بازیابی "خورشیدگرفتگی اینشتین"

در روز ۲۹ می ۱۹۱۹، ماه در آسمانِ زمین جلوی خورشید رفت و با پوشاندن چهره‌ی آن، برای همیشه شناخت ما از فضازمان را دگرگون کرد. این "خورشیدگرفتگی اینشتین" بود. این فیزیکدان جوان آلمانی در نظریه‌ی نوبنیانِ نسبیتش پیش‌بینی کرده بود که گرانش خورشید باید نور ستارگان را خم کند- چیزی که تنها در زمان یک خورشیدگرفتگی کلی می‌شد آن را دید. [در آن روز] برخی از بزرگ‌ترین اخترشناسانِ آن روزگار برای بررسی پیش‌بینی او خیز برداشتند.

[درباره‌اش اینجا خوانده بودید: * دیروز سالگرد نخستین آزمایش موفق نظریه "نسبیت عام" بود]

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

اکنون با گذشت بیش از ۱۰۰ سال، پتر هورالک، سفیر عکاسی رصدخانه‌ی جنوبی اروپا و عضو بنیاد فیزیک در اوپاوا، به همراه میلوسلاو دراکمولر از دانشگاه صنعتی برنو تصویری که گفته‌ی اینشتین را ثابت کرده بود بازیابی و تصویر خیره‌کننده‌ای از آن را منتشر کرده‌اند.

تصویر اصلی در می ۱۹۱۹ توسط اخترشناسان اندرو کراملین و چارلز راندل دیویدسن گرفته شد که برای ثبتش، از رصدخانه‌ی گرینویچ لندن تا مسیر گرفتگی در سوبرای برزیل رفته بودند. آنها عضو گروهی به سرپرستی آرتور ادینگتون بودند. صفحه‌های شیشه‌ای عکاسیِ این گروه از گونه‌ی رایج در عکاسی نجومیِ اوایل سده‌ی ۲۰ میلادی بودند، بی‌رنگ و اندکی کِدر.

هورالک می‌گوید: «بازیابی ما نشان می‌دهد که آن گرفتگی اگر امروزه ثبت می‌شد چگونه بود- چشم‌اندازی باشکوه. اخترشناسان برزیلی حتما از دیدن این زبانه‌ی غول‌پیکر با چشم خود شگفت‌زده شده بوده‌اند.»

هورالک در ۲۰۱۹، هنگامی که تصویرِ نیمه بازیافته‌ای را که اِسو در بزرگداشت صدمین سال این خورشیدگرفتگی منتشر کرده بود دید به فکر انجامِ این بازیابی افتاد. رجروبِ (اسکنِ) صفحه‌ی اصلی توسط پروژه‌ی صفحه‌های اخترشناسی دیجیتالی هایدلبرگ انجام گرفت... و سپس کار سخت آغاز شد.

هورالک می‌گوید: «من پاک کردن خراش‌ها و لکه‌های غبار روی صفحه‌های کپی شده را به طور دستی آغاز کردم. ده‌ها خراش و لکه روی آنها بود و کل فرآیند حدود ۵۰ ساعت زمان برد.»

از گزارش آرتور ادینگتون از "خورشیدگرفتگی اینشتین" در ۱۹۱۹- یک بازسازی سایه‌روشن از یکی نگاتیوهایی که با عدسی ۴ اینچی در سوبرای برزیل گرفته شده بودند

هورالک در گام بعدی به کمک نرم‌افزار ان‌ای‌اف‌ئی به وضوح بخشیدن بقیه‌ی جزییات پرداخت. این نرم افزار که توسط دراکمولر برای بهبودبخشی عکس‌های رصدخانه‌ی پویایی‌شناسی خورشیدی ناسا پدید آمده روی تصویرِ این خورشیدگرفتگی قدیمی کارکردی شگفت‌انگیز داشت و جریان‌هایی ظریف و نشانه‌هایی از یک ساختار دوقطبی را در تاج خورشید آشکار کرد.

در پایان، هورالک رنگ را به تصویر افزود. وی می‌گوید: «یک نقشه‌ی رنگ پدید آوردم تا تصویر را تا جایی که می‌شود طبیعی کنم. تاج خورشید سفید است زیرا نور خورشید است که توسط الکترون‌های آزاد پراکنده شده. زبانه رنگ ویژه‌ی هیدروژن-آلفا را داشت، رنگی که هیدروژن درجو خورشید دارد. همین که این دو رنگ که با هم آمیختند، رنگ آبی تیره‌ی زمینه‌ی آسمان هم خودبخود پدیدار شد. بفرما! این هم نمایی نوین از خورشیدگرفتگی اینشتین.»

در زمان این خورشیدگرفتگی در ۱۹۱۹ رویدادی پرشور و هیجان بود. ادینگتون جایگاه ستارگان نزدیک خورشید را در زمان گرفتگی اندازه گرفت. شاید بتوانید دو تا از آنها، ستارگان گاو۶۵ و گاو۶۷ را پایین، مت راستِ تصویرِ بازیافته ببینید. آنها درست به همان اندازه‌ای که اینشتین پیش‌بینی کرده بود جابجا شده بودند. فضازمان به راستی پارچه‌ای بود که می‌توانست کش بیاید.

نتیجه‌ی کار روی برگ نخست بیشتر روزنامه‌های بزرگ چاپ شد و اینشتین و نظریه‌ی نسبیت عامش در سراسر جهان آوازه یافت. می‌گویند اینشتین در توصیفِ واکنش خود به احتمال تایید نشدن نسبیت عام گفته بوده: «در آن صورت خیلی برای خدا متاسفم. این نظریه به هر حال درست است.» [Then I would feel sorry for the dear Lord. The theory is correct anyway]

هورالک می‌گوید: «۲۰۲۱ صدمین سالگرد جایزه‌ی نوبل اینشتین است. این تصویر شیوه‌ی ادای احترام ما به کار وی است.»

روی برگ نخست روزنامه‌ی نیویورک تایمز، شماره‌ی ۱۰ نوامبر ۱۹۱۹.

---------------------------------------------

تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

Moon - sun - Einstein's Eclipse - relativity - German - star - total eclipse - Petr Horálek - ESO Photo Ambassador - Institute of Physics in Opava - Miloslav Druckmüller - Brno University of Technology - Andrew Crommelin - Charles Rundle Davidson - Greenwich Observatory - London - Sobral - Brazil - Sir Arthur Eddington - Glass photographic plate - European Southern Observatory - Heidelberg Digitized Astronomical Plates project - Noise Adaptive Fuzzy Equalization - NAFE - Solar Dynamics Observatory - corona - electron - H-alpha - 65 Tauri  - 67 Tauri - Spacetime - Nobel Prize -

منبع: اسپیس‌ودر

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه