سحابی تاریک لیندز ۱۲۵۱

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در دل سحابی تاریکِ "لیندز ۱۲۵۱" (ال‌دی‌ان ۱۲۵۱) ستارگانی تازه دارد ساخته می‌شود.
این ابر مولکولی و پُرغبار که حدود ۱۰۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد، بخشی از یک مجموعه سحابی‌ تاریک در منطقه‌ی مشعل قیفاووس از صورت فلکی قیفاووس است که بر فراز صفحه‌ی کهکشان راه شیری شناورند.
اگر از پشت فیلترهای طیفی اخترشناسی به این غبارهای کدر میان‌ستاره‌ای نگاه کنیم، شوک‌های پرانرژی و برون‌ریزی‌هایی که از ستارگان نوزاد سرچشمه گرفته‌اند را در آنها خواهیم دید، از جمله تابش سرخ‌فامی که از اجرام هربیگ-هارو در جای جای این تصویر باکیفیت گسیلیده می‌شود.
کهکشان‌های دوردست پس‌زمینه هم در گوشه و کنار تصویر پراکنده‌اند که در طیف نور دیدنی (مریی)، خود را پشت این لایه‌های غبار پنهان کرده‌اند.
این تصویر فریبنده که از پشت یک تلسکوپ خانگی و با بهره از فیلترهای پهن‌باند به دست آمده، پهنه‌ای از آسمان به اندازه‌ی ۲ برابر قرص کامل ماه را می‌پوشاند که در فاصله‌ی برآوردیِ لیندز ۱۲۵۱، هم‌ارز حدود ۱۷ سال نوری است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Lynds Dark Nebula 1251 - LDN 1251 - molecular cloud - dark nebula - Cepheus flare - Milky Way galaxy - spectrum - interstellar clouds - shock - outflow - stars - Herbig-Haro - galaxy - full moon

منبع: apod.nasa

دنباله‌دار نئووایز از کنار خورشید گذشت

دیروز دنباله‌دار نئووایز (سی/۲۰۲۰ اف۳) از پیراهور (حضیض) گذشت، نزدیک‌ترین نقطه‌ی مدارش به خورشید که جایی نزدیک مدار سیاره‌ی تیر بود. اکنون گرمای سوزان خورشید آن را به اندازه‌ای روشن کرده که در روشنی گرگ‌ومیش سپیده‌دم دیده می‌شود. کریس شور در پیسون آریزونا این عکس را از آن گرفت:
عکسی که کریس شور در پیسون آریزونا، ساعت ۴:۲۹ بامداد گرفته. این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
وی می‌گوید: «بامداد امروز پس از یک بازی غایب‌باشک با ابرها، سرانجام توانستم در ساعت ۴:۲۹ برای نخستین بار دنباله‌دار نئووایز را ببینم. این تصویر دستاورد یک نوردهی ۰.۵ ثانیه‌ای به کمک تلسکوپ ۶ اینچی و دوربین دیجیتال کنون ایکس‌تی‌آی است.»

وال ایتالو از آبرن آلاباما هم به کمک یک تلسکوپ سلسترون ۸اس‌ئی و همگذاریِ سه نما با نوردهی‌های ۲ ثانیه‌ای توانست دُم V-مانند این دنباله‌دار را آشکار کند.

ایتالو می گوید: «واقعا دنباله‌دار زیبایی‌ست، اگرچه در این همه روشنی بامدادی نمی‌شود آن را به خوبی با چشم دید. من توانستم حدود ۳۰ دقیقه پیش از سر زدن خورشید آن را با دم نمایانش در چشمی تلسکوپ ببینم.»

روشنی دنباله‌دار نئووایز چقدر است؟ فهمیدنش کار سختی‌ست زیرا در پرتوی سپیده‌دم ستاره‌ای نیست که بشود نور دنباله‌دار را با نور آن سنجید. ولی برآوردِ گروهیِ رصدگران کارآزموده از بزرگای (قدرِ) آن چیزی میان ۱+ و ۰ است، یعنی بسیار روشن.
عکسی که وال ایتالو در آبرن آلاباما حدود ۳۰ دقیقه پیش از ر زدن آفتاب گرفته. این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این دنباله‌دار اگرچه از دید فنی بسیار پرنور است، ولی شاید نتوانید بدون دوربین دوچشمی یا تلسکوپ آن را ببینید. مقصر هم پرتوی گرگ‌ومیش آسمانست.

با دور شدن دنباله‌دار از خورشید، این شرایط هم در روزهای آینده بهتر خواهد شد. سحرخیز باشید و از یک ساعت پیش از طلوع محلی به جستجو بپردازید. ناهید و ستاره‌ی درخشان سروش (عیوق، آلفای ارابه‌ران) می‌توانند در مثلث‌سازی و یافتن جایگاه دنباله‌دار به شما کمک کنند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Comet NEOWISE - C/2020 F3 - perihelion - sun - Mercury - Chris Schur - Payson - Arizona - Canon Xti - Val Italo - Auburn - Alabama - Celestron 8SE - naked eye - eyepiece - binoculars - Venus - star - Capella - triangulate

منبع: spaceweather

یک راز کیهانی:ستاره‌ای ناپدید شده!

یک ستاره‌ی بزرگ ناپایدار در کهکشانی کوتوله ناپدید شده است. به گمان دانشمندان، این می‌تواند نشانگر کاهش درخشش ستاره و پنهان شدن آن در پشت غبار باشد. توضیح دیگری که پیشنهاد شده اینست که ستاره در خود رُمبیده و بی‌آن که ابرنواختری پدید بیاورد به سیاهچاله تبدیل شده.
این تصویر در دو اندازه‌ی بزرگ، بزرگ‌تر (۵ مگ)
میان سال‌های ۲۰۰۱ و ۲۰۱۱، گروه‌های گوناگونی از اخترشناسان این ستاره‌ی بزرگ و رازآلود که در "کهکشان کوتوله‌ی کینمن" جای دارد را بررسی می‌کردند و رصدهایشان نشان می‌داد که این ستاره در گام‌های پایانیِ زندگی‌اش به سر می‌برد. اندرو آلن از کالج ترینیتی دوبلین در ایرلند به همراه همکارانش از ایرلند، شیلی، و آمریکا می‌خواستند آگاهی‌های بیشتری درباره‌ی این که ستارگان بسیار بزرگ چگونه به زندگی خود پایان می‌دهند به دست آورند، و به نظر می‌رسید جرمِ درون کهکشان کینمن گزینه‌ی مناسبی برای این کار باشد. ولی هنگامی که آنها در سال ۲۰۱۹ تلسکوپ ول‌ال‌تی را به سوی این کهکشان دوردست تنظیم کردند، دیگر نشانه‌های آشکاری از این ستاره نیافتند. آلن که نویسنده‌ی اصلی این پژوهش است می‌گوید: «به جایش با شگفتی پی بردیم که ستاره ناپدید شده است!»

کهکشان کوتوله‌ی کینمن یا "پی‌اچ‌ال ۲۹۳بی" با فاصله‌ی حدود ۷۵ میلیون سال نوری از زمین، در صورت فلکی دلو جای دارد و دورتر از آنست که اخترشناسان بتوانند ستارگانش را جدا از هم ببینند، ولی می‌توانند شناسه‌های برخی از آنها را ردیابی کنند. از ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۱، نور این کهکشان به گونه‌ای پیوسته نشانگر وجود یک ستاره‌ی "متغیر آبی درخشان" (ال‌بی‌وی) با درخشش ۲.۵ میلیون برابر خورشید در این کهکشان بود.

این دسته از ستارگان ناپایدارند و هر از گاهی دگرگونی‌هایی چشمگیر در طیف و درخشش آنها رخ می‌دهد. متغیرهای آبی درخشان حتی با این دگرگونی‌ها هم ردهایی ویژه دارند که دانشمندان می‌توانند آنها را شناسایی کنند، ولی این ردها در داده‌هایی که این دانشمندان در سال ۲۰۱۹ گرد آورده بودند دیده نمی‌شد، و آنها ماندند با این پرسش که چه بر سر این ستاره آمده. آلن می‌گوید: «برای چنین ستاره‌ی پرجرمی بسیار نامعمول است که بدون پدید آوردن یک ابرنواختر درخشان ناپدید شود.»

این اخترشناسان نخست این ستاره را در اوت ۲۰۱۹ همزمان به کمک هر چهار یگان تلسکوپ ۸ متری وی‌ال‌تی و با دستگاه "اسپرسو" روی آنها جستجو کردند. ولی نتوانتند نشانه‌هایی را که در گذشته خبر از حضور این ستاره می‌داد بیابند. چند ماه بعد، این گروه همین تلاش را با بهره از دستگاه X-افکنِ وی‌ال‌تی تکرار کردند ولی باز هم هیچ نشانی از این ستاره نیافتند.

خوزه گرو، یکی دیگر از این پژوهشگران از کالج ترینیتی دوبلین می‌گوید: «ما شاید یکی از پرجرم‌ترین ستارگانِ کیهانِ نزدیک را یافته باشیم که به آرامی ناپدید شده.»

این دانشمندان سپس به سراغ داده‌های قدیمی‌تری که با بهره از دستگاه‌های X-افکن و UVES در وی‌ال‌تی و چند تلسکوپ دیگر گرد آمده بود رفتند. آندریا مه‌نر، یکی از اخترشناسان رصدخانه‌ی جنوبی اروپا می‌گوید: «تاسیسات بایگانی علمی اسو به ما امکان داد تا داده‌های مربوط به همین جرم را که در ۲۰۰۲ و ۲۰۰۹ گرد آمده بود یافته و به کار ببریم. مقایسه‌ی طیف‌های پُروضوحی که سال ۲۰۰۲ به کمک UVES دریافت شده بود با داده‌هایی که ما سال ۲۰۱۹ به کمک تازه‌ترین طیف‌نگارِ پُروضوح اسو (دستگاه اسپرسو) به دست آورده بودیم بسیار آشکارکننده بود، هم از دیدگاهِ اخترشناختی و هم از دیدگاه ابزاری.»

بر پایه‌ی داده‌های قدیمی، ستاره‌ی درون کهکشان کینمن می‌توانسته دستخوشِ یک دوره‌ی برون‌ریزی سهمگین شده باشد که به احتمال بسیار در زمانی پس از ۲۰۱۱ پایان یافته بوده. ستارگان متغیر آبی درخشانی مانند این می‌توانند در درازنای زندگی‌شان برون‌ریزی‌های غول‌آسایی داشته باشند که باعث شود در اندک زمانی، انبوهی جرم از دست داده و درخشندگی‌شان افزایشی چشمگیر پیدا کند. [احتمالا مانند چیزی که در سده‌ی ۱۹ میلادی برای ستاره‌ی اتا-شاه‌تخته رخ داد و آن را تا مدتی به درخشان‌ترین ستاره‌ی آسمان شب پس از شباهنگ تبدیل کرد-م]
عکسی که تلسکوپ فضایی هابل در سال ۲۰۱۱ از کهکشان کوتوله‌ی کینمن یا "پی‌اچ‌ال ۲۹۳بی" گرفته بود، پیش از ناپدید شدن رازگونه‌ی یک ستاره‌ی بزرگ در آن. این کهکشان با فاصله‌ی ۷۵ میلیون سال نوری زمین دورتر از آنست که تک‌ستارگانش را بشود دید، ولی عکس‌هایی که میان سال‌های ۲۰۰۱ و ۲۰۱۱ از این کهکشان گرفته شده بود شناسه‌های ستاره‌ای بزرگ را نشان می‌دادند که در تصاویر تازه‌تر دیده نمی‌شوند.
اخترشناسان بر پایه‌ی مشاهدات و مدل‌ها دو توضیح برای ناپدید شدنِ ستاره و نبودِ یک ابرنواختر پیشنهاد کرده‌اند که به این برون‌ریزیِ احتمالی ربط دارند. یک توضیح می‌گوید این برون‌ریزی می‌توانسته این متغیر آبی درخشان را به ستاره‌ی کم‌نورتری تبدیل کرده باشد که همان هم تا اندازه‌ای پشت غبارهای بیرون زده پنهان شده است. توضیح پیشنهادیِ دوم اینست که ستاره احتمالا رُمبیده و بدون هیچ انفجار ابرنواختری‌ای یکراست به سیاهچاله تبدیل شده باشد. این یک رویداد کمیاب است: شناخت کنونی ما از چگونگیِ مرگ ستارگان بزرگ اینست که بیشترشان زندگی خود را با یک ابرنواختر پایان می‌دهند.

رصدهای بیشتری در آینده نیازست تا آنچه بر سر این ستاره آمده را تایید کند. تلسکوپ بی‌اندازه بزرگ (ئی‌ال‌تی) در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا که کارش را سال ۲۰۲۵ آغاز خواهد کرد توانایی این را خواهد داشت که ستارگان در کهکشان‌های دوردستی مانند کهکشان کینمن را آشکار کند و به اخترشناسان در گشودن گره از چنین رازهایی یاری رساند.

گزارش این دانشمندان در ماهنامه‌ی انجمن سلطنتی اخترشناسی منتشر شده. 

--------------------------------------------
نمونه‌ی دیگری از این راز کیهانی که سال ۲۰۱۷ درباره‌اش خواندید:

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
European Southern Observatory - Very Large Telescope - VLT - dwarf galaxy - star - black hole - supernova - PhD - Andrew Allan - Trinity College Dublin - Ireland - Kinman Dwarf galaxy - Chile - US - ESO - VLT - constellation of Aquarius - luminous blue variable - Sun - ESPRESSO - X-shooter - VLT - Jose Groh - UVES - Science Archive Facility - spectra - spectrograph - Extremely Large Telescope - ELT - Monthly Notices of the Royal Astronomical Society - PHL 293B - NASA - ESA - Hubble Space Telescope

منبع: eso

کهکشان و شبچراغ و درخت سیب

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این این چشم‌انداز آرام نیمکره‌ی شمالی، کهکشان راه شیری را می‌بینیم که مانند آنچه در شعرِ "ستاره‌شناس پیر"، سروده‌ی سارا ویلیامز گفته شده، بر پهنه‌ی آسمان کمانی ساخته است.
ابرهایی از غبار میان‌ستاره‌ای که از مرکز کهکشان به بیرون کشیده شده‌اند جلوی نور افشانِ ستارگانِ زمینه را گرفته و نمایی مانند رودهای تیره پدید آورده‌اند که به سوی ستاره‌ی درخشان کژدم‌دل (قلب عقرب) در سمت راست، تقریبا رو به جنوب در بالای افق سرازیر شده‌اند.
ولی روشن‌ترین شبچراغ در این آسمان سیاره‌ی مشتری است که از دید دوربین به نظر می‌رسد از شاخه‌ی درخت سیبِ پیش‌زمینه آویزانست.
این چشم‌انداز آرامش‌بخش شبانه از پیوند و همگذاری نماهای ردگیری شده و ردگیری نشده‌ای درست شده که در ۱۶ ژوئن از دوور در نووا اسکوشیا که یکی از استان‌های منطقه‌ی کرانه‌ای کاناداست گرفته شده بودند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Old Astronomer - Milky Way - galaxy - core - star - Antare - Jupiter - maritime - Dover - Nova Scotia - planet - Earth

منبع: apod.nasa

گردش روزانه زمین را وارونه ببینیم

اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام، توییتر، و یا فیسبوک یک ستاره در هفت آسمان ببینید

تاکنون دنیا برایتان وارونه شده؟
اگر نسبت به ستارگان ثابت باشید، چنین چیزی هر روز برایتان رخ خواهد داد.
بیشترِ ویدیوهای زمان‌گریزی که از آسمان شب گرفته شده‌اند، چرخش ستارگان و آسمان به گرد یک زمینِ ثابت را نشان می‌دهند.
ولی اینجا کاری کرده‌اند تا دوربین بچرخد، به گونه‌ای که ستارگان و آسمان ثابت بمانند و زمین به گرد آنها بچرخد.
این فیلم، که در آن هر یک ساعت در یک ثانیه فشرده شده، به زیبایی چرخش روزانه‌ی زمین که به نام "جنبش روزانه" (diurnal motion) شناخته می‌شود را نشان می‌دهد.
ویدیو با نمای یک میدان باز در نامیبیای آفریقا، در یک روز آفتابیِ سال گذشته آغاز می‌شود.
با چرخش زمین، سایه‌ها جابجا می‌شوند، سایه‌ی زمین در آسمان بالا می‌آید، کمربند ناهید یک دَم پدیدار می‌شود، و سپس روز جای خود را به شب می‌دهد.
نوار باشکوه کهکشان راه شیری در آسمان شب نمایان می‌شود، و ماهواره‌های زمین-گردی که نور خورشید را بازمی‌تابانند از پهنه‌ی آسمان می‌گذرند.
در این آسمان شب حتی می‌توانید ابرهای بزرگ و کوچک ماژلان را هم ببینید.
در این ویدیو آسمانی را می‌بینیم که در نیمکره‌ی جنوبی دیده می‌شود، ولی ویدیویی همانند آن را می‌توان برای هر عرض جغرافیاییِ میانه‌ای در سیاره‌ی آبی‌مان ثبت کرد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
time-lapse - star - Earth - diurnal motion - Namibia - Africa - Belt of Venus - Milky Way Galaxy - Large and Small Magellanic Clouds - Southern Hemisphere - latitude - planet

منبع: apod.nasa

کهکشان پشمینه‌پوش

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۵.۱ مگ)
در این تصویرِ تلکسوپ فضایی هابل کهکشانی به نام ان‌جی‌سی ۲۲۷۵ را می‌بینیم که سرشتِ ظریف و پَر-مانندِش در آن الگویی خیره‌کننده پدید آورده است. این بازوهای مارپیچیِ "پشمین" نشان می‌دهند که ستاره‌زایی در گذشته‌ی نزدیکِ این کهکشان فرآیندهای به نسبت آرامی بوده‌اند. در بخش مرکزی ان‌جی‌سی ۲۲۷۵ یک کوژِ کهکشانیِ به نسبت خالی خودنمایی می‌کند که به گونه‌ی نامعمولی بزرگ است و عملا هیچ ستاره‌زایی‌ای در آن جریان ندارد. همه‌ی گازهای درون این بخش دیرزمانی پیش از این به ستاره تبدیل شده بوده است.

ان‌جی‌سی ۲۲۷۵ به عنوان یک "کهکشان مارپیچی پشمین" رده‌بندی شده است و با فاصله‌ی ۶۷ میلیون سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی خرچنگ دیده می‌شود.

میلیون‌ها ستاره‌ی جوان و درخشان آبی‌فام در بازوهای مارپیچی پر-مانند و پیچیده‌ی این کهکشان که با رگه‌های غبار در هم تنیده شده‌اند می‌درخشند. گمان می‌رود توده‌های این ستارگان داغ و آبی در ابرهای گازی نزدیکشان فرآیندهای ستاره‌زایی به پا می‌کنند. سپس با چرخش کهکشان، این ابرهای گازی بریده بریده شده و الگوهای مارپیچی و پر-مانندِ کلی بازوها پدید می‌آیند. سرشتِ مارپیچِ این کهکشان‌های پشمین در تضاد با کهکشان‌های مارپیچی فَرساز (grand design) است که بازوهایی برجسته و خوش‌تعریف دارند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - ESA - Hubble Space Telescope - spiral arm - NGC 2775 - star formation - galactic bulge - star - flocculent spiral galaxy - constellation of Cancer - grand design spiral

منبع: spacetelescope

تصویر هابل از یک "بالش" درخشان

چه چیزی این سحابی سیاره‌نمای شگفت‌انگیز را پدید آورده؟
این سحابی که ان‌جی‌سی ۷۰۲۷ نام دارد یکی از کوچک‌ترین و روشن‌ترین سحابی‌های سیاره‌نما (سیاره‌ای) است که همچنین یکی از نامعمول‌ترین پیکره‌ها را هم در میان این اجرام دارد.
بر پایه‌ی نرخ گسترش آن بخواهیم بگوییم، ان‌جی‌سی ۷۰۲۷ از دید زمین حدود ۶۰۰ سال پیش آغاز به گسترش و پخش شدن در فضا کرده بوده.
این سحابی سیاره‌نما در بیشترِ این زمان داشته پوسته‌هایی را پس می‌زده که در این تصویر به رنگ آبی دیده می‌شوند.
ولی در روزگار نزدیک‌تر، این سحابی به دلایلی ناشناخته آغاز به پس زدن گاز و غبار (رنگ سرخ در تصویر)، آن هم در جهت‌هایی ویژه کرده که باعث شده الگویی تازه با چهار گوشه پدید بیاورد.
به تازگی تلسکوپ فضایی هابل به کمک دوربین میدان‌گسترده‌ی شماره ۳ی خود این پوسته‌ها و الگوها را با جزییاتی خیره‌کننده به تصویر کشیده.
هنوز نمی‌دانیم چه چیزی در مرکز این سحابی است، ولی یک بر پایه‌ی یک انگاشت، در مرکز این سحابی یک ستاره‌ی دوتاییِ نزدیک به هم پنهان شده که یکی از ستارگانش دارد به سوی قرص نامنظمی که به گرد ستاره‌ی دیگر می‌چرخد گاز پس می‌زند.
ان‌جی‌سی ۷۰۲۷ که حدود ۳۰۰۰ سال نوری از زمین دور است، نخستین بار در سال ۱۸۷۸ یافته شده بود. این سحابی را می‌توان با یک تلسکوپ خانگی استاندارد در صورت فلکی ماکیان پیدا کرد.
گفتنی‌ست تاکنون نام‌های بسیاری برای این سحابی پیشنهاد شده که یکی از برترینِ آنها "سحابی بالش" بوده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
planetary nebula - NGC 7027 - Earth - Wide Field Camera 3 - Hubble Space Telescope - binary star system - star - constellation of the Swan - Cygnus).

منبع: apod.nasa

بازتاب‌‌های آسمان تاریک

آب‌های این دریاچه که آرام شد، شگفتی‌های فراوانِ آسمان و زمین هم دو برابر شدند.
شاید چشگیرترین شگفتی در آسمان تاریک، نوار مرکزی کهکشان راه شیری بود که اینجا مانند نواری در راستای قطر چارچوب دیده می‌شود.
در سمت راست چارچوب، ابرهای ماژلانی بزرگ (ال‌ام‌سی) و کوچک (اس‌ام‌سی) را می‌بینیم، کهکشان‌هایی که ماهواره‌ی راه شیری‌مان هستند.
نوارهای کم‌سو و چندرنگِ هواتاب هم به گونه‌ای بادبزنی در آسمان شب پخش شده‌اند.
ستارگان روشن بیشماری، از جمله ستاره‌ی کژدم‌دل (قلب عقرب) در آسمان می‌درخشند و سیاره‌ی تابناک مشتری هم درست بالای افق در مرکز تصویر خودنمایی می‌کند.
این تصویر از پیوند نماهایی درست شده که در درازنای ۳۰ دقیقه از نیمه‌های ماه می، همگی با یک دوربین و از یک جا در ساحل دریاچه‌ی بانی ریورلند در استرالیای جنوبی گرفته شده بودند.
درختان خشکیده‌ای که از دریاچه بیرون زده‌اند در پرتوی افق به حالت ضدنور (سایه‌نما) در آمده‌اند و بارتابشان هم در بر افتاده است؛ از آن سو روشنایی‌های شهرک بارمرا هم در افق، به همراه بازتابشان بر دریاچه دیده می‌شود.
در ماه ژوییه (تیر-امرداد)، همزمان با نشتن خورشید در باختر، سیاره‌های مشتری و کیوان از افق خاور سر خواهند زد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Milky Way Galaxy - SMC - LMC - Magellanic Clouds - airglow - star - Antares - planet - Jupiter - Lake Bonney Riverland - South Australia - silhouette - reflection - Barmera - Saturn - Sun

منبع: apod.nasa

هابل تکان‌هایی در بال‌های "سایه خفاش" دیده

* سایه‌ی خفاش را یادتان می‌آید؟ همان که تلسکوپ هابل در سال ۲۰۱۸ تصویری زیبا از آن ثبت کرد؟ [اینجا کامل خواندید: * سایه یک خفاش غول‌پیکر در تصویر هابل] اکنون گویا همین تلسکوپ جنبشی را در بال‌های این خفاش دیده.

ستاره‌ی جوان "اچ بی‌سی ۶۷۲" به دلیل سایه‌ی بال-مانند پیرامونش به نام "سایه‌ی خفاش" شناخته شده. تلسکوپ فضایی اسا/ناسای هابل اکنون برای نخستین بار یک حرکت "بال زدن" شگفت‌انگیز در سایه‌ی قرص این ستاره دیده. این ستاره درون یک پرورشگاه ستاره‌ای به نام "سحابی مار" در فاصله‌ی ۱۳۰۰ سال نوری زمین جای دارد.
این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
تلسکوپ فضایی هابل در سال ۲۰۱۸ رصدهای خیره‌کننده‌ای از این ستاره‌ی جوان و قرص سیاره‌زایی نادیدنی پیرامونش انجام داده بود. این قرص سایه‌ی غول‌پیکری بر ابرِ کمی دورتری در این منطقه‌ی سیاره‌زایی انداخته- مانند یک مگس در نور چراغ قوه‌ای که بر دیوار افتاده.

اکنون اخترشناسان به گونه‌ای شانسی "بال زدن" این سایه‌ی خفاش را دیده‌اند. این می‌تواند در اثر گرانش یک سیاره بر قرص پیرامون ستاره باشد که دارد آن را تاب می‌دهد. کلاوس پونتوپیدان، نویسنده‌ی اصلی این پژوهش از بنیاد علوم تلسکوپ فضایی (STScI) در بالتیمور آمریکا می‌گوید: «ستاره‌ای داریم که با یک قرص در بر گرفته شده و این قرص برخلاف حلقه‌های کیوان، تخت نیست، بلکه پف کرده است (مانند یک چنبره یا دونات). و بنابراین نور ستاره آزادانه از بالای آن به بیرون می‌تابد و چیزی جلویش را نمی‌گیرد، ولی اگر بخواهد از پهلو، در راستای صفحه‌ی قرص بتابد، نمی‌تواند بیرون بزند و در نتیجه سایه‌ای پدید می‌آورد.»

کشف این "بال زدن" یک غافلگیری هم بود. پونتوپیدان و گروهش این سایه را با چندین فیلتر و در یک دوره‌ی ۱۳ ماهه رصد کردند. هنگامی که عکس‌های کهنه و تازه را به هم پیوند دادند، دیدند که سایه جابجا شده است. این سایه به اندازه‌ای بزرگ است (حدود ۲۰۰ برابر قطر سامانه‌ی خورشیدی) که نور برای پیمودنش زمان [به نسبت دراز] نیاز دارد. در حقیقت حدود ۴۵ روز زمان می‌برد تا نور از ستاره به لبه‌ی صاف و آشکارِ سایه برسد.

پونتوپیدان و گروهش حساب کردند که سیاره‌ای که دارد قرص را تاب می‌دهد نیابد دوره‌ی مداری‌اش به گردِ ستاره کمتر از ۱۸۰ روز باشد. آنها فاصله‌ی این سیاره از ستاره را به اندازه‌ی فاصله‌ی زمین تا خورشید برآورد کردند. پونتوپیدان و گروهش همچنین نشان دادند که قرص باید موجدار شده باشد، با زاویه‌ای که با فاصله افزایش می‌یابد- مانند یک شیپور. پیکره‌ی آن دو فراز و دو فرود دارد (مانند زین اسب) و این چیزی‌ست که "بال زدن" سایه را توضیح می‌دهد.

این دانشمندان همچنین گمان دارند که یک سیاره در دل این قرص هست که نسبت به صفحه‌ی آن کج است. اگر یک سیاره نباشد، توضیح کمتر محتمل این خواهد بود که یک همدم ستاره‌ایِ کم‌جرم‌تر دارد بیرون از صفحه‌ی قرص به گرد ستاره‌ی اچ‌بی‌سی ۶۷۲ می‌گردد. پونتوپیدان و گروهش با توجه به ضخامت قرص، درباره‌ی این توضیح دوم تردید دارند. شواهدی هم تاکنون برای دوتایی بودن این سامانه به دست نیامده.

این قرص یک ساختار چرخان از گاز و غبار و سنگ است و کوچک‌تر و دورتر از آنست که دیده شود، حتی با هابل. ولی دانشمندان بر پایه‌ی سایه‌ای که از آن افتاده می‌دانند که نسبت بلندی به شعاع آن ۱ به ۵ است.

گزارش این دانشمندان در شماره‌ی آینده‌ی آستروفیزیکال جورنال منتشر خواهد شد.
این ویدیو جنبش "بال زدن" سایه‌ی قرصِ پیرامون ستاره‌ی اچ‌بی‌سی ۶۷۲ را نمایش می‌دهد که گروهی از اخترشناسان به کمک تلسکوپ فضایی هابل دیده‌اند.
باور بر اینست که این ستاره با یک قرص تاب خورده‌ی زین-مانند در بر گرفته شده با دو فراز و دو فرود. سیاره‌ای در این قرص هست که با صفحه‌ی آن زاویه دارد و احتمالا باعث این تاب خوردن آن می‌شود. با چرخش قرص به گرد ستاره، سایه‌ای رقصان از آن بر ابرهای دورتر می‌افتد.
این پویانمایی نشان می‌دهد که "رقص" سایه‌ی ستاره‌ی اچ‌بی‌سی ۶۷۲چگونه توسط تلسکوپ فضایی هابل دیده شده.
باور بر اینست که این ستاره با یک قرص تاب خورده‌ی زین-مانند در بر گرفته شده با دو فراز و دو فرود. سیاره‌ای در این قرص هست که با صفحه‌ی آن زاویه دارد و احتمالا باعث این تاب خوردن آن می‌شود. با چرخش قرص به گرد ستاره، سایه‌ای رقصان از آن بر ابرهای دورتر می‌افتد.
-------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
star - HBC 672 - Bat Shadow - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - stellar nursery - Serpens Nebula - planet -- Saturn - rings - Klaus Pontoppidan - Space Telescope Science Institute - STScI - Baltimore - USA - Solar System - Earth - Sun - trumpet - binary - saddle

منبع: spacetelescope

شش "ماه" احتمالی در منظومه‌های بیگانه یافته شده

سامانه‌ی خورشیدی ما پر از ماه (قمر) است -بیش از ۲۰۰ تا دارد- ولی هنوز نتوانسته‌ایم به طور قطع هیچ ماهی که به گرد سیاره‌ای در ورای سامانه‌ی خودمان می‌گردد را پیدا کنیم. اما اکنون اخترشناسان شش فراسیاره (سیاره‌ی فراخورشیدی) یافته‌اند که شاید ماه‌هایی طبیعی داشته باشند.
کریس فاکس و پل ویگرت از دانشگاه وسترن کانادا داده‌هایی تلسکوپ فضایی کپلر را بررسی کرده و به جستجوی پدیده‌ای به نام "تغییر زمان‌سنجی گذر" در آنها پرداختند. هنگامی که یک فراسیاره از چشم ما از جلوی ستاره‌اش می‌گذرد (پدیده‌ی گذر)، یک کاهش در نور ستاره می‌بینیم.

اگر سیاره خودش تنها باشد، کاهش‌های دوره‌ای با الگویی دقیق در نور ستاره خواهیم دید. ولی اگر گرانشِ جرم یا جرم‌های دیگری که پیرامونش هستند بر مدارش اثر بگذارد -چیزی مانند یک ماه یا یک سیاره‌ی دیگر- آنگاه انحراف‌هایی را در آن الگو خواهیم دید که به نام تغییرات زمان‌سنجی گذر شناخته می‌شود. فاکس و ویگرت نور هشت فراسیاره را که "تغییرات زمان‌سنجی گذر"هایی داشتند دیدند؛ این تغییرات به اندازه‌ی کافی چشمگیر بودند که بتوانند نشانگر فراماه‌هایی در مدار آن فراسیاره‌ها باشند، ولی آن اندازه شدید نبودند که نشانگر فراماه‌های آن چنان بزرگی باشند که بتوان آنها به گونه‌ای سرراست‌تر دید.

این دانشمندان شبیه‌سازی‌هایی انجام دادند که سیاره‌های درون آنها، یا یک ماه داشتند و یا سیاره‌ی دیگری در مدارشان همراهشان بود. پژوهشگران پی بردند که از آن هشت فراسیاره، مشاهداتِ دو تایشان را می‌شد با "سیاره‌ی همراه" بهتر توجیه کرد، ولی گویا شش تای دیگر می‌توانند فراماه (ماه فراخورشیدی) داشته باشند.

فاکس می‌گوید: «تا اینجا باید آنها را نامزد (کاندیدای) فراماه بنامیم. همه چیز به خوبی جور در می‌آید ولی شانس این هم هست که سیاره‌ای باشد که می‌تواند همین اثرها را پدید بیاورد.»

با این همه، اخترشناسان دیگری هستند که می‌گویند حتی نامیدن این سیگنال‌ها به نام "نامزد" هم شاید زیاده‌روی باشد. الکس تیچی از دانشگاه کلمبیا در نیویورک می‌گوید: «از آنجایی که فراماه‌ها گریزپا هستند، و یافتن یکی از آنها بسیار شگفت‌انگیز و فراعادی است، باید در کاربرد واژگان دقت کنیم.»

بدون رصدهای بیشتر، سیگنال‌هایی که فاکس و ویگرت دیده‌اند را به همان خوبی می‌توان با سیاره‌های پنهان هم توضیح داد. دیوید کیپینگ، او هم از دانشگاه کلمبیا می‌گوید: «در واقع یافتن جرمی که "تغییرات زمان‌سنجی گذر" آن را نتوان با یک فراماه توضیح داد بسیار کمیاب است، حتی اگر دلیلش چیز دیگری باشد.»

فاکس می‌گوید این فراماه‌های احتمالی برای اثبات شدن بسیار کار دارند، ولی اگر رصدهای بیشتر تاییدشان کند، یافتن یک فراماه بی‌اندازه هیجان‌انگیز خواهد بود: «هنگامی که به یافتن جاهایی در کیهان برای زندگی و جاهایی که می‌تواند میزبان زندگی باشد فکر می‌کنیم، به طور معمول نخست به یاد سیاره‌ها می‌افتیم. ولی این سیاره‌ها می‌توانند ماه‌هایی هم داشته باشند که زندگی بتواند روی آنها هم پدید بیاید.»

پژوهشنامه‌ی این دانشمندان در تارنمای arxiv در دسترس است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
solar system - moon - planet - exoplanet - Chris Fox - Paul Wiegert - Western University - Canada - Kepler space telescope - transit timing variation - star - transit - exomoon - Alex Teachey - Columbia University - New York - David Kipping - arxiv

ماه‌ها و سایه‌ها در تصویر وویجر

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این لکه‌ها روی مشتری چه هستند؟
بزرگ‌ترین لکه، درست سمت راست مرکز، لکه‌ی سرخ بزرگ است- یک سامانه‌ی توفانی غول‌آسا که چندین سده است بر این سیاره می‌وزد و گویا ۳۵۵ سال پیش، جووانی کاسینی هم از آن نام برده بوده. ولی هنوز نمی‌دانیم چرا این لکه‌ی بزرگ به رنگ سرخ است.
لکه‌ی پایین، سمت چپ، یکی از بزرگ‌ترین ماه‌های مشتری است: اروپا.
عکس‌هایی که کاوشگر وویجر در سال ۱۹۷۹ گرفته بود از انگاره‌ی نوینی پشتیبانی می‌کنند که می‌گوید اروپا اقیانوسی زیرزمینی [از آب] دارد و بنابراین جایی خوب برای جستجوی زندگی فرازمینی است.
ولی آن لکه‌ی سیاه در بالا، سمت راست چارچوب چیست؟
این سایه‌ی یکی دیگر از ماه‌های بزرگ مشتری است: آیو. وویجر ۱ پی برد که آیو به اندازه‌ای فعالیت‌های آتشفشانی دارد که هیچ دهانه‌ی برخوردی‌ای روی سطحش نمی‌توان یافت [سطحش پیوسته دارد بازسازی می‌شود-م].
این تصویر از پیوند ۱۶ تصویر در بایگانی عکس‌های وویجر ۱ از دیدارش با مشتری درست شده که به تازگی باز-پردازش شده‌اند.
حدود چهل و سه سال پیش، وویجر ۱ زمین را ترک کرد و راهی یکی از بزرگ‌ترین کاوش‌های سامانه‌ی خورشیدی در تاریخ فضا شد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Jupiter - Great Red Spot - storm system - Giovanni Cassini - moon - Europa - extraterrestrial life - Io - impact crater - Voyager 1 - Earth - Solar System

منبع: apod.nasa

تابش نور در پی برخورد دو سیاهچاله

برداشت هنری از یک ابرسیاهچاله که با قرصی از گاز و مواد در بر گرفته شده. دو سیاهچاله‌ی کوچک‌تر که دارند با هم ادغام می‌شوند هم در این قرص دیده می‌شوند.
هنگامی که دو سیاهچاله مارپیچ‌وار به گرد هم چرخیده و به هم نزدیک می‌شوند و سرانجام برخورد می‌کنند، امواج گرانشی می‌گسیلند- چین و شکن‌هایی در بافت فضازمان که با دستگاه‌های بی‌اندازه دقیق و حسمند روی زمین دریافت می‌شوند. از آنجایی که سیاهچاله‌ها و ادغام آنها به طور کامل تاریکند، این رویدادها هم برای تلسکوپ‌ها و دیگر دستگاه‌های نور-یاب نادیدنی‌اند. ولی نظریه‌هایی هم در این باره هست که می‌گوید چگونه یک ادغام سیاهچاله‌ای می‌تواند با برانگیختن مواد پیرامونش یک سیگنال نوری تولید کند.

اکنون دانشمندان با بهره از "تاسیسات اجرام گذرای زوییکی" (زی‌تی‌اف) در رصدخانه‌ی پالومار نزدیک سن دیه‌گو، که از آنِ کلتک است، چیزی را دیده‌اند که می‌تواند درست همین سناریو باشد. این اگر تایید شود، نخستین تابشِ نوریِ شناخته شده از یک جفت سیاهچاله‌ی برخوردگر خواهد بود. [تاسیسات اجرام گذرای زوییکی یک برنامه‌ی پیمایش آسمان است که اجرامی با تغییر نور سریع را دنبال می‌کند-م]

این ادغام در ۲۱ می ۲۰۱۹ توسط دو آشکارساز امواج گرانشی -رصدخانه‌ی تداخل‌سنج لیزی امواج گرانشیِ بنیاد ملی علوم آمریکا (لایگو) و آشکارساز اروپایی ویرگو- شناسایی شده و رویداد جی‌دبلیو۱۹۰۵۲۱جی نامیده شده بود. آن آشکارسازی به دانشمندان جی‌تی‌اف اجازه داد تا به جستجوی سیگنال‌های نور از جایی که امواج گرانشی آمده بود بپردازند. لایگو و ویرگو همچنین تاکنون ادغام‌هایی میان اجرام کیهانی چگالی که ستاره‌ی نوترونی نامیده می‌شوند را هم دیده‌اند، و اخترشناسان نورهایی که در آن برخوردها گسیلیده شده بود را هم شناسایی کرده‌اند.

به گمان این پژوهشگران، دو سیاهچاله‌ی برخوردگر که هر یک ده‌ها برابر خورشید جرم داشتند، خودشان در مدار یک سیاهچاله‌ی ابرپرجرم سوم بوده‌اند که میلیون‌ها برابر خورشید جرم داشته و با قرصی از گاز و مواد دیگر در بر گرفته شده بود [این دو سیاهچاله‌ی کوچک‌تر هم گویا در دل مواد این قرص بوده‌اند]. هنگامی که آن دو سیاهچاله با هم ادغام شدند، یک سیاهچاله‌ی تازه و بزرگ‌تر را ساختند که یک آن دستخوش یک تکان ناگهانی شده و به سویی پرتاب شده بوده. بر پایه‌ی این پژوهشنامه، احتمالا این یاهچاله در اثر این لگد در این قرص گازی جابجا شده و همین به گسیلش نور انجامیده.

دنیل استرن، یکی از نویسندگان این پژوهش تازه از آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (جی‌پی‌ال) در جنوب کالیفرنیا می‌گوید: «این آشکارسازی بی‌اندازه هیجان‌انگیز است. چیزهای بسیاری هست که با بهره از سیگنالی که این دو سیاهچاله‌ی برخوردگر ناخواسته پدید آورده‌اند می‌توانیم درباره‌ی آنها و محیطی که در آنند بیاموزیم. بنابراین چیزی که زی‌تی‌اف دیده، به همراه چیزی که می‌توانیم از امواج گرانشی بفهمیم، راهی تازه در بررسی ادغام‌های سیاهچاله‌ای و نیز قرص پیرامون ابرسیاهچاله‌ها می‌گشاید.» گفتنی‌ست جی‌پی‌ال هم بخشی از کلتک است.

یافته‌های زی‌تی‌اف در مقاله‌ی تازه‌ای که در فیزیکال ریویو لترز منتشر شده توضیح داده شده است. این پژوهشگران در گزارش خود یادآوری کرده‌اند گرچه نتیجه گرفته‌اند که نور دیده شده توسط زی‌تی‌اف به احتمال بسیار دستاورد یک ادغام سیاهچاله‌ای بوده، ولی نمی‌تانند احتمال‌های دیگر را هم به طور کامل نادیدن بگیرند.

-------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
black hole - gravitational wave - Earth - Caltech - Zwicky Transient Facility - ZTF - Palomar Observatory - San Diego - National Science Foundation - Laser Interferometer Gravitational-wave Observatory - LIGO - European - Virgo - GW190521g - neutron star - Physical Review Letters - Sun - supermassive black hole - Daniel Stern - NASA - Jet Propulsion Laboratory - Southern California

منبع: jpl

خورشیدگرفتگی زیر پای ایستگاه مداری

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در ۲۱ ژوئن ۲۰۲۰ سایه‌ی تاریکِ ماه نو بر سیاره‌ی زمین افتاد.
یک دوربین وضوح بالا (اچ‌دی) بیرون ایستگاه فضایی بین‌المللی که در مدار پایین زمین بود، نمایی از گذشتنِ این سایه از روی سطح زمین، نزدیک مرز قزاقستان و چین ثبت کرد.
کسانی که در آن هنگام در مسیر مرکزیِ سایه‌ی ماه بودند توانستند یک خورشیدگرفتگی حلقوی را ببینند.
در پیش‌زمینه‌ی تصویر یک فضاپیمای ترابری-۹ اچ-آی‌آی سازمان کاوش‌های هوافضای ژاپن (جاکسا) را می‌بینیم که کنار این پایگاه مداری پهلو گرفته.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
high definition camera - International Space Station - low Earth orbit - Kazakhstan - China - annular eclipse - Sun - H-II Transfer Vehicle-9 - JAXA - Japan Aerospace Exploration Agency

منبع: apod.nasa

شبیه‌سازی ناسا برای غروب در سیاره‌های گوناگون

اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام یا فیسبوک یک ستاره در هفت آسمان ببینید

غروب آفتاب در دنیاهای دیگر از دیرباز یک بخش مهم در فیلم‌های علمی-تخیلی بوده، ولی چنین رویدادی واقعا چگونه به نظر می‌رسد؟ خوشبختانه برای گرفتن پاسخ پرسش‌هایمان ناسا را داریم، و این بار هم ما را ناامید نکرده.

ناسا یک همسنجیِ (مقایسه‌ی) ویدیویی میان چشم‌انداز غروب در زمین با چیزی که یک بیننده می‌تواند روی دیگر سیاره‌های سامانه‌ی خورشیدی، و همچنین روی یک ماه ببیند پدید آورده است. در این همسنجی، غروب یک ستاره‌ی متفاوت با خورشید هم نشان داده شده- از دید بیننده‌ای روی یکی از سیاره‌های سامانه‌ی تراپیست-۱، هر چند که پدید آوردن آن نیاز به گمانه‌زنی‌های بسیار بیشتری داشته.

دکتر خرونیمو ویانوئه‌آ از دانشگاه کاتولیک آمریکا دارد بر روی ماموریتی احتمالی در آینده به سوی اورانوس، که در فهرست کوتاه ناسا برای کاوش‌های فضایی آینده است کار می‌کند. وی به بررسی این پرداخته که جو اورانوس چگونه نور خورشید را می‌پراکند. ویانوئه‌آ دارد با مدل‌سازیِ چشمداشت ما از آنچه خواهیم دید یک معیار سنجش برایمان پدید می‌آورد.

اگر یک فضاپیما در آینده عکس‌هایی با چشم‌اندازی متفاوت بفرستد، اخترشناسان می‌فهمند که زمان آن رسیده تا یک بازنگری از آنچه می‌پنداریم درباره‌ی همنهش اورانوس و چگونگیِ رفتار گازهایش می‌دانیم انجام گیرد.

یک راه برای جلب پشتیبانی و در نتیجه گرفتن بودجه برای چنین پروژه‌ای اینست که مزه‌ی چیزی که می‌توانیم [در این پروژه] ببینیم را به مردم بچشانیم. ویانوئه‌آ با همکاری جیمز ترالی از مرکز پروازهای فضایی گادرد ناسا این شبیه‌سازی از غروب آفتاب را از پشت هیدروژن، هلیوم، و متان در جو بالایی اورانوس پدید آورد.

ولی چرا به همین بسنده کنیم؟ ویانوئه‌آ افزون بر غروب‌های آشنای زمین هم در هوای صاف و هم در شرایط ابری و ریزگردی، غروب‌هایی هم برای بهرام (مریخ)، ناهید و تیتان، و نیز سیاره‌ی فراخورشیدیِ تراپیست-۱ئی ساخت. تراپیست۱-ئی درونی‌ترین سیاره در سامانه‌ی تراپیست است که گمان می‌رود دمایی مناسب زندگی زمینی دارد. مقایسه با غروب‌های واقعی زمین و بهرام می‌تواند به ما کمک کند تا دقتِ نمونه‌های دیگر را بررسی کنیم.

غروب‌های زمین مانند چیزی که به دیدنش عادت داریم به نظر نمی‌رسند زیرا این عکس‌ها به گونه‌ای هستند که گویی با یک دوربین با عدسی بسیار میدان‌گسترده گرفته شده‌اند و چیزی که چشم نامسلح می‌بیند نیستند. کاوشگر‌ آینده که به اورانوس می‌رود شاید چندین دوربین داشته باشد، ولی به احتمال بسیار دستکم یکی از آنها تلاش خواهد کرد تا در شیرجه‌ی پایانی فضاپیما، هر چقدر از سیاره را که می‌تواند به تصویر بکشد.

البته درباره‌ی سیاره‌های تراپیست، ما تنها ویژگی‌های کوتوله‌ی سرخی که میزبانشان است و فاصله‌ی آنها از این ستاره را می‌دانیم. این به ما درباره‌ی میزان روشنی ستاره به هنگام غروب، و رنگ‌های عمده‌اش آگاهی می‌دهد، ولی ما چیزی درباره‌ی همنهش جو تراپیست۱-ئی، یا حتی این که اصلا جو دارد یا نه نمی‌دانیم؛ بود و نبود جو می‌تواند تفاوتی چشمگیر در غروب پدید بیاورد. بنابراین در این بخش ویدیو گمانه‌زنی‌های بیشتری انجام شده تا بخش‌های دیگر.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - sunset - Earth - Solar System - planet - moon - TRAPPIST-1 - Geronimo Villanueva - Catholic University of America - Uranus - Sun - James Tralie - Goddard Space Flight Center - hydrogen - helium - methane - Mars - Venus - Titan - TRAPPIST-1 - lens - naked eye - red dwarf - star

منبع: iflscience

کشف سیاره‌های زمین‌سانی که برای بررسی جَوِشان بسیار به ما نزدیکند

برداشت هنری از تاره‌ی کوتوله‌ی سرخ گلیزه ۸۸۷ و سامانه‌ی سیاره‌هایش
تنها ۱۱ سال نوری دورتر از زمین، دو سیاره‌ی سنگی و داغ به گرد یک ستاره‌ی سرخ کوچک که به گونه‌ی نامعمولی آرام است می‌گردند. این واقعیت که آنها بسیار به زمین نزدیکند (در استاندارد اخترشناسی)، از آنها هدف‌هایی به نسبت آسان برای بررسی ساخته، و از آنجایی که یک سیاره‌ی سوم احتمالی هم در منطقه‌ی زیست‌پذیر این ستاره هست، این سامانه فریبندگی ویژه‌ای برای دانشمندان پیدا کرده است.

ستاره‌ی گلیزه ۸۸۷ (جی‌جی ۸۸۷ ،GJ 887) یک کوتوله‌ی سرخ به جرم یک دوم خورشید اسست. ساندرا جفرز از دانشگاه گوتینگن آلمان به همراه همکارانش این سیاره‌ها را با بهره از "جستجوگر سرعت شعاعی سیاره‌ها با دقت بالا" (هارپس، HARPS) در رصدخانه‌ی لاسیای شیلی یافتند. آنها برای این کار، به لَنگش‌های (وول خوردن‌های) نور ستاره که در اثر کشش گرانشی سسیاره‌ها پدید آمده بود نگاه کردند.

آنها لنگش‌هایی با سه الگو را یافتند: یکی نشانگر سیاره‌ای بود که هر ۹.۳ روز یک بار به گرد ستاره می‌گردد، دیگری نشانگر سیاره‌ای بود که هر مدار را در ۲۱.۸ روز کامل می‌کند، و سومی هم سیاره‌ای که مدارش ۵۰ روز زمان می‌برد. هر دوی آن سیاره‌های درونی دارای مداری تنگ‌تر از مدار تیر به گرد خورشید هستند (در فاصله‌ای کمتر از مدار سیاره‌ی تیر به گرد ستاره‌شان می‌گردند).

این دو سیاره‌ی درونی داغ‌تر از آنند که پشتیبان زندگی باشند، با دمای ۱۹۵ درجه‌ی سانتیگراد برای سیاره‌ی نزدیک‌تر و ۷۹ درجه‌ی سانتیگراد برای سیاره‌ی دورتر. ولی سیاره‌ی سوم، اگر وجود داشته باشد، می‌تواند درون کمربند زندگیِ ستاره باشد، یعنی منطقه‌ای که آب می‌تواند روی سطح یک سیاره به حالت مایع بماند، نه یخ بزند و نه بخار شود.

تنها یک مشکل هست و آن هم این که شاید اصلا سیاره‌ی سومی وجود نداشته باشد. پژوهشگران ستاره‌ی جی‌جی ۸۸۷ را تا ۸۰ شب رصد کردند، بنابراین زمان کافی برای دیدنِ بیش از یک مدار برای این سیاره‌ی سوم نداشته‌اند. به گفته‌ی جفرز، یک احتمال هست که آن لنگشِ ظاهریِ ۵۰ روزه از خود ستاره باشد، از همین رو پژوهشگران دارند رصدهای بیشتری انجام می‌دهند تا بتوانند وجود سیاره‌ی سوم را ثبت کنند.

خوشبختانه این ستاره چندان متغیر نیست. کوتوله‌های سرخ معمولا شراره‌های ستاره‌ای سهمگینی دارند که می‌تواند جو سیاره‌هایشان را پس بزند و نابود کند، و همچنین لکه‌های ستاره‌ای تیره‌ای دارند که می‌تواند به سیگنال سیاره‌ها آسیب برساند، ولی هر دوی این ویژگی‌ها در جی‌جی ۸۸۷ بسیار کم هستند.

جفرز می‌گوید: «جی‌جی ۸۸۷ یکی از غیرفعال‌ترین ستاره‌هایی‌ست که تاکنون دیده‌ایم. این بهترین ستاره‌ی نزدیک به زمین برای اینست که بفهمیم سیاره‌هایش جو دارند یا نه و اگر دارند ویژگی‌های جَوِشان را بررسی کنیم، و از بود و نبود زندگی در آنها آگاه شویم.» وی می‌افزاید در آینده با تلسکوپ فضایی جیمز وب که بر پایه‌ی برنامه، در ۲۰۲۱ به فضا خواهد رفت تواناییِ بررسیِ جو این سیاره‌ها را خواهیم داشت.

گزارش این دانشمندان در نشریه‌ی ساینس منتشر شده.

-------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Earth - star - planet - habitable zone - GJ 887 - red dwarf - sun - Sandra Jeffers - University of Göttingen - Germany - High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher - HARPS - La Silla Observatory - Chile - Mercury - stellar flare - starspot - James Webb Space Telescope - Science

خورشیدگرفتگی‌های بیشمار زیر ساقه‌های خیزران

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
دوست دارید یک خورشیدگرفتگی را آسوده و بی‌خطر ببینید؟
به جای بالا، پایین را نگاه کنید، تازه شاید آن پایین به جای یک تصویر، بیشمار تصویر را ببینید و حق گزینش هم داشته باشید!
برای نمونه، این تصویر را ببینید که به هنگام خورشیدگرفتگی ۲۱ ژوئن در پونا، کشور هند گرفته شده و نمایشی گیج‌کننده را در بیشه‌ی سایه‌داری از خیزران‌ها (بامبوها) نشان می‌دهد.
شکاف‌های کوچک در میان برگ‌های در هم بافته‌ی این گیاهان بلند به گونه‌ی چشمگیری آرایه‌ای بی‌نظم از روزنه‌ها را پدید آورده که همگی کار دوربین‌هایی سوراخ-سوزنی را انجام داده و تصویرهایی جداگانه از خورشیدِ نیم‌گرفته را بر روی زمین انداخته‌اند.
این عکس در زمانِ بیشینه‌ی خورشیدگرفتگی در پونا ثبت شده، زمانی که قرص ماه حدود ۶۰ درصد قطر خورشید را پوشانده بود.
ولی در نوار باریکی از زمین که سایه‌ی تاریک ماه از روی مرکز آفریقا، جنوب آسیا، و چین می‌گذشت، بینندگان می‌توانستند یک خورشیدگرفتگی حلقوی را ببینند که در بیشینه‌ی آن، قرص تاریک و ضدنور-شده‌ی ماه به طور کامل در مرکز خورشید بود و با حلقه‌ای از نورِ آن در بر گرفته شده بود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
solar eclipse - bamboo - Pune - India - pinhole - Sun - Moon - diameter - annular eclipse - Africa - Asia - China

منبع: apod.nasa

شهر واژگون زیر ابرها

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
آیا در این عکس یک شهر وارونه دیده می‌شود؟
این شهر شیکاگو است و در واقع مانند همیشه سر بالا است ولی ما اینجا بازتاب سایه‌های بلندی را می‌بینیم که نزدیک غروب، از ساختمان‌های این شهر بر دریاچه‌ی میشیگان در کنارش افتاده و باعث شده چشم‌اندازی مانند یک شهر واژگون پدید بیاید. [عکس دوم را ببینید]
این عکس فریبنده، پر راز و رمز و زیبا در سال ۲۰۱۴ از درون هواپیمایی که به سوی فرودگاه بین‌المللی اوهارای شیکاگو می‌رفت گرفته شد.
خورشید هم در بالا و هم در پایین توده‌ی ابرها دیده می‌شود که البته آن پایینی خود خورشید نیست بلکه بازتابش از سطح آب‌های آرام دریاچه است.
اگر بسیار در عکس دقیق شوید، یک هواپیمای دیگر را هم پیدا خواهید کرد که گویا در راه همان فرودگاه است.
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Chicago - Lake Michigan - reflection - airplane - O'Hare International Airport - Sun

منبع: apod.nasa

ستاره کژدم‌دل بسیار بزرگ‌تر از آنست که فکر می‌کردیم

* اخترشناسان جو غول‌آسای ستاره‌ی ابرغول سرخ کژدم‌دل (قلب عقرب) را با جزییاتی خیره‌کننده و بی‌سابقه نمایان کرده‌اند. پیش از این گمان می‌رفت این ستاره می‌تواند ۷۰۰ خورشید را در خود جای دهد، ولی گویا بسیار بزرگ‌تر از این است.

یک گروه بین‌المللی از پژوهشگران با بهره از آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) در شیلی و آرایه‌ی بسیار بزرگ کارل جی. جنسکی (وی‌ال‌ای) از آنِ بنیاد ملی علوم در نیومکزیکو پرجزییات‌ترین نقشه‌ی رادیویی تا به امروز را از جو ستاره‌ی کژدم‌دل پدید آورده‌اند. در حقیقت این پرجزییات‌ترین نقشه‌ی رادیویی‌ای است که تاکنون برای هر ستاره‌ای به جز خورشید پدید آمده.
تصویرهای رادیویی ستاره‌ی کژدم‌دل (قلب عقرب) از دید آرایه‌ی آلما و آرایه‌ی کارل جنسکی (وی‌ال‌ای). آلما کژدم‌دل را از نزدیکِیِ سطحش در طول موج‌های رادیویی کوتاه‌تر رصد کرد و وی‌ال‌ای در طول موج‌های بلندتر،  بخش‌های دورتری از سطح این ستاره را نمایان کرد. در تصویر آلما یک باد بزرگ از سمت راست کژدم‌دل بیرون زده و توسط همدمِ کوچک‌تر ولی داغ‌ترِ این ستاره، یعنی ستاره‌ی کژدم‌دل-بی روشن شده است.
قطر کژدم‌دل در طیف دیدنی (مریی) حدود ۷۰۰ برابر خورشید است، ولی این نقشه نشان می‌دهد که اگر در طیف رادیویی به این ستاره نگاه کنیم، جو آن را بسیار بزرگ‌تر و گسترده‌تر خواهیم دید. دانشمندان با این نقشه‌ی دقیق پی بردند که فام‌سپهرِ کژدم‌دل تا ۲.۵ برابر شعاع ستاره گسترده شده است. فام‌سپهر یا کروموسفر به لایه‌ی گازی‌ای می‌گویند که جو بیرونی یک ستاره به همراه تاج آن را ساخته است. برای همسنجی خوب است بدانید که گستردگیِ فام‌سپهرِ خورشید تنها ۰.۵ درصد شعاع آنست.

ایمون اگورمن، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های پیشرفته‌ی دوبلین در ایرلند، و نویسنده‌ی اصلی این پژوهش می‌گوید: «اندازه‌ی یک ستاره بسته به این که در چه طول موجی رصد می‌شود می‌تواند به گونه‌ی چشمگیری تغییر کند. طول موج‌های بلندترِ وی‌ال‌ای نشان دادند که جو این ابرغول حدود ۱۲ برابر شعاع آنست.»

برای آفریدن این نقشه، آلما در طول موج‌های کوتاه‌تر به شیدسپهرِ کژدم‌دل نگاه کرد- شیدسپهر(نورسپهر یا فوتوسفر) لایه‌ای‌ست که بیشتر فوتون‌های نورِ دیدنیِ ستاره از آن می‌آیند [بنابراین همان چیزی از ستاره است که با چشم دیده می‌شود-م]. وی‌ال‌ای هم جو ستاره را از این فراتر در طول موج‌های بلندتر رصد کرد. این رادیوتلسکوپ‌ها همچنین دمای گاز و پلاسما در جو ستاره را هم رصد کرده و اندازه گرفتند. آنها توانستند -برای نخستین بار- این فام‌سپهر را در طول موج‌های رادیویی ببینند، و نه تنها پی بردند که این فام‌سپهر تا ۲.۵ برابر شعاع ستاره گسترده شده، بلکه دمای آن را هم به دست آوردند.
برداشت هنری از ستاره‌ی کژدم‌دل (قلب عقرب). نورسپهرِ این ستاره، یعنی بخشی که با چشم دیده می‌شود حدود ۷۰۰ برابر خورشیدست و در سامانه‌ی خورشیدی می‌تواند تا آن سوی مدار بهرام را بپوشاند (اندازه‌های خورشید هم آن پایین نشان داده شده). ولی آلما و وی‌ال‌ای نشان دادند که  جو کژدم‌دل، از فام‌سپهرِ پایین تا فام‌سپهرِ بالاترِ آن به همراه مناطق بادهایش، تا ۱۲ برابر بیشتر از این کشیده شده است.
این دانشمندان پی بردند که فام‌سپهر کژدم‌دل خنک‌تر از چیزی‌ست که رصدهای دیدنی (مری) و فرابنفش نشان می‌داد، با بیشینه‌ی ۳۵۰۰ درجه‌ی سانتیگراد. این به اندازه‌ی چشمگیری خنک‌تر از فام‌سپهرِ خورشید است که دمایش تقریبا به ۲۰ هزار درجه‌ی سلسیوس می‌رسد.

اگورمن می‌گوید: «ما دریافتیم که این فام‌سپهر در استاندارد دماهای ستاره‌ای بیشتر "ولرم" است تا داغ. این تفاوت می‌تواند این گونه توضیح داده شود که سنجش‌های رادیوییِ ما یک دماسنج حسمند (حساس) برای بیشترِ گاز و پلاسمای جو ستاره است، ولی رصدهای نوری و فرابنفشِ گذشته تنها نسبت به گاز و پلاسمای بسیار داغ حسمند بودند.»

کریس کاریلی از رصدخانه‌ی اخترشناسی رادیویی ملی آمریکا می‌گوید: «شناخت ذاتی ما از آسمان شب اینست که ستارگان تنها نقطه‌هایی از نورند. این واقعیت که می‌توانیم جو این ستارگان ابرغول را با جزییات نقشه‌برداری کنیم گواهی راستین بر پیشرفت‌های فناوری در تداخل‌سنجی است. این رصدهای شاهکار جهان را به نزدیکمان می‌آورد، همین جا در حیاط خلوتمان.» کاریلی در این پژوهش شرکت نداشت ولی در نخستین رصدهای رادیویی چندطول موجیِ ستاره‌ی شبان‌شانه (ابط‌الجوزا) که سال ۱۹۹۸ با وی‌ال‌ای انجام شده بود همکاری داشت.


--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
red supergiant star - Antares - Atacama Large Millimeter/submillimeter Array - ALMA - Chile - National Science Foundation - Karl G. Jansky Very Large Array - VLA - New Mexico - sun - chromosphere - corona - radius - wavelength - Eamon O'Gorman - Dublin Institute for Advanced Studies - Ireland - photosphere - photon - optical - ultraviolet - plasma - interferometry - Chris Carilli - National Radio Astronomy Observatory - Betelgeuse - Astronomy and Astrophysics

منبع: Space.com

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه