.
به یاد داشته باشید که قرص ماه اگرچه هنگامی که نزدیک افق است به نظر بزرگ‌تر از ساعت‌های دیگر می‌آید، ولی در واقعیت این گونه نیست و ماه هرگز بزرگ‌تر نمی‌شود- این تنها یک خطای دید است.
ماه کامل بعدی -که در آغاز اکتبر رخ خواهد داد- به نام ماه درو شناخته می‌شود زیرا بیشترین همزمانی را با هموگان یا اعتدال پاییزی نیمکره‌ی شمالی و آغاز فصل برداشت در کشتزارها دارد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
Full Corn Moon - time-lapse - telephoto lens - Earth - Portugal - Puebla de Guzmán - Spain - indigenous - Americas - corn - Moon - illusion - Full Harvest Moon - autumnal equinox

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

شتابدهنده غول‌پیکر در فضای نزدیک زمین

* پژوهشی تازه نشان داده که الکترون‌ها در کمربندهای تابشی وان آلن، در همان منطقه داغ شده و به انرژی‌های بی‌اندازه بالایی می‌رسند. بر پایه‌ی این پژوهش، مغناطکره‌ی زمین با رفتاری مانند یک شتابدهنده‌ی بسیار کارآمدِ ذرات، الکترون‌ها را شتاب داده و به انرژی‌های به اصطلاح فرا-نسبیتی می‌رساند.

مسیر کاوشگرهای دوقلوی وان آلن درون منطقه‌ای خطرناک و خشن نزدیک زمین به نام کمربندهای تابشی وان آلن

میدان مغناطیسی زمین ذرات پرانرژی را به دام می‌اندازد. هنگامی که نخسستین ماهواره‌ها به فضا رفتند، دانشمندانی به رهبری جیمز وان آلن به گونه‌ای نامنتظره منطقه‌هایی از تابش ذرات پرانرژی را کشف کردند، منطقه‌هایی که بعدها به یاد یابنده‌شان، "کمربندهای تابشی وان آلن" نامیده شدند. اگر بخواهیم نمایی از آنها بدهیم، دو منطقه‌ی چنبره-مانند هستند که سیاره‌مان را در بر گرفته‌اند.

اکنون بر پایه‌ی یک بررسی تازه که به رهبری دانشمندان مرکز پژوهشی آلمان برای دانش زمین (جی‌اف‌زی) انجام شده، الکترون‌ها در کمربندهای تابشی می‌توانند در همان جا شتاب گرفته و به سرعت‌هایی بسیار بالا برسند. بر پایه‌ی این پژوهش، مغناطکره‌ی زمین با رفتاری مانند یک شتابدهنده‌ی بسیار کارآمدِ ذرات، الکترون‌ها را شتاب داده و به انرژی‌های به اصطلاح فرا-نسبیتی می‌رساند.

ناسا برای آشنایی بیشتر با کمربندهای وان آلن، در سال ۲۰۱۲ فضاپیماهای دوقلویی به نام "کاوشگرهای وان آلن" را برای گذشتن از این محیط بسیار خشن و انجام سنجش‌هایی دقیق در این منطقه‌ی خطرناک به فضا پرتاب کرد. از جمله‌ی این سنجش‌ها، سنجش طیف کاملی از ذراتی که با سرعت‌های گوناگون و در جهت‌های گوناگون حرکت می‌کردند، و نیز سنجش امواج پلاسما بود. امواج پلاسما همانند موج‌هایی هستند که روی سطح آب می‌بینیم، ولی در حقیقت با چشم نامسلح دیده نمی‌شوند. آنها را می‌توان با موج‌هایی در میدان الکتریکی و مغناطیسی مقایسه کرد.

مشاهدات گذشته نشان می‌دادند که انرژی الکترون‌ها در این کمربندها می‌تواند تا انرژی‌هایی که فرا-نسبیتی خوانده می‌شوند بالا برود. این الکترون‌ها با دماهایی بالاتر از ۱۰۰ میلیارد درجه‌ی فارنهایت، آنچنان سریع جابجا می‌شوند که انرژی جنبشی‌شان بسیار بالاتر از انرژی سکون‌شان، بر پایه‌ی چیزی که فرمول پرآوازه‌ی E=mc2ی اینشتین گفته می‌شود. سرعت این ذره‌ها به اندازه‌ای بالاست که جریان زمان برایشان به گونه‌ی چشمگیری کُند می‌شود.

دانشمندان از یافتن این الکترون‌های فرا-نسبیتی شگفت‌زده شده و پنداشته بودند که چنین انرژی‌های بالایی تنها می‌تواند دستاورد آمیزه‌ای از دو فرآیند باشد: فرآیندِ ترابردِ (انتقالِ) ذرات از منطقه‌های بیرونیِ مغناطکره به درون آن که به شتابگیری‌شان می‌انجامد، و یک فرآیندِ شتاب‌دهیِ منطقه‌ایِ ذرات توسط امواج پلاسما.

ولی این پژوهشِ تازه نشان می‌دهد که الکترون‌ها در همان منطقه به چنین انرژی‌های باورنکردنی‌ای می‌رسند، با گرفتن همه‌ی این انرژی از امواج پلاسما در دل کمربندها [پس دیگر آمیزه‌ای از دو فرآیند نیست و تنها همان فرآیند دوم است-م]. چنین پیداست که این فرآیند بی‌اندازه کارآمد و پُرتوان است.

کشف نامنتظره‌ی چگونگی شتاب‌گیری ذرات تا انرژی‌های فرا-نسبیتی، آن هم در فضای نزدیک زمین، شاید به دانشمندان در شناحتِ فرآیندهای بنیادین شتابدهی روی خورشید، نزدیک سیاره‌های بیرونی، و حتی در گوشه‌های دوردست کیهان، جاهایی که دور از دسترس کاوشگرهاست یاری دهد.

گزارش این دانشمندان در نشریه‌ی نیچر کامیونیکیشن منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
particle accelerator - electron - Van Allen Radiation Belts - magnetosphere - ultra-relativistic - Earth - magnetic field - James Van Allen - planet - GFZ German Research Centre for Geosciences - NASA - Van Allen Probes - plasma wave - electric field - Einstein - E=mc2 - Sun

منبع: sciencedaily
برگردان: یک ستاره در هفت آسممان

نمای فرابنفش از ناهید

آیا به راستی زندگی شناور می‌تواند در جو ناهید وجود داشته باشد؟
اگرچه این همسایه‌ی سیاره‌ای زمین دارای سطحی بیش از اندازه خشن برای هر گونه زندگیِ آشنا است، ولی فرازای بالای جوَش می‌تواند به اندازه‌ی کافی ملایم و خنک باشد که میکروب‌های کوچک در آن شناور باشند.
این چشم‌اندازِ معمولا ناخوشایند دیروز با اعلام خبر کشف "فسفینِ ناهیدی" چرخشی نامنتظره پیدا کرد. [اینجا خواندید: * نشانه‌های احتمالی زندگی در ناهید دیده شد!]
ماده‌ی شیمیایی فسفین (PH3) را به عنوان یک "ردپای زیستی" می‌شناسیم زیرا به نظر می‌رسد شکل‌گیری آن از راه فرآیندهای شیمیایی معمولی که روی یا پیرامونِ سیاره‌های سنگی مانند ناهید رخ می‌دهد دشوار است- ولی می‌دانیم که روی زمین توسط جانداران ذره‌بینی پدید می‌آید.
اینجا تصویری از سیاره‌ی ناهید و ابرهای انبوه و پُرپشتش را می‌بینیم که در دو باند نور فرابنفش، توسط ماهواره‌ی ناهید-گردِ ژاپنی آکاتسوکی گرفته شده. این ماهواره‌ی خودکار از سال ۲۰۱۵ تاکنون در مداری به گرد سیاره‌ی پوشیده در ابرِ ناهید می‌گردد.
یافته شدن فسفین، اگر تایید شود، می‌تواند علاقه به جستجوی دیگر نشانه‌های زندگی در فرازای بالای جوِ دومین سیاره‌ی نزدیک به خورشید در سامانه‌ی خورشیدی را افزایش دهد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
Venus - Earth - microbe - phosphine - PH3 - biomarker - ultraviolet - Akatsuki - Japan - Solar System - plane - Sun

منبع: apodnasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

نشانه‌های احتمالی زندگی در ناهید دیده شد!

* یک گروه بین‌المللی از اخترشناسان خبرِ یافتن یک مولکول کمیاب به نام "فسفین" را در ابرهای سیاره‌ی ناهید (زهره) اعلام کرده‌اند.

این مولکول روی زمین تنها به طور صنعتی و یا توسط میکروب‌هایی که در محیط‌های بی‌هوا (بی‌اکسیژن) رشد می‌کنند پدید می‌آید. اخترشناسان دهه‌هاست که گمان می‌برند ابرهای بالای جو ناهید می‌تواند زیستگاهی برای جانداران ذره‌بینی باشد- جایی از رنج زندگی روی سطح سوزان آن آسوده‌اند، ولی ناچار به تحمل اسیدیته‌ی بسیار بالای جو آن هستند. آشکارسازی فسفین می‌تواند نشانه‌ای از وجود یک چنین زندگی فرازمینی "هوایی" باشد.
برداشت هنری از سیاره‌ی ناهید، و در چارچوب پیوست، مولکول‌های فسفین- این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

جین گریوز، رهبر این گروه از دانشگاه کاردیف بریتانیا و نخستین کسی که نشانه‌های فسفین را در  داده‌های رصدی تلسکوپ جیمز کلارک ماکسول (جی‌سی‌ام‌تی) در هاوایی مشاهده کرد می‌گوید: «هنگامی که نخستین نشانه‌های فسفین را در طیف ناهید دیدیم تکان خوردیم!»

تایید یافته‌ی آنها نیازمندِ به کارگیری ۴۵ آنتن آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) بود که تلسکوپی حسمندتر در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا (اِسو) در شیلی است. هر دوی این رصدخانه‌ها ناهید را در یک طول موج حدود ۱ میلیمتری رصد کردند که بسیار بلندتر از  توان دید چشم انسانست و تنها تلسکوپ‌هایی که در فرازای (ارتفاع) بالا هستند می‌توانند آن را به طور کارآمد ببینند. [هاوایی و شیلی هر دو در فرازای بالاتر از سطح زمینند-م]

این گروه بین‌المللی که پژوهشگرانی از بریتانیا، آمریکا و ژاپن در آن هستند برآورد می‌کنند که فسفین با انباشت‌های (غلظت‌های) کم در ابرهای ناهید وجود دارد، تنها حدود بیست مولکول در هر میلیارد. آنها در ادامه‌ی رصدهایشان به انجام محاسبه‌هایی پرداختند تا ببینند آیا این انباشت‌ها می‌تواند دستاورد فرآیندهای طبیعی غیر-زیستی در این سیاره باشد؟

از جمله‌ی فرآیندهای در نظر گرفته شده برای تولید این فسفین در این محاسبه‌ها، نور خورشید،  کانی‌های بالازده از سطح، آتشفشان‌ها، یا آذرخش‌ها بودند، ولی هیچ یک نتوانستند مقداری حتی نزدیک به این هم تولید کنند. فسفینی که این سرچشمه‌های غیر-زیستی در محاسبه‌ها تولید می‌کردند دست بالا، یک ده هزارمِ مقدار فسفینی بود که در داده‌های تلسکوپی دیده می‌شد.

ناهید از چشم آرایه‌ی آلما

به گفته‌ی این دانشمندان، برای پدید آوردن مقداری هم‌ارز مقدارِ دیده شده‌ی فسفین (که از فسفر و هیدروژن تشکیل شده) در ناهید، جانداران زمینی باید تنها با ۱۰ درصد از بیشینه‌ی بهره‌وری خود کار کنند. می‌دانیم که باکتری‌های زمینی فسفین درست می‌کنند: آنها فسفات را از کانی‌ها یا مواد زیستی می‌گیرند، هیدروژن به آن می‌افزایند و سرانجام فسفین پس می‌زنند. اگر جاندارانی روی ناهید باشند، احتمالا بسیار متفاوت با عموزاده‌های زمینی‌اشان خواهند بود، ولی آنها هم می‌توانند سرچشمه‌ی فسفین در جو [ِ آن سیاره] باشند.

یافتن فسفین در ابرهای ناهید شگفت‌آور و غافلگیرکننده بود ولی این پژوهشگران از یافته‌ی خود اطمینان دارند. آنیتا ریچاردز، یکی از اعضای این گروه از دانشگاه منچستر می‌گوید: «خوب بودن شرایط در آلما و بودنِ ناهید در یک زاویه‌ی مناسب نسبت به زمین خیالمان را بسیار آسوده کرد. ولی پردازش داده‌ها دشوار بود زیرا آلما به طور معمول به جستجوی پدیده‌های بسیار ریز و ظریف در اجرام بسیار درخشانی مانند ناهید نمی‌پردازد.»

گریوز که نویسنده‌ی اصلی پژوهشی در این باره در نشریه‌ی نیچر آسترونومی بود نیز می‌افزاید: «در پایان، پی بردیم که هر دو رصدخانه یک چیز را دیده‌اند- درآشامشِ (جذبِ) ضعیف در طول موج نور خود گاز فسفین، در جایی که مولکول‌ها از پشت توسط ابرهای گرم‌ترِ زیرشان روشن شده‌اند.»

کلارا سوزا سیلوا، یکی دیگر از اعضای گروه از بنیاد فناوری ماساچوست در آمریکا در گذشته به بررسی فسفین به عنوان یک گازِ "ردپای زیستی" (نشانگر زیستی) برای زندگیِ بی‌هوازی (بی‌نیاز به اکسیژن) در سیاره‌های پیرامون دیگر ستارگان پرداخته، زیرا شیمی معمولی مقدار بسیار کمی از آن تولید می‌کند. وی می‌گوید: «یافتن فسفین در ناهید یک دستاورد نامنتظره بود! این کشف پرسش‌های بسیاری را پیش می‌آورد، از جمله این که جانداران چگونه می‌توانند [آنجا] زنده بمانند. روی زمین، برخی میکروب‌ها می‌توانند با اسیدی تا حدود ۵ درصد در محیط خود کنار بیایند- ولی ابرهای ناهید تقریبا به کلی از اسید درست شده‌اند.»

برداشت هنری از سطح و جو سیاره‌ی ناهید، و همچنین مولکول‌های فسفین. این مولکول‌ها در ابرهای بادزده‌ی ناهید در فرازاهای ۵۵ تا ۸۰ کیلومتری شناورند و بخشی از طول موج‌های میلیمتری که در فرازای پایین‌تر تولید می‌شود را درمی‌آشامند (جذب می‌کنند)- تصویر بزرگ‌تر

این دانشمندان بر این باورند که یافته‌شان بسیار مهم و ارزشمند است زیرا می‌توانند بسیاری از روش‌های جایگزین برای ساختن فسفین را حذف کنند، ولی می‌دانند که تایید وجود "زندگی" نیاز به تلاشِ بسیار بیشتری دارد. اگرچه ابرهای فراز بالای ناهید دمایشان به به اندازه‌ی دلپذیرِِ ۳۰ درجه‌ی سانتیگراد می‌رسد، ولی به گونه‌ای باورنکردنی اسیدی هسستند -حدود ۹۰ درصد اسید سولفوریک- که دردسرهای بزرگی برای هر میکروبی که بخواهد آنجا پا بگیرد درست می‌کند.

لئوناردو تستی، اخترشناس اِسو که در این پژوهش تازه شرکت نداشت می‌گوید: «شناخت کنونی ما از شیمی فسفین در جو سیاره‌های سنگی، تولید غیر-زیستیِ فسفین در ناهید را منتفی می‌کند. تایید وجود زندگی در جو ناهید می‌تواند یک دستاورد بزرگ برای دانش اخترزیست‌شناسی باشد؛ بنابراین نیازی اساسی به پیگیری این نتایج هیجان‌انگیز با پژوهش‌های نظری و دیداری داریم تا بتوانیم این احتمال را که فسفین در سیاره‌های سنگی می‌تواند ریشه‌ی شیمیایی متفاوت با زمین داشته باشد کنار بگذاریم.»

رصدهای بیشترِ ناهید و سیاره‌های سنگی بیرون از سامانه‌ی خورشیدی، از جمله به کمک تلسکوپ آینده‌ی اِسو، "تلسکوپ بی‌اندازه بزرگ"، شاید در گردآوری سرنخ‌هایی درباره‌ی چگونگی پیدایش فسفین روی آنها کمک کند و در جستجو برای نشانه‌های زندگی فراتر از زمین همکاری نماید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
molecule - phosphine - Venus - Earth - microbe - oxygen - acidity - extra-terrestrial - aerial - spectrum - Jane Greaves - Cardiff University - UK - James Clerk Maxwell Telescope - JCMT - East Asian Observatory - Hawai'i - Atacama Large Millimeter/submillimeter Array - ALMA - Chile - European Southern Observatory - ESO - wavelength - volcanoe - lightning - hydrogen - phosphorus - phosphate - mineral - Anita Richards - UK ALMA Regional Centre - University of Manchester - wavelength - Nature Astronomy - Clara Sousa Silva - Massachusetts Institute of Technology - biosignature - acid - sulphuric acid - Leonardo Testi - Solar System - Extremely Large Telescope

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

پروانه‌ای بر مزار یک ستاره

 آیا ستارگان پس از مرگشان بیشتر هنرنمایی می‌کنند؟
واقعیت اینست که ستارگان آسمان معمولا هنرمندانه‌ترین نمایش خود را با مرگشان اجرا می‌کنند. در مورد ستارگان کم‌جرمی مانند خورشید خودمان و ام۲-۹ که در این تصویر می‌بینید، ستارگان با پس زدن لایه‌های گازی بیرونی خود، از یک ستاره‌ی معمولی به یک کوتوله‌ی سفید دگردیسی می‌یابند.
در بسیاری از موارد، این گازِ پس زده شده ساختاری زیبا و چشمگیر پدید می‌آورد که به نام یک سحابی سیاره‌نما (سیاره‌ای) شناخته می‌شود و کم کم با گذشت بیش از چند هزار سال پراکنده و ناپدید می‌گردد.
سحابی ام۲-۹ یک سحابی سیاره‌نمای پروانه‌ای در فاصله‌ی ۲۱۰۰ سال نوری است و اینجا در رنگ‌های علمی (نمایشی) نشان داده شده. بال‌های این سحابی یک داستان شگفت‌انگیز ولی ناتمام را برای ما می‌گویند:
در دل این پروانه، دو ستاره وجود دارد که درون یک قرص گازی به گستردگی ۱۰ برابر مدار پلوتو به گرد هم می‌چرخند. یکی از این دو با فرارسیدن زمان مرگش، پوسته‌ی خود را پس زده و این پوسته‌ی پس‌زده شده با پاره کردن و بیرون زدن از این قرص، یک نمای دوقطبی پدید آورده است و... همین!
آگاهی ما از فرآیندهای فیزیکی که به شکل‌گیری سحابی‌های سیاره‌نما می‌انجامند اندک است و هنوز چیزهای بسیاری درباره‌ی آن ها ناشناخته مانده.
این پروانه‌ی کیهانی به چندین نام شناخته می‌شود از جمله "پروانه"، "فواره‌های دوقلو"، "بال‌های یک پروانه"، "پروانه‌ی مینکوفسکی"، و نام کمتر شاعرانه‌ی "پی‌ان ام۲-۹" یا ام۲-۹.

درباره‌اش کامل‌تر بخوانید: * سحابی زیبای "پروانه مینکوفسکی"

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
M2-9 - Butterfly Nebula - star - Sun - white dwarf - planetary nebula - butterfly - representative color - Pluto - bipolar

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

ابرهای آبی‌رنگ روی مریخ

فصل دارد روی زمین تغییر می‌کند، و روی بهرام (مریخ) نیز همچنین. زمستان تازه در شمال این سیاره آغاز شده و ابرهای یخی آبی‌رنگ دارند روی قطب انباشته می‌شوند. جفرسون تنگ دو شب پیش این ابرها را از بندر لامپونگ اندونزی به تصویر کشید.

تنگ می‌گوید: «دید خوب به من کمک کرد تا این تصویر را از پشت تلسکوپ ۱۱ اینچی‌ام از بهرام بگیرم. ابرهای آبی‌فام نیمکره‌ی شمالی خیره‌کننده بودند.»

اخترشناسان این ابرها را "سرپوش قطب شمال" نامیده‌اند [سرپوش= Hood]. این ابر از بلورهای یخ آب و یخ دی‌اکسید کربنی درست شده که در فرازهای بالای دایره‌ی قطبی بهرام شناورند. این بلورهای ریز بیشتر طول موج‌های کوتاه نور خورشید [نور آبی] را می‌پراکنند و از همین رو سرپوش قطبی به رنگ آبی در می‌آید.

در هفته‌های آینده با گذشتِ زمان بیشتری از زمستانِ بهرام، این ابر آبی غول‌پیکر هم گسترش یافته و انبوه‌تر خواهد شد. زمان خوب برای رصدگر از روی زمین: زمین و بهرام دارند به هم نزدیک می‌شوند تا در ۶ اکتبر به کم‌ترین جدایی برسند. در آن هنگام دیدنِ سرپوش قطب شمال این سیاره بسیار آسان خواهد بود.
 

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
Earth - Mars - Jefferson Teng - Bandar Lampung - Indonesia - North Polar Hood - H2O - CO2 - arctic circle - wavelength

منبع: spaceweather
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

هزار شهاب در یک شب

اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در فیسبوک، تلگرام، و یا توییتر یک ستاره در هفت آسمان بخوانید


در این ویدیوی فریبنده‌ی زمان‌گریز بیش از هزار تیر شهاب در آسمان شب پدیدار می‌شود.
این ویدیو از گزینش و پیوند نماهایی درست شده که در ۳۷۲ شبِ تصویربرداری با آسمانی به نسبت پاکیزه، از یک رصدخانه‌ی میدان‌گسترده‌ی خودکار در بخشی روستایی از نیوساوث ویلز استرالیا گرفته شده بودند؛ این شب‌ها از آوریل ۲۰۱۹ آغاز می‌شدند.
همه‌ی نماها با بهره  یک سامانه‌ی زمان‌سنجی محلی که بر پایه‌ی ستارگان (زمان نجومی) کار می‌کرد و از جایگاه‌های ستارگان برای سنجیدن چرخش زمین بهره می‌برد مرتب شده بودند، و پیشروی کامل و سالانه‌ی صورت‌های فلکی را در این میدانِ گسترده که در عرض جنوبی ۳۳ درجه بود نشان می‌دهند.
این نماها با هم در این بازه‌ی زمانی آرایه‌ی گوناگونی از شهاب‌ها را به ما نشان می‌دهند، مانند شهاب‌های گهگاهی، آتشگوی‌های درخشان، و بارش‌های شهابی، و همچنین یک "آذرخش دیو" (sprite).
همه‌ی نماها به یک شیوه پردازش شده‌اند و از همین رو دگرگونی‌های واقعی را در شرایط آسمان منطقه نشان می‌دهند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
meteor - timelapse - New South Wales - Australia - sidereal time - Earth - constellation - latitude - sporadic meteor - fireball - shower meteor - lightning - sprite

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

بر پایه رصدهای هابل، نظریه‌های کنونی ماده تاریک "یک چیزی" کم دارند!

تصویر تلسکوپ فضایی هابل از خوشه‌ی کهکشانی غول‌پیکر ام‌ای‌سی‌اس جی۱۲۰۶. در دل این خوشه، تصویرهای اعوجاج یافته‌ی کهکشان‌های پس‌زمینه را می‌بینیم که مانند کمان‌ها و لکه‌هایی دیده می‌شوند. این اعوجاج‌ها دستاورد گرانش ماده‌ی تاریک و اثر همگرایی گرانشیِ آنست. این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۳.۶ مگ)

به گفته‌ی اخترشناسان، به نظر می‌رسد چیزی در نظریه‌های ما از چگونگی رفتار ماده‌ی تاریک نادیده مانده است. آنها از اختلافی پرده برداشته‌اند که میان مدل‌های نظری برای چگونگی پراکندگی (توزیع) ماده‌ی تاریک و اثرهای دیده شده‌ی واقعیِ این ماده در خوشه‌های کهکشانی وجود دارد.

ماده‌ی تاریک هیچ نوری را نه می‌گسیلد، نه درمی‌آشامد (جذب می‌کند)، و نه بازمی‌تاباند. تنها از روی کشش گرانشی آن بر ماده‌ی معمولی و دیدارپذیر در فضا می‌توانیم از حضورش آگاه شویم. بنابراین ماده‌ی تاریک همانند گربه‌ی چشایر در داستان آلیس در سرزمین عجایب است که تنها پوزخندش (همان گرانش برای ماده‌ی تاریک) را می‌بینیم ولی خود این جانور را نه.

یک راه برای اخترشناسان در آشکارسازی ماده‌ی تاریک اینست که چگونگی خمشِ فضا در اثر نیروی گرانشِ آن را بسنجند، پدیده‌ای که به نام همگرایی گرانشی شناخته می‌شود.

اخترشناسان پی برده‌اند که توده‌های کوچکی از ماده‌ی تاریک در خوشه‌ها هست که اثرهای همگرایی گرانشی‌ای ۱۰ یرایر نیرومندتر از آنچه انتظار می‌رود پدید می‌آورند. این یافته بر پایه‌ی رصدهایی با جزییات بی‌سابقه است که تلسکوپ فضایی هابل و تلسکوپ بسیار بزرگ (وی‌ال‌تی) در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا روی چندین خوشه‌ی کهکشانی بزرگ انجام داده‌اند.

خوشه‌های کهکشانی، بزرگ‌ترین ساختارهای کیهان که از تک کهکشان‌ها درست شده‌اند، بزرگ‌ترین انبارهای ماده‌ی تاریکند. کهکشان‌های درونِ خوشه‌ها نه تنها به طور عمده توسط ماده‌ی تاریک کنار هم نگه داشته شده‌اند، بلکه خودشان هم انباشته از ماده‌ی تاریکند. بنابراین پراکندگی ماده‌ی تاریک در خوشه‌های کهکشانی هم در مقیاس‌های بزرگ است [کل خوشه] و هم در مقیاس‌های کوچک [کهکشان‌های خوشه].

ماسیمو مِنِگتی از بنیاد ملی اخترفیزیک ایتالیا (ایناف) می‌گوید: «خوشه‌های کهکشانی آزمایشگاه‌هایی آرمانی برای شناخت اینند که آیا شبیه‌سازی‌های رایانه‌ایِ کیهان، چیزی را که می‌توانیم درباره‌ی ماده‌ی تاریک و برهمکنش آن با ماده‌ی دیدارپذیر بفهمیم به گونه‌ی اعتمادپذیری تولید می‌کنند یا نه.»

منگتی که نویسنده‌ی اصلی این پژوهش است می‌افزاید: «ما در این پژوهش آزمایش‌های دقیق بسیاری برای مقایسه‌ی شبیه‌سازی‌ها با داده‌ها انجام داده‌ایم، و ناسازگاری‌ای که دیده‌ایم در همه‌شان بوده. یک ریشه‌ی احتمالی برای این ناسازگاری اینست که شاید فیزیک کلیدی‌ای در کارست که ما آن را نادیده گرفته و در این شبیه‌سازی‌ها به کار نبرده‌ایم.»

پریاموادا ناتاراجان،  یکی از ‌اصلی گروه از دانشگاه ییل در کنتیکت می‌گوید: «یک ویژگی در جهان واقعی هست که ما در مدل‌های نظری کنونی‌مان به کار نمی‌بریم [از آن ناآگاهیم یا نادیده‌اش گرفته‌ایم]. این می‌تواند نشانه‌ی شکافی درشناخت کنونی ما از سرشت ماده‌ی تاریک و ویژگی‌های آن باشد، زیرا این داده‌های نفیس به ما اجازه داده تا پراکندگی دقیق ماده‌ی تاریک در کوچک‌ترین اندازه‌ها را بررسی کنیم.»

پژوهشنامه‌ی این دانشمندان در شماره‌ی ۱۱ سپتامبرِ نشریه‌ی ساینس منتشر شده است.

پراکندگی ماده‌ی تاریک در خوشه‌های کهکشانی به کمک خمش نور -همگرایی گرانشی‌ای که پدید می‌آورند- نقشه‌برداری می‌شود. ماده‌ی تاریک با گرانش خود نور اجرام پس‌زمینه را خم و بزرگنمایی می‌کند و با رفتاری که بسیار مانند آینه‌های شهر بازی است، تصویرهایی کج و معوج و گاهی چندین تصویر از یک کهکشان دوردست پدید می‌آورند. هر چه انباشتگی (تمرکز) ماده‌ی تاریک در خوشه بیشتر باشد، خمش نور توسط آن چشمگیرتر خواهد بود.

تصویرهای پرجزییات هابل، همراه با داده‌های طیفی وی‌ال‌تی به این پژوهشگران کمک کرد تا نقشه‌ای دقیق و با کیفیتِ بالا برای ماده‌ی تاریک پدید بیاورند. آنها ده‌ها کهکشانِ پس‌زمینه را که تصویرشان چندین بار تکرار و همگرایی شده شناسایی کردند. اخترشناسان با سنجش و اندازه‌گیری اعوجاج‌های ناشی از همگرایی توانستند میزان و چگونگی پراکندگی ماده‌ی تاریک را بسنجند.

سه خوشه‌ی کهکشانی اصلی در این پژوهش -ام‌ای‌سی‌اس جی۱۲۰۶.۲-۰۸۴۷، ام‌ای‌سی‌اس جی۰۴۱۶.۱-۲۴۰۳، و آبل اس۱۰۶۳، همگی بخشی از دو پیمایش هابل بودند: پیمایش میدان‌های مرزی و پیمایش کلش (CLASH).

برداشت هنری از خوشه‌ی کهکشانی غول‌پیکر ام‌ای‌سی‌اس جی۱۲۰۶. اینجا توده‌های کوچک ماده‌ی تاریک (رنگ آبی) هم دیده می‌شوند. این هاله‌های آبی شیوه‌ی پراکندگی ماده‌ی تاریک در خوشه‌ی کهکشانی را آن گونه که هابل دیده باز می‌تابانند. این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

شگفتی انشمندان زمانی بود که در تصویرهای هابل کمان‌ها و نماهای اعوجاج یافته‌ی کوچکتری را در میان کمان‌های اعوجاجی بزرگ‌تر در مرکز هر خوشه دیدند، جایی که پرجرم‌ترین کهکشان‌ها در آنند [عدسی‌های گرانشی کوچک‌تری در پرجرم‌ترین بخش خوشه دیده شدند-م].

پژوهشگران بر این باورند که این عدسی‌های درونِ خوشه دستاورد گرانشِ توده‌های چگال ماده‌ی تاریک در هر یک از کهکشان‌های خوشه هستند. تا جایی که می‌دانیم پراکندگی ماده‌ی تاریک در بخش‌های درونیِ هر کهکشان باعث افزایش و تشدید اثر همگرایی کلی خوشه می‌شود [ولی اینجا برعکس، همگرایی‌های کوچک‌تر در همین بخش‌های درونی دیده می‌شد-م].

رصدهای طیفی که سپس انجام شدند، سرعت مداریِ ستارگانِ درون چندین کهکشانِ این خوشه‌ها را هم به داده‌های پژوهش افزودند. یکی از این پژوهشگران، پی‌یرو روزاتی از دانشگاه فرارای ایتالیا می‌گوید: «ما بر پایه‌ی رصدهای طیفی توانستیم کهکشان‌ها را با هر خوشه مرتبط کرده و فاصله‌هایشان را برآورد کنیم.»

پیترو برگامینی، یکی دیگر از اعضای این گروه از ایناف میگوید: «سرعت ستارگان برآوردی از جرم هر کهکشان، که ماده‌ی تاریک هم بخشی از آنست به ما داد.»

این دانشمندان نقشه‌های [واقعیِ] ماده‌ی تاریک را با نمونه‌هایی از خوشه‌های کهکشانیِ شبیه‌سازی شده مقایسه کردند- در این شبیه‌سازی‌ها، جرم خوشه‌های به کار رفته و فاصله‌ی آنها برابر با خوشه‌های واقعیِ رصد شده بود. در شبیه‌سازی‌ها، سطح انباشت‌های ماده‌ی تاریکِ خوشه‌ها در کوچکترین مقیاس‌ها با واقعیت‌های رصد شده همسان نبود- در واقعیت‌های رصدی، این کوچک‌ترین مقیاس‌ها مرتبط با تک کهکشان‌های خوشه‌ها بود.

این گروه می‌خواهند آزمون‌های حسمندشان روی مدل استاندارد ماده‌ی تاریک را ادامه دهند تا سرشت فریبنده‌ی آن را بشناسند.

تلسکوپ نانسی گریس رومن ناسا در آینده از راه همگرایی گرانشیِ خوشه‌های کهکشانی بزرگ، کهکشان‌هایی از این هم دورتر را آشکار خواهد کرد. رصدهای آن شمارِ نمونه‌های خوشه‌هایی را که اخترشناسان می‌توانند برای مدل‌سازی‌های بیشترِ مادهی تاریک بررسی کنند افزایش خواهد داد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
dark matter - Alice in Wonderland - Cheshire Cat - gravitational lensing - galaxy cluster - NASA - Hubble Space Telescope - European Southern Observatory - Very Large Telescope - VLT - Chile - Massimo Meneghetti - INAF - National Institute for Astrophysics - Observatory of Astrophysics and Space Science of Bologna - Italy - Priyamvada Natarajan - Yale University - New Haven - Connecticut - Science - funhouse mirror - MACS J1206.2-0847 - MACS J0416.1-2403 - Abell S1063 - The Frontier Fields - Cluster Lensing And Supernova survey with Hubble - CLASH - Piero Rosati - University of Ferrara - star - Pietro Bergamini - computer simulation - Nancy Grace Roman Space Telescope

منبع: nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

بهرام از لبه تاریک ماه بیرون می‌آید

این تصویر پشته‌ای از نماهای پُروضوحِ ویدیویی‌ست که روز ۶ سپتامبر گرفته شده و سیاره‌ی بهرام (مریخ) را نشان می‌دهد که تازه از پشت لبه‌ی تاریک ماه پدیدار شده.
گفتن ندارد که برای این پدیدار شدن، نخست باید پشت ماه ناپدید می‌شد، کاری که بیش از یک ساعت پیش انجام داده و پشت لبه‌ی جنوبی و آفتاب‌گرفته‌ی ماه پنهان شده بود.
در آن شب، ماه که در گام کوژ کاهنده بود، از دید بینندگان در ماسیوی برزیل از جلوی سیاره‌ی سرخ گذشت.
این فروپوشانیِ (اختفای) ماه در زمانی رخ داد که ماه نزدیک اَپازَم (اوج) بود، دورترین نقطه‌ی مدارش به زمین، حدود ۴۰۰ کیلومتر. بهرام تقریبا ۱۸۰ برابر دورتر بود.
این چهارمین فروپوشانی بهرام توسط ماه در سال ۲۰۲۰ بود که از زمین دیده می‌شد.
پنجمین فروپوشانی سال ۲۰۲۰ در روز ۳ اکتبر رخ داده و از عرض‌های پایین دیده خواهد شد. در آن هنگام، ماه و بهرام هر دو نزدیک نقطه‌ی مخالف خورشید در آسمانِ سیاره‌ی زمین خواهند بود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
Mars - Moon - waning gibbous - Red Planet - Maceio - Brazil - lunar occultation - apogee - planet - Earth - Sun

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

توفان شناور مشتری

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

در این تصویر پروضوحِ تلسکوپی توفانی با سرِ روشن و دنباله‌ای بلند و پرآشوب را می‌بینیم که دارد روی غول گازی فرمانروای سامانه‌ی خورشیدی، سیاره‌ی مشتری جابجا می‌شود.
عکس‌ها از چپ به راست در روزهای ۲۶ اوت، ۲۸ اوت، و ۱ سپتامبر گرفته شده بودند. در این بازه‌ی زمانی، درازای این توفان تقریبا دو برابر شد.
این توفان کمربند معتدل شمالی سیاره پدید آمده و در راستای رودبادِ (جریان جتیِ) درون این منطقه، رو به خاور به پیش می‌رود و در مسیرش از بالای لکه‌ی سرخ بزرگ و بیضی سپیدفامِ بی‌ای، دو توفان پرآوازه‌ی نیمکره‌ی جنوبی سیاره هم می‌گذرد.
در تصویر میانی، آیو و کالیستو که از ماه‌های گالیله‌ای مشتری هستند نیز دیده می‌شوند.
در حقیت رصدگرانی که سیاره‌ی مشتری را در آسمان شب‌های زمین دنبال می‌کنند در چند هفته‌ی گذشته بروز توفان‌های پرسرعت چشمگیری را در کمربند معتدل شمالی مشتری گزارش کرده‌اند.
 
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
Jupiter - Solar System - gas giant - jetstream - planet - North Temperate Belt - Great Red Spot - Oval BA - Galilean moons - Callisto - Io - Earth

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

اخترشناسان نخستین "اختروش دوتایی" را یافته‌اند

اختروش دوتایی اس‌دی‌ا‌س‌اس جی۱۴۱۶.۴۴+۰۰۳۳۵۲.۲ در فاصله‌ی ۴.۶ میلیارد سال نوری زمین. این دو اختروش نزدیک مرکز یک کهکشان بزرگ، و با جدایی ۱۳۰۰۰ سال نوری از هم جای دارند. خود این کهکشان عضو یک گروه از کهکشان‌های نزدیک به هم است که  در چارچوب سمت چپ نمایانده شده‌اند. در چارچوب‌های ردیف پایین نمایش طیف نور این دو را می‌بینیم که  نشانگر خطوط گسیلشی گسترده در نور هر دو اختروش است و نشان می‌دهد که گازها دارند با سرعت هزاران کیلومتر بر ثانیه کنار دو ابرسیاهچاله جابجا می‌شوند. رنگ دو اختروش با هم تفاوت دارد که به دلیل میزان متفاوت غبار جلوی آنهاست

اختروش‌ها از نیرومندترین اجرام کیهانند. آنها نخستین بار در دهه‌ی ۱۹۵۰ به عنوان چشمه‌های رادیویی درخشانی که از اجرامی نقطه-مانند می‌آیند یافته شده و نام چشمه‌های رادیویی ستاره-مانند (اختر-وَش) را گرفتند. امروزه می‌دانیم که آنها از اَبَرسیاهچاله‌هایی در مرکز کهکشان‌های دوردست سرچشمه می‌گیرند [ابرسیاهچاله: سیاهچاله‌ی ابرپرجرم، سیاهچاله‌ی کلان‌جرم].

ولی این خود سیاهچاله‌ها نیستند که این همه نور را می‌افشانند، بلکه مواد فرا-داغ شده‌ی پیرامونشان است که می‌درخشد. مواد با فروکشیده شدن به سوی سیاهچاله و نزدیک شدن به آن، فشرده شده و بی‌اندازه داغ می‌شوند تا جایی که آغاز به درخشش در سرتاسر طیف الکترومغناطیسی می‌کنند.

بیشتر اختروش‌ها تنها از یک ابرسیاهچاله تغذیه می‌کنند، که منطقی است زیرا سیاهچاله‌های دوتایی گرایش به این دارند که مواد منطقه‌ی مشترکشان را بروبند (جاروب کنند). مواد که در آن نزدیکی نباشد دیگر بعید است سامانه‌ی ابرسیاهچاله‌ی دوتایی بتواند یک اختروش بسازد. دستکم این چیزیست که اخترشناسان به طور کلی می‌پندارند.

ولی شبیه‌سازی‌های پیچیده‌ی رایانه‌ای برای سیاهچاله‌های برافزاینده (سیاهچاله‌هایی که مواد برای خوردن در دسترسشان است و پیرامون خود قرص برافزایشی پدید آورده‌اند) به اخترشناسان نشان داده مواردی هم هست که دو ابرسیاهچاله‌ی نزدیک به هم که به گرد یکدیگر در چرخشند نیز می‌توانند یک قرص برافزایشی مشترکِ یگانه بسازند و یک اختروش پدید بیاورند. ما مدت‌ها می‌دانستیم که ابرسیاهچاله‌ها در کهکشان‌های ادغام‌شونده می‌توانند یک سامانه‌ی دوتایی نزدیک بسازند، پس اختروش‌هایی با یک ابرسیاهچاله‌ی دوتایی می‌تواند وجود داشته باشند.

اثبات چنین چیزی آسان نیست. درست است که شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای از وجود داشتنِ آنها می‌گویند، ولی باز هم کمیابند. یافتن یکی از آنها نه تنها نیاز به واگشودِ (وضوح) تصویری بالا دارد [قرص‌های برافزایشی در اختروش‌ها نوری بیشتر از کل کهکشان تولید می‌کنند. این باعث می‌شود دیدن "دو" کهکشان ادغام‌شونده با فعالیت اختروشی و جداسازی نور دو اختروش به دلیل نزدیکی بیش از اندازه‌شان به هم دشوار شود]، بلکه برای یافتن‌شان باید هزاران نامزد اختروش‌های دوتایی را بررسی کرد.

به تازگی گروهی از اخترشناسان توانسته‌اند یکی را بیابند- اختروش دوتایی اس‌دی‌ا‌س‌اس جی۱۴۱۶.۴۴+۰۰۳۳۵۲.۲ در فاصله‌ی ۴.۶ میلیارد سال نوری زمین.

آنها با به کارگیری دوربین اچ‌اس‌سی (HSC) روی تلسکوپ سوبارو به حدود ۳۵۰۰۰ اختروشِ شناخته شده در برنامه‌ی "پیمایش دیجیتالی آسمان اسلون" (اس‌دی‌اس‌اس) نگاه کردند. پس از واکاوی در داده‌ها، تنها ۴۲۱ دوتاییِ احتمالی را یافتند. آنها به کمک دوربین اچ‌اس‌سی عکس‌هایی از تک تک این ۴۲۱ نمونه گرفتند و یک نمونه که نامزدی با احتمال بالا بود را شناسایی کردند.

آنها سپس با تلسکوپ جمنای از این کهکشان تصویربرداری کردند که دوتایی بودنِ سامانه‌ی سیاهچاله‌ای آن را تایید کرد. جرم یکی از سیاهچاله‌ها حدود ۸۰ میلیون برابر خورشید بود و جرم دیگری حدود ۲۰۰ میلیون برابر خورشید، با جداییِ تنها ۱۳ هزار سال نوری از هم.

این دانشمندان بر پایه‌ی این بررسی برآورد کردند که تنها ۰.۳ درصد از اختروشه‌ا از سیاهچاله‌های دوتایی نیرو می‌گیرند. با وجود شمار اندک، چنین اختروش‌هایی می‌توانند آگاهی‌های ژرف‌تری درباره‌ی فرگشت و زندگی کهکشان‌های کیهان و نقش سیاهچاله‌ها به ما بدهند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
quasar - radio - quasi-stellar - supermassive black hole - galaxy - electromagnetic spectrum - binary black hole - computer simulation - accretion disk - binary quasar - SDSS J141637.44+003352.2 - Hyper Suprime-Cam - HSC - Suburu telescope - Sloan Digital Sky Survey - SDSS - Gemini telescope - Sun

منبع: یونیورس تودی
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

هفت خواهر آبی‌پوش

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

آیا تاکنون خوشه‌ی ستارگان پروین را دیده‌اید؟
حتی اگر آن را دیده باشید، احتمالا تا این اندازه پرگرد و غبار ندیده‌اید.
ستارگان پرنور خوشه‌ی پروین که شاید نامدارترین خوشه‌ی ستاره‌ای در آسمان سیاره‌ی زمین باشد را بدون هیچ ابزاری، حتی در دل آسمانِ آلوده به نورِ یک شهر نیز می‌توان دید. ولی اگر از جایی تاریک و با نوردهی بلند عکسی از آن گرفته شود، ابر گرد و غباری که ستارگانش را در بر گرفته نیز به خوبی آشکار خواهد شد (این عکس از بابک تفرشی را ببینید).
نمایی که اینجا می‌بینید گستره‌ای از آسمان به پهنای چند برابر قرص کامل ماه را می‌پوشاند.
خوشه‌ی پروین که با نام‌های هفت خواهران و ام۴۵ نیز شناخته می‌شود [همچنین با نام "عِقد ثریا" در ادبیات کلاسیک فارسی-م]، حدود ۴۰۰ سال نوری از زمین دور است و در صورت فلکی گاو (ثور) دیده می‌شود.
درباره‌ی خوشه‌ی پروین افسانه‌ای با برداشت امروزی هست که می‌گوید از زمان نامگذاری آن، یکی از درخشان‌ترین ستارگانش کم‌نور و ناپدید شده و از همین رو تنها شش ستاره‌ی آن را می‌توان با چشم نامسلح دید. ولی واقعیت اینست که شماری از ستارگان این خوشه که عملا دیده می‌شوند، بسته به تاریکی آسمان پیرامون و نیز وضوح و پاکیزگی چشم‌انداز بیننده، می‌تواند از هفت تا بیشتر یا کمتر باشد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
M45 - Pleiades - star cluster - binoculars - Seven Sisters - constellation of the Bull - Taurus - clarity

منبع: apod.nasa

یک مشت ستاره!

این تصویر در دو اندازه‌ی بزرگ و بزرگ‌تر (۳.۶ مگ)

در این تصویرِ تلسکوپ فضایی هابل ستارگان رنگارنگ بسیاری را می‌بینید که در خوشه‌ی ستاره‌ای کروی ان‌جی‌سی ۱۸۰۵ "تنگ هم چپیده‌اند". این توده‌ی فشرده از هزاران ستاره نزدیک لبه‌ی ابر ماژلانی بزرگ جای دارد، یکی از کهکشان‌های ماهواره‌ی راه شیری. مدارهای این ستارگان بسیار نزدیک به هم است، مانند ازدحام زنبورها به گرد کندو.

در مرکز این خوشه که چگال‌ترین بخش آنست، ستارگان ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ بار به هم نزدیک‌تر از خورشید و نزدیکترین ستاره به آنست، چیزی که پیدایش سامانه‌های سیاره‌ای پیرامون آنها را نامحتمل می‌سازد.

تفاوت خیره‌کننده میان رنگ‌های ستارگان در این تصویر که از پیوند دو گونه نور به دست آمده به زیبایی نمایانده شده است: ستارگان آبی ستارگانی‌اند که بیشترین درخشش را در طیف فرابنفش-نزدیک دارند، و ستارگان سرخ هم در طیف‌های سرخ و فروسرخ-نزدیک نور می‌افشانند. تنها تلسکوپ‌های فضایی مانند هابل می‌توانند در طیف فرابنفش به رصد بپردازند زیرا در جایگاهی بالاتر و بیرون از جو زمینند؛ هوای زمین طول موج فرابنفش را درمی‌آشامد (جذب می‌کند) و از همین رو دستگاه‌های روی زمین دسترسی به آن پیدا نمی‌کنند.

این خوشه‌ی کروی جوان در آسمان نیمکره‌ی جنوبی دیده می‌شود، در صورت فلکی زرین‌ماهی (نام پرتغالی آن دورادو است، به معنای دلفین‌ماهی). خوشه‌های کروی به طور معمول دربردارنده‌ی ستارگانی‌اند که همگی در یک زمان به دنیا آمده‌اند، ولی ان‌جی‌سی ۱۸۰۵ نمونه‌ی ویژه‌ایست زیرا میزبان دو جمعیت از ستارگان، با تفاوت سنی چندین میلیون سال است. بررسی  چنین خوشه‌هایی از ستارگان می‌تواند به اخترشناسان در شناخت چگونگی فرگشت ستارگان، و شناخت فاکتورهایی که پایان زندگی آنها به شکل کوتوله‌ی سفید یا انفجاری ابرنواختری را تعین می‌کند کمک کند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
star - globular cluster - NGC 1805 - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - Large Magellanic Cloud - galaxy - Milky Way - Sun, - planetary system - ultraviolet - infrared - Earth - wavelength - Dorado constellation - Portugese - dolphinfish - white dwarf - supernova

منبع: spacetelescope
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه