پیش‌بینی به حقیقت پیوست! ابط‌الجوزا دارد برمی‌گردد!

«"دستپاچه نشوید، گویا ابط‌الجوزا نمی‌خواهد به این زودی‌ها منفجر شود.» این را پژوهشگر اخترشناسی کره‌ای، بوم-سوک یوم می‌گوید. وی می‌افزاید: «ستاره‌ی ابرغول سرخ ابط‌الجوزا (شبان‌شانه) به نظر می‌رسد سرانجام کم‌نور شدنِ بی‌سابقه‌اش را متوقف کرده. این ستاره در چند روز گذشته رو به روشن شدن گذاشته است.»

یوم این منحنی نوری را از داده‌های گرد آمده توسط "انجمن رصدگران ستاره‌ی متغیر آمریکا" (ای‌ای‌وی‌اس‌او، AAVSO) کشیده است.

این تصویر در اندازهی بزرگتر
بر پایه‌ی این داده‌ها، ابط‌الجوزا در روزهای میان ۱۲ و ۱۴ فوریه به کمینه‌ی درخشندگی خود رسید و اکنون داره دوباره به آرامی روشن‌تر می‌شود.

در حقیقت این دگرگونی‌ها پیش‌بینی شده بود.

ادوارد گینن و ریچارد واساتونیک از دانشگاه ویلانووا به تازگی نشان داده بودند که ابط‌الجوزا احتمالا در هفته‌ی پیرامون ۲۱ فوریه "برخواهد گشت". [اینجا خوانده بدید: * آیا راز ابط‌الجوزا به زودی آشکار خواهد شد؟]

پیش‌بینی آنها بر پایه‌ی یک "تبدیل فوُریه" از منحنی نور ابط‌الجوزا در ۲۳ سال نجام شده بود. این تبدیل یک دوره‌ی تپش برجسته‌ی ۴۳۰ روزه را نشان می‌داد [پس اُفت ۴۳۰ روزه برای ابط الجوزا طبیعی است-م]. 

به پیش‌بینی آنها، اگر این کاهش نورِ کنونی تنها یک اُفت ژرف نامعمول در تغییرپذیری طبیعی ۴۳۰ روزه‌ی ابط‌الجوزا باشد، پس ستاره باید دوباره در ۲۱ فوریه (۷ روز دیرتر یا زودتر) آغاز به درخشان‌تر کند. [در پیش‌بینی گفته شده بود: اگر ابط‌الجوزا از ۲۱ فوریه دوباره روشن شود، کل ماجرا می‌تواند یک تپشِ ژرف‌تر از میانگین بوده باشد]

پیش‌بینی آنها دارد به حقیقت می‌پیوندد ولی هنوز بسیار زود است که نتیجه‌ی استواری بگیریم زیرا این بازگشت ابط‌الجوزا -اگر به راستی دارد بازمی‌گردد- هنوز در نخستین گام‌ها است. با ما بمانید!

[[یک ستاره در هفت آسمان: همچنین گینن گفته بود "حتی اگر دوره‌ی ۴۳۰ روزه درست هم باشد، به معنای یک کمینه با بزرگای حدود ۰.۹ خواهد بود- بسیار روشن‌تر از ۱.۶ کنونی. پس چیزی بسیار نامعمول در جریان است."]]

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Betelgeuse - supernova - South Korean - Bum-Suk Yeom - red supergiant - star - American Association of Variable Star Observers - AAVSO - Ed Guinan - Richard Wasatonic - Villanova University - Fourier analysis - light curve

منبع: spaceweather

کهکشانی با سریع‌ترین چرخش

این تصویر در اندازهی بزرگتر
چرا این کهکشان تا این اندازه سریع می‌چرخد؟
نخست بگوییم که حتی شناسایی این که کهکشان یوجی‌سی ۱۲۵۹۱ از چه گونه‌ایست دشوار است: از سویی مانند کهکشان‌های مارپیچی دارای رگه‌های غبار تیره‌ است و از سوی دیگر مانند کهکشان‌های عدسی (یا عدسگون) یک کوژی بزرگ و افشان پرستاره دارد .
شگفت این که بر پایه‌ی مشاهدات، سرعت چرخش یوجی‌سی ۱۲۵۹۱ حدود ۴۸۰ کیلومتر بر ساعت است، تقریبا دو برابر کهکشان راه شیری و بالاترین نرخ چرخشی که تاکنون برای یک کهشان اندازه گرفته شده. میزان جرمی که برای یکپارچه نگهداشتن یک کهکشان با چنین سرعتی نیازست چندین برابر جرم راه شیری است.
بر پایه‌ی یکی از نظریه‌های پیشرو برای یوجی‌سی ۱۲۵۹۱، این کهکشان رشدی آهسته داشته که با برافزایش مواد محیط انجام شده؛ ولی نظریه‌ی پیشروی دیگر می‌گوید دلیلش اینست که یوجی‌سی ۱۲۵۹۱ با برخورد یا برخوردهای کهکشانیِ تازه، رشدی سریع داشته است- رصدهای آینده شاید پاسخ را به ما بدهد.
نوری که ما اکنون از کهکشان یوجی‌سی ۱۲۵۹۱ می‌بینیم حدود ۴۰۰ میلیون سال پیش از آن آزاد شده بوده، یعنی زمانی که نخستین درختان داشتند روی زمین پدید می‌آمدند.

درباره‌ی این کهکشان اینجا بیشتر بخوانید: * دورگه سنگین وزن

-------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
UGC 12591 - dust lane - spiral galaxy - bulge - stars - lenticular - Milky Way - galaxy collision - Earth

منبع: apod.nasa

سیاره‌ای که دارد از ستاره‌اش موج رادیویی تولید می‌کند

* امواج رادیویی که از یک ستاره‌ی کوتوله‌ی سرخ گسیلیده می‌شود سرچشمه‌ای شگفت‌انگیز و نامعمول دارد: سیاره‌ای در مدار این ستاره.

اخترشناسان با بهره از تلسکوپ رادیویی "آرایه‌ی کم‌بسامد" در هلند پی برده‌اند ستاره‌ی کوتوله‌ی سرخ جی‌جی ۱۱۵۱ که با فاصله‌ی ۲۶ سال نوری از زمین در صورتفلکی خرس بزرگ دیده می‌ششودسیگنال‌های رادیوییِ نوسان‌کننده‌ای می‌گسیلد که سازگار با این هستند که سیاره‌ای تقریبا هم‌اندازه‌ی زمین در مدار این ستاره باشد و هر چند روز یک بار به گرد آن بچرخد.
سیاره‌ای در چنبن فاصله‌ای از ستاره می‌تواند در منطقه‌ی زیست‌پذیر آن باشد، منطقه‌ای که در آن دما در اندازه‌ایست که آب مایع می‌تواند روی سطح سیاره روان باشد. گفتنی‌ست جی‌جی ۱۱۵۱ با فاصله‌ی ۲۶ سال نوری از زمین در صورت فلکی خرس بزرگ دیده می‌شود.

خوب دلیل این امواج رادیوییِ ستاره چیست؟

دلیلش اینست که سیاره‌ رفتاری مانند یک دینام الکترکی دارد. نیروی (شدتِ) این موج‌ها نشان می‌دهد نیروی الکتریکیِ شایان توجهی میان ستاره و سیاره جریان دارد که گرمای اضافه‌ای برای جو سیاره فراهم می‌کند. این حتی می‌تواند جو سیاره را بجوشاند و به فضا بفرستد، تا جایی که سیاره به دنیایی زیست‌ناپذیر تبدیل شود.

این امواج رادیویی دربردارنده‌ی نشانه‌های بارز شفق‌هایی‌ست که در اثر برهم کنشی میان یک ستاره و سیاره‌اش پدید می‌‌آیند. گسیلش رادیویی از یک برهم‌کنش ستاره-سیاره بیش از سی سالست که پیش‌بینی شده ولی این نخستین بارست که اخترشناسان توانسته‌اند نشانه‌های آن را ببینند.

هریش ویدانتام از بنیاد رادیواخترشناسی هلند و رهبر این پژوهش می‌گوید بی‌قطعیتی چشمگیری درباره‌ی بزرگی و جرم این سیاره هست، بنابراین سخت است که بگوییم چه چیزی دارد برای جو آن رخ می‌دهد. ولی ویدانتام فکر می‌کند این می‌تواند روشی نویدبخش برای یافتن فراسیاره‌ها (سیاره‌های فراخورشیدی) در آینده باشد.

ویدانتام می گوید: «این نخستین گام یک کودک است. اکنون دیگر می‌دانیم چنین مسیری وجود دارد و می‌دانیم چگونه آن را بپیماییم.»

گام بعدی یافتن خود این سیاره از راه کشش گرانشی آن بر ستاره است، که باید باعث شود ستاره اندکی وول بخورد. این به برآوردهای بهتری برای جرم و مدار سیاره خواهد انجامید و به پژوهشگران اجازه خواهد داد تا به شرایط جَو آن پی ببرند.

این پژوهشگران همچنین دارند برای یافتن سیاره‌های دیگر داده‌های رادیویی ستارگانِ دیگر را هم می‌کاوند. در روش‌های دیگرِ جستجو سیاره‌های پرشماری پیرامون کوتوله‌های سرخ یافته شده، و این ستارگان [کوتوله‌های سرخ] به طور کلی میدان‌های مغناطیسی نیرومندی هم دارند.

هانا ویکفورد، دانشمند فراسیاره‌شناس در دانشگاه بریستول بریتانیا می‌گوید این پژوهش تازه می‌تواند مهم باشد: «این یک پژوهش فریبنده است و اگر تایید شود پیامدهای ژرفی روی شناخت از فراسیاره‌ها می‌گذارد.»

گزارش این دانشمندان در نشریه‌ی نیچر آسترونومی منتشر شده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
radio wave - red dwarf - sun - planet - aurora - Low Frequency Array - Netherlands - GJ1151 - Earth - habitable zone - electric dynamo - Harish Vedantham - Netherlands Institute for Radio Astronomy - exoplanet - magnetic field - Hannah Wakeford - University of Bristol - UK - Nature Astronomy

شکارچی آشنای آسمان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۴.۲ مگ)
این صورت فلکی را می‌شناسید؟
این پیکر آسمانی که دارد پشت بلندی‌های بوهمین مرکزی در جمهوری چک غروب می‌کند "شکارچی" (جبار) است، یکی از شناسایی‌پذیرترین گروه‌های ستاره‌ای در آسمان و نمادی که انسان بیش از ۳۰ هزار سالست با آن آشناست. شکارچی در این مدت تقریبا به همین سان بوده و تا هزاران سال دیگر نیز همین گونه خواهد بود.
شکارچی را در این زمان از سال می‌توان به هنگام غروب در اوج آسمان پیدا کرد، نشانه‌ای تکراری برای زمستان در نیمکره‌ی شمالی زمین و تابستان در نیمکره‌ی جنوبی [در فصل‌بندی نوین].
این تصویر از پیوند بیش از ۳۰ عکس درست شده که همگی از یک جا و در یکی از شب‌های ماه گذشته گرفته شده بودند.
پایین و کمی سمت چپِ کمربندِ سه-ستاره‌ای شکارچی سحابی شکارچی را می‌بینیم. چهار ستاره‌ی درخشانی که کمربند را در بر گرفته‌اند نیز به ترتیبِ ساعتگرد: شباهنگ (انتهای سمت چپ، آبی)، ابط‌الجوزا (بالا، نارنجی، و به گونه‌ی نامعمولی کم‌نوردبران (انتهای سمت راست)، و پای شکارچی (پایین).
صورت فلکی شکارچی در هفته‌های آینده شب به شب زودتر غروب خواهد کرد.
-------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
constellation - Central Bohemian Highlands - Czech Republic - Orion - Earth - star - belt - Orion Nebula - Sirius - Betelgeuse - Aldebaran - Rigel

منبع: apod.nasa

روشی تازه و رادیکال برای آشکارسازی امواج گرانشی

امواج گرانشی، موج‌هایی در بافت فضازمان، پیوسته از زمین می‌گذرند و رازهایی را درباره‌ی کیهان با خود جابجا می‌کنند. ولی تا همین چند سال پیش به هیچ وجه توانایی آشکارسازی این امواج را نداشتیم و حتی اکنون هم تنها ساده‌ترین و آغازین‌ترین توانایی را برای آشکار کردن کش و قوس‌های کیهان به دست آورده‌ایم.
ولی یک روش پیشنهادیِ تازه برای آشکارسازی امواج گرانشی که در آن، چگونگیِ برهم‌کنش ذرات نور و ذرات گرانش بررسی و سنجیده می‌شود می‌تواند این روند را تغییر دهد. در این فرآیند می‌توان به پاسخ پرسش‌های بزرگی درباره‌ی انرژی تاریک و گسترش (انبساط) کیهان هم دست یافت.

سه آشکارسازی که اکنون روی زمین داریم (آشکارسازهای لایگو و ویرگو) همگی بر پایه‌ی یک اصل کار می‌کنند: با رسیدن امواج گرانشی به زمین و گذشتن از آن، فضازمان به اندازه‌ی ناچیزی کش می‌آید و فشرده می‌شود. این آشکارسازها با اندازه‌گیری مدت زمانی که یک باریکه‌ی لیزر نیاز دارد تا مسافت‌هایی بلند را بپیماید متوجه تغییر اندازه‌ی فضازمان می‌شوند. ولی این تغییرها جزیی و بسیار ریزند و آشکارسازی‌شان نیاز به دستگاه‌ها و رو‌ش‌های آماری با حسمندی (حساسیت) بی‌اندازه بالا دارد.

در این پژوهش تازه، سه پژوهشگر یک روش بنیادی و رادیکال را پیشنهاد کرده‌اند: شکار امواج گرانشی با جستجوی اثرهای مستقیمِ برهم‌کنش‌های میان فوتون‌ها (ذرات سازنده‌ی نور) و گراویتون‌ها (ذرات فرضی که نیروی گرانشی را حمل می‌کنند). با بررسی فوتون‌ها پس از برهم‌کنش با گراویتون‌ها باید بتوانیم ویژگی‌های یک موج گرانشی را بازسازی کنیم، این را سوبهاشیش بانرجی، یکی از نویسندگان این پژوهشِ تازه و فیزیکدان بنیاد فناوری هند در جودپور می‌گوید. بانرجی می‌افزاید ساخت یک چنین آشکارسازی بسیار ارزان‌تر و ساده‌تر از آشکارساز‌های کنونی خواهد بود.

بانرجی می‌گوید: «اندازه‌گیری فوتون‌ها چیزی‌ست که به خوبی با آن آشناییم. این بسیار بسیار خوب بررسی شده و به طور قطع کمتر از راه‌اندازی سازه‌هایی مانند لایگو چالش‌برانگیز است.»

هیچ کس به طور دقیق نمی‌داند برهم‌کنش گراویتون‌ها و فوتون‌ها چگونه خواهد بود، عمدتا به این دلیل که گراویتون‌ها هنوز به کلی نظری‌اند. هیچ کس تاکنون یکی از آنها را شکار نکرده. ولی دانشمندان در این پژوهش تازه یک رشته پیش‌بینی‌های نظری انجام داده‌اند: هنگامی که جریانی از گراویتون‌ها به جریانی از فوتون‌ها برخورد می‌کند، فوتون‌ها باید پراکنده شوند. و این پراکنش باید یک الگوی ضعیف و پیش‌بینی‌پذیر پدید بیاورد: الگویی که فیزیکدانان می‌توانند آن را با بهره از شگردهای (تکنیک‌های) فیزیکدانان کوانتومیِ نورشناس تقویت و بررسی کنند.

پیوند دادن فیزیکِ دنیای ریز کوانتومی با دنیای بزرگ-مقیاس گرانشی و نسبیت از زمان آلبرت اینشتین تاکنون هدف دانشمندان بوده. ولی اگرچه این راهکار پیشنهادیِ تازه برای بررسی امواج گرانشی از شگردهای کوانتومی بهره می‌گیرد، ولی بانرجی می‌گوید این راهکار خودش به تنهایی نمی‌تواند به طور کامل پلی در شکاف مقیاس-کوچک-به-بزرگ پدید بیاورد.

وی می‌افزاید: «ولی یک گام در این راستا خواهد بود.» به گفته‌ی وی، بررسی برهم‌کنش مستقیم گراویتون‌ها شاید برخی از رازهای ژرف دیگر درباره‌ی کیهان را پاسخ دهد.

نویسندگان در این پژوهشنامه نشان داده‌اند که شیوه‌ی پراکندگی نور به ویژگی‌های فیزیکی خاص گراویتون‌ها بستگی خواهد داشت. بر پایه‌ی نسبیت عالم اینشتین، گراویتون‌ها بی‌جرم هستند و با سرعت نور جابجا می‌شوند. ولی بر پایه‌ی مجموعه‌ای از نظریه‌ها که با هم به نام "گرانش جرم‌دار" شناخته می‌شوند، گراویتون‌ها جرم دارند و سرعتشان آهسته‌تر از نور است. به گمان برخی از پژوهشگران، این پنداشت‌ها می توانند گره از رازهایی مانند انرژی تاریک و گسترش کیهان بگشایند. بانرجی می‌گوید آشکارسازی امواج گرانشی با بهره از پراکندگی فوتون‌ها می‌تواند این دستاورد جانبی را داشته باشد که به فیزیکدانان بگوید گرانش جرم‌دار درست است یا نه.

بانرجی می‌گوید هیچ کس نمی‌داند حسمندیِ یک چنین آشکارساز فوتون-گراویتونی چقدر خواهد بود. این بستگی بسیاری به ویژگی‌های طراحی پایانی آشکارساز خواهد داشت، و در حال حاضر چنین چیزی در دست ساخت نیست. ولی به گفته‌ی بانرجی، او و دو همکارش امیدوارند به زودی آزمایشگران ساخت یکی از آنها را آغاز کنند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
gravitational wave - space-time - dark energy - universe's expansion - Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory - LIGO - Virgo - Earth - laser - graviton - gravitational force - photon - Subhashish Banerjee - Indian Institute of Technology - Jodhpur - India - relativity - Albert Einstein - quantum - general relativity - massive gravity - scattering

منبع: livescience

تغییرات سطح ابط‌الجوزا

برداشت هنری از ستاره‌ی آلفا شکارچی (ابط‌الجوزا) وانبوه موادی
که از آن به فضا ریخته می‌شود. تصویر بزرگ‌تر
گویا ستاره‌ی ابط‌الجوزا (شبان‌شانه) به جز کم‌نور شدن، ظاهرش را هم دارد تغییر می‌دهد.
این ابرغول سرخ نامدار در صورت فلکی آشنای شکارچی به اندازه‌ای بزرگ است که تلسکوپ‌های زمینی در عمل می‌توانند سطح آن را هم ببینند- هر چند به سختی.
هر دوی این تصویرهایی که اینجا می‌بینید از پشت تلسکوپ بسیار بزرگ (وی‌ال‌تی) در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا گرفته شده‌اند و تغییر سطح این ستاره را در آغاز و پایان سال گذشته نشان می‌دهند.
ابط‌الجوزا در تصویرِ آغاز سال درخشش بسیار یکدست‌تری داشته تا تصویر پایانی، همچنین نیمه‌ی پایین ابط‌الجوزا به اندازه‌ی چشمگیری کم‌نورتر از نیمه‌ی بالایش شده.
در درازنای پنج ماه نخست سال ۲۰۱۹، تصویرهای آماتوری نشان می‌دادند که ابط‌الجوزا در عمل کمی روشن‌تر شده، ولی در پنج ماه پایانی ستاره به اندازه‌ی چشمگیری کم‌نور شد.
ابط‌الجوزا ابرغولیست که به متغیر بودن شناخته شده است و چنین تغییرپذیری‌هایی می‌توانند به احتمال بسیار رفتار معمولی آن باشند، ولی این کاهش نورِ تازه دوباره بحث و گفتگو درباره‌ی مدت زمانی که به انفجار و ابرنواختر شدن این ستاره مانده را زنده کرده است.
از آنجایی که ابط‌الجوزا تنها حدود ۷۰۰ سال نوری از زمین دور است، انفجارش -شاید چند هزار سال دیگر- می‌تواند چشم‌اندازی تماشایی در آسمان شب پدید بیاورد، گرچه زندگی زمینی را با هیچ خطری روبرو نخواهد کرد.
این عکس در دسامبر ۲۰۱۹ به کمک دستگاه VISIR در تلسکوپ بسیار بزرگ گرفته شده و پرتوهای فروسرخی را نشان می‌دهد که از غبارهای پیرامون ابط‌الجوزا گسیلیده شده‌اند. این ابرهای غبار که در این تصویر چشمگیر مانند شعله‌هایی دیده می‌شوند دستاورد پس زده شدن مواد ستاره به درون فضا هستند. قرص سیاه‌رنگ مرکز ستاره و بیشتر بخش‌های پیرامونش را پوشانده زیرا بسیار درخشان بوده‌اند و برای آشکار شدن غبارهای کم‌نورتر باید پنهان می‌شدند. نقطه‌ی نارنجی در مرکز هم تصویرِ دستگاه SPHERE در تلسکوپ بسیار بزرگ از سطح ابط‌الحجوزاست، که بزرگی‌اش تقریبا به اندازه‌ی مدار مشتری است. منبع: eso
-------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Betelgeuse - red supergiant - star - constellation of Orion - Earth - European Southern Observatory - Very Large Telescope - variability - supernova

منبع: apod.nasa

سحابی اسکیمو

سحابی اسکیمو در سال ۱۷۸۷ توسط ستاره‌شناس نامدار، ویلیام هرشل یافته شد. این سحابی که به نام ان‌جی‌سی ۲۳۹۲ هم شناخته می‌شود، از چشم برخی همانند س ر یک انسان دیده می‌شود که با کلاهی از خز حیوان در بر گرفته شده.
سحابی اسکیمو در طیف پرتو ایکس
در سال ۲۰۰، تلسکوپ فضایی هابل در طیف نور دیدنی (مریی) از این سحابی عکس گرفت. در سال ۲۰۰۷ هم رصدخانه‌ی فضایی پرتو ایکس چاندرا در محدوده‌ی پرتوهای X تصویر آن را ثبت نمود.
این تصویر که از پیوند همین داده‌های "ور دیدنی-پرتو ایکس درست شده و پرتوهای ایکسی که از گازهای داغ مرکزی گسیلیده شده‌اند در آن به رنگ صورتی نشان داده شده‌اند.
این سحابی ابرهای گازی بسیار پیچیده‌ای را به نمایش می‌گذارد که هنوز کاملا شناخته نشده‌اند.
ان‌جی‌سی ۲۳۹۲ که به نام سحابی اسکیمو یا سحابی دلقک هم شناخته می‌شود یک سحابی سیاره‌ایِ (سیاره‌نمای) دو-پوسته‌ای است که در پایان زندگی یک ستاره‌ی خورشیدسان پدید آمده. گازهای دورتر از مرکزِ آن تنها ۱۰ هزار سال پیش از لایه‌های بیرونی این ستاره پدید آمده‌اند.
رشته‌های بخش‌های درونی که در این عکس می‌بینید هم توسط بادهای نیرومند ذرات که از ستاره‌ی مرکزی دمیده شده بیرون زده‌اند. قرص بیرونی، رشته‌هایی نارنجی رنگ با درازای نامعمول یک سال نوری را در بر دارد.
سحابی اسکیمو در حدود یک سوم سال نوری (۰.۳۴ سال نوری) گستردگی دارد و در کهکشان راه شیری خودمان، ۳۰۰۰ سال نوری دورتر از زمین، و در راستای صورت فلکی دوپیکر (جوزا) جای دارد.

-------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Eskimo Nebula - William Herschel - NGC 2392 - parka hood - Hubble Space Telescope - X-rays - Chandra X-ray Observatory - planetary nebula - Sun-like - star - filament - Milky Way Galaxy - constellation of the Twins - Gemini

منبع: apod.nasa

ماموریت‌های آینده ناسا می‌توانند سفر به ناهید یا به ماه‌های شگفت‌انگیز منظومه خورشیدی باشند

ناسا چهار ماموریت ممکن را برای دیدار با برخی از کم‌شناخته شده‌ترین اجرام سامانه‌ی خورشیدی برگزیده است. این پیشنهادها به عنوان بخشی از برنامه‌ی دیسکاوری این سازمان هستند که سرمایه‌ی ماموریت‌های به نسبت ارزان در سامانه‌ی خورشیدی را فراهم می‌کند.

برداشت هنری از فرود کاوشگر داوینچی+ در
جو سیاره‌ی ناهید- تصویر بزرگ‌تر
دو ماموریت از این چهار ماموریت برای کاوش سیاره‌ی ناهید است. ماموریت نخست "داوینچی+" (DAVINCI+) نام دارد که هدف آن پرتاب یک فضاپیما به درون جو بی‌اندازه داغ و چگال ناهید برای سنجیدن همنهش آن از بالا به پایین است. این سنجش به ما در شناخت چگونگیِ پیدایش جو ناهید و این که آیا این سیاره در گذشته اقیانوسی روی سطحش داشته یا نه کمک می‌کند [۱].

نام ماموریت دوم "وریتاس" (VERITAS) است و هدف آن چرخش به گرد ناهید و بهره‌گیری از دستگاه‌های نیرومند راداری برای دیدنِ پشتِ لایه‌ی جو و نقشه‌برداری از سطح سیاره در جستجوی فرآیندهای فعالی مانند آتشفشان‌خیزی یا زمین‌ساخت صفحه‌ای خواهد بود. ین فضاپیما همچنین آرایش سطح ناهید را هم نشان داده و دلیل این همه تفاوت آن با زمین را به ما خواهد گفت [۲].

دو ماموریت پیشنهادی دیگر برای ماه‌های (قمرهای) شگفت‌انگیز در سامانه‌ی خورشیدی است. پیشنهاد نخست "رصدگر آتشفشانی آیو" (آیوو یا ایوو، IVO) نام دارد و یک فضاپیمای پیشنهادی است که چندین گذر نزدیک از کنار آیو، ماه مشتری و آتشفشانی‌ترین دنیای سامانه‌ی خورشیدی انجام خواهد داد. از آنجایی که می‌دانیم سطح آیو پوشیده از آتشفشان‌های بزرگ است، آیوو به ما کمک خواهد کرد تا بفهمیم تفتال‌های (ماگماهای) این آتشفشان‌ها از کجا می‌آید و دقیقا چگونه فوران می‌کنند.

ماموریت پیشنهادی پایانی "ترایدنت" (Trident) نام دارد و از کنار نپتون و ماه غول‌پیکرش، تریتون (ترایتون) خواهد گذشت. تریتون به گونه‌ی شگفت‌انگیزی فعال است، برای نمونه، با این که از خورشید بسیار دور و بنابراین بی‌اندازه سرد است، یخ‌فشان دارد. ترایدنت به جستجوی یک اقیانوس زیرزمینی در تریتون خواهد پرداخت و تلاش خواهد کرد بداند چرا این ماه تا این اندازه فعال است؛ این می‌تواند به ما کمک کند تا درباره‌ی چگونگی دگرگونی و تکامل سیاره‌هایی با توان زیست‌پذیری آگاهی‌هایی به دست بیاوریم.

گروه‌های مسئول این ماموریت‌ها برای کار کردن روی پنداشت‌های کلی ماموریتشان با جزییات بیشتر، هر یک ۳ میلیون دلار در نه ماه آینده دریافت خواهند کرد. در پایان این دوره یکd یا دو تا از آنها برای راه‌اندازی عملی برگزیده خواهند شد.

--------------------------------------------
یادداشت‌ها:
۱) واژه‌ی DAVINCI+ سرواژه‌ی Deep Atmosphere Venus Investigation of Noble gases, Chemistry, and Imaging Plus است.
۲) واژه‌ی VERITAS سرواژه‌ی Venus Emissivity, Radio Science, InSAR, Topography, and Spectroscopy است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - solar system - Discovery - Venus - DAVINCI+ - Deep Atmosphere Venus Investigation of Noble gases, Chemistry, and Imaging Plus) - plane - VERITAS - Venus Emissivity, Radio Science, InSAR, Topography, and Spectroscopy - radar - volcanism - plate tectonics - Earth - moon - Io Volcanic Observer - IVO - Jupiter - Io - magma - Trident - Neptune - Triton - icy volcano - sun - habitable

یک کارخانه ابرنواختر در آسمان جنوب

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
سحابی بزرگ شاه‌تخته (کارینا)، جواهری در آسمان نیمکره‌ی جنوبی که به نام ان‌جی‌سی ۳۳۷۲ نیز شناخته می‌شود، با پهنای حدود ۳۰۰ سال نوری یکی از بزرگ‌ترین منطقه‌های ستاره‌زایی در کهکشان راه شیری است.
این سحابی هم مانند همتای کوچک‌تر و شمالی‌ترش، سحابی بزرگ شکارچی، با چشم نامسلح دیده می‌شود هر چند که با فاصله‌ی ۷۵۰۰ سال نوری از زمین، حدود پنج برابر از آن دورتر است [پس تصورش را بکنید که اگر به اندازه‌ی شکارچی به ما نزدیک بود چگونه دیده می‌شد-م].
این نمای نزدیک تلسکوپی باشکوه بیش از ۲۰ سال نوری را در بر گرفته و جزییات چشمگیری از رشته‌های برافروخته‌ در بخش مرکزیِ گازهای میان‌ستاره‌ای و ابرهای تیره‌ی غبار کیهانی را نشان می‌دهد.
سحابی شاه‌تخته منزلگاه ستارگان جوان و بی‌اندازه پرجرمست، از جمله ستاره‌ی همچنان پر راز و رمزِ اِتا-شاه‌تخته که در واقع یک سامانه‌ی ستاره‌ای با جرمی بیش از ۱۰۰ برابر خورشید است.
در این تصویر که از پیوند و پردازش داده‌های تصویریِ تلسکوپ‌های زمینی و فضایی درست شده، سحابی غبارآلود و دو-لوبی آدمک را درست زیر و سمت چپ مرکز چارچوب می‌بینیم که اتا شاه‌تخته را در بر گرفته.
نماهای پرتو X نشان می‌دهند که سحابی بزرگ شاه‌تخته به تمام معنا یک کارخانه‌ی ابرنواختر است- همین اتا شاه‌تخته هم ستاره‌ایست که چیزی به انفجار و ابرنواختر شدنش نمانده.

-------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Great Carina Nebula - NGC 3372 - galaxy - star forming region - Great Orion Nebula - Eta Carinae - star system - Sun - Homunculus Nebul - supernova - X-ray

منبع: apod.nasa

نگاه دیگری به "نقطه آبی کمرنگ"

در روز والنتاین سال ۱۹۹۰ فضاپیمای وویجر۱ که ۶.۵ میلیارد کیلومتر (۴ میلیارد مایل) از خورشید دور شده بود، برای واپسین بار به پشت سر نگاهی انداخت و نخستین تصویر خانوادگی سامانه‌ی خورشیدی را به ثبت رساند.
پس از گرفتن این عکس، وویجر دوربینش را برای حفظ توان الکتریکی و حافظه‌ خاموش کرد.
این تصویر که خورشید و شش سیاره را در بر داشت از چینشِ ۶۰ نما (فریم) درست شده بود که از زاویه‌ی ۳۲ درجه بالای صفحه‌ی برجگاهی (دایره‌البروجی) گرفته شده بودند.
یکی از این ۶۰ نما همینست که اینجا می‌بینید و سیاره‌ی زمین تنها در یک پیکسل آن جا شده است. زمین همان نقطه‌ی آبی کمرنگ در تیغه‌ی پرتوی آفتابست که در سمت راست مرکز تصویر دیده می‌شود؛ این تصویر از بازپردازشِ تصویر پرآوازه‌ی وویجر به دست آمده.
اخترشناس، کارل سیگن کسی بود که اندیشه‌ی به کارگیری دوربینِ وویجر برای نگاه کردن به خانه از چشم‌انداز دوردست را پدید آورد.
سی سال از آن روز گذشته و بجاست که در والنتاین امسال نگاه دیگری به این نقطه‌ی آبی کمرنگ بیندازیم.
تصویر خانوادگی ووجر۱ از سامانه‌ی خورشیدی در والنتاین ۱۹۹۰، با نگارشی کامل‌تر. درباره‌اش اینجا بخوانید:
* والنتاین ۱۹۹۰- عکس خانوادگی خورشید و فرزندانش
-------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Pale Blue Dot - Valentine's Day - Sun - Voyager 1 - Solar System - family portrait - planet - ecliptic plane - Earth - Carl Sagan

منبع: apod.nasa

سحابی سه‌تکه از چشم تلسکوپ اسپیتزر

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
سحابی سه‌تکه یا ام۲۰ (مسیه ۲۰) جرم بسیار شناخته شده‌ای در صورت فلکیِ پر از سحابی کمان (قوس) است و آن را به سادگی می‌توان با یک تلسکوپ پیدا کرد.
این سحابی با پهنای ۳۰ سال نوری و فاصله‌ی حدود ۵۵۰۰ سال نوری یکی از هدف‌های محبوب برای رصدگران در صورت فلکی پر از سحابیِ کمان است.
ام۲۰ به این دلیل به نام سه‌تکه خوانده شده که در طیف دیدنی (مریی)، پیکره‌اش با رگه‌های تیره و ماتِ غبار به سه تکه بخش شده است. ولی در این نمای فروسرخ که ژرفای درون این سه بخش را هم آشکار کرده، رشته‌هایی از غبارهای برافروخته به همراه ستارگان نوزاد نیز در آن نمایان شده است.
این تصویر زیبای رنگ زیف (رنگ کاذب) را تلسکوپ فضایی اسپیتزر ناسا گرفته. اخترشناسان از داده‌های تصویری فروسرخ اسپیتزر برای شمردن ستارگان نوزاد و جنین‌های ستاره‌ای در این پروشگاه فریبنده‌ی ستاره‌ای بهره می‌گیرند. این اجرام که هنوز در پیله‌هایی از گاز و غبارِ زاینده‌ی خود پنهانند، در نور دیدنی (مریی) دیده نمی‌شوند ولی با طیف فروسرخ می‌توان پیله‌هایشان را شکافت و درونشان را دید.
تلسکوپ اسپیتزر که در سال ۲۰۰۳ به فضا رفته و در یک مدار خورشید-مرکز و از پیِ زمین جای داده شده بود کیهان را در طیف فروسرخ می‌کاوید. ماموریت علمی این فضاپیما در روز ۳۰ ژانویه‌ی ۲۰۲۰ به پایان رسید.

-------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Trifid Nebula - Messier 20 - M20 - constellation Sagittarius - visible light - infrared - star - false-color - Spitzer Space Telescope - embryonic star - stellar nursery - Earth-trailing - solar orbit

منبع: apod.nasa

فوران رادیویی با الگوی تکرارشونده- کشفی که گره این راز را کورتر می‌کند!

یکی از رازهای ژرف کیهان به تازگی شگرف‌تر شده. اخترشناسان سرنخی پیدا کرده‌اند که می‌تواند توضیح دهد چرا هر از گاهی، فوران‌های بی‌اندازه سریع و زودگذری از امواج رادیویی از ژرفای فضا به زمین می‌رسد. ولی این سرنخ -یک فوران تکرارشونده با الگوی ۱۶ روزه- یکی از پرطرفدارترین نظریه‌ها درباره‌ی سرچشمه‌ی این فوران‌ها را تضعیف می‌کند. [الگوی دقیق این اف‌آربی ۱۶.۳۵ روزه است-م]

فوران‌های رادیویی زودگذر (اف‌آربی ها) به احتمال بسیار میلیاردها سالست که رخ می‌دهند ولی انسان‌ها تنها در سال ۲۰۰۷ آنها را یافتند و از آن هنگام تاکنون تنها چند ده نمونه از آنها ردیابی شده. و در ژوئن ۲۰۱۹، اخترشناسان توانستند سرانجام رد یک اف‌آربی را تا کهکشان میزبانش دنبال کنند.

با این وجود، هیچ کس نمی‌داند چه چیزی آنها را پدید می‌آورد. این فوران‌ها بسیار کمیاب، نامعمول و درخشان هستند (با توجه به این که از فاصله‌ی میلیاردها سال نوری دیده می‌شوند) از همین رو فیزیکدانان تمایل به این فرض دارند که سرچشمه‌ی آنها یک رویداد فاجعه بار، چیزی مانند برخورد ستارگان است.

ولی این الگوی بازآینده (تکرارشونده) نشان می‌دهد که چیز دیگری دارد رخ می‌دهد- گونه‌ای دستگاه طبیعی در کیهان وجود دارد که می‌تواند انرژی رادیویی را به طور منظم به درون فضا پمپاژ کند.

پژوهشگران نخستین بار سال ۲۰۱۹ این اف‌آربی را که "اف‌آربی ۱۸۰۹۱۶.جی۰۱۵۸+۶۵" نامیده شده در داده‌های برنامه‌ی اف‌آربیِ تلسکوپ CHIME پیدا کردند. آنها در ژانویه‌ی ۲۰۲۰ پژوهشنامه‌ای در نشریه‌ی نیچر منتشر کردند که داده‌های پیشین در آن دوباره بررسی شده و بیش از یک فوران از اف‌آربی ۱۸۰۹۱۶.جی۰۱۵۸+۶۵ یافته شده بود. با ردگیری این اف‌آربی، دانشمندان به یک منطقه‌ی ستاره‌زایی در یک کهکشان مارپیچی در فاصله‌ی ۵۰۰ میلیون سال نوری رسیدند.

تازه‌ترین پژوهشنامه که روز ۳ فوریه در پایگاه داده‌ی arXiv منتشر شد چیزی تازه را نشان می‌داد- الگوی تکرارشونده در این فوران‌ها. این اف‌آربی چرخه‌های چهارروزه‌ای از فعالیت منظم دارد که پرتوهای رادیویی را در بازه‌های تقریبا ساعتی به فضا می‌گسیلد. پس از این چهار روز، اف‌آربی به یک خاموشی ۱۲ روزه فرو می‌رود [روی هم ۱۶ روز، که سپس دوباره این ۱۶ روز با همین الگو تکرار می‌شود-م].
کهکشان میزبان اف‌آربی ۱۸۰۹۱۶.جی۰۱۵۸+۶۵ در طیف دیدنی (مریی) از چشم تلسکوپ جمنای شمالی. جایگاه اف‌آربی با دو خط کج نشان داده شده. چارچوب پیوست یک بزرگنمایی با پادسانیِ (کنتراستِ) بیشتر از منطقه‌ی ستاره‌زایی‌ای است که اف‌آربی را در بر دارد (دایره‌ی سرخ).
این اف‌آربی به نظر می‌رسد گاهی دوره‌های بیداری معمول چهارروزه‌اش را رد می‌کند یا تنها یک فوران انجام می‌دهد. به نوشته‌ی دانشمندان، برنامه‌ی CHIME/FRB تنها هر از گاهی می‌تواند اف‌آربی را نگاه کند، بنابراین احتمالش هست که دستگاه آشکارسازش اف‌آربی‌های بسیاری را در دوره‌ی بیداری چهارروزه‌ی آن از دست داده باشد.

پژوهشگران می‌گویند هیچ کس نمی‌داند معنای این الگو چیست، ولی الگویی‌ست که با هیچ یک از توضیح‌های کنونی برای اف‌آربی‌ها سازگاری درستی ندارد.

به طور معمول در اخترفیزیک، این گونه الگوها اغلب به یک جرم چرخان یا اجرام کیهانیِ مدارگرد نسبت داده می‌شوند.

ستارگان نوترونی اغلب از دید آشکارسازهای پرتو ایکس زمینی پرتوهایی منظم می‌گسیلند، زیرا کانونی روی سطح آنها که این باریکه‌ها را می گسیلد مانند یک چراغ دریایی می‌چرخد و هر بار که رو به زمین می‌شود پرتویش دیده می‌شود. و فراسیاره‌ها (سیاره‌های فراخورشیدی) هم هر بار که از دیدگاه ما از برابر قرص ستاره‌ی میزبانشان می‌گذرند می‌توانند نور آن را کم کنند [که این هم یک کاهش و افزایش منظم می‌آفریند-م].

به بیان دیگر، "الگوها" برای اخترفیزیکدانان نشانه‌ای از چرخش هستند. ولی هیچ کس نمی‌داند آیا این الگو برای همه‌ی اف‌آربی‌هاست یا تنها برخی از آنها.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
radio wave - Earth - Fast radio burst - FRB - star - CHIME/FRB - FRB 180916.J0158+65 - Nature - spiral galaxy - arXiv - Neutron star - X-ray - lighthouse - planet

منبع: livescience

مریخ ۱۵ میلیون سال دیرتر از آنچه می‌پنداشتیم ساخته شده

سیاره‌ی بهرام (مریخ) احتمالا تولدی دیرهنگام داشته است. شواهد به دست آمده از شهاب‌سنگ‌هایی که بر روی زمین افتاده‌اند نشان می‌دهد که شکل‌گیری بهرام احتمالا ۱۵ میلیون سال بیش از آنچه می‌پنداشتیم به درازا کشیده بوده.
هنگامی که یک سیارک یا دنباله‌دار به سطح بهرام کوبیده می‌شود، سنگ‌هایی به فضا پرتاب می‌‌شود که می‌توانند سر از زمین در آورده و به شکل شهاب‌سنگ‌هایی بر آن بیفتند. بررسی این سنگ‌ها نشانگر گوناگونی‌های بسیار زیادی در همنهش آنها بوده، به ویژه در میزان عنصرهای به اصطلاح "آهن-دوست"ی مانند تنگستن،عنصری که گرایش (تمایل) دارد در زمان پیدایش سیاره‌ها، در جوانی آنها سوی هسته‌های آهنی‌شان پایین برود.

تنگستن برای اندازه‌گیری سن بهرام بسیار مهم است- ما از بود یا نبود آن در سنگ‌ها بهره می‌گیریم تا بفهمیم سیاره چه زمانی ساخته شده. اگر بیرون از هسته باشد، می‌تواند نشانه‌ی سریع بودنِ روند پیدایش سیاره باشد. نبودش هم نشانگر روند پیدایش آهسته‌تر است. بر پایه‌ی بررسی‌های گذشته روی تنگستنِ شهاب‌سنگ‌های مریخی، این سیاره به سرعت ساخته شده بوده، در کمتر از پنج میلیون سال پس از پیدایش سامانه‌ی خورشیدی.

ولی این احتمال هست که تنگستنِ بررسی‌های گذشته توسط سیارک‌ها به سیاره‌ی بهرام آورده شده باشند، که بدین معناست که این نمونه‌های شهاب‌سنگی ما را گمراه کرده بوده‌اند. برای یافتن پاسخ، سیمونه مارکی از بنیاد پژوهش جنوب باختر در کلرادو به همراه همکارانش شبیه‌سازی‌هایی از برخورد به بهرام اجرا کردند تا ببینند عنصرهای آهن-دوست در شهاب‌سنگ‌های مریخی دقیقا از کجا آمده‌اند.

شبیه‌سازی‌هایی که در آنها سیاره‌ی به دست آمده شهاب‌سنگ‌هایی با همنهش‌های دیده شده تولید می‌کرد شبیه‌سازی‌هایی بودند که در آنها برخوردهایی با یک تا سه سنگ غول‌پیکر، به بزرگیِ چند درصد از جرم کنونی بهرام رخ می‌داد. مارکی میگوید: «اساسا نیمی از سیاره [در اثر برخورد] به فضا پرتاب شده و بخش بزرگی از گوشته ذوب و یا بخار می‌شد.»

هنگامی که بهرام جوان پس از هر یک از این برخوردها خود را بازسازی می‌کرد، عنصرهایی هم از آن جرمِ برخوردگر در نزدیک‌ترین جاها به نقطه‌ی برخورد در آن گنجانده می‌شد، از جمله عنصر تنگستن. و این گوناگونیِ همنهش‌هایی را که در شهاب‌سنگ‌ها دیده‌ایم توضیح می‌دهد. مارکی می‌گوید: «شاید آن برخوردها واقعا سنجش‌های ما را به هم ریخته بوده‌اند.»

او می‌گوید ماموریت‌های آینده برای آوردن نمونه‌های بهرام به زمین می‌توانند به ما کمک کنند تا بفهمیم این سیاره واقعا چگونه و چه زمانی ساخته شد: «اگر نمونه سنگ‌های بیشتری داشتیم قطعا می‌توانستیم شناخت بهتری پیدا کنیم.»

گزارش این دانشمندان در نشریه‌ی ساینس ادونسز منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Mars - meteorite - Earth - asteroid - comet - iron - element - tungsten - planet - core - solar system - Simone Marchi - Southwest Research Institute - Colorado - Science Advances

پرواز به سوی خورشید

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۶.۸ مگ)
هوای خورشید چگونه بر زندگی زمینی اثر می‌گذارد؟
برای کمک به یافتن پاسخ این پرسش، ناسا و سازمان فضایی اروپا (اسا) به تازگی کاوشگری به نام "مدارگرد خورشیدی" یا سولار اوربیتر را راهی فضا کردند.
این فضاپیمای خورشید-گردِ روباتیک دگرگونی‌های نور، باد، و میدان مغناطیسی خورشید را زیر نظر خواهد گرفت، آن هم نه تنها از چشم‌انداز همیشگیِ زمین، بلکه از بالا و پایین خورشید- قطب‌های آن.
در این تصویر که با نوردهی بلند گرفته شده کمان باشکوه درخشانی را می‌بینیم که از رد موتورهای موشک اتلس ۵ شرکت "یونایتد لانچ الاینس" پس از پرتابش برای فرستادن فضاپیمای مدارگرد خورشیدی به بیرون از زمین پدید آمده.
مدارگرد خورشیدی در سال‌های آینده با کمک گرفتن از گرانش زمین و ناهید از صفحه‌ی مداری سیاره‌ها بیرون رفته و خود را به فاصله‌ای کمتر از سیاره‌ی تیر به خورشید خواهد رساند.
رویدادهای خشن هوای خورشید، از جمله شراره‌های خورشیدی و فوران‌های تاج آن می‌توانند ارتباطات ماهواره‌ای در مدار زمین را برآشفته و به شبکه‌های برق روی زمین آسیب برسانند.
انتظار می‌رود مدارگرد خورشیدی بتواند با کاوشگر خورشیدی مدارگرد پارکر که در سال ۲۰۱۸ راهی خورشید شد رصدهایی هماهنگ انجام دهد.

-------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
European Space Agency - ESA - NASA - Solar Orbiter - solar wind - magnetic field - Earth - Sun - United Launch Alliance - Atlas V - Venus - plane - planet - Mercury - solar flare - coronal mass ejection - Parker Solar Probe

منبع: apod.nasa

رد ستارگانِ شمال و جنوب در آسمان ایران

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
چه چیزی شمال و جنوب را از هم جدا می‌کند؟ هر چه هست به چرخش محوری زمین ربط دارد.
روی سطح زمین، چیزی که شمال و جنوب را از هم جدا می‌کند خط استوا است ولی در آسمانِ زمین، خط جداکننده "استوای آسمانی" است- افکَنِش خط استوا بر کره‌ی آسمان.
روی زمین شاید نتوانید خط استوا را پیرامونتان ببینید، ولی هر کسی با آسمان شبانه‌ی پاکیزه (بی‌ابر) می‌تواند استوای آسمانی را با دنبال کردن حرکت ستارگان پیدا کند. تنها کاری که باید بکنید پیدا کردن خط جدایی میان ستارگانی‌ست که کمانِ مسیرشان رو به شمال و رو به جنوب است.
اگر روی خط استوای زمین باشید، استوای آسمانی درست بالا و پایین خواهد بود. به طور کلی، زاویه‌ی میان استوای آسمان و سرسو (سمت‌الراس) همان عرض جغرافیایی‌تان است.
تصویری که اینجا می‌بینید از پیوند ۳۲۵ عکس درست شده که در درازنای ۱۶۲ دقیقه، هر ۳۰ ثانیه یک بار گرفته شده‌اند.
این عکس‌ها اوایل همین ماه، اندکی پس از غروب آفتاب از چشم‌انداز مهتابی و برفپوش دورافتاده‌ای در شمال باختر ایران ثبت شده بودند.
رد درخشانی که پشت این درختِ تنها دیده می‌شود از آنِ سیاره‌ی ناهید است که آن هنگام داشت غروب می‌کرد.


-------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Earth - equator - Celestial Equator - star - latitude - Iran - planet - Venus -  Saeid Parchini

منبع: apod.nasa

شتری در خورشید!

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
چیزی که پشت این شتر دیده می‌شود یک خورشیدِ نیمه‌گرفته است.
حدود یک و نیم هفته پیش، کره‌ی ماه از دید مردمان در نوار باریکی از زمین، یکراست از جلوی خورشید گذشت. با این که شترهای بسیاری در این نوار باریک زندگی می‌کردند، ولی تنها یکی از آنها خودش را میان دوربینِ این عکاس و ماهِ دوردست و خورشیدِ دوردست‌تر یافت!
برای پدید آوردن این برهم‌نهیِ چشمگیر چند چیز نیاز بود- سفری با برنامه‌ریزی خوب به کشور امارات، همترازی دقیق، و زمان‌بندی درست در روزِ خورشیدگرفتگی.
اگرچه خورشید که تازه سر زده بود در این تصویر نیمه-گرفته است، ولی قرص ماه پس از ثبت این تصویر به طور کامل وارد قرص خورشید شد و با پدید آوردن یک خورشیدگرفتگی حلقوی، آن را به یک "حلقه‌ی آتش" تبدیل کرد.
پیش‌پراکنشِ نور خورشید (پراکندگی رو به جلو)، به طور عمده به دلیل پدیده‌ی مکانیک کوانتومیِ "پراش" باعث شده موهای شتر و پرزهای طناب درخششی نامعمول پیدا کنند.
خورشیدگرفتگی بعدی که آن هم یک خورشیدگرفتگی حلقوی خواهد بود در ژوئن امسال رخ خواهد داد.

-------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
UAE - camel - partial eclipse - Sun - Moon - Earth - United Arab Emirates - annular eclipse - ring of fire - forward scattering - diffraction

منبع: apod.nasa

رنگ‌هایی که شیوه نبرد دو ستاره را نشان می‌دهند

رنگ‌های اچ‌دی ۱۰۱۵۸۴ نشانگر سرعتند؛ از آبی که نماینده‌ی سریع‌ترین گازهایی که به سوی ما می‌آیند تا سرخ که نماینده‌ی سریع‌ترین گارهایی‌ست که از ما دور می‌شوند. دو ستاره‌ی این سامانه درون تک‌نقطه‌ی روشنی هستند که در مرکز ساختارِ حلقه‌ایِ سبزرنگ دیده می‌شود.
یک جفت ستاره که زمانی در برهم‌کنشی گرانشی سختی با یکدیگر بودند اکنون ابر گازی زیبایی با رنگ‌های گوناگون را از خود به جا گذاشته‌اند که سرنخ‌هایی درباره‌ی چگونگی نبرد این دو به ما می‌دهد. این رویارویی در سامانه‌ی دوتایی "اچ‌دی ۱۰۱۵۸۴" که با فاصله‌ی هزاران سال نوری از زمین در صورت فلکی قنطورس جای دارد انجام می‌شد.

پیامدهای این رویارویی که به کمک ۶۶ رادیوتلسکوپ آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) در شیلی به تصویر کشیده شده به طور قطع ثابت می‌کند که زیبایی می‌تواند از ویرانی و تباهی بروید.

یکی از ستارگان این سامانه در پایان زندگی پف کرده، به یک غول سرخ تبدیل می‌شود و به اندازه‌ای گسترده می‌شود که همدم کم‌جرم‌تر را در خود فرو می‌برد. سپس ستاره‌ی کم‌جرم‌تر مارپیچ‌وار به سوی هسته‌ی غول سرخ کشیده می‌شود ولی به جای آن که با این هسته برخورد کند، با برهمکنشی که در غول سرخ انجام می‌دهد شیوه‌ی پس‌زنیِ لایه‌های بیرونی آن را به گونه‌ی چشمگیری تغییر داده و این ابر گازی رنگینی که می‌بینید را پدید می‌آورد.

این رنگ‌ها نشانگر سرعتند؛ از آبی که نماینده‌ی سریع‌ترین گازهایی که به سوی ما می‌آیند تا سرخ که نماینده‌ی سریع‌ترین گارهایی‌ست که از ما دور می‌شوند. فواره‌هایی که تقریبا در راستای خط دید ما هستند مواد سرخ و آبی را پس می‌زنند.

دو ستاره‌ی این سامانه درون تک‌نقطه‌ی روشنی هستند که در مرکز ساختارِ حلقه‌ایِ سبزرنگ دیده می‌شود. این حلقه دارد با همان سرعتِ کل سامانه در راستای خط دید جابجا می‌شود. به باور اخترشناسان این حلقه از موادی سرچشمه گرفته که همزمان با کشیده شدنِ مارپیچ‌وارِ ستاره‌ی کوچک‌تر به سوی هسته‌ی غول سرخ [از این غول] پس زده شده‌اند.

سوفیا رامستد، یکی از نویسندگان این پژوهش از دانشگاه اوپسالای سوئد می‌گوید: «امروزه ما می‌توانیم فرآیندهایی را که در مرگ بسیاری از ستارگان خورشیدسان انجام می‌شود توصیف کنیم، ولی نمی‌توانیم چرایی و یا چگونگیِ دقیقِ رخ دادن این فرآیندها را تضیح دهیم.»

وی می‌افزاید: «اچ‌دی ۱۰۱۵۸۴ سرنخ‌های ارزشمندی برای پاسخ به این پرسش به ما می‌دهد، زیرا اکنون در یک دوره‌ی کوتاهِ گذار میانِ گام‌های شناخته شده‌تر در فرگشت ستارگان به سر می‌برد. ما با داشتن تصویرهای پرجزییات از اچ‌دی ۱۰۱۵۸۴ می‌توانیم پیوندی میان ستاره‌ی غول‌پیکری که در گذشته بوده و پسماندی که به زودی از آن خواهد ماند برقرار کنیم.»

تلسکوپ‌های کنونی به اخترشناسان امکان کاوش در ابرهای گازی پیرامون اچ‌دی ۱۰۱۵۸۴ برای یافتن سرنخ‌هایی درباره‌ی ستارگان درونش را می‌دهند، ولی خود این دو ستاره به اندازه‌ای از زمین دور و به هم نزدیکند که نمی‌توان آنها را آشکار کرد. دستکم فعلا نمی‌شود.

با کامل و آماده شدن تلسکوپ‌های نیرومندی مانند "تلسکوپ بی‌اندازه بزرگ" (ئی‌ال‌تی)، ما هم خواهیم توانست نگاهی نزدیک‌تر به قلب این سامانه‌ی دوتایی انداخته و آگاهی‌های بیشتری درباره‌ی نبردی که آنجا در جریانست به دست آوریم.

گزارش این دانشمندان در نشریه‌ی آسترونومی اند آستروفیزیکز منتشر شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
binary - star - HD 101584 - constellation Centaurus - radio telescope - Atacama Large Millimeter/submillimeter Array - ALMA - Chile - red giant - core - Sun-like star - Sofia Ramstedt - Sweden - Uppsala University - Extremely Large Telescope - Astronomy & Astrophysics

منبع: Astronomy.com و eso

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه