توفانی دیگر در سیاره سرخ آغاز شده

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

یک توفان گردوغبار سرتاسری دارد در سیاره‌ی بهرام (مریخ) به راه می‌افتد. ستاره‌شناسان آماتور از نیمه‌های نوامبر پیچه‌هایی از غبار زرد-نارنجی را دیده‌اند که دارند در سیاره‌ی سرخ می‌خزند. این عکسی‌ست که عکاس نجومی اتریشی میشاییل کارر در روز ۱۸ نوامبر از این سیاره گرفت.

وی می‌گوید: «دیدن چنین ساختارهای جالبی چه شگفت‌آور است!»

توفان‌های غبار در سیاره‌ی بهرام چندان نامعمول نیستند. نمونه‌های کوچکِ آنها هر چند ماه یک بار رخ می‌دهند. کمابیش هر چند سال هم یک توفان منطقه‌ای  مهار از کف می‌دهد و کل سیاره را در خود فرو می‌برد. چنین توفانی در سال ۲۰۱۸ رخ داد و یک کشته هم به جا گذاشت : خودروی اپورچونیتی ناسا.

این توفانِ تازه مسیرش هنوز نامشخص است. آیا به زودی فرکش خواهد کرد یا این هم بهرام را یکپارچه در بر خواهد گرفت؟ از عکس‌های تازه‌تری که ماکسیمیلیان تئودورسکو در مگورل رومانی گرفته چنین برمی‌آید که این توفان می‌تواند "سرتاسری" شود. وی می‌گوید: «همه‌ی مناطق بهرام آغاز به مات شدن و از دست دادن پادسانی (کنتراست) کرده‌اند.»

دو تصویر که ماکسیمیلیان تئودورسکو به فاصله‌ی حدود ۵ هفته از سیاره‌ی سرخ گرفته. در تصویر تازه‌تر (سمت راست) تار شدن چهره‌ی بهرام در اثر غبار به خوبی دیده می‌شود

--------------------------------------------
تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:
Mars - Red Planet - Austrian - Michael Kare - dust storm - planet - NASA - Opportunity rover - Maximilian Teodorescu - Magurele - Romania - contrast

منبع: spaceweather
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

چشم درخشان خدا

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
آیا خورشید ما هم روزی به چنین چیزی تبدیل خواهد شد؟
سحابی چشم خدا (سحابی پیچار یا هلیکس) یکی از درخشان‌ترین و نزدیک‌ترین نمونه‌ها از سحابی‌های سیاره‌نماست، ابرهایی از گاز که در پایان زندگی ستارگان خورشیدسان پدید می‌آیند.
گازهای بیرونی این ستاره که به فضا پس زده شده‌اند، از زاویه‌ی دید ما نمایی مانند یک پیچار (پیچه، مارپیچ مخروطی یا استوانه‌ای) درست کرده‌اند.
هسته‌ی مرکزیِ بر جامانده‌ی ستاره که دارد به یک ستاره‌ی کوتوله‌ی سفید تبدیل می‌شود پرتوهایی آنچنان پرانرژی می‌گسیلد که باعث شده این لایه‌های گازی برافروخته و تابناک شوند.
سحابی چشم خدا که با عنوان رده‌بندی ان‌جی‌سی ۷۲۹۳ هم شناخته می‌شود، با فاصله‌ی حدود ۷۰۰ سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی دلو (آبریز) جای دارد. گستردگی‌ این سحابی نیز به حدود ۲.۵ سال نوری می‌رسد.
این عکس از پشت تلسکوپ کانادا-فرانسه-هاوایی (CFHT) که بر فراز یک آتشفشان خاموش در هاوایی آمریکاست گرفته شده.
در نماهای نزدیک، گره‌هایی از گاز در لبه‌ی درونی سحابی چشم خدا دیده می‌شود که سرچشمه‌ی آنها هنوز ناشناخته است.
گویچه‌های دنباله‌دارگونه‌ی اسرارآمیر در لبه‌ی درونی سحابی چشم خدا
--------------------------------------------

تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

Sun - Helix Nebula - planetary nebula - star - helix - stellar core - white dwarf - fluoresce - NGC 7293 - constellation of the Water Bearer - Aquarius - Canada-France-Hawaii Telescope - CFHT - volcano - Hawaii - USA



منبع: apod.nasa

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

مشتری و نوارهای رنگینش

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

چرا نوارهای ابری رنگارنگ به گرد سیاره‌ی هرمز (مشتری) حلقه زده‌اند؟
لایه‌ی بالایی جو مشتری به "منطقه‌های روشن" و "کمربندهای تاریک"ی بخش شده که گرداگرد این سیاره‌ی غول‌پیکر تابیده شده‌اند.
چیزی که این منطقه‌ها را در سیاره گسترده تندبادهایی افقی با سرعت بیش از ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت است، ولی این که چه چیزی خود این بادهای نیرومند را پدید آورده هنوز در دست بررسی‌ست.
این نوارهای منطقه‌ای با گازهایی که از لایه‌های پایین‌تر به بالا می‌آیند پر می‌شوند و پنداشته می‌شود دربردارنده‌ی ابرهای به نسبت ماتی از آمونیاک و آب هستند که جلوی نورِ لایه‌های پایینیِ جو سیاره که تیره‌تر هم هستند را گرفته‌اند.
در این تصویرِ پُروضوح که فضاپیمای روباتیک جونو در سال ۲۰۱۷ گرفته بود یک منطقه‌ی رنگ روشنِ سیاره را با جزییاتی خوب می‌بینیم.
جو مشتری به طور عمده از گازهای تَرانَما (شفاف) و بی‌رنگِ هیدروژن و هلیوم است که به نظر نمی‌رسد نقشی در رنگ‌های طلایی و قهوه‌ایِ جو این سیاره داشته باشند.
همنهش‌‌هایی (ترکیب‌هایی) که این رنگ‌ها را پدید آورده یکی دیگر از موضوع‌های در دست پژوهش است؛ ولی گمان می‌رود مربوط به میزان اندکی گوگرد و کربن در این جو باشد که از نور آفتاب دگرگون شده‌اند.
داده‌های جونو به یافته‌های بسیاری درباره‌ی مشتری انجامیده، از جمله این که مولکول‌های آب ۲۵ درصد از مولکول‌های لایه‌های بالاترِ جو این سیاره در نزدیکی استوای آن را تشکیل می‌دهند که درصدی بیشتر از چشمداشت‌ها است.
این یافته‌ای مهم، نه تنها برای شناخت شرایط کنونی مشتری، بلکه برای شناخت تاریخچه‌ی آب  در سرتاسر سامانه‌ی خورشیدی است.


--------------------------------------------

تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

 Jupiter - zone - planet - ammonia - Juno - hydrogen - helium - sulfur - carbon - molecule - equator - Jovian - Solar System


منبع: apod.nasa

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

یک "رول دارچینی" در فضا

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۳.۶ مگ)

کهکشان کم‌نوری که در این تصویرِ تلسکوپ فضایی هابل دیده می‌شود یوسی‌جی ۱۲۵۸۸ نام دارد. برخلاف بسیاری از کهکشان‌های مارپیچی، نه میله‌ای از ستارگان در مرکز یوسی‌جی ۱۲۵۸۸ دیده می‌شود و نه الگوهای کلاسیک و نمایانِ بازوهای مارپیچی. به جای اینها، از چشم یک بیننده، مرکزِ سپید و عمدتا بی-ساختارِ این کهکشان بیشتر آن را به یک رول دارچینی ماننده کرده تا اَبَر-ساختاری از گاز و ستاره در فضا.

این کهکشان که در آسمان نیمکره‌ی شمالی، در صورت فلکی زن در زنجیر جای دارد، به عنوان یک کهکشان مارپیچی رده‌بندی شده. ولی برخلاف تصویر رایجِ یک کهکشان مارپیچی، بازوهای غول‌پیکرِ پر از گاز و ستاره‌ی یوسی‌جی ۱۲۵۸۸ بسیار کم‌نور و شناسایی‌ناپذیرند و تنگ به گردِ مرکز آن تابیده شده‌اند.

آشکارترین نما از بازوهای مارپیچی این کهکشان را به کمک  ستارگان آبی‌تری که پیرامون لبه‌ی آن پراکنده‌اند می‌توان دید که به احتمال بسیار نشانگر مناطقی با ستاره‌زایی‌های تازه هستند.


--------------------------------------------
تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:
NASA - ESA - Hubble Space Telescope - galaxy - UGC 12588 - spiral galaxy - bar - star - spiral arm - cinnamon bun - constellation of Andromeda - star formation

منبع: spacetelescope
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان
 

مریخ روزگاری غرق در سیل‌های سهمگین بوده

 این تصویر همنهاده‌ی کوه شارپ در مرکز دهانه‌ی گیل در سیاره‌ بهرام یک محیط سیاره‌ای تغییرپذیر را نشان می‌دهد. تصویر "تراز رنگ سفید" شده تا آسمان بهرام مانند زمین، آبی شود. درباره‌ی این تصویر اینجا بخوانید : * کارت پستالی که کنجکاوی از سیاره سرخ فرستاده- تصویر بزرگ‌تر

حدود ۴ میلیارد سال پیش، سیل‌هایی که بزرگی‌شان در باور نمی‌گنجد به درون دهانه‌ی گیل در استوای سیاره‌ی بهرام (مریخ) سرازیر می‌شدند، چیزی که نشان می‌دهد زندگی می‌توانسته آنجا وجود داشته باشد. این کشف بر پایه‌ی بررسی داده‌های خودروی کنجکاوی ناسا توسط دانشمندان دانشگاه ایالتی جکسون، دانشگاه کرنل، آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا و دانشگاه هاوایی انجام شده است.

گزارش این دانشمندان در شماره‌ی ۵ نوامبرِ نشریه‌ی ساینتیفیک ریپورتز منتشر شده است.

این مگا-سیل‌های خروشان -که به احتمال بسیار در اثر گرمای ناشی از برخورد یک شهاب‌سنگ و باز شدن یخ‌های سطح بهرام آغاز شده بودند- موج‌نقش‌های غول‌آسایی پدید آوردند که ساختارهای زمین‌شناختیِ گویا و آشنایی برای دانشمندان زمینی هستند.

آلبرتو جی. فیرن، یکی از نویسندگان این پژوهش می‌گوید: «ما برای نخستین بار این مگاسیل‌ها را با بهره از داده‌های پرجزییات ته‌نشست‌شناسی (رسوب‌شناسی) که خودروی کنجکاوی گرد آورده بود شناسایی کردیم. ته‌نشست‌هایی که از این ابرسیل‌ها به جا مانده‌اند پیش از این در داده‌های مدارگردها شناسایی نشده بودند.»

روی بهرام هم مانند زمین ویژگی‌های زمین‌شناختی، از جمله کارهای باد و آب، حدود ۴ میلیارد سال است که در زمان یخ زده و ماندگار شده‌اند. این ساختارها داستان فرآیندهایی را بازمی‌گویند که سطح هر دو سیاره را در گذشته شکل دادند.

عزت حیدری، نویسنده‌ی اصلی این پژوهش و استاد فیزیک دانشگاه ایالتی جکسون می‌گوید: «در این داده‌ها ویژگی‌های موجی-شکلِ غول‌آسایی به بلندی حدود ۳۰ پا و جدایی حدود ۴۵۰ پا از هم را در لایه‌های ته‌نشستی دهانه‌ی گیل می‌بینیم که اغلب به نام "مگا-موج‌نقش" یا "پاد-تلماسه" (antidune) شناخته می‌شوند.»

به گفته‌ی حیدری، پادتلماسه‌ها نشان‌دهنده‌ی روان شدن مگاسیل‌ها در تهِ دهانه‌ی گیل بهرام در زمانی حدود ۴ میلیارد سال پیش هستند، چیزی که همسان با ویژگی‌های پدید آمده از آب شدن یخ‌ها در حدود ۲ میلیون پیشِ زمین است.

محتمل‌ترین دلیل برای سرازیر شدن سیل در بهرام، آب شدنِ یخ در اثر گرمای تولید شده در یک برخورد بزرگ است که دی‌اکسید کربن و متان را از ذخیره‌های یخی سیاره آزاد کرده بوده. بخار آب و آزاد شدن گازها دست به دست هم دادند تا دوره‌ی کوتاهی از شرایط گرم و نمناک را در سیاره‌ی سرخ پدید بیاورند.

چگالش (میعان) به پیدایش ابرهای بخار آب انجامید که آن هم به نوبه‌ی خود باران‌های سیل‌آسا -احتمالا در سرتاسر سیاره- را پدید آورد. این آب وارد دهانه‌ی گیل شد، سپس با آبی که از کوه شارپ (در مرکز دهانه‌ی گیل) پایین می‌آمد درآمیخت و سیل‌های ناگهانی غول‌آسایی پدید آورد که یال‌های شنی را در "یگان دشت‌های ناهموار" (Hummocky Plains Unit) و سازندهای نواری یال-و-ناوه را در "یگان خط‌دار" (Striated Unit) ته‌نشین کرد.

گروه علمی خودروی کنجکاوی پیش از این ثابت کرده که دهانه‌ی گیل روزگاری در گذشته‌ی دور دریاچه ‌ها و رودهای پایدار داشته. این بدنه‌های دیرپای آب نشانه‌های خوبی از این هستند که این دهانه، و همچنین کوه شارپِ مرکزش، توانایی پشتیبانی از زندگی میکروبی را داشته‌اند.

فیرن می‌گوید: «بهرام باستانی از دیدِ زمین‌شناختی بی‌اندازه فعال بود. این سیاره شرایطی را که برای حضور پایدارِ آب مایع روی سطح نیازست در بر داشته- و روی زمین، هر جا آب است زندگی هم هست.»

وی می‌افزاید: «پس بهرام باستان سیاره‌ای زیست‌پذیر بوده. آیا میزبان جاندارانی هم بوده؟ این پرسشی‌ست که خودروی بعدی، پرسه‌ورنس ... کمک خواهد کرد تا پاسخش را بیابیم.» پرسه‌ورنس که در ۳۰ ژوییه‌ی ۲۰۲۰ از دماغه‌ی کاناورال راهی فضا شد، بر پایه‌ی برنامه در ۱۸ فوریه‌ی ۲۰۲۱ به بهرام خواهد رسید.


--------------------------------------------
تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

Gale Crater - Mars - equator - NASA - Curiosity rover - Jackson State University - Cornell University - Jet Propulsion Laboratory - University of Hawaii - Scientific Reports - megaflood - meteoritic - ripple - Earth - Alberto G. Fairén - planet - sediment - megaripple - antidune - Ezat Heydari - carbon dioxide - methane - red planet - Condensation - Mount Sharp - flash flood - gravel ridge - Hummocky Plains Unit - ridge - trough - Striated Unit - microbial life - habitable - Perseverance - Cape Canaveral


منبع: دان
شگاه کرنل

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

لکه‌ای سیاه در میدانی پُرستاره

 

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۳.۷ مگ)

این ستارگان کجا رفته‌اند؟
آنچه در این تصویر می‌بینید در بسیاری جاها به عنوان حفره‌ای بزرگ در ژرفای فضا معرفی شده ولی اخترشناسان می‌دانند که این لکه‌ی سیاه، در حقیقت چیزی بیش از یک ابر مولکولی تاریک نیست.
اینجا توده‌ی بسیار فشرده‌ای از غبار و گاز مولکولی دیده می‌شود که عملا تمام نور دیدنی (مریی) که از ستارگان پشتش تابیده را درمی‌آشامد (جذب می‌کند). همین محیط تاریک و ترسناک باعث شده درون ابرهای مولکولی تبدیل به برخی از سردترین و پرت‌افتاده‌ترین نقاط در سراسر کیهان شود.
یکی از چشمگیرترین نمونه‌ها از این سحابی‌های تاریک درآشامی، ابریست در صورت فلکی مارافسای به نام "بارنارد ۶۸" که در همین تصویر آن را می‌بینید.
این که هیچ ستاره‌ای در میانه‌ی آن دیده نمی‌شود [در واقع ستاره‌ای میان ما و آن نیست-م] نشان می دهد که بارنارد ۶۸ نسبتا به ما نزدیک است، با فاصله‌ی برآوردی حدود ۵۰۰ سال نوری و پهنای "نیم" سال نوری.
هنوز به درستی نمی‌دانیم ابرهای مولکولی مانند بارنارد ۶۸ چگونه پدید می‌آیند، ولی این را می‌دانیم که خود این ابرها جایگاه‌های احتمالی برای شکل‌گیری ستارگان تازه‌اند. در حقیقت دریافته‌ایم که خود بارنارد ۶۸ احتمالا در فرآیند رُمبش و فشرده شدن به سر می‌برد و یک خوشه‌ی ستاره‌ای تازه دارد در دلش ساخته می‌شود.
در محدوده‌ی طول موج فروسرخ می‌توان درون آن را یکراست و بی‌واسطه تماشا کرد. تصویر دوم، همین ابر را در طول موج فروسرخ نشان می‌دهد. چنان چه می‌بینید ستارگان درونش به خوبی در این طیف آشکار می‌شوند.
ابر تاریک بارنارد ۶۸ در طول موج فروسرخ. چنان چه می‌بینید، ستارگان درونش به خوبی در این طیف به خوبی آشکار می‌شوند. این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
--------------------------------------------

تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

  molecular cloud - molecular gas - dark absorption nebula - constellation Ophiuchus - Barnard 68 - infrared


منبع: apod.nasa

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

دنباله‌داری که پس از ۲۰۰۰ سال بازگشته

این تصویر در اندازه‌ی اصلی (۳ مگ)
هر ۲۰۰۰ سال، دنباله‌دار اِراسموس (سی/۲۰۲۰ اس۳) سری به بخش درونی سامانه‌ی خورشیدی می‌زند. و خبر تازه این که، این مهمان برگشته.


این گلوله برفی گل‌آلود که در روز ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۰ توسط اخترشناسی از آفریقای جنوبی به نام نیکلاس اراسموس یافته شد، دارد به سوی خورشید پیش می‌آید تا در روز ۱۲ دسامبر یک رویارویی نزدیک با آن، درون مدار سیاره‌ی تیر انجام دهد. نمایی از این دنباله‌دار را اینجا میبینید.


گرالد رِیمان این عکس را بامداد روز آدینه، ۲۰ نوامبر در تیوولی نامیبیا گرفت. او می‌گوید: «دُمش باشکوه است. در واقع نتوانستم همه‌ی آن را در یک میدان دید جای بدهم. این تصویر که از پیوند دو نما درست شده تنها ۳ درجه‌ی نخستِ آن را نشان می‌دهد- و این دُم به خوبی تا بیرون از سمت چپ هم ادامه دارد و پیش می‌رود.»


دنباله‌دار اراسموس همچنان که به خورشید نزدیک‌تر می‌شود پرنورتر هم می‌شود. بزرگای (قدرِ) کنونی آن ۷ است- هدفی خوب برای تلسکوپ‌های کوچک. پیش‌بینی کنندگان بر این باورند که ماه دیگر که به درون مدار تیر می‌رود، این روشنایی بیش از سه برابر شده و به بزرگای ۵ می‌رسد. تنها نور خیره‌کننده‌ی خورشید در نزدیکی‌اش است که جلوی دیده شدنش با چشم نامسلح را خواهد گرفت.


کجا باید دنبالش بگردید؟


اگر ناهید را پیدا کنید، این دنباله‌دار را هم پیدا خواهید کرد. پیش از سر زدن آفتاب به پایین افق در جنوب خاورِ (جنوب شرقِ) آسمان نگاه کنید. دنباله‌دار اراسموس را در  صورت فلکی مار باریک، درست سمت راستِ ناهید که در صورت فلکی همسایه‌اش، دوشیزه است خواهید یافت. ستاره‌ی تابناک بی‌ژوبین (سماک اعزل) هم آن نزدیکی‌ست و نشانه‌ی راهنمای سودمندِ دیگری برایتان فراهم می‌کند.


--------------------------------------------
تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:
 Comet Erasmus - C/2020 S3 - Solar System - South African - Nicolas Erasmus - sun - Mercury - Gerald Rhemann - Farm Tivoli - Namibia - tail - magnitude - naked eye - Venus - comet - constellation Hydra - Virgo - star - Spica

منبع: spaceweather
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

بهرام و شهاب و اژدهای یشمی

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

بهرام، شبچراغ تابناک و زردفام آسمان، همچنان در شب می‌درخشد.
در این چشم‌انداز که در شب تاریک و بی‌مهتابِ ۱۸ نوامبر گرفته شده این سیاره را در میان ابرها می‌بینیم که برای زمانی کوتاه با یک شهاب روشن همراه شده.
این تک-نما در زمان بارش شهابی سالانه‌ی شیری (اسدی) گرفته شده، هنگامی که زمین داشت از میان خاک و غبارِ به جا مانده از دنباله‌دار دوره‌ایِ تمپل-تاتل در فضا می‌گذشت.
در افق ناهموار باختری، رشته کوه یولونگ در استان یونان در جنوب باختر چین خودنمایی می‌کند. کوه برفی یولونگ (اژدهای یشمی) هم زیر ابرها و رو به نوکِ تیر شهاب دیده می‌شود.


--------------------------------------------

تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

Mars - meteor - Earth - comet - Tempel-Tuttle - Leonid Meteor Shower - Yunnan - China - Jade Dragon - Snow Mountain - Yulong


منبع: apod.nasa

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

راز ۱۶ ساله "حلقه آبی" آشکار شد

* دانشمندان به شواهد تازه‌ای درباره‌ی پسماندهای فلورسنت اسرارآمیز سحابی "حلقه‌ی آبی" دست یافته‌اند که می‌تواند چگونگی پیدایش ساختار شگفت‌انگیز آن را به ما توضیح دهد.

سحابی حلقه‌ی آبی دارای ستاره‌ای با نام "تی‌وای‌سی ۲۵۹۷-۷۳۵-۱" در مرکزش است. یک حلقه‌ی شگفت‌انگیز فرابنفش این ستاره را در بر گرفته که اخترشناسان نخستین بار در سال ۲۰۰۴ آن را به کمک یکی از تلسکوپ‌های فضایی ناسا که اکنون از کار افتاده به نام "کاوشگر فرگشت کهکشان" (گلکس، GALEX) یافتند. شیوه‌ی پیدایش این حلقه‌ی شگرف (که چون در طیف نادیدنیِ فرابنفش است، در عکس‌ها به رنگ آبی نمایانده می‌شود) تا اندازه‌ی بسیاری پوشیده مانده و تاکنون یک راز بوده است.

سحابی حلقه‌ی آبی از دو مخروط گازیِ گسترنده درست شده که در پی یک ادغام ستاره‌ای بیرون زده. همچنان که این گازها سرد می‌شوند، مولکول‌های هیدروژنی پدید می‌آورند که با ذراتِ فضای میان‌ستاره‌ای برخورد کرده و پرتوی فراتر از فرابنفش می‌گسیلند. چون این پرتو نادیدنی است، اینجا به رنگ آبی نمایانده شده.

سحابی حلقه‌ی آبی از دو ابر آواری با پیکره‌های
مخروط تهی تشکیل شده که در دو سوی مخالف
از ستاره‌ی مرکزی بیرون زده‌اند. پایه‌ی یکی از
این مخروط‌ها دارد تقریبا درست رو به ما پیش
می‌آید [و دیگری برعکس]. در نتیجه، ما با نگاه
کردن به این سحابی دو دایره را می‌بینیم که تا
اندازه‌ای با یکدیگر همپوشانی دارند.
مارک زایبرت،  اخترشناس بنیاد دانش کارنگی، عضو گروه گلکس و یکی از نویسندگان این پژوهش تازه می‌گوید: «هر بار که فکر می‌کردیم از آن سر در آورده‌ایم، یک چیزی بهمان می‌گفت "نه، این درست نیست". این برای یک دانشمند چیز ترسناکی‌ست. ولی من عاشق این جرم بی‌مانند، و تلاشی که این همه آدم برای پی بردن به رازش انجام دادند نیز هستم.»

این پژوهشگران به کمک رصدخانه‌ی دبلیو.ام کک در هاوایی پی بردند که این حلقه‌ی آبی در حقیقت پایه یا سطح مقطع یک ابر مخروطی-شکلِ هیدروژن مولکولی برافروخته است که از ستاره‌ی مرکزی به بیرون، رو به زمین کشیده شده. این تصویرهای تازه یک ابر مخروطی-شکل دیگر را هم نشان می‌دهند که از ستاره به بیرون، در جهت مخالف کشیده شده.

کریستوفر مارتین، فیزیکدان بنیاد فناوری کالیفرنیا (کلتک) و سربازرس گلکس می‌گوید از زمین که نگاه می‌کنیم، به نظر می‌رسد پایه‌های این ابر مخروطی تا اندازه‌ای با یکدیگر هم‌پوشانی دارند و حلقه‌ای به گرد ستاره ساخته‌اند.

به باور این دانشمندان، این آوارهای فلورسنت پس از آن پدید آمدند که یک ستاره‌ی خورشیدسان، تنها همین چند هزار سال پیش با یک همدم ستاره‌ایِ کوچک‌تر برخورد کرد و آن را بلعید. این تصویرهای تازه گامی تکاملی از یک برخورد ستاره‌ای را که پیش از این هرگز دیده نشده بوده نشان می‌دهند.

کری هودلی، فیزیکدان کلتک و نویسنده‌ی اصلی این پژوهش می‌گوید: «ادغام دو ستاره پدیده‌ای به نسبت رایج است، ولی با گستردن و سرد شدنِ پرتابه‌های آنها در فضا، آنها به سرعت پشت انبوهی از غبار پنهان می‌شوند، که بدین معنی‌ست که نمی‌توانیم  ببینیم واقعا چه رخ داده.»

زمان‌بندی این رصدهای تازه برای کمک به دانشمندان در شناخت این پدیده مهم بود. دان نیل، اخترفیزیکدان کلتک و عضو گروه گلکس می‌گوید: «انگار که کودکی را به هنگام برداشتن نخستین گام‌ها به تصویر بکشیم. چشم به هم بزنیم ممکن است از دستش بدهیم.»

همین زمان‌بندی بود که به پژوهشگران اجازه داد تا واقعا چیزی که روی می‌دهد را ببینند. هودلی می‌گوید: «ما فکر می‌کنیم این جرم یک گام واپسین از این رویدادهای زودگذر را نشان می‌دهد، زمانی که گرد و غبار سرانجام پاک شده و دیدِمان خوب می‌شود. ولی همچنین این فرآیند را پیش از آن که چندان دیر شود دیدیم؛ زمانی که بگذرد، سحابی در محیط میان‌ستاره‌ای حل می‌‌شد و دیگر نمی‌توانستیم از هر چه رخ داده بود چیزی بگوییم.»

گمان می‌رود سحابی حلقه‌ی آبی دستاوردِ یکی شدنِ دو ستاره است. این برخورد ابری از آوارهای داغ را به فضا پرتاب کرد. یک قرص گازی که به گرد ستاره‌ی بزرگ‌تر می‌چرخید این ابر را به دو نیم کرده و دو مخروط پدید آورده که دارند در دو وی متفاوت از ستاره دور می‌شوند. اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام و یا توییتر یک ستاره در هفت آسمان ببینید

این برخوردِ ستاره‌ای ابری از آوارهای داغ را به درون فضا پرتاب کرد. این آوارها همچنان که به بیرون گسترده می‌شدند موج شوکی پدید آوردند که به نوبه‌ی خود، مولکول‌های هیدروژن در ابرِ آواری را داغ کرده و همان تابش فرابنفشی که دانشمندان نخستین بار در سال ۲۰۰۴ دیده بودند را پدید آوردند.

پژوهشگران همچنین از داده‌های بایگانی شده‌ی تلسکوپ فضایی اسپیتزر ناسا و کاوشگر پیمایشی میدان-گسترده (وایز) هم بهره جستند که تابش‌های فروسرخِ بیش از اندازه‌ای را پیرامون ستاره‌ی مرکزی سحابی حلقه‌ی آبی نشان می‌دادند. این داده‌ها نشان می‌دهند که ستاره با قرصی از غبار در بر گرفته شده که نور آن (ستاره) را در می‌آشامد (جذب می‌کند) و سپس در طیف فروسرخ بازمی‌گسیلد. پژوهشگران بر این باورند که این قرص، ابرِ آواری پیرامون ستاره را دو نیم کرده و دو ابر مخروطی-شکل پدید آورده که در دو سوی مخالف بیرون زده‌اند.

یافته‌های این دانشمندان در شماره‌ی ۱۸ نوامبر نشریه‌ی نیچر منتشر شده است.

--------------------------------------------
تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

Blue Ring Nebula - star - TYC 2597-735-1 - ultraviolet - NASA - Galaxy Evolution Explorer - GALEX - Mark Seibert - Carnegie Institution for Science - W. M. Keck Observatory - Hawaii - cone - hydrogen - Earth - Christopher Martin - California Institute of Technology - Caltech - fluorescent - sunlike star - Keri Hoadley - Don Neill - shock wave - molecule - Spitzer Space Telescope - Wide-field Survey Explorer - WISE - infrared - Nature


منبع: اسپیس دات کام

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

نقشه جهانی مریخ

این شاید بهترین نقشه‌ی جهانی (سرتاسری) از سیاره‌ی بهرام باشد که تاکنون با تلسکوپی از روی زمین درست شده.
داده‌های این تصویر توسط گروهی از رصدگران گرد آمد که شش شب تمام میان ۸ اکتبر و ۱ نوامبر را در رصدخانه‌ی پیک دومیدی در رشته کوه پیرنه‌ی فرانسه گذراندند، شب‌هایی که چهارمین سیاره‌ی سنگی سامانه‌ی خورشیدی (بهرام) هنوز چندان از نقطه‌ی پادیستان یا مقارنه‌ی ۲۰۲۰ خود دور نشده بود بزرگ‌ترین روشن‌ترین چهره را از خود برای زمینیان نشان می‌داد.
تلسکوپی که برای این رصد به کار رفت، با قطر ۱ متر و فاصله‌ی کانونی ۱۷ متر، تلسکوپی تاریخی بود که در ماموریت‌های آپولوی ناسا هم برای پشتیبانی به هنگام نشستن روی ماه به کار برده شده بود.
این داده‌ها پس از پردازشی ۳۰ ساعته با هم ترکیب شدند و این نمای بسیار پُروضوح را که تا عرض ۴۵ درجه‌ی شمالی گستردگی دارد از سطح سیاره‌ی بهرام پدید آورند.
همچنین از پیوند داده‌های تصویری یک کره‌ی چرخان تنها و نیز دو کره‌ی چرخان که با هم نمایی سه‌بعدی می‌ساختند هم پدید آمد [که دومی را اینجا دیدید: * فیلم سه‌بعدی زیبا از مریخ]
دوستداران سیاره‌ی سرخ می‌توانند جایگاه‌هایی از این سیاره را که دوست دارند در تصویر نوشته‌دارِ زیر پیدا کنند.

--------------------------------------------

تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

Mars - planet Earth - Pic du Midi - Sun - opposition - focal length - NASA - Apollo - latitude - stereo - Red Planet


منبع: apod.nasa

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

منظومه خورشیدی در کمتر از ۲۰۰ هزار سال ساخته شد

در گذشته‌ی دور -حدود ۴.۵ میلیارد سال پیش- خورشید و سامانه‌ی خورشیدی در یک بازه‌ی زمانی کوتاهِ ۲۰۰ هزار ساله ساخته شدند. این نتیجه‌ایست که گروهی از دانشمندان آزمایشگاه ملی لاورنس لیورمور (ال‌ال‌ان‌ال) با بررسی ایزوتوپ‌های عنصر مولیبدن که در شهاب‌سنگ‌ها یافته شده به دست آورده‌اند.

موادی که خورشید و دیگر اجزای سامانه‌ی خورشیدی را ساخته از رُمبش یک ابر بزرگ گاز و غبار در حدود ۴.۵ میلیارد سال پیش آمده. اخترشناسان با دیدن سامانه‌های ستاره‌ای دیگری که مانند سامانه‌ی خودمان شکل گرفته‌اند برآورد می‌کنند که احتمالا زمانی حدود ۱ تا ۲ میلیون سال نیازست تا ابری برُمبد و ستاره‌ای پدید بیاید، ولی این نخستین پژوهشی‌ست که می‌تواند عددهایی برای سامانه‌ی خودمان ارایه دهد.

گرِگ برنکا، کیهان‌شیمیدان ال‌ال‌ان‌ال و نویسنده‌ی اصلی این پژوهش در نشریه‌ی ساینس می‌گوید: «در گذشته، چارچوب زمانیِ پیدایش سامانه‌ی خورشیدی واقعا شناخته شده نبود.»«این پژوهش نشان می‌دهد که این رمبش، که به شکل‌گیری سامانه‌ی خورشیدی انجامید، بسیار سریع رخ داد، در کمتر از ۲۰۰ هزار سال. اگر این را با عمر انسان بسنجیم، پیدایش سامانه‌ی خورشیدی را می‌توان با یک دوره‌ی بارداری ۱۲ ساعته به جای ۹ ماهه مقایسه کرد. فرآیندی سریع بود.»

کهن‌ترین جامدهای تاریخ‌دار در سامانه‌ی خورشیدی دَرکُلان‌های غنی از کلسیم-آلومینیوم یا "سی‌ای‌آی‌"ها هستند، و این نمونه‌ها پیشینه‌ی سرراستی برای پیدایش سامانه‌ی خورشیدی به ما می‌دهند [درکلان یا ادخال (Inclusion‎) در کانی‌شناسی به ماده‌ای گفته می‌شود، که در زمان شکل‌گیری کانی، در دون آن به دام افتاده باشد- ویکیپدیا.].

این درکلان‌های درون شهاب‌سنگ‌ها که اندازه‌های میکرومتری تا سانتیمتری دارند، در محیطی با دمای بالا (بیش از ۱۳۰۰ درجه‌ی کلوین) شکل گرفته‌اند، شاید نزدیک خورشیدِ جوان. آنها سپس به بیرون جابجا شدند، رو به منطقه‌ای که شهاب‌سنگ‌های کندریت کربن‌دار (و اجرام مادری‌شان) در آن ساخته شدند، جایی که امروز یافته می‌شوند. بیشتر سی‌ای‌آی‌ها ۴.۵۶۷ میلیارد سال پیش ساخته شدند، در یک بازه‌ی زمانی حدود ۴۰ هزار تا ۲۰۰ هزار ساله.

اینجاست که دانشمندان ال‌ال‌ان‌ال وارد می‌شوند. این گروه بین‌المللی ترکیب‌های ایزوتوپی و عنصر ناچیزِ مولیبدن در انواع سی‌ای‌آی که از شهاب‌سنگ‌های کندریت کربن‌دار گرفته شده بودند (از جمله "آلنده"، بزرگ‌ترین کندریت کربن‌داری که روی زمین یافته شده) را اندازه‌گیری کردند. آنها پی بردند که همنهش‌های ایزوتوپی ویژه‌ی مولیبدن در سی‌ای‌آی‌ها، به جای تنها یک بخش کوچک، همه گونه موادی را که در قرص پیش‌سیاره‌ای ساخته شدند در بر می‌گیرد، پس این درکلان‌ها باید در بازه‌ی زمانیِ رُمبش ابرِ زاینده‌ی سامانه‌ی خورشیدی پدید آمده باشند.

از آنجایی که بازه‌ی زمانی دیده شده‌ی برافزایش ستاره‌ای (۱ تا ۲ میلیون سال) بسیار بلندتر از بازه‌ایست که سی‌ای‌آی‌ها برای شکل‌گیری نیاز دارند، این دانشمندان توانستند تشخیص دهند که کدام گامِ (مرحله‌ی) نجومی از پیدایش سامانه‌ی خورشیدی در پیدایش سی‌ای‌آی‌ها ثبت شده، و سرانجام این که، موادی که سامانه‌ی خورشیدی را ساختند با چه سرعتی برافزوده (انباشته) شدند.


--------------------------------------------

تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

 sun - solar system - Lawrence Livermore National Laboratory - LLNL - isotope - element - molybdenum - meteorite - stellar system - Greg Brennecka - Science - Calcium–aluminium-rich inclusion - CAI - carbonaceous chondrite - Mo - trace element - Allende - Earth - protoplanetary disk - stellar accretion


منبع: phys.org

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

بزرگترین دنباله‌دار منظومه خورشیدی

بزرگ‌ترین دنباله‌دار در سامانه‌ی خورشیدی در واقع نه یک "دنباله‌دار"، بلکه یک "سیاره" است- سیاره‌ی تیر (عطارد). پژوهشگران سال‌هاست که می‌دانند تیر دارای یک دُم بسیار بلند است. هفته‌ی گذشته، دکتر سباستین ولتمر آن را از حیاط خانه‌اش در اسپیشرن فرانسه به تصویر کشید.

ولتمر می‌گوید ین تصویر از همگذاری عکس‌هایی درست شده که از پشت یک فیلتر سدیم سفارشی-ساخت گرفته شده بودند: «درختان در عکس آغازین بودند و من آن را به پشته‌ی پایانی افزوده‌ام.»

دم سیاره‌ی تیر نخستین بار در دهه‌ی ۱۹۸۰ پیش‌بینی و در ۲۰۰۱ یافته شد. سرچشمه‌ی این دم جو بی‌اندازه تنُک و نازک تیر است. تیر به اندازه‌ای به خورشید نزدیک است که تنها فشار نور خورشید می‌تواند اتم‌ها را از جو آن بیرون کشیده و به فضا براند. گریزِ این گازها دُمی به درازای بیش از ۲۴ میلیون کیلومتر برای این سیاره پدید می‌آورد.

این دم سرشار از سدیم است- ماده‌ای که توسط بادهای خورشیدی یا برخورد ریزشهاب‌سنگ‌ها، از سطح تیر بیرون می‌زند. از همین روست که فیلتر سدیم زردِ ولتمر توانسته این جریان گازی را به این خوبی آشکار کند.

در آسمان این چشم‌انداز، ستاره‌ی درخشان اسپور (بی‌ژوبین، سماک اعزل) هم دیده می‌شود.


--------------------------------------------
تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:
comet - Solar System - planet - Mercury - tail - Sebastian Voltmer - Spicheren - France - sodium - filter - sun - atom - solar wind - micrometeorite - Spica

منبع: spaceweather
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان
   

جهان دارد داغ و دغ‌تر می‌شود

* بر پایه‌ی پژوهشی تازه، جهان هستی دارد داغ‌تر میشود و دمای آن در درازنای ۱۰ میلیارد سال گذشته حدود ۱۰ برابر شده است.

این پژوهش به بررسی تاریخچه‌ی گرمایی کیهان در ۱۰ میلیارد سال گذشته پرداخته شده و دریافته که در این بازه‌ی زمانی، میانگین دمای گازها در سرتاسر کیهان بیش از ۱۰ برابر شده و اکنون به حدود ۲ میلیون درجه‌ی کلوین رسیده است- تقریبا ۴ میلیون درجه‌ی فارنهایت.

تصویر: شبیه‌سازی رایانه‌ایِ فرگشت و تکامل ساختار بزرگ-مقیاس کیهان (پایین) و دمای کیهان (بالا). زمان از چارچوب‌های سمت چپ به سمت راست پیش می‌رود: سمت راستی‌ترین چارچوب روزگار کنونیِ کیهان را نشان می‌دهد.

یی-کوان چیانگ، نویسنده‌ی اصلی این پژوهش از مرکز کیهان‌شناسی و اخترفیزیک ذره‌ای در دانشگاه ایالتی اوهایو می‌گوید: «این سنجش تازه‌ی ما تاییدی سرراست بر کار بنیادیِ جیم پیبلس (برنده‌ی نوبل فیزیک سال ۲۰۱۹) است که نظریه‌ی چگونگی پیدایش ساختار بزرگ-مقیاس کیهان را ارایه داد.»

ساختار بزرگ-مقیاس کیهان به الگوهایی جهانی از کهکشان‌ها و خوشه‌های کهکشانی در مقیاس‌های فراتر از تک-کهکشان‌ها اشاره دارد. این ساختار دستاورد رُمبش گرانشیِ ماده‌ی تاریک و گاز است.

چیانگ میگوید: «همزمان با فرگشت (تکامل) کیهان، نیروی گرانش هم ماده‌ی تاریک و گازها را به درون کهکشان‌ها و خوشه‌های کهکشانی می‌کشاند. این کشش خشونت‌بار است- به اندازه‌ای خشن که بر گازهایی هر چه بیشتر شوک وارد شده و داغ‌تر می‌شوند.»

به گفته‌ی چیانگ، این یافته‌ها به دانشمندان نشان دادند که چگونه روند پیدایش ساختار کیهانی را از راه "اندازه‌گیری دما"ی کیهان بسنجند.

این پژوهشگران از روش نوینی بهره جستند که به آنها اجازه می‌داد تا دمای گازهای دورتر از زمین -یعنی در گذشته‌ی دور- را برآورد کنند و آن را یا دمای گازهای نزدیک‌تر به زمین و نزدیک به زمانِ کنونی مقایسه کنند. اکنون به گفته‌ی چیانگ، پژوهشگران تایید کرده‌اند که جهان دارد در اثر رمبش گرانشیِ ساختار کیهانی داغ‌تر می‌شود و این گرمایش به احتمال بسار ادامه هم خواهد یافت.

پژوهشگران برای شناختِ چگونگی تغییرِ دما در کیهان  از داده‌هایی که ماهواره‌ی پلانک و برنامه‌ی اس‌دی‌اس‌اس (پیمایش آسمانی دیجیتال اسلون) از نور در فضا گرد آورده بودند بهره جستند. پلانک ماموریتی اروپایی با همکاری ناسا است و اسلون هم تصویرهایی پرجزییات از طیف‌های نوریِ فضا می‌گیرد.

آنها داده‌های این دو ماموریت را با هم ترکیب کردند و فاصله‌ی گازهای داغ نزدیک و دور را از راه سنجش سرخگرایی ارزیابی کردند. (سرخگرایی یا انتقال به سرخ پدیده‌ایست که اخترفیزیکدانان از آن برای برآوردِ این که کیهان در فاصله‌ای که یک جرم دیده شده چه سنی داشته بهره می‌برند. هر چه جرمی در کیهان دورتر باشد، طول موج نورش بلندتر است. دانشمندانی که به بررسی کیهان می پردازند، به این بلندتر شدن "سرخگرایی" می‌گویند.)

کارآمدی پدیده‌ی سرخگرایی به این دلیل است که نوری که ما از اجرامِ دورتر از زمین می‌بینیم کهن‌تر از نوریست که از اجرام نزدیک‌تر می‌بینیم- نور اجرام دوردست سفرِ درازتری داشته تا به ما برسد. این واقعیت، به همراه روشی برای  برآورد  دمای نور، به پژوهشگران اجازه داد تا دمای میانگینِ گزها در کیهانِ آغازین (گازهای پیرامون اجرامِ دورتر) را اندازه بگیرند و آن را با دمای میانگین گازهای نزدیک‌تر به زمین ( گازهای زمان کنونی) مقایسه کنند.

دانشمندان پی بردند که دماهای گازهای جهانِ امروز، آنهایی که گرداگردِ اجرام نزدیک‌تر به زمین هستند، به حدود ۲ میلیون درجه‌ی کلوین می‌رسد. این حدود ۱۰ برابرِ دمای گازهای پیرامون اجرام دورتر و کهن‌تر است [دورتر در فضا و زمان].

به گفته‌ی چیانگ، جهان هستی دارد به دلیل فرآیند طبیعیِ شکل‌گیری کهکشان‌ها و ساختار گرم‌تر می‌شود. این ربطی به گرمایش زمین ندارد. او می‌گوید: «این پدیده‌ها [گرمایش جهان و گرمایش زمین] در مقیاس‌های بسیار متفاوتی رخ می‌دهند. آنها هرگز هیچ پیوندی با هم ندارند.»

این پژوهش با همکاری دانشمندانی از بنیاد کاولی برای فیزیک و ریاضی کیهان، دانشگاه جانز هاپکینز، و بنیاد اخترفیزیک ماکس پلانک انجام شده و گزارش آن در شماره‌ی ۱۳ اکتبر نشریه‌ی آستروفیزیکال جورنال منتشر شده است.


--------------------------------------------
تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:
Jim Peebles - Nobel Laureate in Physics - Yi-Kuan Chiang - Ohio State University Center for Cosmology and AstroParticle Physics - galaxy - galaxy cluster - dark matter - Earth - gravitational collapse - Planck - Sloan Digital Sky Survey - European Space Agency - NASA - spectra - redshift - wavelength - Kavli Institute for the Physics and Mathematics of the Universe - Johns Hopkins University - Max Planck Institute for Astrophysics - Astrophysical Journal

منبع: دان
شگاه اوهایو
شبرگردان: یک ستاره در هفت آسمان

کمان درخشان شاهین

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

هفته‌ی پیش، در ساعت ۷:۲۷ شامگاه یکشنبه به وقت خاور آمریکا، موشک فالکون ۹ شرکت اسپیس‌ایکس سینه‌ی آسمان تاریک آغازِ شب را شکافت و برای مدتی از سیاره‌ی زمین بیرون رفت.

این تصویر که با یک نوردهی ۳ دقیقه و ۲۰ ثانیه‌ای گرفته شده، رد روشن موشک را بر فراز مجموعه‌ی پرتاب ۳۹ای در مرکز فضایی کندی نشان می‌دهد.
فالکون ۹ در نخستین پرواز یک فضاپیمای تجاری سرنشین‌دار با گواهی ناسا، چهار فضانورد را به ایستگاه فضایی بین‌المللی برد. این فضاپیمای سرنشین‌دارِ "کرو دراگن" که "تاب‌آوری (Resilience) نامیده شده بود یک روز پس از پرتابش، در روز دوشنبه ۱۶ نوامبر کنار ایستگاه مداری پهلو گرفت.
فضانوردان این ماموریت که به نام ماموریت "کرو-۱" شناخته می‌شود، شش ماه را در ایستگاه می‌گذرانند و در پایان، دوباره با همین فضاپیما به زمین باز خواهند گشت.
به این تصویر بازگردیم. حدود ۹ دقیقه پس از پرتابِ موشک فالکون ۹، نخستین گام (مرحله‌ی) آن به زمین برگشت و بر روی یکی از سکوهای شناور اسپیس‌ایکس به نام "Just Read The Instructions" در اقیانوس اتلس فرود آمد.


--------------------------------------------

تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

planet - Earth - SpaceX - Falcon 9 - Kennedy Space Center - Launch Complex 39A - International Space Station - NASA - Resilience - Crew Dragon - ISS - Crew-1 - Atlantic Ocean - autonomous spaceport drone ship - Just Read The Instructions


منبع: apod.nasa

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

دوقلوهای برساووش

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۳.۸ مگ)
بیشتر خوشه‌های ستاره‌ای تکی هستند و به تنهایی چشم را می‌نوازند.
ولی خوشه‌های باز ان‌جی‌سی ۸۶۹ و ان‌جی‌سی ۸۸۴ را می‌توان دو برابر چشم‌نواز دانست.
این دو خوشه که خوشه‌های "اچ و خی برساوش" نام دارند و با هم به نام خوشه‌ی دوتایی هم شناخته می‌شوند، به اندازه‌ی کافی روشن هستند که در آسمان‌های تاریک، حتی بدون دوربین دوچشمی هم دیده شوند.
اگرچه این خوشه‌ها بی‌شک از پیش از تاریخِ ثبت شده هم  شناخته شده بوده‌اند، ولی هیپارخوس، ستاره‌شناس یونانی (۱۳۰ پیش از میلاد) بود که این دو را به نام خوشه‌ی دوتایی رده‌بندی کرد.
فاصله‌ی این دو خوشه که در راستای صورت فلکی برساووش دیده می‌شوند از زمین بیش از ۷۰۰۰ سال نوری‌ست ولی جدایی میانشان تنها به چند صد سال نوری می‌رسد.
این خوشه‌ها افزون بر این که از نظر فیزیکی به هم نزدیکند، سنشان نیز که بر پایه‌ی سن ستارگانشان برآورد شده یکسان است، و این نشانه‌ی دیگری‌ست از این که به احتمال بسیار، هر دو خوشه دارای خاستگاهی مشترک بوده‌اند (از دل یک منطقه‌ی ستاره‌زایی پدید آمده‌اند).

--------------------------------------------

تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

 open cluster - NGC 869 - NGC 884 - h and chi Persei - double cluster - binoculars - Greek - Hipparchus - constellation of Perseus - star - star-forming region


منبع: apod.nasa

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

فیلم سه‌بعدی زیبا از مریخ

می‌توانید چشمتان را لوچ کنید؟ اگر می‌توانید پس آماده‌ی دیدن چیزی شگفت‌انگیز شوید.

یک گروه از عکاسان نجومی به رهبری فرانسوا کولا از رصدخانه‌ی پاریس بیشترِ ماه گذشته را به عکاسی از سیاره‌ی بهرام (مریخ) گذراندند و از پیوند عکس‌هایی که گرفتند یک پویانمایی سه‌بعدیِ بی‌مانند از این سیاره‌ی سرخ پدید آوردند. ویدیو را آغاز کنید و دستورهای آن را پی بگیرید:


اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام و یا فیسبوکِ یک ستاره در هفت آسمان ببینید

عکاس نجومی پرآوازه، تیه‌ری لگو که یکی از اعضای این گروه بود می‌گوید: «به نظر ما این بهترین نقشه‌ایست که تاکنون از روی زمین از سیاره‌ی بهرام گرفته شده. این پویانمایی چرخش کامل این سیاره را نمایش می‌دهد.»

چه چیزی این تصاویر را بسیار ویژه کرده؟ پاسخ دو چیز است:

۱) این گروه از تلسکوپ تاریخی ۱ متری روی کوه پیک دومیدی در رشته کوه پیرنه‌ی فرانسه بهره جستند. این تلسکوپ که در یک "حفاظتگاه آسمان تاریک" با دید عالی در بلندای ۹۴۰۰ پایی جای دارد، به طور معمول پس از تلسکوپ هابل، برخی از بهترین عکس‌های بهرام را می‌گیرد.

۲) در این چالش تصویربرداری که از ۸ اکتبر تا ۱ نوامبر انجام شد، بهرام یکی از نزدیک‌ترین دیدارهایش را با زمین از سال ۲۰۰۳ تاکنون انجام داده و اندازه‌ی زاویه‌ایش تقریبا دو برابر قطر میانگین دیداری‌اش شد. بهرام تا سپتامبر سال ۲۰۳۵ به این نزدیکی نخواهد آمد و بنابراین شاید بتوان گفت اینها بهترین عکس‌هایی خواهند بود که تا مدتی در آینده از روی زمین از بهرام گرفته شده.


--------------------------------------------
تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:
François Colas - Paris Observatory - Mars - Red Planet - Thierry Legault - planet - Pic du Midi - French Pyrenees - Dark Sky Reserve - Hubble Space Telescope - diameter

منبع: spaceweather
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان
  

کهکشان و استیو

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۴.۸ مگ)

چه چیزی این رگه‌ی بلند و روشن را در آسمان پدید آورده؟ هیچ کس نمی‌تواند با اطمینان چیزی بگوید.
این نوارهای درخشان بنفش روشن در آسمان که به نام "تابش گرمایی ناگهانی در اثرافزایش سرعت" (استیو، STEVE) شناخته می‌شوند می‌توانند در نگاه نخست مانند شفق‌های قطبی معمولی دیده شوند، ولی پژوهش‌های تازه نشانگر تفاوت‌هایی چشمگیر میانشان بوده.
اندازه‌گیری و سنجش دقیقِ درازای استیو و رنگ‌های نامعمول آن نشان داده که می‌تواند مربوط به یک رانش یونی زیر-شفقی (سِد، SAID) باشد، یک رودِ زبَرصوتی از یون‌های داغ جَوی که در گذشته گمان می‌رفت نادیدنی باشند.
همچنین اکنون گمان می‌رود برخی از استیوها با ساختارهای سبز "حصار چوبی" همراه هستند، رشته‌ای از نوارهای باریک و کوتاه که بیرون از حلقه‌ی اصلی شفق قطبی که تابش نیتروژن چندانی ندارد (و قطب مغناطیسی زمین را در بر گرفته) پدیدار می‌شوند.
این تصویر پیوندیِ میدان-گسترده که سال ۲۰۱۷ گرفته شده بود یک استیو را در آسمانی تاریک بر فراز دریاچه‌ی چایلدز در منیتوبای کانادا نشان می‌دهد که گویی نوار مرکزی کهکشان راه شیری را از جلو قطع کرده.

* با جستجوی واژه‌ی STEVE در وبلاگ، یا کلیکیدن روی این پیوند، به شمار فراوانی از نوشته‌ها درباره‌ی این پدیده دسترسی خواهید یافت.

--------------------------------------------

تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

Strong Thermal Emission Velocity Enhancement - STEVE - aurora - subauroral ion drift - SAID - supersonic - ion - picket fence - auroral oval - nitrogen- Childs Lake - Manitoba - Canada - Milky Way Galaxy


منبع: apod.nasa

تکرار فوران‌های رادیویی از یک ستاره نشانگر رایج بودن این انفجارهاست

فوران‌های رادیویی زودگذر (اف‌اربی‌ها، FRBs)، انفجارهای نیرومند و کوتاهی از امواج رادیویی در فضا، شاید به آن اندازه که می‌پنداشتیم کمیاب و نامعمول نباشند. اخترشناسان دریافته‌اند ستاره‌ای در کهکشان خودمان که اف‌آربی تولید می‌کند، می‌تواند فوران‌های ضعیف‌تر ولی با تکرار بیشتر هم تولید کند.

فرانتس کرستن از دانشگاه فناوری چالمرز در یوتبری (گوتنبرگ) سوئد می‌گوید: «چیزی که ما اینجا نشان می‌دهیم اینست که اف‌آربی‌ها می‌توانند بسیار بیشتر از چیزی که فکر می‌کردیم کم‌نور بشوند.»«ما نتیجه گرفتیم که اف‌آربی‌ها احتمالا پدیده‌هایی بسیار رایج‌تر از آن که فکر می‌کنیم هستند.»

چند هفته پیش، پژوهشگران گفتند برای نخستین بار جایگاه سرچشمه‌ی یک اف‌آربی درون کهکشان خودمان را شناسایی کرده‌اند. این نتیجه‌گیری بر پایه‌ی رصدهای ماه آوریل توسط تلسکوپ CHIME در کانادا و گیرنده‌های رادیویی STARE2 در کالیفرنیا و یوتا انجام شد. پژوهشگران نشان دادند که چشمه‌ی این اف‌آربی یک مگنتار (مغنااختر، ستاره‌ی نوترونی با میدان مغناطیسی نیرومند) در فاصله‌ی حدود ۳۰ هزار سال نوری زمین بوده.

[خبر شناسایی این چشمه‌ی رادیویی را اینجا خوانده بودید: * سرانجام نخستین نمونه از انفجارهای اسرارآمیز رادیویی کیهان تا سرچشمه‌اش ردیابی شد]

شگفت این که چند روز پس از آن رصدها، یک گروه دیگر به کمک تلسکوپ فست (FAST) در گوئیژوی چین، تَپی (پالسی) را از این مگنتار که اس‌آرجی ۱۹۳۵+۲۱۵۴ نام داشت دریافت کردند که یک میلیون بار ضعیف‌تر از اف‌آربی آغازین بود.

اکنون کرستن و همکارانش می‌گیند آنها هم دو فوران ضعیف را از اس‌آرجی ۱۹۳۵+۲۱۵۴ دیده‌اند که هر یک تنها یک هزارم ثانیه ادامه داشتند و فاصله‌ی زمانی میانشان هم ۱.۴ ثانیه بود. تپ‌های ضعیف‌تر در ماه می با رادیوتلسکوپ دبلیواس‌آرتی در هلند ردیابی شدند. هر دو فوران ماه می حدود ۱۰ هزار بار ضعیف‌تر از اف‌آربی آغازین در ماه آوریل بودند.

کریس بوچنک از بنیاد فناوری کالیفرنیا، که رهبری بخشی از کشف چشمه‌ی اف‌آربی آغازین در ماه آوریل را هم بر عهده داشت می‌گوید: «چیزی که مایه‌ی شگفتی است اینست که این فوران‌ها شکاف میان  تپ‌های تکی که به نسبت ضعیف‌ترند و فوران‌های آف‌آربی-مانند را پر می‌کنند.»«ما [اکنون] می‌دانیم که فرآیندهایی دارند در سرتاسر این طیف از انرژی رخ می‌دهند.»

یک اف‌آربی به طور کلی به هر فوران رادیویی‌ای گفته می‌شود که به اندازه‌ای درخشان باشد که از یک کهکشان دیگر دیده شود. ولی این احتمال هست که این فوران‌های ضعیف‌تر (که تنها به این دلیل دیده می‌شوند که چشمه‌شان به نسبت به زمین نزدیک است) می‌توانند توسط همین سازوکاری پدید بیایند که اف‌آربی‌ها را پدید می‌آورد. آنها حتی می‌توانند اف‌آربی باشند، ولی ضعیف‌تر.

سازوکاری که اف‌آربی‌ها را پدید می‌آورد هنوز شناخته نشده. دنیل میشیلی، عضو گروه CHIME در دانشگاه مک‌گیل در مونترآل کانادا می‌گوید: «نظریه‌های بسیاری وجود دارد. نظریه‌ی برتر می‌گوید این تابش از مغناطکره‌ی ستاره می‌آید. نظریه‌ی دوم از چیزی مانند یک آتشگوی می‌گوید که تابش را از یک ابر پلاسمای دورتر از ستاره آغاز می‌کند.»

شاید با مشاهده‌ی مگنتارهای بیشتری مانند اس‌آرجی ۱۹۳۵+۲۱۵۴ بتوان به شواهد بیشتری از طیف‌های گوناگونی فعالیت‌های فورانی پیدا کرد. به گفته‌ی کرستن و گروهش، عامل‌هایی مانند سن ستاره می‌توانند در این زمینه نقش داشته باشند، به گونه‌ای که مگنتارهای جوان‌تر اف‌آربی‌های درخشان‌تر پدید می‌آورند. اجرام کیهانی دیگر، مانند ستارگان دوتایی هم می‌توانند همراه با مگنتارها اف‌آربی تولید کنند.

بوچنک می‌گوید: «این پژوهش پرسش‌های تازه‌ای را پیش می‌آورد- این مانند یک پرتوی اف‌آربی است؟ یک "پرتوافشانی" کجا پایان می‌یابد و دیگری آغاز می‌شود؟ و یک اف‌آربی کجاست؟»

پژوهشنامه‌ی این دانشمندان در نشریه‌ی نیچر آسترونومی منتشر شده است.


--------------------------------------------
تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:
fast radio burst - FRB - radio wave - star - galaxy - Franz Kirsten - Chalmers University of Technology - Gothenburg - Sweden - CHIME - Canada - STARE2 - California - Utah - magnetar - neutron star - magnetic field - Earth - FAST - Guizhou - China - SGR 1935+2154 - Westerbork Synthesis Radio Telescope - Netherlands - Chris Bochenek - California Institute of Technology - Daniele Michilli - McGill University - Montreal - Canada - magnetosphere - Nature Astronomy

منبع: نیوساینتیست
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان


رنگ و نور در آسمان کرت

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

این چشم‌انداز دیدنی در ماه ژوییه، در جزیره‌ی کرت یونان و آسمان زیبایش گرفته شده. گفتن ندارد که ستارگان همیشگی آسمان زمین، مانند ستاره‌ی قطبی، وَنَنْد (کرکس نشسته، نسر واقع)، و کژدم‌دل (قلب عقرب)، به همراه صورتواره‌های فلکی‌ای که برای همگان آشنایند، مانند هفت برادران هم در این آسمان خودنمایی می‌کردند. ولی این آسمان تازه داشت آغاز می‌شد.
نوار کهکشان راه شیری مانند پلی از ستاره و غبار، آراسته به سحابی‌های سرخی که مانند آب‌نبات‌های رنگی به آن بسته شده بودند داشت بالا می‌آمد و چشم بینندگان را خیره کرده بود.
سیاره‌های کیوان و مشتری به اندازه‌ای درخشان بودند که دلتان می‌خواست مردمِ کنار ساحل را نگه دارید و این شب‌چراغ‌ها را نشانشان دهید.
هوا هم با پرتوی هواتاب مانند رنگین کمانی روشن شده بود.
با همه‌ی اینها، ستاره‌ی این صحنه‌ی نمایش آسمانی یک دنباله‌دار بود: دنباله‌دار نئووایز که درست بالای افق شمالی، دُمش را گسترده بود و نمایی پدید آورده بود که به هیچ چیز دیگری که تاکنون دیده بودید یا خواهید دید نمی‌مانست.
بنابراین تنها چاره‌ای که برای یک رصدگر شیفته‌ی این همه زیبایی می‌ماند این بود که به سرعت دست به کار شود و عکسی از آن بگیرد.

--------------------------------------------

تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

Greek - Crete - star - Polaris - Vega - Antares - asterism - Big Dipper - Milky Way Galaxy - nebula - planet - Saturn - Jupiter - air glow - rainbow - comet - Comet NEOWISE - tail


منبع: apod.nasa

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

صفحه نازک یک کهکشان

چرا این کهکشان اینقدر نازک و باریک است؟
واقعیت اینست که صفحه‌ی بسیاری از کهکشان‌ها به نازکی صفحه‌ی کهکشان ان‌جی‌سی ۵۸۶۶ که در این تصویر می‌بینید است، ولی ما همه‌ی آنها را از لبه نمی‌بینیم. یکی دیگر از کهکشان‌هایی که از چشم‌انداز زمین، از لبه دیده می‌شود کهکشان خودمان، راه شیری است.
ان‌جی‌سی ۵۸۶۶ که از رده‌ی کهکشان‌های عدسیگون (یا عدسی) است، شمار فراوانی رگه‌های پیچیده‌ی گرد و غبار دارد که سرخ و تیره دیده می‌شوند، در حالی که ستارگان درخشان درون صفحه‌اش رنگی آبی به زمینه‌ی آن افزوده‌اند.
این صفحه‌ی آبی‌فام پر از ستارگان جوان، از آن رگه‌ی غبار هم کشیده‌تر است و از دو سوی قرص بسیار نازک کهکشان بیرون زده. ستارگان پیرتر و سرخ‌تر درون کوژی کهکشان (برآمدگی مرکزی) هم ته‌رنگی نارنجی به این کوژی داده‌اند.
ان‌جی‌سی ۵۸۶۶ تقریبا هم‌جرم کهکشان راه شیری است ولی نور برای پیمودن قطر آن نیاز به زمانی حدود ۶۰ هزار سال دارد، تقریبا ۳۰ درصد کمتر از زمانی که برای پیمودن قطر کهکشان راه شیری نیاز دارد.
به طور کلی قرص بسیاری از کهکشان‌ها بسیار نازک است زیرا گازهایی که آن‌ها را پدید آورده به هنگام چرخشِ کهکشان به گرد مرکز گرانِش با هم برخورد کرده و فشرده شده‌اند.
کهکشان ان‌جی‌سی ۵۸۶۶ حدود ۴۴ میلیون سال نوری از زمین دور است و در راستای صورت فلکی اژدها دیده می‌شود.

--------------------------------------------

تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

 galaxy - NGC 5866 - edge-on - Milky Way Galaxy - lenticular galaxy - dust lane - galactic plane - bulge - star - constellation of the Dragon - Draco


منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه