دنباله‌دار میان‌ستاره‌ای "بوریسف" دست‌نخورده‌ترین جرم فضایی‌ست که تاکنون دیده‌ایم

برداشت هنری از سطح دنباله‌دار میان‌ستاره‌ایِ ۲آی/بوریسف- اندازه‌ی بزرگ‌تر

دنباله‌دار میان‌ستاره‌ای ۲آی/بوریسف مانند هیچ چیزی در سامانه‌ی خورشیدی نیست. دو پژهش که بر روی نورِ گذشته از درون گیسوی این دنباله‌دار انجام شده نشان داده که بوریسف از هر جرم دیگری که تاکنون در سامانه‌ی خورشیدی دیده‌ایم بِکرتر و دست‌نخورده‌تر است. گیسوی یک دنباله‌دار به ابری از گاز و غبار می‌گویند که با سفر آن در فضا، گرداگرد هسته‌اش پدید می‌آید.

بوریسف در اوت ۲۰۱۹ یافته شد، و مسیرش به هنگام گذر از درون سامانه‌ی خورشیدی نشان می‌داد که باید از ستاره‌ی دیگری آمده باشد. این دنباله‌دار دومین جرم میان‌ستاره‌ای بود که تاکنون یافته شده؛ پیش از آن سیارک اوموآموا را داشتیم که به هنگام بیرون رفتن از سامانه‌ی خورشیدی یافته شد و از همین رو اخترشناسان زمان بسیار کمی برای بررسی‌اش پیدا کردند. از آنجایی که بوریسف در اوایل ورودش به سامانه‌ی خورشیدی یافته شده بود، توانسته‌ایم آن را با جزییات بیشتری رصد کنیم.

بین یانگ
از رصدخانه‌ی جنوبی اروپا در شیلی به همراه همکارانش به کمک آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) و تلسکوپ بسیار بزرگ (وی‌ال‌تی) به بررسی ویژگی‌های غبار این دنباله‌دار پرداختند. آنها دریافتند که این دنباله‌دار در هر ثانیه حدود ۲۰۰ کیلوگرم غبار پس می‌زند.

آنها همچنین پی بردند که میزان مونوکسید کربنِ بوریسف بسیار بیشتر از میزان معمولِ این ماده در دنباله‌دارهای سامانه‌ی خورشیدی است، ولی این میزان در جای جای این دنباله‌دار یکسان نیست. یانگ می‌گوید: «این دنباله‌دار در واقع توده‌ای به هم فشرده از گلوله برفی‌های کوچک است، و این گلوله برفی‌ها در جاهای بسیار گوناگونی پدید آمده‌اند.» مقدارهای گوناگونِ مونوکسید کربن نشان می‌دهد که بوریسف احتمالا در جایی به نسبت نزدیک به ستاره‌ی میزبانش آغاز به شکل‌گیری کرده و سپس، احتمالا در اثر نفوذ گرانشی سیاره‌های غول‌پیکر در سامانه‌اش رو به بیرون حرکت کرده بوده است.

تصویری که اواخر ۲۰۱۹ با دستگاه فورس۲ی تلسکوپ وی‌ال‌تی از دنباله‌دار ۲آی/بوریسف، هنگامی که داشت با سرعت ۱۷۵ هزار کیلومتر بر ساعت از کنار خورشید می‌گذشت گرفته شد. نقطه‌ها و ردهای رنگی ستارگانِ زمینه‌اند که چون تصویر از پیوند طول موج‌های گوناگون به دست آمده رنگارنگ دیده می‌شوند

استفانو بانیولو از رصدخانه و آسمان‌نمای آرما در انگلستان با گروهش از روی داده‌های وی‌ال‌تی به بررسی نورِ بازتابیده از گیسوی بوریسف پرداختند. آنها دریافتند که [بوریسف] با همه‌ی اجرام سامانه‌ی خورشیدی تفاوت دارد به جز دنباله‌دار هیل-باپ که یادگاری از روزگار آغازین سامانه‌ی خورشیدی است.

این نور قطبیده‌تر از نورِ بازتابیده از همه‌ی دنباله‌دارهایی‌ست که تاکنون دیده‌ایم، و گیسوی آن همچنین به گونه‌ی چشمگیری هموار و یکدست است. بانیولو می‌گوید: «برهم‌کنش با یک ستاره فواره‌ها و ساختاری را در گیسو پدید می‌آورد که در دنباله‌دار بوریسف نمی‌بینیم. این دنباله‌دار دست‌نخورده است- هرگز با ستاره‌ی دیگری برهم‌کنش نداشته است.»

به گفته‌ی وی، بیشترِ تفاوت‌های بوریسف با دنباله‌دارهای سامانه‌ی خورشیدی را می‌توان با همین دست‌نخورده بودنِ آن توضیح داد. همانندی‌های آن با هیل-باپ به معنای این نیست که هیل-باپ هم از سامانه‌ی دیگری آمده، بلکه نشانه‌ی اینست که سامانه‌ی ستاره‌ایِ مادری بوریسف احتمالا همانندی‌هایی با جوانی‌های سامانه‌ی خودمان داشته. بانیولو می‌گوید: «من نمی‌توانم بگویم هیل-باپ قطعا یک دنباله‌دار میان‌ستاره‌ای که به دام سامانه‌ی خورشیدی افتاده نیست، ولی محتمل‌ترین توضیح اینست که ریشه‌ی سامانه‌ی خورشیدی چندان تفاوتی با این سامانه‌ی ستاره‌ای ندارد.»

بررسی اجرامی از این دست می‌تواند به ما اجازه دهد تا گوناگونیِ دیگر سامانه‌های ستاره‌ای را بشناسیم. یانگ می‌گوید: «دنباله‌دارها و سیارک‌های پیرامونِ دیگر ستارگان به اندازه‌ای از ما دور هستند که هیچ راهی برای بررسی جداگانه‌ی آنها نداریم. این جرم میان‌ستاره‌ای پیوندی‌ست میان سامانه‌ی خورشیدی و سامانه‌های دیگر که به دنبالش می‌گشتیم.»

بوریسف اکنون دورتر از آن شده که اخترشناسان بتوانند بررسی‌اش را ادامه دهند، ولی انتظار می‌رود رشته‌ای از تلسکوپ‌های تازه که اکنون در دست ساخت هستند پس از آن که کار رصد را آغاز کردند بتوانند اجرام میان‌ستاره‌ای بسیاری را بیابند. این اجرام به ما در بیشتر شناختنِ سامانه‌ی خورشیدی خودمان کمک خواهند کرد.

پژوهش‌های این دانشمندان در نشریه‌های نیچر کامیونیکیشنز و نیچر آسترونومی منتشر شده است.


---------------------------------------------

تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

comet - 2I/Borisov - solar system - coma - star - asteroid - ‘Oumuamua - Bin Yang - European Southern Observatory - Chile - Atacama Large Millimeter/submillimeter Array  - ALMA - Very Large Telescope - VLT - carbon monoxide - giant planet - Stefano Bagnulo - Armagh Observatory and Planetarium - UK - Hale-Bopp - polarised - stellar system - Nature Communications - Nature Astronomy

منبع: نیوساینتیست

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه